Sukta 4
Rishi: Atharvan/Āṅgirasa (hymn-cycle attribution typical for AV 4th kāṇḍa charms)
Devata: Vanaspati/Osadhi-rasa (plant-essence), with Soma as paradigmatic correlate
Chandas: Anuṣṭubh (predominant charm-meter; pāda-structure consistent with AV usage)
अथर्ववेदस्य ४.४ सूक्तं वाजीकरणाभिमुखं भैषज्यसूक्तम्। अस्मिन् जलानां वनस्पतीनां च आद्यं “रस”ं संहृत्य देहस्थं पुंविगोरूपेण प्रतिष्ठाप्यते। गन्धर्वेण वरुणायौषधिखननमिति मिथकप्रमाणेन औषधेः प्रभावोऽधिकार्यते, सोमसदृशेन सारतत्त्वेन च तां समन्वय्य, ग्राहके वृषभसदृशं बलं पुनरुत्थापकं च वीर्यं प्रतिष्ठापयति।
Mantras
Mantra 1
वाजीकरण यां त्वा॑ गन्ध॒र्वो अख॑न॒द् वरु॑णाय मृ॒तभ्र॑जे । तां त्वा॑ व॒यं ख॑नाम॒स्योष॑धिं शेप॒हर्ष॑णीम्
हे वाजीकरणौषधे! यां त्वां गन्धर्वो वरुणाय मृतभ्रजेऽखनत्, तां त्वां वयं खनामः— शेपहर्षिणीम्, अङ्गप्रचोदिनीम्।
Mantra 2
उदु॒षा उदु॒ सूर्य॒ उदि॒दं मा॑म॒कं वचः॑ । उदे॑जतु प्र॒जाप॑ति॒र्वृषा॒ शुष्मे॑ण वा॒जिना॑
उदुषा उदु सूर्यः, उदिदं मम वचः। उदेजतु प्रजापतिर्वृषा शुष्मेण वाजिना।
Mantra 3
यथा॑ स्म ते वि॒रोह॑तो॒ऽभित॑प्तमि॒वान॑ति । तत॑स्ते॒ शुष्म॑वत्तरमि॒यं कृ॑णो॒त्वोष॑धिः
यथा स्म ते विरोहतोऽभितप्तमिवानति, ततस्ते शुष्मवत्तरमियं कृणोतु औषधिः।
Mantra 4
उच्छुष्मौष॑धीनां॒ सार॑ ऋष॒भाणा॑म्। सं पुं॒सामि॑न्द्र॒ वृष्ण्य॑म॒स्मिन्धे॑हि तनूवशिन्
उच्छुष्मौषधीनां सारं ऋषभाणाम्—हे इन्द्र तनूवशिन्, अस्मिन् पुंसां वृष्ण्यं सम्यक् धेहि।
Mantra 5
अ॒पां रसः॑ प्रथम॒जोऽथो॒ वन॒स्पती॑नाम्। उ॒त सोम॑स्य॒ भ्राता॑स्यु॒तार्शम॑सि॒ वृष्ण्य॑म्
त्वमपां रसः प्रथमजः, अथो वनस्पतीनां सारः। उत सोमस्य भ्राता, उत बृष्ण्यं वृषभवत् पौरुषबलम्।
Mantra 6
अ॒द्याग्ने॑ अ॒द्य स॑वितर॒द्य दे॑वि सरस्वति । अ॑द्यास्य ब्र॑ह्मणस्पते॒ धनु॑रि॒वा ता॑नया॒ पसः॑
अद्याग्ने, अद्य सवितः, अद्य देवि सरस्वति, अद्य ब्रह्मणस्पते—अस्यार्थं धनुरिव तानय पाशम्।
Mantra 7
आहं त॑नोमि ते॒ पसो॒ अधि॒ ज्यामि॑व॒ धन्व॑नि । क्रम॒स्वर्श॑ इव रो॒हित॒मन॑वग्लायता॒ सदा॑
अहं ते पाशं तनोमि—धन्वनि ज्यामिव त्वय्यधि। क्रमस्व रोहितं बलमिव, पौरुषवत्—अनवग्लायता सदा।
Mantra 8
अश्व॑स्याश्वत॒रस्या॒जस्य॒ पेत्व॑स्य च । अथ॑ ऋष॒भस्य॒ ये वाजा॒स्तान॒स्मिन्धे॑हि तनूवशिन्
अश्वस्याश्वतरस्याजस्य पेत्वस्य च बलानि । अथ ऋषभस्य ये वाजास्तानस्मिन्धेहि तनूवशिन् ॥
Frequently Asked Questions
It is primarily a healing-and-strengthening charm aimed at restoring male sexual potency and overall vigor by consecrating and administering an herb’s ‘sap’ (rasa).
Because it treats potency as a single essence: born from Waters (āp), concentrated in Plants (oṣadhi/vanaspati), and exemplified by Soma as the paradigmatic life-giving plant power.
Both function together: the herbs/plant-essence are the substance of power, while Indra (as tanūvaśin, ‘body-master’) is invoked to ‘install’ that power firmly into the person.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.