Sukta 10
Rishi: Atharvanic tradition (ancillary note lists deities/sections but not ṛṣi)
Devata: Ṛtavaḥ (Seasons) / Dhātṛ-Vidhātṛ / Devas / Indra / Prajāpati (as per the prefixed anukramaṇī-like note); verse imagery centers on the Dhenu (cow) as prosperity-agent
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
अयं पौष्टिकः सूक्तः संवत्सरस्य परिवर्तनं समृद्धेः कारणभूतं पवित्रीकरोति। आद्यां धेनुं चित्रयति या संवत्सरात् संवत्सरं गृहेभ्यः वर्धमानं पोषणं धनं च दुग्धे। ऋतवः तथा ऋतस्य कर्तारौ धातृ–विधातृ च गार्हपत्ययागेन (घृतेन, इडया, हविषा) सह संयोज्यन्ते, येन कालस्य सम्यगनुष्ठानात् प्रजाजननं, पशुवृद्धिः, क्षेमेण गृहागमनं च स्वाभाविकं फलम् इव भवति।
Mantras
Mantra 1
रायस्पोषप्राप्तिः। ९ ऋतवः, १० धाता विधातारौ, ऋतवः, ११ देवाः, १२ इन्द्रः, देवाः, १३ प्रजापतिः। प्र॒थ॒मा ह॒ व्युऽवास॒ सा धे॒नुर॑भवद् य॒मे। सा नः॒ पय॑स्वती दुहा॒मुत्त॑रामुत्तरां॒ समा॑म्
प्रथमा ह व्युवास; सा धेनुरभवद्यमे। सा नः पयस्वती दुहामुत्तरामुत्तरां समाम्।
Mantra 2
यां दे॒वाः प्र॑ति॒नन्द॑न्ति॒ रात्रिं॑ धे॒नुमु॑पाय॒तीम्। सं॒व॒त्स॒रस्य॒ या पत्नी॒ सा नो॑ अस्तु सुमङ्ग॒ली
यां देवा हर्षप्रशंसया प्रतिनन्दन्ति, धेनुमिव क्षीरप्रदां समुपायतीम्—या संवत्सरस्य पत्नी—सा रात्रिर्नः सर्वथा सुमङ्गली अस्तु।
Mantra 3
सं॒व॒त्स॒रस्य॑ प्रति॒मां यां त्वा॑ रात्र्यु॒पास्म॑हे । सा न॒ आयु॑ष्मतीं प्र॒जां रा॒यस्पोषे॑ण॒ सं सृ॑ज
संवत्सरस्य प्रतिमां त्वां रात्रिमुपास्महे। सा त्वं नः आयुष्मतीं प्रजां रायः-पोषेण सह सं सृज।
Mantra 4
इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑दा॒स्वित॑रासु चरति॒ प्रवि॑ष्टा । म॒हान्तो॑ अस्यां महि॒मानो॑ अ॒न्तर्व॒धूर्जि॑गाय नव॒गज्जनि॑त्री
इयमेव सा या प्रथमा व्यौच्छत्; इतराासु प्रविष्टा व्याप्ता चरति। अस्यां महान्तो महिमानोऽन्तर्निहिताः; वधूर्जनित्री नवगज्जनित्री विजयमजिगात्।
Mantra 5
वा॒न॒स्प॒त्या ग्रावा॑णो॒ घोष॑मक्रत ह॒विष्कृ॒ण्वन्तः॑ परिवत्स॒रीण॑म्। एका॑ष्टके सुप्र॒जसः॑ सु॒वीरा॑ व॒यं स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्
वानस्पत्याः ग्रावाणो घोषमक्रत, हविष्कृण्वन्तः परिवत्सरीणम्। एकाष्टके सुप्रजसः सुवीरा वयं स्याम, पतयो रयीणाम्॥
Mantra 6
इडा॑यास्प॒दं घृ॒तव॑त् सरीसृ॒पं जात॑वेदः॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय । ये ग्रा॒म्याः प॒शवो॑ वि॒श्वरू॑पा॒स्तेषां सप्ता॒नां मयि॒ रन्ति॑रस्तु
इडायास्पदं घृतवत् सरीसृपं, जातवेदः प्रति हव्या गृभाय। ये ग्राम्याः पशवो विश्वरूपाः, तेषां सप्तानां मयि रन्तिरस्तु॥
Mantra 7
आ मा॑ पु॒ष्टे च॒ पोषे॑ च॒ रात्रि॑ दे॒वानां॑ सुम॒तौ स्या॑म । पू॒र्णा द॑र्वे॒ परा॑ पत॒ सुपू॑र्णा॒ पुन॒रा प॑त । सर्वान् य॒ज्ञान्त्सं॑भुञ्ज॒तीषमूर्जं॑ न॒ आ भ॑र
आ मा पुष्टे च पोषे च; रात्रि, देवानां सुमतौ स्याम। पूर्णा दर्वे परा पत; सुपूर्णा पुनरा पत। सर्वान् यज्ञान् संभुञ्जती इषमूर्जं न आ भर।
Mantra 8
आयम॑गन्त्संवत्स॒रः पति॑रेकाष्टके॒ तव॑ । सा न॒ आयु॑ष्मतीं प्र॒जां रा॒यस्पोषे॑ण॒ सं सृ॑ज
आयमगात् संवत्सरः—हे एकाष्टके, तव पतिः। सा नः आयुष्मतीं प्रजां रायस्पोषेण सह सं सृज।
Mantra 9
ऋ॒तून् य॑ज ऋतु॒पती॑नार्त॒वानु॒त हा॑य॒नान्। समाः॑ संवत्स॒रान् मासा॑न् भू॒तस्य॒ पत॑ये यजे
ऋतून् यज; ऋतुपतीन् यज; आर्तवान् उत हायनान् यज। समाः संवत्सरान् मासान्—भूतस्य पतये यजे।
Mantra 10
ऋ॒तुभ्य॑ष्ट्वार्त॒वेभ्यो॑ मा॒द्भ्यः सं॑वत्स॒रेभ्यः॑ । धा॒त्रे वि॑धा॒त्रे स॒मृधे॑ भू॒तस्य॒ पत॑ये यजे
ऋतुभ्यः, आर्तवेभ्यः, माद्भ्यः, संवत्सरेभ्यः—त्वा यजे। धात्रे विधात्रे समृधे—भूतस्य पतये यजे।
Mantra 11
इड॑या॒ जुह्व॑तो व॒यं दे॒वान् घृ॒तव॑ता यजे । गृ॒हानलु॑भ्यतो व॒यं सं वि॑शे॒मोप॒ गोम॑तः
इडया जुह्वतो वयं घृतवता देवान् यजामहे। वयं गृहान् अलुभ्यतः समं विशेम—गोमतः उप गच्छन्तः।
Mantra 12
ए॒का॒ष्ट॒का तप॑सा त॒प्यमा॑ना ज॒जान॒ गर्भं॑ महि॒मान॒मिन्द्र॑म्। तेन॑ दे॒वा व्यऽसहन्त॒ शत्रू॑न् ह॒न्ता दस्यू॑नामभव॒च्छची॒पतिः॑
एकाष्टका तपसा तप्यमाना जजान गर्भं महिमानमिन्द्रम्। तेन देवा व्यऽसहन्त शत्रून् हन्ता दस्यूनामभवच्छचीपतिः॥
Mantra 13
इन्द्र॑पुत्रे॒ सोम॑पुत्रे दुहि॒तासि॑ प्र॒जाप॑तेः । कामा॑न॒स्माकं॑ पूरय॒ प्रति॑ गृह्णाहि नो ह॒विः
इन्द्रपुत्रे सोमपुत्रे दुहितासि प्रजापतेः। कामानस्माकं पूरय प्रति गृह्णाहि नो हविः॥
Frequently Asked Questions
To make the turning year yield increasing prosperity—nourishment like milk, cattle-wealth, treasures, and strong offspring—while keeping the household safe and intact.
The dhenu is a prosperity-symbol: as a milch-cow continuously gives milk, so the rightly ordered year is asked to ‘milk out’ abundance for each succeeding year.
During annual or seasonal transition rites—particularly around Ekāṣṭakā—when households seek renewal of wealth, progeny, and protection through offerings such as ghee and havis.
Ask anything about Sukta 10 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
