Sukta 49
Rishi: Traditionally Atharvanic/Angirasa attribution for late Book 19 hymns (Rātri-stotra complex)
Devata: Rātri (Night), with Mitra as comparative paradigm of order
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (late Atharvan style; mixed/irregular in Book 19)
अथर्ववेदस्य १९.४९ सूक्तं रात्रिसूक्तम्। अत्र रात्रिर्दिव्यगृह्ययोः सार्वभौमत्वेन प्रतिष्ठाप्यते—सा शुभैः शक्तिभिः स्वस्थानं गृह्णाति, मित्र इव ऋतस्य नियमस्य च तुल्यं सुव्यवस्थितं रक्षणं ददाति। एतत् सूक्तं पौष्टिकं सौभाग्य-क्षेमरात्रिं गृहाय प्रार्थयते, अपि च अपोत्प्रैषिकबलं संयोजयति—बन्धनवाक्यैः निष्कासनमन्त्रैश्च निशाचरान् उपद्रवान्, विशेषतः चरन्तं स्तेनं, स्तम्भयति दूरं च नयति।
Mantras
Mantra 1
रात्रिः। इ॒षि॒रा योषा॑ युव॒तिर्दमू॑ना॒ रात्री॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भग॑स्य । अ॒श्व॒क्ष॒भा सु॒हवा॒ संभृ॑तश्री॒रा प॑प्रौ॒ द्यावा॑पृथि॒वी म॑हि॒त्वा
रात्रिः—इषिरा योषा युवतिर्दमूना; रात्री देवस्य सवितुर्भगस्य। अश्वक्षभा सुहवा संभृतश्रीः; आ पप्रौ द्यावापृथिवी महित्वा।
Mantra 2
अति॒ विश्वा॑न्यरुहद् गम्भी॒रो वर्षि॑ष्ठमरुहन्त॒ श्रवि॑ष्ठाः । उ॒श॒ती रात्र्यनु॒ सा भ॒द्राभि ति॑ष्ठते मि॒त्र इ॑व स्व॒धाभिः॑
अतिविश्वान्यरुहद् गम्भीरः; वर्षिष्ठं श्रविष्ठा आरोहन्त। उशती रात्र्यनु सा भद्राभिः शक्तिभिः दृढं तिष्ठति—मित्र इव स्वधाभिः।
Mantra 3
वर्ये॒ वन्दे॒ सुभ॑गे॒ सुजा॑त॒ आज॑ग॒न् रात्रि॑ सु॒मना॑ इ॒ह स्या॑म्। अ॒स्मांस्त्रा॑यस्व॒ नर्या॑णि जा॒ता अथो॒ यानि॒ गव्या॑नि पु॒ष्ठ्या
वर्ये वन्दे सुभगे सुजाते—आगता रात्रिः; इह वयं सुमनासः स्याम। अस्मान् त्रायस्व नर्याणि जातानि; अथो यानि गव्यानि पुष्ठ्यानि च।
Mantra 4
सिं॒हस्य॒ रात्र्यु॑श॒ती पीं॒षस्य॑ व्या॒घ्रस्य॑ द्वी॒पिनो॒ वर्च॒ आ द॑दे । अश्व॑स्य ब्र॒ध्नं पुरु॑षस्य मा॒युं पु॒रु रू॒पाणि॑ कृणुषे विभा॒ती
सिंहस्य रात्र्युशती पींषस्य व्याघ्रस्य द्वीपिनो वर्चः आदत्ते। अश्वस्य ब्रध्नं पुरुषस्य मायुम् आदत्ते; विभाती, पुरु रूपाणि कृणुषे।
Mantra 5
शि॒वां रात्रि॑मनु॒सूर्यं॑ च हि॒मस्य॑ मा॒ता सु॒हवा॑ नो अस्तु । अ॒स्य स्तोम॑स्य सुभगे॒ नि बो॑ध॒ येन॑ त्वा॒ वन्दे॒ विश्वा॑सु दि॒क्षु
शिवां रात्रिमनुसूर्यं च हिमस्य माता सुहवा नोऽस्तु। अस्य स्तोमस्य सुभगे नि बोध येन त्वा वन्दे विश्वासु दिक्षु॥
Mantra 6
स्तोम॑स्य नो विभावरि॒ रात्रि॒ राजे॑व जोषसे । आसा॑म॒ सर्व॑वीरा॒ भवा॑म॒ सर्व॑वेदसो व्यु॒च्छन्ती॒रनू॒षसः॑
स्तोमस्य नो विभावरि रात्रि राजेव जोषसे। आसाम् सर्ववीरा भवाम सर्ववेदसो व्युच्छन्तीरनूषसः॥
Mantra 7
शम्या॑ ह॒ नाम॑ दधि॒षे मम॒ दिप्स॑न्ति॒ ये धना॑ । रात्री॒हि तान॑सुत॒पा यस्ते॒नो न वि॒द्यते॒ यत् पुन॒र्न वि॒द्यते॑
शम्या ह नाम दधिषे मम दिप्सन्ति ये धनाः। रात्रीहि तानसुतपा यस्तेनो न विद्यते यत् पुनर्न न विद्यते॥
Mantra 8
भ॒द्रासि॑ रात्रि चम॒सो न वि॒ष्टो विष्वं॒ गोरू॑पं युव॒तिर्बि॑भर्षि । चक्षु॑ष्मती मे उश॒ती वपूंषि॒ प्रति॒ त्वं दि॒व्या न क्षाम॑मुक्थाः
भद्रासि रात्रि चमसो न विष्टो विष्वं गोरूपं युवतिर्बिभर्षि। चक्षुष्मती मे उशती वपूंषि प्रति त्वं दिव्या न क्षाममुक्थाः॥
Mantra 9
यो अ॒द्य स्ते॒न आय॑त्यघा॒युर्मर्त्यो॑ रि॒पुः । रात्री॒ तस्य॑ प्र॒तीत्य॒ प्र ग्री॒वाः प्र शिरो॑ हनत्
योऽद्य रात्रौ स्तेनोऽभ्येति—अघायुः पापजीवो मर्त्यो रिपुः—हे रात्रे, तं प्रतीत्य तस्य ग्रीवां प्रहणु, शिरश्च प्रहणु।
Mantra 10
प्र पादौ॒ न यथाय॑ति॒ प्र हस्तौ॒ न यथाशि॑षत्। यो म॑लि॒म्लुरु॒पाय॑ति॒ स संपि॑ष्टो॒ अपा॑यति । अपा॑यति॒ स्वपा॑यति॒ शुष्के॑ स्था॒णावपा॑यति
तस्य पादौ यथायातुं नेव यातः; हस्तौ यथाशंसितुं न प्राप्नुतः। यो मलिम्लुरुपायाति स संपिष्टोऽपायाति; अपायाति स्वपायाति; शुष्के स्थाणावपायाति।
Frequently Asked Questions
To make the night safe and auspicious for a household or community—calming fear, establishing protective order, and actively turning away nocturnal threats like thieves.
Mitra represents orderly, law-like stability. By saying Night stands ‘like Mitra,’ the hymn frames darkness as governed protection, not chaos, so the home remains secure and regulated.
No items are required by the hymn. The closing verse mentions a ‘dry stump’ as a symbolic place to send the threat away, but the primary instrument is recitation and the repeated banishing formula.
Ask anything about Sukta 49 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.