Atharva Veda 18.2.46: Kanda 18, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 46

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

प्रा॒णो अ॑पा॒नो व्या॒न आयु॒श्चक्षु॑र्दृ॒शये॒ सूर्या॑य । अप॑रिपरेण प॒था य॒मरा॑ज्ञः पि॒तॄन् ग॑च्छ

Sanskrit recitationAtharva Veda 18.2.46

IAST Transliteration

prāṇó apā́nó vyāná āyúś cákṣur dṛśáye sū́ryāya | ápari-pareṇa pathā́ yáma-rājñaḥ pitṝ́n gacha ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Breath, out-breath, pervading breath; life, and the eye—to seeing, to the Sun: by the farther path, the path of King Yama, go thou unto the Fathers.

Translation

प्राणोऽपानो व्यानः, आयुश्चक्षुर्दर्शने सूर्याय। अपरिपरेण पथा यमराज्ञः पितॄन् गच्छ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्राणः: the in-breath, vital breath
• प्राणः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्र + √अन् ‘श्वसिति’)

• अपानः: the out-breath
• अपानः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अपान (अप + √अन् ‘श्वसिति’)

• व्यानः: the pervading breath
• व्यानः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: व्यान (वि + √अन् ‘श्वसिति’)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: आयुस्

• चक्षुः: eye, sight
• चक्षुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: चक्षुस्

• दृशये: for seeing, for vision
• दृशये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: दृशि (स्त्री. प्रातिपदिकम्) / √दृश् (सम्भाव्य व्युत्पत्तिः)

• सूर्याय: to/for the Sun
• सूर्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सूर्य

• अपरिपरेण: by a non-circuitous (direct)
• अपरिपरेण: करण
• Type: Adjective
• Root: अपरिपर (प्रातिपदिकम्; ‘अ-’ + परि-पर)

• पथा: by the path
• पथा: करण
• Type: Noun
• Root: पथिन्

• यमराज्ञः: of King Yama
• यमराज्ञः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: यमराजन् (यम + राजन्)

• पितॄन्: the Fathers (ancestors)
• पितॄन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पितृ

• गच्छ: go
• गच्छ: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम्

Attribution

Rishi: Atharvanic funerary tradition (AV 18).

Devata: Yama (as path-lord), Pitṛs, Sūrya (recipient of sight), and the vital breaths as quasi-deities.

Chandas: Mixed/irregular (prose-like anuṣṭubh tendency; typical of directive funerary verses)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: karuna