Adhyaya 25

Verse 1

अर्जुन उवाच । देवर्षे वर्ण्यते चेयं कथा पीयूषसोदरा । पुनरेतन्मुने ब्रूहि यदा वेत्ति महेश्वरः

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਕਥਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਮੁੜ ਦੱਸੋ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?

Verse 2

भगवान्स्वां सतीं भार्यां वधार्थं चापि तारकम् । सत्याश्च विरहात्तप्यन्ददाह किमसौ स्मरम्

ਕੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ—ਤਾਰਕ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਦਿਆਂ—ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਾਮਦੇਵ (ਸਮਰ) ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ?

Verse 3

त्वयैवोक्तं स विरहात्सत्यास्तप्यति वै तपः । हिमाद्रिमास्थितो देवस्तस्याः संगमवांछया

ਤੂੰ ਆਪ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਿਮਾਲੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਦੇਵ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 4

नारद उवाच । सत्यमेतत्पुरा पार्थ भवस्येदं मनीषितम् । अतप्ततपसा योगो न कर्तव्यो मयाऽनया

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਸੀ— ‘ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਯੋਗ/ਸੰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 5

तपो विना शुद्धदेहो न कथंचन जायते । असुद्धदेहेन समं संयोगो नैव दैहिकः

ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਦੇਹ ਨਾਲ ਦੇਹਿਕ ਸੰਯੋਗ ਵੀ ਕਦੇ ਯਥਾਰਥ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 6

महत्कर्माणि यानीह तेषां मूलं सदा तपः । नातप्ततपसां सिद्धिर्महत्कर्माणि यांति वै

ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਹੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪ ਨਹੀਂ ਤਪਿਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।

Verse 7

एतस्मात्कारणाद्देवो दर्पितं तं ददाह तु । ततो दग्धे स्मरे चापि पार्वतीमपि व्रीतिताम्

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਅਹੰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਭਸਮ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ।

Verse 8

विहाय सगणो देवः कैलासं समपद्यत । देवी च परमोद्विग्ना प्रस्खलंती पदेपदे

ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਪਰਮ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 9

जीवितं स्वं विनिंदंती बभ्रामेतस्ततश्चसा । हिमाद्रिरपि स्वे श्रृंगे रुदतीं पृष्टवान्रतिम्

ਆਪਣੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰਦੀ ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਰਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 10

कासि कस्यासि कल्याणि किमर्थं चापि रोदिषि । पृष्टा सा च रतिः सर्वं यथावृत्तं न्यवेदयत्

“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ? ਅਤੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਰਤੀ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

निवेदिते तथा रत्या शैलः संभ्रांतमानसः । प्राप्य स्वां तनयां पाणावादायागात्स्वकं पुरम्

ਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਹਾੜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।

Verse 12

सा तत्र पितरौ प्राह सखीनां वदनेन च । दुर्भगेन शरीरेण किमनेन हि कारणम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ: “ਇਸ ਅਭਾਗੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭਲਾ ਕੀ ਕਾਰਨ, ਕੀ ਲਾਭ?”

Verse 13

देहवासं परित्यक्ष्ये प्राप्स्ये वाभिमतं पतिम् । असाध्यं चाप्यभीष्टं च कथं प्राप्यं तपो विना

“ਮੈਂ ਇਸ ਦੇਹ-ਵਾਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੀ। ਜੋ ਅਸਾਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 14

नियमैर्विविधैस्तस्माच्छोषयिष्ये कलेवरम् । अनुजानीत मां तत्र यदि वः करुणा मयि

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਾਨਾ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਲੇਵਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿਆਂਗੀ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰੁਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।

Verse 15

श्रुत्वेति वचनं माता पिता च प्राह तां शुभाम् । उ मेति चपले पुत्रि न क्षमं तावकं वपुः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭਾ, ਸਤਗੁਣੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਚੰਚਲ ਪੁੱਤਰੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਹ ਸਭ ਸਹਿਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 16

सोढुं क्लेशात्मरूपस्य तपसः सौम्यदर्शने । भावीन्यप्यनि वार्याणि वस्तूनि च सदैव तु

ਹੇ ਸੁਮੁਖੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਲੇਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਟੱਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 17

भाविनोर्था भवंत्येव नरस्यानिच्छतोपि हि । तस्मान्न तपसा तेऽस्ति बाले किंचित्प्रयोजनम्

ਜੋ ਕੁਝ ਭਾਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭੀ ਹੋ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਾਲਿਕਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।

Verse 18

श्रीदेव्युवाच । यदिदं भवतो वाक्यं न सम्यगिति मे मतिः । केवलं न हि दैवेन प्राप्तुमर्थो हि शक्यते

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਬਚਨ ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਦੈਵ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਹੀ ਕੋਈ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”

Verse 19

त्किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वभावतः । पुरुषः फलमाप्नोति चतुर्थं नात्र कारणम्

ਕੁਝ ਫਲ ਦੈਵ ਦੇ ਲੇਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਚੌਥਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ।

Verse 20

ब्रह्मणा चापि ब्रह्मत्वं प्राप्तं किलतपोबलात् । अन्यैरपि च यल्लब्धं तन्नसंख्यातुमुत्सहे

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਤਪੋਬਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਲੱਭਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੈਂ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 21

अध्रुवेण शरीरेण यद्यभीष्टं न साध्यते । पश्चात्स शोच्यते मंदः पतितेऽस्मिञ्छरीरके

ਇਸ ਨਾਸਵੰਤ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜੇ ਇੱਛਿਤ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਦ ਇਹ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਪਿੱਛੋਂ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

यस्य देहस्य धर्मोऽयं क्वचिज्जायेत्क्वचिन्म्रियेत् । क्वचिद्गर्भगतं नश्येज्जातमात्रं क्वचित्तथा

ਦੇਹ ਦਾ ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ: ਕਿਤੇ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

बाल्ये च यौवने चापि वार्धक्येपि विनश्यति । तेन चंचलदेहेन कोऽर्थः स्वार्थो न चेद्भवेत्

ਇਹ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਵਾਰਧਕ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਫਿਰ ਇਸ ਚੰਚਲ ਦੇਹ ਦਾ ਕੀ ਮੋਲ, ਜੇ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਅਰਥ ਸਿਧ ਨਾ ਹੋਵੇ?

Verse 24

इत्युक्त्वा स्वसखीयुक्ता पितृभ्यां साश्रु वीक्षिता । श्रृंगं हिमवतः पुण्यं नानाश्चर्यं जगाम सा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਸੂਭਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹੇਠ, ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਖਰ—ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 25

तत्रां बराणि संत्यज्य भूषणानि च शैलजा । संवीता वल्कलैर्दिव्यैस्तपोऽतप्यत संयता

ਉੱਥੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭੂਸ਼ਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ; ਦਿਵ੍ਯ ਵਲਕਲ-ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਯਮਿਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਆਰੰਭੀ।

Verse 26

ईश्वरं हृदि संस्थाप्य प्रणवाभ्यसनादृता । मुनीनामप्य भून्मान्या तदानीं पार्थ पार्वती

ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪਾਰਵਤੀ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਨਯੋਗ ਹੋ ਗਈ।

Verse 27

त्रिस्नाता पाटलापत्रभक्षकाभूच्छतं समाः । शंत च बिल्वपत्रेण शीर्णोन कृतभोजना

ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪਾਟਲਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵੀਂ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਲਵ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਭਾਇਆ—ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਪੱਕਿਆ ਭੋਜਨ ਨਿਯਮਤ ਨਾ ਲੈਂਦੀ।

Verse 28

जलभक्षा शतं चाभूच्छतं वै वायुभोजना । ततो नियममादाय पादांगुष्ठस्थिताभवत्

ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਜਲ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾਈ ਰਹੀ; ਹੋਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਕੇਵਲ ਵਾਯੂ ਉੱਤੇ ਜੀਵੀਂ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 29

निराहारा ततस्तापं प्रापुस्तत्तपसो जनाः । ततो जगत्समालोक्य तदीयतपसोर्जितम्

ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਹਾਰ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਤਪ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਲੋਕ ਤਪਤ ਹੋ ਉਠੇ। ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਤਪਸਿਆ-ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—

Verse 30

हरस्तत्राययौ साक्षाद्ब्रह्मचारिवपुर्द्धरः । वसानो वल्कलं दिव्यं रौरवाजिनसंवृतः

ਤਦ ਹਰਾ ਆਪ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਉੱਥੇ ਆਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ; ਦਿਵ੍ਯ ਵਲਕਲ (ਛਾਲ-ਵਸਤ੍ਰ) ਪਹਿਨੇ, ਰੌਰਵ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 31

सुलक्षणाषाढधरः सद्वृत्तः प्रति भानवान् । ततस्तं पूजयामासुस्तत्सख्यो बहुमानतः

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਸ਼ਾਢ਼ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਬੜੇ ਮਾਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 32

वक्तुमिच्छुः शैलपुत्रीं सखीभिरिति चोदितः । ब्रह्मन्नियं महाभागा गृहीतनियमा शुभा

ਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਨਿਯਮ (ਵ੍ਰਤ) ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 33

मुहूर्तपंचमात्रेण नियमोऽस्याः समाप्यते । तत्प्रतीक्षस्व तं कालं पश्चादस्मत्सखीसमम्

“ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰ; ਫਿਰ ਸਾਡੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇਂਗਾ।”

Verse 34

नानाविदा धर्मवार्ताः प्रकरिष्यसि ब्राह्मण । इत्युक्त्वा विजयाद्यास्ता देवीचरितवर्णनैः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ—“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰੇਂਗਾ”—ਵਿਜਯਾ ਆਦਿ ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।

Verse 35

अश्रुमुख्यो द्विजस्याग्रे निन्युः कालं च तं तदा । ततः काले किंचिदूने ब्रह्मचारी महामतिः

ਫਿਰ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੱਟਦੇ ਰਹੇ। ਤਦ ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਤ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋਇਆ)।

Verse 36

विलोकनमिषेणागादाश्रमोपस्थितं ह्रदम् । निपपात च तत्रासौ चुक्रोशातितरां ततः

ਦੇਖਣ-ਭਾਲ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੀ ਚੀਖ ਮਾਰੀ।

Verse 37

अहमत्र निमज्जामि कोऽपि मामुद्धरेत भोः । इति तारेण क्रोशंतं श्रुत्वा तं विजयादिकाः

“ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਏ, ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਖਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਜਯਾ ਆਦਿਕ (ਦੌੜੇ)।

Verse 38

आजग्मुस्त्वरया युक्ता ददुस्तस्मै करं च ताः । स चुक्रोश ततो गाढं दूरेदूरे पुनःपुनः

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਖਿਆ, ਮੁੜ ਮੁੜ—“ਹੋਰ ਦੂਰ, ਹੋਰ ਦੂਰ!”

Verse 39

नाहं स्पृशाम्यसंसिद्धां म्रिये वा नानृतं त्विदम् । ततः समाप्तनियमा पार्वती स्वयमाययौ

“ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਤ ਅਜੇ ਅਧੂਰਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਾਂਗੀ; ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ ਪਰ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਆਪ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ।

Verse 40

सव्यं करं ददावस्य तं चासौ नाभ्यनन्दत । भद्रे यच्छुचि नैव स्याद्यच्चैवावज्ञया कृतम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੋਲਾ, “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।”

Verse 41

सदोषेण कृतं यच्च तदादद्यान्न कर्हिचित् । सव्यं चाशुचि ते हस्तं नावलंबामि कर्हिचित्

“ਜੋ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੇਰਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।”

Verse 42

इत्युक्ता पार्वती प्राह नाहं दत्तं च दक्षिणम् । ददामि कस्यचिद्विप्र देवदेवाय कल्पितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਦ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੋਵੇ।”

Verse 43

दक्षिणं मे करं देवो ग्रहीता भव एव च । शीर्यते चोग्रतपसा सत्यमेतन्मयोदितम्

“ਮੇਰੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੈ—ਪ੍ਰਭੂ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਘਿਸ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੱਚ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 44

विप्र उवाच । यद्येवमवलेपस्ते गमनं केन वार्यते । यथा तव प्रतिज्ञेयं ममापीयं तथाचला

ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਐਸਾ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕੌਣ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਟੱਲ ਰਹੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ—ਹੇ ਅਚਲਾ (ਅਡੋਲ)—ਅਟੱਲ ਰਹੇ।”

Verse 45

रुद्रस्यापि वयं मान्याः कीदृशं ते तपो वद । विषमस्थं यत्र विप्रं म्रियमाणमुपेक्षसि

“ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਦੱਸ, ਤੇਰਾ ਤਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 46

अवजा नासि विप्रांस्त्वं तच्छीघ्रं व्रज दर्शनात् । यदि वा मन्यसे पूज्यांस्ततोऽभ्युद्धर नान्यथा

“ਜੇ ਤੂੰ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ। ਜਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮੰਨਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਧਾਰ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 47

ततो विचार्य बहुधा इति चेति च सा शुभा । विप्रस्योद्धरणं सर्वधर्मेभ्योऽमन्यताधिकम्

ਤਦ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ—‘ਇਉਂ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਾਂ?’—ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਵਿਪ੍ਰ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਹੈ।

Verse 48

ततः सा दक्षिणं दत्त्वा करं तं प्रोज्जहार च । नरं नारी प्रोद्धरति सज्जन्तं भववारिधौ । एतत्सन्दर्शनार्थाय तथा चक्रे भवोद्भवः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਹੱਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਉੱਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਭਵੋਦਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਐਸਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।

Verse 49

प्रोद्धृत्य च ततः स्नात्वा बद्ध्व योगासनं स्थिता

ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ।

Verse 50

ब्रह्मचारी ततः प्राह प्रहसन्किमिदं शुभे । कर्तुकामासि तन्वंगि दृढयोगासनस्थिता

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯੋਗ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?"

Verse 51

देवी प्राह ज्वालयिष्ये शरीरं योगवह्निना । महादेवकृतमतिरुच्छिष्टाहं यतोऽभवम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਯੋਗ ਦੀ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੂਠੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।"

Verse 52

ब्रह्मचारी ततः प्राह काश्चिद्ब्राह्मणकाम्यया । कृत्वा वार्तास्ततः स्वीयमभीष्टं कुरु पार्वति

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰ, ਫਿਰ ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰੀਂ।"

Verse 53

नोपहन्यां कदाचिद्वि साधुभिर्विप्रकामना । धर्ममेनं मन्यसे चेन्मुहूर्तं ब्रूहि पार्वति

"ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਬੋਲ।"

Verse 54

देवी प्राह ब्रूहि विप्र मुहूर्तं संस्थिता त्वहम् । ततः स्वयं व्रती प्राह देवीं तां स्वसखीयुताम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਬੋਲੋ; ਮੈਂ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਖੜੀ ਹਾਂ।” ਤਦ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੀ, ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 55

किमर्थमिति रम्भोरु नवे वयसि दुश्चरम् । तपस्त्वया समारब्धं नानुरूपं विभाति मे

“ਹੇ ਰੰਭੋਰੂ, ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਰੰਭੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਇਹ ਤਪ ਮੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।”

Verse 56

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं गिरिराजगृहेऽधुना । भोगांश्च दुर्लभान्देवि त्यक्त्वा किं क्लिश्यते वपुः

“ਦੁਰਲਭ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਦੁਰਲਭ ਭੋਗ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਹ ਦੇਹ ਕਿਉਂ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ?”

Verse 57

अतीव दूये वीक्ष्य त्वां सुकुमारतराकृतिम् । अत्युग्रतपसा क्लिष्टा पद्मिनीव हिमर्दिता

“ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਇੰਨੀ ਕੋਮਲ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ—ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਦਮਿਨੀ ਹਿਮ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 58

इदं चान्यत्त्व शुभे शिरसो रोगदं मम । यद्देहं त्यक्तुकामा त्वं प्रबुद्धा नासि बालिके

“ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪੀੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਕਿ ਤੂੰ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬਾਲਿਕੇ।”

Verse 59

वामः कामो मनुष्येषु सत्यमेतद्वचो यतः । स्पृहणीयासि सर्वेषामेवं पीडयसे वपुः

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕਾਮਨਾ ਵਕਰੀ ਹੈ—ਇਹ ਬਚਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਲੋਭਣੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਭੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ।

Verse 60

अविज्ञातान्वयो नग्नः शूली भूतगणाधिपः । श्मशाननिलयो भस्मोद्धूलनो वृषवाहनः

ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਛਾਣ ਅਣਜਾਣ ਹੈ; ਉਹ ਨਗਨ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ; ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ; ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਵਾਸੀ; ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 61

गजाजिनो द्विजिह्वाद्यलंकृतांगो जटाधरः । विरूपाक्षः कथंकारं निर्गुणः स्यात्तवोचितः

ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਪਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ—ਐਸਾ ‘ਨਿਰਗੁਣ’ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 62

गुणा ये कुलशीलाद्य वराणामुदिता बुधैः । तेषामेकोऽपि नैवास्ति तस्मिंस्तन्नोचितः स ते

ਜੋ ਗੁਣ—ਉੱਚਾ ਕੁਲ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਆਦਿ—ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਜੋਂ ਕਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 63

शोचनीयतमा पूर्वमासीत्पार्वति कौमुदी । त्वं संवृत्ता द्वितीयासि तस्यास्तत्संगमाशया

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਮੁਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਦੁਖੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਦੂਜੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈਂ।

Verse 64

तपोधनाः सर्वसमा वयं यद्यपि पार्वति । दुनोत्येव तवारंभः शूलायां यूपसत्क्रिया

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਅਸੀਂ ਤਪੋਧਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਇਹ ਆਰੰਭ ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਖਟਕਦਾ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਯੂਪ ਦੀ ਸਤਕਾਰ-ਕ੍ਰਿਆ।

Verse 65

वृषभारोहणं वासः श्मशाने पाणिसंग्रहः । सव्यालपाणिना क्षौमगजत्वग्बंधनः कथम्

ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈ, ਵਾਸ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਥ ਸੱਪ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਖੌਮ ਕਪੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 66

जनहास्यकरं सर्वं त्वयारब्धमसांप्रतम् । स्त्रीभावाद्भूतिसंपर्क्कः कथं चाभिमतस्तव

ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਆਰੰਭ ਅਸਮੇਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈਂ?

Verse 67

निवर्तय मनस्तस्मादस्मात्सर्वविरोधिनः । मृगाक्षि मदनारातेर्मर्कटाक्षस्य प्रार्थनात्

ਹੇ ਮ੍ਰਿਗਨੈਣੀ, ਉਸ ਸਭ-ਵਿਰੋਧੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹਟਾ ਲੈ। ਕਾਮ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਬਾਂਦਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਛੱਡ ਦੇ।

Verse 68

विरुद्धवादिनं चैवं ब्रह्मचारिणमीश्वरम् । निशम्य कुपिता देवी प्राह वाचा सगद्गदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਬਚਨ ਬੋਲਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ।

Verse 69

मा मा ब्राह्मण भाषिष्ठा विरुद्धमिति शंकरे । महत्तमो याति पुमान्देवदेवस्य निंदया

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਸ਼ਿਸ਼ਠਾ, ਨਾ—ਨਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ‘ਅਨੁਚਿਤ’ ਜਾਂ ‘ਵਿਰੁੱਧ’ ਕਹਿ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

न सम्यगभिजानासि तस्य देवस्य चेष्टितम् । श्रृणु ब्राह्मण त्वं पापाद्यथास्मात्परिमुच्यसे

ਤੂੰ ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਚਾਲ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਸੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵੇਂ।

Verse 71

स आदिः सर्वजगतां कोस्य वेदान्वयं ततः । सर्वं जगद्यस्य रूपं दिग्वासाः कीर्त्यते ततः

ਉਹ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈ—ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ‘ਵੇਦਿਕ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ’ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਦ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਦਿਗੰਬਰ’—ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

गुणत्रयमयं शूलं शूली यस्माद्बिभार्ते सः । अबद्धाः सर्वतो मुक्ता भूता एव च तत्पतिः

ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸ਼ੂਲੀ’—ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ—ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੰਧਨ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ—ਸਵਾਮੀ—ਵੀ ਹੈ।

Verse 73

श्मशानं चापि संसारस्तद्वासी कृपयार्थिनाम् । भूतयः कथिता भूतिस्तां बिभर्ति स भूतिभृत्

ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਭਟਕਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਦਇਆ ਦੇ ਅਰਥੀ ਜਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਓਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ‘ਭੂਤੀ’ ਨੂੰ ਭੂਤ-ਗਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਭੂਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਭੂਤਿਭ੍ਰਿਤ’ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

वृषो धर्म इति प्रोक्तस्तमारूढस्ततो वृषी । सर्पाश्च दोषाः क्रोधाद्यास्तान्बिभर्ति जगन्मयः

‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ’—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ; ਜਗਤ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

नानाविधाः कर्मयोगा जटारूपा बिभर्ति सः । वेदत्रयी त्रिनेत्राणि त्रिपुरं त्रिगुणं वपुः

ਉਹ ਅਨੇਕ ਕਰਮ-ਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ-ਤ੍ਰਯ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਉਸ ਦਾ ਤਿੰਨ-ਗੁਣਾ ਨਗਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੈ।

Verse 76

भस्मीकरोति तद्देवस्त्रिपुरध्नस्ततः स्मृतः । एवंविध महादेवं विदुर्ये सूक्ष्मदर्शिनः

ਉਹੀ ਦੇਵ ਉਸ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਤ੍ਰਿਪੁਰਧਨ’—ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੂਖਮ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 77

कथंकारं हि ते नाम भजंते नैव तं हरम् । अथ वा भीतसंसाराः सर्वे विप्र यतो जनाः

ਉਹ ਲੋਕ ‘ਖਾਲੀ ਬੋਲ’ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਭਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਹਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ? ਜਾਂ ਫਿਰ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।

Verse 78

विमृश्य कुर्वते सर्वं विमृश्यैतन्मया कृतम् । शुभं वाप्यशुभं वास्तु त्वमप्येनं प्रपूजय

ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 79

इति ब्रुवंत्यां तस्यां तु किंचित्प्रस्फुरिताधरम् । विज्ञाय तां सखीमाह किमप्येष विवक्षुकः

ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਕੰਬੇ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਖੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।’

Verse 80

वार्यतामिति विप्रोऽयं महद्दूषणबाषकः । न केवलं पापभागी श्रोता वै स्यान्न संशयः

‘ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ!’—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਡੀ ਨਿੰਦਾ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 81

अथ वा किं च नः कार्यं वादेन सह ब्राह्मणैः । कर्णौ पिधाय यास्यामो यथा यः स्यात्ततास्तु सः

ਅਥਵਾ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਆਓ ਕੰਨ ਢੱਕ ਕੇ ਚੱਲੀਏ; ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਸੋ ਹੋਵੇ।

Verse 82

इत्युक्त्वोत्थाय गच्छंत्यां पिधाय श्रवणावुभौ । स्वरूपं समुपाश्रित्य जगृहे वसनं हरः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜਦ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ ਢੱਕ ਲਏ। ਤਦ ਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 83

ततो निरीक्ष्य तं देवं संभ्रांता परमेश्वरी । प्रणिपत्य महेशानं तुष्टावावनता उमा

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤਿ ਸੰਭ੍ਰਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਅੱਗੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਉਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 84

प्राह तां च महादेवो दासोऽस्मि तव शोभने । तपोद्रव्येण क्रीतश्च समादिश यथेप्सितम्

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਧਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਨੋ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।”

Verse 85

देव्युवाच । मनसस्त्वं प्रभुः शंभो दत्तं तच्च मया तव । वपुषः पितरावीशौ तौ सम्मानयितुमर्हसि

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ—ਅਤੇ ਉਹ ਮਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਹ ਦੋ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ; ਤੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 86

महादेव उवाच । पित्रा हि ते परिज्ञातं दृष्ट्वा त्वां रूपशालिनीम् । बालां स्वयंवरं पुत्री महं दास्यामि नान्यथा

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰੂਪਵਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਭੇਦ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਧੀ ਨੂੰ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।”

Verse 87

तत्तस्य सर्वमेवास्तु वचनं त्वं हिमाचलम् । स्वयंवरार्थं सुश्रोणि प्रेरय त्वां वृणे ततः

“ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਓਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਸਵਯੰਵਰ ਲਈ ਹਿਮਾਚਲ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ; ਫਿਰ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਾਂਗਾ।”

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महादेवः शुचिः शुचिषदो विभुः । जगामेष्टं तदा देशं स्वपुरं प्रययौ च सा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਪਵਿੱਤਰ, ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈ।

Verse 89

दृष्ट्वा देवीं तदा हृष्टो मेनया सहितोऽचलः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਨਾ ਸਮੇਤ ਅਚਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 90

आलिंग्याघ्राय पप्रच्छ सर्वं सा च न्यवेदयत् । दुहितुर्देवदेवेन आज्ञप्तं तु हिमाचलः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 91

स्वयंवरं प्रमुदितः सर्वलोकेष्वघोषयत् । अश्विनो द्वादशादित्या गन्धर्वरुडोरगाः

ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਵਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ—ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਗੰਧਰਵ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 92

यक्षाः सिद्धास्तथा साध्या दैत्याः किंपुरुषा नगाः । समुद्राद्याश्च ये केचित्त्रैलोक्यप्रवरास्च ये

ਯਕਸ਼, ਸਿੱਧ, ਸਾਧ੍ਯ; ਦੈਤ੍ਯ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਵਰ ਜੀਵ ਸਨ, ਸਭ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਵਸਰ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 93

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च । त्रयस्त्रिंशच्च ये देवास्त्रयस्त्रिंशच्च कोटयः

ਉੱਥੇ ਤੇਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਤੇਤੀਹ ਸੌ ਵੀ ਸਨ; ਤੇਤੀਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ—ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਤੀਹ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਵੀ।

Verse 94

जग्मुर्गिरीन्द्रपुत्र्यास्तु स्वयंवरमनुत्तमम् । आमंत्रितस्तथा विष्णुर्मेरुमाह हसन्निव

ਉਹ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇ ਅਤੁੱਲ ਸਵਯੰਵਰ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਨਿਯੋਤਾ ਪਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਵੀ ਹੱਸਦੇ ਜਿਹੇ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 95

तातास्माकं च सा देवी मेरो गच्छ नमामि ताम् । अथ शैलसुता देवी हैममारुह्य शोभनम्

“ਹੇ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਾਡੀ ਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਮੇਰੂ, ਚਲੋ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ ਦੇਵੀ ਸੁੰਦਰ ਸੁਵਰਨ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ।

Verse 96

विमानं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम् । अप्सरोभिः प्रनृत्यद्भिः सर्वाभरणभूषिता

ਉਹ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਵਿਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਖੜੀ ਸੀ।

Verse 97

गंधर्वसंघैर्विविधैः किंनरैश्च सुशोभनैः । बंदिभिः स्तूयमाना च वीरकांस्यधरा स्थिता

ਵਿਭਿੰਨ ਗੰਧਰਵ-ਸੰਘਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ। ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਵੀਰ-ਕਾਂਸ੍ਯ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 98

सितातपत्ररत्नांशुमिश्रितं चावहत्तदा । शालिनी नाम पार्वत्याः संध्यापूर्णेदुमंडला

ਤਦ ਪਾਰਵਤੀ ਲਈ ‘ਸ਼ਾਲਿਨੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਨੇ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ, ਰਤਨ-ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ ਉੱਚਾ ਧਾਰਿਆ।

Verse 99

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च संवृता । मालां प्रगृह्य सा तस्थौ सुरद्रुमसमुद्भवाम्

ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਸੁਰਦ੍ਰੁਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਾਲਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 100

एवं तस्यां स्थितायां तु स्थिते लोकत्रये तदा । शिशुर्भूत्वा महादेवः क्रीडार्थं वृषभध्वजः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਖੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰੇ ਸਨ, ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਮਹਾਦੇਵ ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 101

उत्संगतलसंगुप्तो बभूव भगवान्भवः । जयेति यत्पदं ख्यातं तस्य सत्यार्थमीश्वरम्

ਭਗਵਾਨ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ‘ਜਯ’ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸੱਚ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ।

Verse 102

अथ दृष्ट्वा शिशुं देवास्तस्य उत्संगवर्तिनः । कोयमत्रेति संमंत्र्य चुक्रुशुर्भृशरोषिताः

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ‘ਇੱਥੇ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚੀਖ ਪਏ।

Verse 103

वज्रमाहारयत्तस्य बाहुमुद्यम्य वृत्रहा । स बाहुरुद्यतस्तस्य तथैव समतिष्ठत

ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਜ੍ਰ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਾ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਉਠੀ ਹੋਈ ਬਾਂਹ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਤਿਵੇਂ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।

Verse 104

स्तंभितः शिशुरूपेण देवदेवेन लीलया । वज्रं क्षेप्तुं न शक्नोति बाहुं चालयितुं तदा

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਬਾਲਕ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਕੜ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨਾ ਵਜ੍ਰ ਸੁੱਟ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਹਿਲਾ ਸਕਿਆ।

Verse 105

वह्निः शक्तिं तदा क्षेप्तुं न शशाक तथोत्थितः । यमोऽपि दंडं खड्गं च निरृतिस्तं शिशुं प्रति

ਅਗਨੀ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਸੁੱਟ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਯਮ ਨੇ ਵੀ ਦੰਡ ਤੇ ਖਡਗ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਬਾਲਕ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ ਮੋੜੇ।

Verse 106

पाशं च वरुणो राजा ध्वजयष्टिं समीरणः । सोमो गुडं धनेशश्च गदां सुमहतीं दृढाम्

ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਪਾਸ਼ (ਫੰਦਾ) ਚੁੱਕਿਆ; ਸਮੀਰਣ (ਵਾਯੂ) ਨੇ ਧਵਜ-ਯਸ਼ਟੀ; ਸੋਮ ਨੇ ਗੁਡ (ਗਦਾ) ਅਤੇ ਧਨੇਸ਼ (ਕੁਬੇਰ) ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਗਦਾ ਧਾਰੀ।

Verse 107

नानायुधानि चादित्या मुसलं वसवस्तथा । महाघोराणि शस्त्राणि तारकाद्याश्च दानवाः

ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨੇ ਮੁਸਲ (ਮੋਹਰਾ) ਧਾਰਿਆ; ਤਾਰਕ ਆਦਿ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਲੇ।

Verse 108

स्तंभिता देवदेवेन तथान्ये भुवनेषु ये । पूषा दंतान्दशन्दंर्बालमैक्षत मोहितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਕੜ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਸ਼ਨ ਦੰਦ ਪੀਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਬਾਲਕ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 109

तस्यापि दशनाः पेतुर्दृष्टमात्रस्य शंभुना । भगश्च नेत्रे विकृते चकार स्फुटिते च ते

ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਝੜ ਪਏ; ਅਤੇ ਭਗ ਦੇ ਨੇਤਰ ਵੀ ਵਿਗੜ ਗਏ—ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫਟ ਗਏ।

Verse 110

बलं तेजश्च योगांश्च सर्वेषां जगृहे प्रभुः । अथ तेषु स्थितेष्वेव मन्युमत्सु सुरेष्वपि

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਅੰਸ਼ ਹਰਨ ਕਰ ਲਏ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 111

ब्रह्मा ध्यानमुपाश्रित्य बुबोध हरचेष्टितम् । सोऽभिगम्य महादेवं तुष्टाव प्रयतो विधिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 112

पौराणैः सामसंगीतैर्वेदिकैर्गुह्यनामभिः । नमस्तुभ्यं महादेव महादेव्यै नमोनमः

ਪੁਰਾਣਿਕ ਸ্তুਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਾਮ-ਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ—ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ; ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 113

प्रसादात्तव बुद्ध्यादिर्जगदेतत्प्रवर्तते । मूढाश्च देवताः सर्वा नैनं बुध्यत शंकरम्

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ—ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ—ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ।

Verse 114

महादेवमिहायातं सर्वदेवनमस्कृतम् । गच्छध्वं शरणं शीघ्रं यदि जीवितुमिच्छत

ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਪਧਾਰੇ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਰਨ ਲਵੋ।

Verse 115

ततः संभ्रम संपन्नास्तुष्टुवुः प्रणताः सुराः । नमोनमो महादेव पाहिपाहि जगत्पते

ਤਦੋਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ: “ਨਮੋ ਨਮੋ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ!”

Verse 116

दुराचारान्भवानस्मानात्मद्रोहपरायणान् । अहो पश्यत नो मौढ्यं जानंतस्तव भाविनीम्

“ਅਸੀਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਹਾਏ—ਸਾਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਵੇਖੋ: ਤੇਰੀ ਭਾਵਿਨੀ (ਉਮਾ) ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰ ਬੈਠੇ।”

Verse 117

भार्यामुमां महादेवीं तथाप्यत्र समागताः । युक्तमेतद्यदस्माकं राज्यं गृह्येत चासुरैः

“ਉਮਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ (ਮਾਨੋ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ)। ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਸੁਰ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਵੀ ਛੀਨ ਲੈਣ।”

Verse 118

येषामेवंविधाबुद्धिरस्माभिः किं कृतं त्विदम् । अथ वा नो न दोषोऽस्ति पशवो हि वयं यतः

“ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਐਸੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ‘ਕੀਤਾ’ ਗਿਆ? ਜਾਂ ਫਿਰ—ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਖ਼ਰ ਪਸ਼ੂ ਹੀ ਹਾਂ (ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼)।”

Verse 119

त्वयैव पतिना सर्वे प्रेरिताः कुर्महे विभो । ईश्वरः सर्व भूतानां पतिस्त्वं परमेश्वरः

ਹੇ ਵਿਭੋ! ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 120

भ्रामयस्यखिलं विश्वं यन्त्रारूढं स्वमायया । येन विभ्रामिता मूढाः समायाताः स्वयंवरम्

ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਘੁਮਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮੋਹਿਤ ਮੂਰਖ ਭਟਕਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 121

तस्मै पशुनां पतये नमस्तुभ्यं प्रसीद नः । अथ तेषां प्रसन्नऽभूद्देवदेवास्त्रियंबकः

ਉਸ ਪਸ਼ੁਪਤੀ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ—ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 122

यथापूर्वं चकारैतान्संस्तवाद्ब्रह्मणः प्रभुः । तारकप्रमुखा दैत्याः संक्रुद्धास्तत्र प्रोचिरे

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਤੁਤਿ-ਗੀਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਤਾਰਕ ਆਦਿ ਦੈਤ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਪਏ।

Verse 123

कोयमंग महादेवो न मन्यामो वयं च तम् । ततः प्रहस्य बालोऽसौ हुंकारं लीलया व्यधात्

“ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਅੰਗ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ!” ਤਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਹੱਸ ਕੇ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ‘ਹੁੰ’ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 124

हुंकारेणैव ते दैत्याः स्वमेव नगरं गताः । विस्मृतं सकलं तेषां स्वयंवरमुखं च तत्

ਉਸ ਇਕੋ ‘ਹੁੰ’ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਗਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਿਆ—ਸਵਯੰਵਰ ਦਾ ਉਹ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ।

Verse 125

महादेवप्रभावेन दैत्यानां घोरकर्मणाम् । एवं यस्य प्रभावो हि देवदैत्येषु फाल्गुन

ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੈਤ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਫਾਲਗੁਨ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਐਸੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 126

कथमीश्वरवाक्यार्थस्तस्मादन्यत्र मुच्यते । असंशयं विमुढास्ते पश्चात्तापः पुरा महान्

ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਟਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਲੋਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 127

ईश्वरं भुवनस्यास्य ये भजंते न त्र्यंबकम् । ततः संस्तूयमानः स सुरैः पद्मभुवादिभिः

ਜੋ ਇਸ ਭੁਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਭਜਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਸੱਚੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਪਦਮਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 128

वपुश्चकार देवेशस्त्र्यंबकः परमाद्भुतम् । तेजसा तस्य देवास्ते सेंद्रचंद्रदिवाकराः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਨੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 129

सब्रह्मकाः ससाध्याश्च वसुर्विश्वे च देवताः । सयमाश्च सरुद्राश्च चक्षुरप्रार्थयन्प्रभुम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਯਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 130

तेभ्यः परतमं चक्षुः स्ववपुर्द्रष्टुमुत्तमम् । ददावम्बापतिः शर्वो भवान्याश्चालस्य च

ਤਦ ਅੰਬਾ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਨੇਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਣ।

Verse 131

लब्ध्वा रुद्रप्रसादेन दिव्यं चक्षुरनुत्तमम् । सब्रह्यकास्तदा देवास्तमपश्यन्महेश्वरम्

ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 132

ततो जगुश्च मुनयः पुष्पवृष्टिं च खेचराः । मुमुचुश्च तदा नेदुर्देवदुंदुभयो भृशम्

ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ; ਆਕਾਸ਼ਚਰੀਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵ-ਨਗਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ।

Verse 133

जगुगधर्वमुख्याश्च ननृतुश्चाप्सरोगणाः । मुमुदुर्गणपाः सर्वे मुमोदांबा च पार्वती

ਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਗਣਪਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਬਾ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 134

ब्रह्माद्या मेनिरे पूर्णां भवानीं च गिरीश्वरम् । तस्य देवी ततो हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਮੰਨਿਆ। ਤਦ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 135

पादयोः स्थापयामास मालां दिव्यां सुगंधिनीम् । सादुसाध्विति संप्रोच्य तया तं तत्र चर्चितम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾ ਰੱਖੀ। “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਉਥੇ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ-ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 136

सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर्भूतलाश्रितैः । सर्वे सब्रह्मका देवा जयेति च मुदा जगुः

ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੇ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ “ਜੈ, ਜੈ” ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।