Adhyaya 19

Mantra 1

स्वा॒द्वीं त्वा॑ स्वा॒दुना॑ ती॒व्रां ती॒व्रेणा॒मृता॑म॒मृते॑न । मधु॑मतीं॒ मधु॑मता सृ॒जामि॒ सᳪ सोमे॑न । सोमो॑ऽस्य॒श्विभ्यां॑ पच्यस्व॒ सर॑स्वत्यै पच्य॒स्वेन्द्रा॑य सु॒त्राम्णे॑ पच्यस्व

ਮਿੱਠੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤਿੱਖੇ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ; ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤ। ਮਧੁਮਤੀ ਨੂੰ ਮਧੁਮਤੀ ਨਾਲ, ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਸੋਮ ਹੈਂ: ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਪੱਕ; ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਪੱਕ; ਸੁਤ੍ਰਾਮਣ ਇੰਦਰ ਲਈ ਪੱਕ।

Mantra 2

परी॒तो षि॑ञ्च॒ता सु॒तᳪ सोमो॒ य उ॑त्त॒मᳪ ह॒विः । द॒ध॒न्वा यो नर्यो॑ अ॒प्स्वन्तरा सु॒षाव॒ सोम॒मद्रि॑भिः

ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਰਿਸੇਚਨ ਕਰੋ—ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਤ ਸੋਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਵਿ ਹੈ। ਜੋ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਖਾਰਥੀ, ਜਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਦ੍ਰਿ (ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀਸਦਾ ਹੈ।

Mantra 3

वा॒योः पू॒तः प॒वित्रे॑ण प्र॒त्यङ्क्सोमो॒ अति॑द्रुतः । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒: सखा॑

ਵਾਯੂ ਦੁਆਰਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਛਾਣਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਪ੍ਰਤ੍ਯੰਗਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦਾ ਯੋਗ੍ਯ ਸਾਥੀ, ਜੋੜ (ਯੁਗ) ਲਈ ਉਚਿਤ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।

Mantra 4

पु॒नाति॑ ते परि॒स्रुत॒ᳪ सोम॒ᳪ सूर्य॑स्य दुहि॒ता । वारे॑ण॒ शश्व॑ता॒ तना॑

ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਤੈਨੂੰ—ਪਰਿਸ੍ਰੁਤ (ਛਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿ ਕੇ ਆਇਆ) ਸੋਮ ਨੂੰ—ਜਲ ਨਾਲ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਅਤੇ ਅਵਿਛਿੰਨ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Mantra 5

ब्रह्म॑ क्ष॒त्रं प॑वते॒ तेज॑ इन्द्रि॒यᳪ सुर॑या॒ सोम॑: सु॒त आसु॑तो॒ मदा॑य । शु॒क्रेण॑ देव दे॒वता॑: पिपृग्धि॒ रसे॒नान्नं॒ यज॑मानाय धेहि

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤੇਜ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਬਲ ਨੂੰ; ਸੁਰਾ ਸਮੇਤ ਸੋਮ, ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੁਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਦ (ਉਤਸ਼ਾਹ) ਲਈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਰਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ; ਰਸ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਅੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ।

Mantra 6

कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यवं॑ चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽस्य॒श्विभ्यां॑ त्वा॒ सर॑स्वत्यै॒ त्वेन्द्रा॑य त्वा सु॒त्राम्ण॑ ए॒ष ते॒ योनि॒स्तेज॑से त्वा वी॒र्या॒य त्वा॒ बला॑य त्वा

ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੌ ਨਾਲ ਧਨੀ ਉਹ ਲੋਕ—ਜਿਵੇਂ ਜੌ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕੇ—ਇੱਥੇ, ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਸਾਨੂੰ ਭੋਜਨ-ਸਾਮਗਰੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ; ਉਹ ਜੋ ਬਰ੍ਹਿਸ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਦੀ ਉਕਤੀ ਨੂੰ ਯਜਦੇ ਹਨ। ਉਪਯਾਮ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਤ ਹੈਂ ਤੂੰ: ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਤੈਨੂੰ, ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਤੈਨੂੰ, ਸੁਤ੍ਰਾਮਾ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤੈਨੂੰ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਯੋਨੀ ਹੈ; ਤੇਜ ਲਈ ਤੈਨੂੰ, ਵੀਰਯ ਲਈ ਤੈਨੂੰ, ਬਲ ਲਈ ਤੈਨੂੰ।

Mantra 7

नाना॒ हि वां॑ दे॒वहि॑त॒ᳪ सद॑स्कृ॒तं मा सᳪ सृ॑क्षाथां पर॒मे व्यो॑मन् । सुरा॒ त्वमसि॑ शु॒ष्मिणी॒ सोम॑ ए॒ष मा मा॑ हिᳪसी॒: स्वां योनि॑मावि॒शन्ती॑

ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੇਵਹਿਤ, ਸਦਸ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਨਿਯਤ) ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਨਾ ਜਾਓ। ਤੂੰ ਸੁਰਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਸ਼ਮਿਣੀ; ਇਹ ਸੋਮ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰ।

Mantra 8

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽस्याश्वि॑नं॒ तेज॑: सारस्व॒तं वी॒र्य॒मै॒न्द्रं बल॑म् । ए॒ष ते॒ योनि॒र्मोदा॑य त्वा ऽऽन॒न्दाय॑ त्वा॒ मह॑से त्वा

ਉਪਯਾਮ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਤ ਹੈਂ ਤੂੰ: ਅਸ਼੍ਵਿਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ, ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਐਂਦ੍ਰ ਵੀਰ੍ਯ ਅਤੇ ਬਲ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਯੋਨੀ ਹੈ—ਆਨੰਦ ਲਈ ਤੈਨੂੰ, ਪਰਮਾਨੰਦ ਲਈ ਤੈਨੂੰ, ਮਹੱਤਾ ਲਈ ਤੈਨੂੰ।

Mantra 9

तेजो॑ऽसि॒ तेजो॒ मयि॑ धेहि वी॒र्य॒मसि वी॒र्यं मयि॑ धेहि बल॑मसि॒ बलं॒ मयि॑ धे॒ह्योजो॒ऽस्योजो॒ मयि॑ धेहि म॒न्युर॑सि म॒न्युं मयि॑ धेहि॒ सहो॑ऽसि॒ सहो॒ मयि॑ धेहि

ਤੂੰ ਤੇਜ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਧਾਰ। ਤੂੰ ਵੀਰਯ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀਰਯ ਧਾਰ। ਤੂੰ ਬਲ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਲ ਧਾਰ। ਤੂੰ ਓਜਸ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਓਜਸ ਧਾਰ। ਤੂੰ ਮਨ੍ਯੁ (ਉਤਸ਼ਾਹ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਕ੍ਰੋਧ-ਸ਼ਕਤੀ) ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨ੍ਯੁ ਧਾਰ। ਤੂੰ ਸਹਸ (ਵਿਜੈਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮ) ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਹਸ ਧਾਰ।

Mantra 10

या व्या॒घ्रं विषू॑चिकोभौ॒ वृकं॑ च॒ रक्ष॑ति । श्ये॒नं प॑त॒त्रिण॑ᳪ सि॒ᳪहᳪ सेमं पा॒त्वᳪह॑सः

ਜੋ ਦੇਵੀ ਅਤਿਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਆਘ੍ਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼), ਪਤਤ੍ਰੀ (ਪੰਖੀ), ਸਿੰਹ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ—ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ।

Mantra 11

यदा॑पि॒पेष॑ मा॒तरं॑ पु॒त्रः प्रमु॑दितो॒ धय॑न् । ए॒तत्तद॑ग्ने अनृ॒णो भ॑वा॒म्यह॑तौ पि॒तरौ॒ मया॑ । स॒म्पृच॑ स्थ॒ सं मा॑ भ॒द्रेण॑ पृङ्क्त वि॒पृच॑ स्थ॒ वि मा॑ पा॒प्मना॑ पृङ्क्त

ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਋ਣ-ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ; ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਹਿਤ ਨਾ ਪਾਵਣ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ; ਸ਼ੁਭ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜੋੜੋ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ੍ਮਨ (ਪਾਪ/ਅਸ਼ੁਭ) ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰੋ; ਪਾਪ੍ਮਨ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਛੋੜੋ।

Mantra 12

दे॒वा य॒ज्ञम॑तन्वत भेष॒जं भि॒षजा॒ऽश्विना॑ । वा॒चा सर॑स्वती भि॒षगिन्द्रा॑येन्द्रि॒याणि॒ दध॑तः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਭੇਸ਼ਜ (ਉਪਚਾਰ) ਵਜੋਂ ਵਿਸਤਾਰਿਆ; ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਵੈਦ ਬਣੇ; ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰਸਵਤੀ ਭਿਸ਼ਜ (ਚਿਕਿਤਸਕਾ) ਬਣੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਪਤ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Mantra 13

दी॒क्षायै॑ रू॒पᳪ शष्पा॑णि प्राय॒णीय॑स्य॒ तोक्मा॑नि । क्र॒यस्य॑ रू॒पᳪ सोम॑स्य ला॒जाः सो॑मा॒ᳪशवो॒ मधु॑

ਦੀਕਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼ਸ਼੍ਪਾਣਿ (ਘਾਹ ਦੇ ਅੰਕੁਰ) ਹਨ; ਪ੍ਰਾਯਣੀਯ ਦਾ ਰੂਪ ਤੋਕ੍ਮਾਣਿ (ਅਨਾਜ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਹਨ। ਕ੍ਰਯ (ਖਰੀਦ) ਦਾ ਰੂਪ ਲਾਜਾਃ (ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ) ਹਨ; ਸੋਮ ਦਾ ਰੂਪ ਸੋਮਾਂਸ਼ਵੋ (ਸੋਮ ਦੇ ਡੰਡੇ/ਅੰਸ਼ੁ) ਹਨ—ਮਧੁ (ਮਿਠਾਸ/ਸ਼ਹਿਦ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ।

Mantra 14

आ॒ति॒थ्य॒रू॒पं मास॑रं महावी॒रस्य॑ न॒ग्नहु॑: । रू॒पमु॑प॒सदा॑मे॒तत्ति॒स्रो रात्री॒: सुराऽऽसु॑ता

ਆਤਿਥ੍ਯ ਦਾ ਰੂਪ ਮਾਸਰ (ਬੀਨ/ਦਾਲ ਦਾ ਪਕਵਾਨ) ਹੈ; ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਨਗ੍ਨਹੁ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਪਸਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ: ਸੁਰਾ ਦਾ ਆਸਵਨ (ਬ੍ਰੂ ਕੀਤਾ ਮਦਿਰਾ)।

Mantra 15

सोम॑स्य रू॒पं क्री॒तस्य॑ परि॒स्रुत्परि॑ षिच्यते । अ॒श्विभ्यां॑ दु॒ग्धं भे॑ष॒जमिन्द्रा॑यै॒न्द्रᳪ सर॑स्वत्या

ਕ੍ਰੀਤ ਸੋਮ ਦਾ ਰੂਪ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤ (ਛਾਣ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ ਪ੍ਰਵਾਹ) ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ—ਦੁੱਧ, ਔਖਧ; ਇੰਦਰ ਲਈ—ਐਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਸ਼); ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ—(ਉਸ ਦਾ ਭਾਗ)।

Mantra 16

आ॒स॒न्दी रू॒पᳪ रा॑जासन्द्यै॒ वेद्यै॑ कु॒म्भी सु॑रा॒धानी॑ । अन्त॑र उत्तरवे॒द्या रू॒पं का॑रोत॒रो भि॒षक्

ਆਸੰਦੀ (ਬੈਂਚ) ਰਾਜਾਸੰਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਵੇਦੀ ਲਈ ਕੁੰਭੀ—ਸੁਰਾਧਾਨੀ (ਸੁਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ)। ਅੰਦਰ, ਉੱਤਰਵੇਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਰੋਤਰ—ਭਿਸ਼ਕ (ਵੈਦ)।

Mantra 17

वेद्या॒ वेदि॒: समा॑प्यते ब॒र्हिषा॑ ब॒र्हिरि॑न्द्रि॒यम् । यूपे॑न॒ यूप॑ आप्यते॒ प्रणी॑तो अ॒ग्निर॒ग्निना॑

ਵੇਦੀ ਨਾਲ ਵੇਦੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਬਰ੍ਹਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਰ੍ਹਿਸ਼ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਯੂਪ ਨਾਲ ਯੂਪ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਣੀਤ ਅਗਨੀ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 18

ह॒वि॒र्धानं॒ यद॒श्विनाऽऽग्नी॑ध्रं॒ यत्सर॑स्वती । इन्द्रा॑यै॒न्द्रᳪ सद॑स्कृ॒तं प॑त्नी॒शालं॒ गार्ह॑पत्यः

ਹਵਿਰਧਾਨ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਹੈ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਿਆ ਸਦਸ ਇੰਦਰ ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਤਨੀਸ਼ਾਲਾ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯ ਦੀ ਹੈ।

Mantra 19

प्रै॒षेभि॑: प्रै॒षाना॑प्नोत्या॒प्रीभि॑रा॒प्रीर्य॒ज्ञस्य॑ । प्र॒या॒जेभि॑रनुया॒जान् व॑षट्का॒रेभि॒राहु॑तीः

ਪ੍ਰੈਸ਼-ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰੈਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪ੍ਰੀ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯਜ्ञ ਦੀਆਂ ਆਪ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ; ਪ੍ਰਯਾਜਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਯਾਜਾਂ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ।

Mantra 20

प॒शुभि॑: प॒शूना॑प्नोति पुरो॒डाशै॑र्ह॒वीᳪष्या । छन्दो॑भिः सामिधे॒नीर्या॒ज्या॒भिर्वषट्का॒रान्

ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੋਡਾਸ਼-ਕੇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਵਿਸ਼੍ਯ (ਆਹੁਤੀ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ) ਨੂੰ; ਛੰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਮਿਧੇਨੀ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਯਾਜ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸ਼ਟਕਾਰ-ਆਹ੍ਵਾਨਾਂ ਨੂੰ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

Mantra 21

धा॒नाः क॑र॒म्भः सक्त॑वः परीवा॒पः पयो॒ दधि॑ । सोम॑स्य रू॒पᳪ ह॒विष॑ आ॒मिक्षा॒ वाजि॑नं॒ मधु॑

ਧਾਨਾਃ, ਕਰੰਭ, ਸਕਤਵਃ ਅਤੇ ਪਰੀਵਾਪ; ਪਯਃ ਅਤੇ ਦਧਿ—ਇਹ ਸੋਮ ਦਾ ਹਵਿਸ਼-ਰੂਪ ਹੈ: ਆਮિક્ષਾ, ਵਾਜਿਨੰ ਮਧੁ (ਬਲਦਾਇਕ ਮਿਠਾਸ)।

Mantra 22

धा॒नाना॑ᳪ रू॒पं कुव॑लं परीवा॒पस्य॑ गो॒धूमा॑: । सक्तू॑नाᳪ रू॒पं बद॑रमुप॒वाका॑: कर॒म्भस्य॑

ਧਾਨਾਂ ਦਾ ‘ਰੂਪ’ ਕੂਵਲ ਹੈ; ਪਰੀਵਾਪ ਦਾ—ਗੋਧੂਮ (ਗੇਹੂੰ); ਸਕਤੂਆਂ ਦਾ ‘ਰੂਪ’ ਬਦਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਰੰਭ ਦਾ—ਉਪਵਾਕਾਃ।

Mantra 23

पय॑सो रू॒पं यद्यवा॑ द॒ध्नो रू॒पं क॒र्कन्धू॑नि । सोम॑स्य रू॒पं वाजि॑नᳪ सौ॒म्यस्य॑ रू॒पमा॒मिक्षा॑

ਜੌਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ; ਕਰਕੰਧੂਨੀ (ਬੇਰ) ਦਹੀਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਵਾਜਿਨ ਸੋਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਮિક્ષਾ ਸੋਮ੍ਯ (ਸੋਮ-ਸੰਬੰਧੀ) ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।

Mantra 24

आ श्रा॑व॒येति॑ स्तो॒त्रिया॑: प्रत्याश्रा॒वो अनु॑रूपः । यजेति॑ धाय्यारू॒पं प्र॑गा॒था ये॑यजाम॒हाः

‘ਆ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤੀ’—ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰਿਯ ਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਆਸ਼੍ਰਾਵੋ ਅਨੁਰੂਪ ਹੈ। ‘ਯਜੇਤੀ’—ਇਹ ਧਾਯ੍ਯਾ-ਰੂਪ ਹੈ; ਪ੍ਰਗਾਥ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 25

अ॒र्ध॒ – ऋ॒चैरु॒क्थाना॑ᳪ रू॒पं प॒दैरा॑प्नोति नि॒विद॑: । प्र॒ण॒वै: श॒स्त्राणा॑ᳪ रू॒पं पय॑सा॒ सोम॑ आप्यते

ਅੱਧ-ਰਿਚਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉਕਥਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਿਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 26

अ॒श्विभ्यां॑ प्रातः सव॒नमिन्द्रे॑णै॒न्द्रं माध्यं॑न्दिनम् । वै॒श्व॒दे॒वᳪ सर॑स्वत्या तृ॒तीय॑मा॒प्तᳪ सव॑नम्

ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨ (ਸੋਮ-ਪੀੜਨ) ਹੈ; ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮੱਧਿਆਹਨ ਦਾ ਐਂਦ੍ਰ ਸਵਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਨਾਲ, ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ, ਤੀਜਾ ਸਵਨ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 27

वा॒य॒व्यै॒र्वाय॒व्या॒न्याप्नोति॒ सते॑न द्रोणकल॒शम् । कु॒म्भीभ्या॑मम्भृ॒णौ सु॒ते स्था॒लीभि॑ स्था॒लीरा॑प्नोति

ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉਪਕਰਣ/ਹਵਿਸ਼) ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਯੁ-ਸੰਬੰਧੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ‘ਸਤ’ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣਕਲਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਸੁਤ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਦੋ ਕੁੰਭੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋ ਅੰਭ੍ਰਿਣੌ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਥਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਥਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 28

यजु॑र्भिराप्यन्ते॒ ग्रहा॒ ग्रहै॒ स्तोमा॑श्च॒ विष्टु॑तीः । छन्दो॑भिरुक्थाश॒स्त्राणि॒ साम्ना॑वभृ॒थ आ॑प्यते

ਯਜੁਸ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹ; ਅਤੇ ਸਤੋਮ ਤੇ ਵਿਸ਼ਟੁਤੀਆਂ ਵੀ। ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਉਕਥ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਮਨ ਨਾਲ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 29

इडा॑भिर्भ॒क्षाना॑प्नोति सूक्तवा॒केना॒शिष॑: । शं॒युना॑ पत्नीसंया॒जान्त्स॑मिष्टय॒जुषा॑ स॒ᳪस्थाम्

ਇਡਾ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭੱਖਣਯੋਗ ਹਿੱਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੂਕਤਵਾਕ ਨਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ। ਸ਼ੰਯੁ ਨਾਲ ਪਤਨੀ-ਸੰਯਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਮਿਸ਼ਟ-ਯਜੁਸ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸੰਸਥਾ—ਪੂਰਨਤਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Mantra 30

व्र॒तेन॑ दी॒क्षामा॑प्नोति दी॒क्षया॑ऽऽप्नोति॒ दक्षि॑णाम् । दक्षि॑णा श्र॒द्धामा॑प्नोति श्र॒द्धया॑ स॒त्यमा॑प्यते

ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਨਾਲ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸ਼ਰੱਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 31

ए॒ताव॑द्रू॒पं य॒ज्ञस्य॒ यद्दे॒वैर्ब्रह्म॑णा कृ॒तम् । तदे॒तत्सर्व॑माप्नोति य॒ज्ञे सौ॑त्राम॒णी सु॒ते

ਯਜ्ञ ਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਯਜਮਾਨ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 32

सुरा॑वन्तं बर्हि॒षद॑ᳪ सु॒वीरं॑ य॒ज्ञᳪ हि॑न्वन्ति महि॒षा नमो॑भिः । दधा॑ना॒: सोमं॑ दि॒वि दे॒वता॑सु॒ मदे॒मेन्द्रँ॒ यज॑मानाः स्व॒र्काः

ਮਹਾਨ ਮਹਿਸ਼-ਸਮਾਨ ਬਲਵਾਨ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸੁਰਾ-ਸੰਪੰਨ, ਬਰ੍ਹਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ, ਸੁਵੀਰ। ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸੋਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਯਜਮਾਨ—ਸਵਰਗ-ਵਿਜੇਤਾ—ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈਏ।

Mantra 33

यस्ते॒ रस॒: सम्भृ॑त॒ ओष॑धीषु॒ सोम॑स्य॒ शुष्म॒: सुर॑या सु॒तस्य॑ । तेन॑ जिन्व॒ यज॑मानं॒ मदे॑न॒ सर॑स्वतीम॒श्विना॒विन्द्र॑म॒ग्निम्

ਹੇ ਸੋਮ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਰਸ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਰਾ ਨਾਲ ਸੁਤ ਕੀਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਜੋ ਸ਼ੁਸ਼ਮ (ਵੀਰਯ) ਹੈ—ਉਸ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਮਦ (ਉલ્લਾਸ) ਦੁਆਰਾ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ; ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ, ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਨੂੰ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ।

Mantra 34

यम॒श्विना॒ नमु॑चेरासु॒रादधि॒ सर॑स्व॒त्यसु॑नोदिन्द्रि॒याय॑ । इ॒मं तᳪ शु॒क्रं मधु॑मन्त॒मिन्दु॒ᳪ सोम॒ᳪ राजा॑नमि॒ह भ॑क्षयामि

ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਨਮੁਚਿ ਅਸੁਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸ਼ਕਤੀ (ਐਸ਼ਵਰਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਕੱਢਿਆ—ਉਹ ਚਮਕਦਾ, ਮਧੁਰਸ-ਭਰਿਆ ਬੂੰਦ, ਸੋਮ-ਰਾਜਾ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 35

यदत्र॑ रि॒प्तᳪ र॒सिन॑: सु॒तस्य॒ यदिन्द्रो॒ अपि॑ब॒च्छची॑भिः । अ॒हं तद॑स्य॒ मन॑सा शि॒वेन॒ सोम॒ᳪ राजा॑नमि॒ह भ॑क्षयामि

ਇੱਥੇ ਨਿਚੋੜੇ (ਸੋਮ) ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆ—ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੋਮ-ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 36

पि॒तृभ्य॑: स्वधा॒यिभ्य॑: स्व॒धा नम॑: पिताम॒हेभ्य॑: स्वधा॒यिभ्य॑: स्व॒धा नम॒: प्रपि॑तामहेभ्यः स्वधा॒यिभ्य॑: स्व॒धा नम॑: । अक्ष॑न् पि॒तरो ऽमी॑मदन्त पि॒तरो ऽती॑तृपन्त पि॒तर॒: पित॑र॒: शुन्ध॑ध्वम्

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ—ਸਵਧਾ-ਭੋਜੀਆਂ ਨੂੰ—ਸਵਧਾ! ਨਮਃ। ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ—ਸਵਧਾ-ਭੋਜੀਆਂ ਨੂੰ—ਸਵਧਾ! ਨਮਃ। ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੂੰ—ਸਵਧਾ-ਭੋਜੀਆਂ ਨੂੰ—ਸਵਧਾ! ਨਮਃ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਕੀਤਾ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਈ। ਪਿਤਰੋ, ਪਿਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੋ।

Mantra 37

पु॒नन्तु॑ मा पि॒तर॑: सो॒म्यास॑: पु॒नन्तु॑ मा पिताम॒हाः पु॒नन्तु॒ प्रपि॑तामहाः । प॒वित्रे॑ण श॒तायु॑षा । पु॒नन्तु॑ मा पिताम॒हाः पु॒नन्तु॒ प्रपि॑तामहाः । प॒वित्रे॑ण श॒तायु॑षा॒ विश्व॒मायु॒र्व्य॒श्नवै

ਸੋਮ੍ਯ ਪਿਤਰ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ; ਪਿਤਾਮਹ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ; ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ—ਪਵਿੱਤਰਕ (ਪਵਿੱਤਰ) ਨਾਲ, ਸ਼ਤਾਯੁਸ਼ੀ ਆਯੁ ਨਾਲ। ਪਿਤਾਮਹ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ; ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ—ਪਵਿੱਤਰਕ ਨਾਲ, ਸ਼ਤਾਯੁਸ਼ੀ ਆਯੁ ਨਾਲ; ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਵਿਸ਼੍ਵ ਆਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।

Mantra 38

अग्न॒ आयू॑ँषि पवस॒ आ सु॒वोर्ज॒मिषं॑ च नः । आ॒रे बा॑धस्व दु॒च्छुना॑म्

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਪਵਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਨੂੰ ਆਯੂੰਸ਼ਿ (ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਲਿਆ ਦੇ; ਸਵਰਗਲੋਕ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ (ਅੰਨ-ਪੋਸ਼ਣ) ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ। ਦੁੱਚੁਨਾ (ਅਸ਼ੁਭ ਬਿਪਤਾ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇ।

Mantra 39

पु॒नन्तु॑ मा देवज॒ना॑: पु॒नन्तु॒ मन॑सा॒ धिय॑: । पु॒नन्तु॒ विश्वा॑ भू॒तानि॒ जात॑वेदः पुनी॒हि मा॑

ਦੇਵ-ਜਨ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ; ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਧੀਆਂ (ਵਿਚਾਰ) ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ। ਸਭ ਭੂਤ (ਜੀਵ) ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ; ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ।

Mantra 40

प॒वित्रे॑ण पुनीहि मा शु॒क्रेण॑ देव॒ दीद्य॑त् । अग्ने॒ क्रत्वा॒ क्रतूँ॒१ रनु॑

ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ; ਚਮਕਦਾਰ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਦਿੱਪਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੁ (ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ, ਕਰਤੂਆਂ (ਵਿਧੀਆਂ/ਆਦੇਸ਼ਾਂ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।

Mantra 41

यत्ते॑ प॒वित्र॑म॒र्चिष्यग्ने॒ वित॑तमन्त॒रा । ब्रह्म॒ तेन॑ पुनातु मा

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇਰੀ ਅਰਚਿਸ (ਜਵਾਲਾ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ (ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ) ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ।

Mantra 42

पव॑मान॒: सो अ॒द्य न॑: प॒वित्रे॑ण॒ विच॑र्षणिः । यः पोता॒ स पु॑नातु मा

ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ—ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ—ਅੱਜ ਵੀ ਪਵਿਤ੍ਰਕ (ਪਵਿਤ੍ਰ) ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਡਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ‘ਪੋਤਾ’ (ਸ਼ੋਧਕ) ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।

Mantra 43

उ॒भाभ्यां॑ देव सवितः प॒वित्रे॑ण स॒वेन॑ च । मां पु॑नीहि वि॒श्वत॑ः ॥

ਹੇ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ, ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ—ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਵ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਨਾਲ—ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ।

Mantra 44

वै॒श्व॒दे॒वी पु॑न॒ती दे॒व्यागा॒द्यस्या॑मि॒मा ब॒ह्व्य॒स्त॒न्वो॑ वी॒तपृ॑ष्ठाः । तया॒ मद॑न्तः सध॒मादे॑षु व॒यᳪ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥

ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਆ ਗਈ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਤਨੂਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪਿੱਠ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨਾਲ ਸਧਮਾਦਾਂ (ਸਾਂਝੇ ਭੋਜਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਧਨ-ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪਤੀ (ਸਵਾਮੀ) ਬਣੀਏ।

Mantra 45

ये स॑मा॒नाः सम॑नसः पि॒तरो॑ यम॒राज्ये॑ । तेषाँ॑ल्लो॒कः स्व॒धा नमो॑ य॒ज्ञो दे॒वेषु॑ कल्पताम् ॥

ਹੇ ਪਿਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਇਕ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਨਮਸਕਾਰ! ਯਜ੍ਞ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Mantra 46

ये स॑मा॒नाः सम॑नसो जी॒वा जी॒वेषु॑ माम॒काः । तेषा॒ᳪ श्रीर्मयि॑ कल्पताम॒स्मिँल्लो॒के श॒तᳪ समा॑ः ॥

ਹੇ ਜੀਵਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਇਕ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਤਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ।

Mantra 47

द्वे सृ॒ती अ॑शृणवं पितॄ॒णाम॒हं दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । ताभ्या॑मि॒दं विश्व॒मेज॒त्समे॑ति॒ यद॑न्त॒रा पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च ॥

ਮੈਂ ਦੋ ਗਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ—ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ, ਦੇਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲਾਇਮਾਨ ਜਗਤ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।

Mantra 48

इ॒दᳪ ह॒विः प्र॒जन॑नं मे अस्तु॒ दश॑वीर॒ᳪ सर्व॑गणᳪ स्व॒स्तये॑ । आ॒त्म॒सनि॑ प्रजा॒सनि॑ पशु॒सनि॑ लोक॒सन्य॑भय॒सनि॑ । अ॒ग्निः प्र॒जां ब॑हु॒लां मे॑ करो॒त्वन्नं॒ पयो॒ रेतो॑ अ॒स्मासु॑ धत्त

ਇਹ ਹਵਿਸ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਜਨਨ ਬਣੇ—ਦਸ਼ਵੀਰ (ਦਸ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ), ਸਰਵਗਣ (ਸਭ ਗਣਾਂ/ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ), ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ। ਆਤਮਸਨੀ, ਪ੍ਰਜਾਸਨੀ, ਪਸ਼ੁਸਨੀ, ਲੋਕਸਨੀ, ਅਭਯਸਨੀ। ਅਗਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਲ ਪ੍ਰਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅੰਨ, ਪਯਃ (ਦੁੱਧ), ਰੇਤਃ (ਵੀਰਯ) ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰੇ।

Mantra 49

उदी॑रता॒मव॑र॒ उत्परा॑स॒ उन्म॑ध्य॒माः पि॒तर॑: सो॒म्यास॑: । असुं॒ य ई॒युर॑वृ॒का ऋ॑त॒ज्ञास्ते नो॑ऽवन्तु पि॒तरो॒ हवे॑षु

ਸੋਮਯੋਗ੍ਯ ਪਿਤਰ—ਹੇਠਲੇ, ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਮੱਧਲੇ—ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਣ/ਜਾਗ੍ਰਤ ਹੋਣ। ਜੋ ਅਸੁ (ਪ੍ਰਾਣ) ਵੱਲ ਗਏ ਹਨ, ਅਵ੍ਰਕ (ਅਹਿੰਸਕ), ਋ਤਜ੍ਞ (਋ਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ)—ਉਹ ਪਿਤਰ ਸਾਡੇ ਹਵੇਸ਼ੁ (ਆਹਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ) ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Mantra 50

अङ्गि॑रसो नः पि॒तरो॒ नव॑ग्वा॒ अथ॑र्वाणो॒ भृग॑वः सो॒म्यास॑: । तेषां॑ व॒यᳪ सु॑म॒तौ य॒ज्ञिया॑ना॒मपि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म

ਅੰਗਿਰਸ—ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ—ਨਵਗ੍ਵ, ਅਥਰਵਣ, ਭ੍ਰਿਗੁ—ਸੋਮਯੋਗ੍ਯ; ਉਹਨਾਂ ਯਜ੍ਞਿਯ (ਪੂਜਨੀਯ) ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਮਤਿ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਰਹੀਏ; ਹਾਂ, ਭਦ੍ਰ ਸੌਮਨਸੇ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੁਮਨਸਤਾ/ਸੌਹਾਰਦ) ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਟਿਕੇ ਰਹੀਏ।

Mantra 51

ये न॒: पूर्वे॑ पि॒तर॑: सो॒म्यासो॑ऽनूहि॒रे सो॑मपी॒थं वसि॑ष्ठाः । तेभि॑र्य॒मः स॑ररा॒णो ह॒वीᳪष्यु॒शन्नु॒शद्भि॑: प्रतिका॒मम॑त्तु

ਸਾਡੇ ਉਹ ਪੂਰਵ ਪਿਤਰ—ਸੋਮਯ, ਜੋ ਸੋਮ-ਪੀਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਉਹ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਹਵਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭੋਗੇ; ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੇ।

Mantra 52

त्वᳪ सो॑म॒ प्र चि॑कितो मनी॒षा त्वᳪ रजि॑ष्ठ॒मनु॑ नेषि॒ पन्था॑म् । तव॒ प्रणी॑ती पि॒तरो॑ न इन्दो दे॒वेषु॒ रत्न॑मभजन्त॒ धीरा॑:

ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਨਨ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਇੰਦੂ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਣੀਤੀ ਹੇਠ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ—ਧੀਰ—ਦੇਵਾਂ ਵਿਚਲਾ ਰਤਨ (ਨਿਧਿ) ਆਪਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ।

Mantra 53

त्वया॒ हि न॑: पि॒तर॑: सोम॒ पूर्वे॒ कर्मा॑णि च॒क्रुः प॑वमान॒ धीरा॑: । व॒न्वन्नवा॑तः परि॒धीँ१ रपो॑र्णु वी॒रेभि॒रश्वै॑र्म॒घवा॑ भवा नः

ਹੇ ਸੋਮ, ਪਵਮਾਨ! ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵ ਪਿਤਰਾਂ—ਧੀਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ—ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਸਿਧ ਕੀਤੇ। ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੰਢਾ ਕੇ, ਪਰਿਧੀ (ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ) ਨਾਲ (ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ) ਢੱਕ ਕੇ, ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕ। ਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਘਵਾਨ (ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ) ਬਣ।

Mantra 54

त्वᳪ सो॑म पि॒तृभि॑: संविदा॒नोऽनु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तन्थ । तस्मै॑ त इन्दो ह॒विषा॑ विधेम व॒यᳪ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्

ਹੇ ਸੋਮ! ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਿਦਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਇੰਦੂ! ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਵਿਸ਼ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ; ਅਸੀਂ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਪਤੀ (ਸਵਾਮੀ) ਬਣੀਏ।

Mantra 55

बर्हि॑षदः पितर ऊ॒त्य र्वागि॒मा वो॑ ह॒व्या च॑कृमा जु॒षध्व॑म् । त आ ग॒ताव॑सा॒ शन्त॑मे॒नाथा॑ न॒: शं योर॑र॒पो द॑धात

ਹੇ ਬਰ੍ਹਿਸਦ ਪਿਤਰੋ! ਪਵਿੱਤਰ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਊਤੀ (ਰੱਖਿਆ) ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਓ; ਇਹ ਹਵ੍ਯ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜੁਸ਼ਧ੍ਵੰ (ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ)। ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਓ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਮ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੰ (ਕਲਿਆਣ), ਯੋਃ (ਸੁਖ) ਅਤੇ ਅਪਃ (ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Mantra 56

आऽहं पि॒तॄन्त्सु॑वि॒दत्राँ॑२ अवित्सि॒ नपा॑तं च वि॒क्रम॑णं च॒ विष्णो॑: । ब॒र्हि॒षदो॒ ये स्व॒धया॑ सु॒तस्य॒ भज॑न्त पि॒त्वस्त इ॒हाग॑मिष्ठाः

ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ—ਸੁਵਿਦਤ੍ਰਾਂ (ਸੁ-ਦਾਤਿਆਂ) ਨੂੰ—ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਪਾਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਿਕ੍ਰਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਬਰ੍ਹਿਸਦ ਪਿਤਰੋ! ਜੋ ਸ੍ਵਧਾ ਨਾਲ ਸੁਤ (ਪਿਚਿਆ ਹੋਇਆ) ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਾਨ ਵਜੋਂ ਭਜਦੇ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਓ।

Mantra 57

उप॑हूताः पि॒तर॑: सो॒म्यासो॑ बर्हि॒ष्ये॒षु नि॒धिषु॑ प्रि॒येषु॑ । त आ ग॑मन्तु॒ त इ॒ह श्रु॑व॒न्त्वधि॑ ब्रुवन्तु॒ ते॑ऽवन्त्व॒स्मान्

ਸੱਦੇ ਹੋਏ ਪਿਤਰ—ਸੋਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ—ਬਰ੍ਹਿਸ਼੍ਯ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਿਯ ਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ (ਵਸੇ) ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਉਣ; ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ; ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵਾਣੀ ਉਚਾਰਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

Mantra 58

आ य॑न्तु नः पि॒तर॑: सो॒म्यासो॑ऽग्निष्वा॒त्ताः प॒थिभि॑र्देव॒यानै॑: । अ॒स्मिन् य॒ज्ञे स्व॒धया॒ मद॒न्तोऽधि॑ ब्रुवन्तु॒ ते॒ऽवन्त्व॒स्मान्

ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ—ਸੋਮ੍ਯ, ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਤ—ਦੇਵਯਾਨ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣ। ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਚਨ ਬੋਲਣ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ।

Mantra 59

अग्नि॑ष्वात्ताः पितर॒ एह ग॑च्छत॒ सद॑: – सदः सदत सुप्रणीतयः । अ॒त्ता ह॒वीᳪषि॒ प्रय॑तानि ब॒र्हिष्यथा॑ र॒यिᳪ सर्व॑वीरं दधातन

ਹੇ ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਤ ਪਿਤਰੋ, ਇੱਥੇ ਆਓ; ਸਦਃ—ਸਦਃ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ, ਹੇ ਸੁਪ੍ਰਣੀਤਯਃ। ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਵਿਸ਼੍ਯਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਸਰ੍ਵਵੀਰ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਯਿ (ਧਨ) ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Mantra 60

ये अ॑ग्निष्वा॒त्ता ये अन॑ग्निष्वात्ता॒ मध्ये॑ दि॒वः स्व॒धया॑ मा॒दय॑न्ते । तेभ्य॑: स्व॒राडसु॑नीतिमे॒तां य॑थाव॒शं त॒न्वं॒ कल्पयाति

ਜੋ ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਨਗ੍ਨਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਤ ਹਨ—ਜੋ ਮੱਧ ਦਿਵ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ੍ਵਰਾਟ (ਸ੍ਵਯੰ-ਸ਼ਾਸਕ) ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਸੁਨੀਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਨੁ (ਦੇਹ) ਨੂੰ ਘੜਦਾ ਹੈ।

Mantra 61

अ॒ग्नि॒ष्वा॒त्तानृ॑तु॒मतो॑ हवामहे नाराश॒ᳪसे सो॑मपी॒थं य आ॒शुः । ते नो॒ विप्रा॑सः सु॒हवा॑ भवन्तु व॒यᳪ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्

ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸਵਾਧਿਤ (ਅਗਨਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਤ) ਰਿਤੁ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਨਾਰਾਸ਼ੰਸ ਨੂੰ—ਜੋ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਸੋਮ-ਪੀਥ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—(ਵੀ) ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਪ੍ਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਹਵ (ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨਯੋਗ) ਹੋਣ; ਅਸੀਂ ਧਨ-ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ (ਸਵਾਮੀ) ਬਣੀਏ।

Mantra 62

आच्या॒ जानु॑ दक्षिण॒तो नि॒षद्ये॒मं य॒ज्ञम॒भि गृ॑णीत॒ विश्वे॑ । मा हि॑ᳪसिष्ट पितर॒: केन॑ चिन्नो॒ यद्व॒ आग॑: पुरु॒षता॒ करा॑म

ਨੇੜੇ ਆਓ; ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰੋ। ਹੇ ਪਿਤਰੋ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਰਬਲਤਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

Mantra 63

आसी॑नासो अरु॒णीना॑मु॒पस्थे॑ र॒यिं ध॑त्त दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य । पु॒त्रेभ्य॑ः पितर॒स्तस्य॒ वस्व॒ः प्र य॑च्छत॒ त इ॒होर्जं॑ दधात

ਅਰੁਣ-ਵਰਨ (ਰੁਦ੍ਰ-ਵਰਨ) ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਸੀਨ (ਪਿਤਰੋ), ਯਜ੍ਞ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਤ੍ਯ ਨੂੰ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਹੇ ਪਿਤਰੋ! ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿਓ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ-ਬਲ ਧਾਰੋ।

Mantra 64

यम॑ग्ने कव्यवाहन॒ त्वं चि॒न्मन्य॑से र॒यिम् । तन्नो॑ गी॒र्भिः श्र॒वाय्यं॑ देव॒त्रा प॑नया॒ युज॑म्

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਕਵ੍ਯਵਾਹਨ! ਤੂੰ ਜਿਸ ਧਨ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ—ਉਹ ਸੁਣਨਯੋਗ (ਕੀਰਤਿਮਾਨ) ਅਤੇ ਸੁਯੁਕਤ ਧਨ ਸਾਡੀਆਂ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਵ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾ।

Mantra 65

यो अ॒ग्निः क॑व्य॒वाह॑नः पि॒तॄन् यक्ष॑दृता॒वृध॑: । प्रेदु॑ ह॒व्यानि॑ वोचति दे॒वेभ्य॑श्च पि॒तृभ्य॒ आ

ਕਵ੍ਯਵਾਹਨ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਋ਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਹਵ੍ਯਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ—ਇੱਥੇ ਵੱਲ।

Mantra 66

त्वम॑ग्न ईडि॒तः क॑व्यवाह॒नावा॑ड्ढ॒व्यानि॑ सुर॒भीणि॑ कृ॒त्वी । प्रादा॑ः पि॒तृभ्य॑ः स्व॒धया॒ ते अ॑क्षन्न॒द्धि त्वं दे॑व॒ प्रय॑ता ह॒वीᳪषि॑

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਤੁਤ ਅਤੇ ਕਵ੍ਯਵਾਹਨ! ਤੂੰ ਹਵ੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਵਹਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਬਣਾਇਆ। ਤੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ਼੍ਯਾਂ ਨੂੰ ਭੁੰਝ।

Mantra 67

ये चे॒ह पि॒तरो॒ ये च॒ नेह याँश्च॑ वि॒द्म याँ२ उ॑ च॒ न प्र॑वि॒द्म । त्वं वे॑त्थ॒ यति॒ ते जा॑तवेदः स्व॒धाभि॑र्य॒ज्ञँ सुकृ॑तं जुषस्व

ਜੋ ਪਿਤਰ ਇੱਥੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ ਇਹ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਸ੍ਵਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਸੁਵਿਧੀ ਨਾਲ) ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਯਜ੍ਞ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।

Mantra 68

इ॒दं पि॒तृभ्यो॒ नमो॑ अस्त्व॒द्य ये पूर्वा॑सो॒ य उप॑रास ई॒युः । ये पार्थि॑वे॒ रज॒स्या निष॑त्ता॒ ये वा॑ नू॒नᳪ सु॑वृ॒जना॑सु वि॒क्षु

ਅੱਜ ਦਾ ਇਹ ਨਮਸਕਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ—ਪੁਰਾਤਨ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ; ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਸਨਸਥ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਸੁਵਿਉਂਤ ਕੁਲਾਂ ਅਤੇ ਜਨ-ਵਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ—ਇਹ ਨਮੋ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Mantra 69

अधा॒ यथा॑ नः पि॒तर॒: परा॑सः प्र॒त्नासो॑ अग्न ऋ॒तमा॑शुषा॒णाः । शुचीद॑य॒न् दीधि॑तिमुक्थ॒शास॒: क्षामा॑ भि॒न्दन्तो॑ अरु॒णीरप॑ व्रन्

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ—ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖ—਋ਤ (ਧਰਮ-ਕ੍ਰਮ) ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਸਤੁਤੀ ਉਚਾਰਦੇ, ਤੇਜ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ, ਅਤੇ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ।

Mantra 70

उ॒शन्त॑स्त्वा॒ नि धी॑मह्यु॒शन्त॒: समि॑धीमहि । उ॒शन्नु॑श॒त आ व॑ह पि॒तॄन् ह॒विषे॒ अत्त॑वे

ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਇੱਛਾਵਾਨ (ਅਗਨੀ), ਇੱਛਾਵਾਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ—ਹਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ।

Mantra 71

अ॒पां फेने॑न॒ नमु॑चे॒: शिर॑ इ॒न्द्रोद॑वर्तयः । विश्वा॒ यदज॑य॒ स्पृध॑:

ਹੇ ਇੰਦਰ! ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਫੇਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਮੁਚੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਦੂਰ ਕੀਤਾ; ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਵੈਰੀ ਸਪੱਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Mantra 72

सोमो॒ राजा॒मृत॑ᳪ सु॒त ऋ॑जी॒षेणा॑जहान्मृ॒त्युम् । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਸੋਮ ਰਾਜਾ—ਸੁਤ (ਨਿਚੋੜਿਆ) ਹੋ ਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਋ਜੀਸ਼ (ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੰਤੂ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਋ਤ (ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯ—ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਬਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ: ਰੋਮਾਂਚਕ ਪਾਨ, ਚਮਕਦਾ ਰਸ। ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਬਲ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰ, ਇਹ ਪਯਃ; ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ।

Mantra 73

अ॒द्भ्यः क्षी॒रं व्य॑पिब॒त् क्रुङ्ङा॑ङ्गिर॒सो धि॒या । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰੁੰਗ ਆਂਗਿਰਸ ਨੇ ਧੀਆ (ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ) ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ। ਋ਤ—ਸੱਤ੍ਯ—ਦੁਆਰਾ (ਉਸ ਨੇ) ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਇੰਦਰ ਦਾ ਬਲ/ਵੀਰ੍ਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ: ਵਿਪਾਨ, ਵਨਸਪਤੀ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸਾਰ। ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਇਹ ਪਯਃ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ।

Mantra 74

सोम॑म॒द्भ्यो व्य॑पिब॒च्छन्द॑सा ह॒ᳪसः शु॑चि॒षत् । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਚਿਸਤ (ਚਮਕਦਾ) ਹੰਸ ਨੇ ਛੰਦਸ (ਛੰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ। ਋ਤ—ਸੱਤ੍ਯ—ਦੁਆਰਾ (ਉਸ ਨੇ) ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਇੰਦਰ ਦਾ ਬਲ/ਵੀਰ੍ਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ: ਵਿਪਾਨ, ਔਸ਼ਧੀ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸਾਰ। ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਇਹ ਪਯਃ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ।

Mantra 75

अन्ना॑त्परि॒स्रुतो॒ रसं॒ ब्रह्म॑णा॒ व्य॑पिबत् क्ष॒त्रं पय॒: सोमं॑ प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਅੰਨ ਤੋਂ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤ (ਛਾਣਿਆ ਹੋਇਆ) ਰਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਪੀਤਾ; ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ, ਦੁੱਧ (ਪਯਃ) ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੀ। ਋ਤ ਨਾਲ—ਸੱਚ ਨਾਲ—ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਵੀਰਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਵਿਪਾਨ—ਪਾਨ, ਬੂਟੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅੰਧਸ; ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਇਹ ਪਯਃ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ।

Mantra 76

रेतो॒ मूत्रं॒ वि ज॑हाति॒ योनिं॑ प्रवि॒शदि॑न्द्र॒यिम् । गर्भो॑ ज॒रायु॒णाऽऽवृ॑त॒ उल्बं॑ जहाति॒ जन्म॑ना । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਰੇਤ ਮੂਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰਯਿਮ् (ਇੰਦਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ) ਹੋ ਕੇ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਜਰਾਯੂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਉਲਬ (ਆਵਰਨ) ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਋ਤ ਨਾਲ—ਸੱਚ ਨਾਲ—ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਵੀਰਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਵਿਪਾਨ—ਪਾਨ, ਬੂਟੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅੰਧਸ; ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਇਹ ਪਯਃ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ।

Mantra 77

दृ॒ष्ट्वा रू॒पे व्याक॑रोत् सत्यानृ॒ते प्र॒जाप॑तिः । अश्र॑द्धा॒मनृ॒तेऽद॑धाच्छ्र॒द्धाᳪ स॒त्ये प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਨ੍ਰਿਤ (ਝੂਠ) ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ। ਅਸ਼ਰੱਧਾ ਨੂੰ ਅਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਸ਼ਰੱਧਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ। ਋ਤ ਨਾਲ—ਸੱਚ ਨਾਲ—ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਵੀਰਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਵਿਪਾਨ—ਪਾਨ, ਬੂਟੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅੰਧਸ; ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਇਹ ਪਯਃ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ।

Mantra 78

वेदे॑न रू॒पे व्य॑पिबत् सुतासु॒तौ प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਵੇਦ ਨਾਲ, ਯਥਾਰੂਪ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸੁਤ ਅਤੇ ਅਸੁਤ—ਦੋਵੇਂ ਪੀ ਲਏ। ਋ਤ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੇ) ਸਤ੍ਯ—ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀਰਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ: ਪੀਣਯੋਗ ਪਾਨ, ਸੋਮ-ਰਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸਾਰ; ਇਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਦੁੱਧ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਧੁ।

Mantra 79

दृ॒ष्ट्वा प॑रि॒स्रुतो॒ रस॑ᳪ शु॒क्रेण॑ शु॒क्रं व्य॑पिबत् पय॒: सोमं॑ प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

ਪਰਿਸ੍ਰੁਤ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ ਨਿਕਲੇ ਰਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੀਤਾ—ਦੁੱਧ-ਰੂਪ ਸੋਮ ਨੂੰ। ਋ਤ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੇ) ਸਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਬਲ; ਪੀਣ-ਯੋਗ ਪਾਨ, ਸੋਮ-ਰਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਸਾਰ। ਇਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਯ ਬਲ ਹੈ—ਦੁੱਧ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਮਧੁ।

Mantra 80

सीसे॑न॒ तन्त्रं॒ मन॑सा मनी॒षिण॑ ऊर्णासू॒त्रेण॑ क॒वयो॑ वयन्ति । अ॒श्विना॑ य॒ज्ञᳪ स॑वि॒ता सर॑स्व॒तीन्द्र॑स्य रू॒पं वरु॑णो भिष॒ज्यन्

ਸੀਸੇ (ਭਾਰ) ਨਾਲ ਮਨੀਸ਼ੀ ਗਿਆਨੀ ਮਨ ਨਾਲ ਤੰਤਰ (ਤਾਣਾ/ਵਾਰਪ) ਬੁਣਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹ ਦੇ ਸੂਤਰ ਨਾਲ ਕਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਣਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਵਿਨੌ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ (ਬੁਣਦੇ ਹਨ); ਸਵਿਤਾ, ਸਰਸਵਤੀ—(ਉਹ) ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਘੜਦੇ ਹਨ; ਵਰੁਣ ਭਿਸਜ (ਵੈਦ) ਹੋ ਕੇ (ਉਸ ਨੂੰ) ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 81

तद॑स्य रू॒पम॒मृत॒ᳪ शची॑भिस्त॒स्रो द॑धुर्दे॒वता॑: सᳪररा॒णाः । लोमा॑नि॒ शष्पै॑र्बहु॒धा न तोक्म॑भि॒स्त्वग॑स्य मा॒ᳪसम॑भव॒न्न ला॒जाः

ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ—ਤਿੰਨ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸ਼ਪ (ਨਵੇਂ ਘਾਹ ਦੇ ਅੰਕੁਰ) ਬਣੇ, ਤੋਕਮ (ਬੀਜ) ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦੀ ਤ੍ਵਚਾ ਮਾਸ ਬਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ)।

Mantra 82

तद॒श्विना॑ भि॒षजा॑ रु॒द्रव॑र्तनी॒ सर॑स्वती वयति॒ पेशो॒ अन्त॑रम् । अस्थि॑ म॒ज्जानं॒ मास॑रैः कारोत॒रेण॒ दध॑तो॒ गवां॑ त्व॒चि

ਉਹ ਅੰਦਰਲਾ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਅਸ਼ਵਿਨੌ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵੈਦ—ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਬੁਣਦੇ ਹਨ। ਅਸਥੀ ਅਤੇ ਮੱਜਾ ਨੂੰ ਉਹ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਾਰੀਗਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 83

सर॑स्वती॒ मन॑सा पेश॒लं वसु॒ नास॑त्याभ्यां वयति दर्श॒तं वपु॑: । रसं॑ परि॒स्रुता॒ न रोहि॑तं न॒ग्नहु॒र्धीर॒स्तस॑रं॒ न वेम॑

ਸਰਸਵਤੀ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਵਸੁ (ਧਨ/ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ) ਬੁਣਦੀ ਹੈ; ਨਾਸਤ੍ਯਾਂ (ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਦੇਖਣਯੋਗ ਰੂਪ ਘੜਦੀ ਹੈ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦੇ ਰਸ ਵਾਂਗ, ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਤੇਜ ਵਾਂਗ—ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਹ ਤਾਂ ਕਰਘੇ ਦੀ ਨਾਵ (ਸ਼ਟਲ) ਵਰਗਾ ਹੈ।

Mantra 84

पय॑सा शु॒क्रम॒मृतं॑ ज॒नित्र॒ᳪ सुर॑या॒ मूत्रा॑ज्जनयन्त॒ रेत॑: । अपाम॑तिं दुर्म॒तिं बाध॑माना॒ ऊव॑ध्यं॒ वात॑ᳪ स॒ब्वं तदा॒रात्

ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਜਨਕ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੁਰਾ ਨਾਲ, ਮੂਤਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਰੇਤ (ਬੀਜ) ਜਨਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਸਕਾਰੀ ਸਮੂਹ ਵਾਤ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Mantra 85

इन्द्र॑: सु॒त्रामा॒ हृद॑येन स॒त्यं पु॑रो॒डाशे॑न सवि॒ता ज॑जान । यकृ॑त् क्लो॒मानं॒ वरु॑णो भिष॒ज्यन् मत॑स्ने वाय॒व्यैर्न मि॑नाति पि॒त्तम्

ਇੰਦਰ ਸੁਤ੍ਰਾਮਾ (ਸੁ-ਰੱਖਿਆਕ) ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਵਿਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਵੈਦ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਯਕ੍ਰਿਤ (ਜਿਗਰ) ਅਤੇ ਕ੍ਲੋਮਨ (ਫੇਫੜੇ) ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਤਸ੍ਨੇ (ਸ਼ੋਧਨ ਵਿੱਚ) ਵਾਯਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ।

Mantra 86

आ॒न्त्राणि॑ स्था॒लीर्मधु॒ पिन्व॑माना॒ गुदा॒: पात्रा॑णि सु॒दुघा॒ न धे॒नुः । श्ये॒नस्य॒ पत्रं॒ न प्ली॒हा शची॑भिरास॒न्दी नाभि॑रु॒दरं॒ न मा॒ता

ਆਂਤੜੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਨਾਲ ਫੁੱਲਦੀਆਂ; ਗੁਦਾ ਆਦਿ ਹੇਠਲੇ ਅੰਗ ਪਾਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਸੁਦੂਘਾ ਧੇਨੂ ਵਾਂਗ। ਪਲੀਹਾ ਸ਼੍ਯੇਨ ਦੇ ਪੰਖ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਸ਼ਚੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ; ਆਸੰਦੀ ਨਾਭੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਦਰ ਮਾਤਾ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Mantra 87

कु॒म्भो व॑नि॒ष्ठुर्ज॑नि॒ता शची॑भि॒र्यस्मि॒न्नग्रे॒ योन्यां॒ गर्भो॑ अ॒न्तः । प्ला॒शिर्व्य॑क्तः श॒तधा॑र॒ उत्सो॑ दु॒हे न कु॒म्भी स्व॒धां पि॒तृभ्य॑:

ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਵਨਿਸ਼ਠੁ (ਲੱਕੜ ਦਾ ਆਧਾਰ)—ਸ਼ਚੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਨਿਤ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਨੀ ਅੰਦਰ ਗਰਭ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਪਲਾਸ਼ੀ (ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਕਰਛੀ), ਸੌ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਤਸ ਵਾਂਗ, ਦੋਹਦੀ ਹੈ—ਕੁੰਭੀ ਵਾਂਗ ਦੋਹ ਕੇ—ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ੍ਵਧਾ।

Mantra 88

मुख॒ᳪ सद॑स्य॒ शिर॒ इत् सते॑न जि॒ह्वा प॒वित्र॑म॒श्विना॒सन्त्सर॑स्वती । चप्पं॒ न पा॒युर्भि॒षग॑स्य॒ वालो॑ व॒स्तिर्न शेपो॒ हर॑सा तर॒स्वी

ਮੂੰਹ ਸਦਸ੍ਯ ਦਾ ਸਿਰ ਹੀ ਹੈ; ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਜੀਭ ਪਵਿਤ੍ਰਕ ਹੈ—ਅਸ਼ਵਿਨ ਬਣ ਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਬਣ ਕੇ। ਵੈਦ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਪੂੰਛ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਮੂਤਰਾਸ਼ਯ ਵਾਂਗ, ਜਨਨੇੰਦ੍ਰੀ ਵਾਂਗ—ਵੇਗਵਾਨ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ।

Mantra 89

अ॒श्विभ्यां॒ चक्षु॑र॒मृतं॒ ग्रहा॑भ्यां॒ छागे॑न॒ तेजो॑ ह॒विषा॑ शृ॒तेन॑ । पक्ष्मा॑णि गो॒धूमै॒: कुव॑लैरु॒तानि॒ पेशो॒ न शु॒क्रमसि॑तं वसाते

ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੱਖੁ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਗ੍ਰਹਾ-ਦ੍ਵਯ ਤੋਂ (ਦੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ) ਉਹ। ਛਾਗ ਨਾਲ ਤੇਜ ਹੈ, ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ—ਯਥਾਵਿਧਿ ਸ਼੍ਰਿਤ (ਪੱਕੀ) ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ। ਪੱਖਮਾਣੀ ਗੋਧੂਮ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੂਵਲ (ਬੋਰ/ਜੁਜੁਬ) ਨਾਲ ਵੀ; ਅਲੰਕਾਰ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸਿਤ (ਉਜਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲਾ) ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 90

अवि॒र्न मे॒षो न॒सि वी॒र्या॒य प्रा॒णस्य॒ पन्था॑ अ॒मृतो॒ ग्रहा॑भ्याम् । सर॑स्वत्युप॒वाकै॑र्व्या॒नं नस्या॑नि ब॒र्हिर्बद॑रैर्जजान

ਵੀਰ੍ਯ ਲਈ ਤੂੰ ਅਵੀ ਵਾਂਗ, ਮੇਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਪੰਥ ਦੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਮ੍ਰਿਤਮਯ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉਪਵਾਕਾਂ (ਅਨੁਵਾਣੀ) ਸਮੇਤ ਵਿਆਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਨਾਸਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਦਰੀ (ਬੇਰ) ਸਮੇਤ ਬਰ੍ਹਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Mantra 91

इन्द्र॑स्य रू॒पमृ॑ष॒भो बला॑य॒ कर्णा॑भ्या॒ᳪ श्रोत्र॑म॒मृतं॒ ग्रहा॑भ्याम् । यवा॒ न ब॒र्हिर्भ्रु॒वि केस॑राणि क॒र्कन्धु॑ जज्ञे॒ मधु॑ सार॒घं मुखा॑त्

ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਲ ਲਈ ਋ਸ਼ਭ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ) ਹੈ; ਦੋ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰਵਣ—ਦੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੁਆਰਾ—ਅਮ੍ਰਿਤਮਯ ਹੈ। ਯਵ ਵਾਂਗ ਬਰ੍ਹਿਸ ਹੈ; ਭ੍ਰੂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਰ (ਵਾਲ) ਹਨ; ਮੁਖ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ, ਸਾਰ-ਭਰਿਆ ਕਰਕੰਧੂ (ਬਦਰੀ) ਜੰਮਿਆ।

Mantra 92

आ॒त्मन्नु॒पस्थे॒ न वृक॑स्य॒ लोम॒ मुखे॒ श्मश्रू॑णि॒ न व्या॑घ्रलो॒म । केशा॒ न शी॒र्षन्यश॑से श्रियै॒ शिखा॑ सि॒ᳪहस्य॒ लोम॒ त्विषि॑रिन्द्रि॒याणि॑

ਆਤਮਾ ਦੇ ਉਪਸਥ ਵਿੱਚ ਮਾਨੋ ਵ੍ਰਿਕ (ਭੇੜੀਆ) ਦੇ ਰੋਮ ਹਨ; ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਮਾਨੋ ਵਿਆਘ੍ਰ ਦੇ ਰੋਮ ਵਰਗੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ। ਸਿਰ ਦੇ ਕੇਸ਼ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਹਨ; ਸ਼ਿਖਾ ਸਿੰਹ ਦੇ ਰੋਮ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਤੇਜ—ਇਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ (ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਣਿ) ਹਨ।

Mantra 93

अङ्गा॑न्या॒त्मन् भि॒षजा॒ तद॒श्विना॒त्मान॒मङ्गै॒: सम॑धा॒त् सर॑स्वती । इन्द्र॑स्य रू॒पᳪ श॒तमा॑न॒मायु॑श्च॒न्द्रेण॒ ज्योति॑र॒मृतं॒ दधा॑नाः

ਹੇ ਆਤਮਨ! ਜਿਹੜੇ ਅੰਗ ਅਸ਼ਵਿਨੌ—ਭਿਸਜਾ (ਵੈਦ੍ਯ ਦੇਵ)—ਨੇ ਮੁੜ ਠੀਕ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਮਾਨ (ਸੌ ਗੁਣਾ ਪੂਰਾ) ਆਯੁ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਜੋਤਿ—ਅਮਰ ਤੱਤ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 94

सर॑स्वती॒ योन्यां॒ गर्भ॑म॒न्तर॒श्विभ्यां॒ पत्नी॒ सुकृ॑तं बिभर्ति । अ॒पाᳪ रसे॑न॒ वरु॑णो॒ न साम्नेन्द्र॑ᳪ श्रि॒यै ज॒नय॑न्न॒प्सु राजा॑

ਸਰਸਵਤੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਕੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ—ਸੁਚੱਜਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ—ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਅਪਾਂ ਰਸ ਨਾਲ, ਵਰੁਣ ਵਾਂਗ ਸਾਮ (ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਨ) ਦੇ ਨਾਲ, ਅਪਸੁ ਰਾਜਾ—ਜਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 95

तेज॑: पशू॒नाᳪ ह॒विरि॑न्द्रि॒याव॑त् परि॒स्रुता॒ पय॑सा सार॒घं मधु॑ । अ॒श्विभ्यां॑ दु॒ग्धं भि॒षजा॒ सर॑स्वत्या सुतासु॒ताभ्या॑म॒मृत॒: सोम॒ इन्दु॑:

ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਤੇਜ—ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਵਤ् (ਇੰਦਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ) ਹਵਿਃ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤ (ਛਾਣਿਆ ਹੋਇਆ), ਪਯਸਾ (ਦੁੱਧ ਨਾਲ), ਸਾਰਘ ਮਧੁ—ਸਾਰ-ਭਰਿਆ ਮਿੱਠਾ ਪਾਨ। ਅਸ਼ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਲਈ ਭਿਸਜਾ (ਵੈਦ੍ਯ ਦੇਵਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਦੁਗਧ (ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ), ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ; ਸੁਤਾ-ਅਸੁਤਾਭ੍ਯਾਂ (ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾ-ਦਬਾਇਆ) ਰਾਹੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੋਮ ਇੰਦੁ।