Mantra 85
Rishi: Vājasaneyin school attribution.
Devata: Indra; Savitar; Varuṇa (composite invocation).
Chandas: Irregular/mixed (requires metrical audit).
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र॑: सु॒त्रामा॒ हृद॑येन स॒त्यं पु॑रो॒डाशे॑न सवि॒ता ज॑जान । यकृ॑त् क्लो॒मानं॒ वरु॑णो भिष॒ज्यन् मत॑स्ने वाय॒व्यैर्न मि॑नाति पि॒त्तम्
Transliteration
índraḥ sutrā́mā hṛ́dayena satyáṃ puroḍā́śena savitā́ jajāna | yákṛt klomā́naṃ váruṇo bhiṣajyán matásne vāyavyáiḥ ná mināti píttam
Translation
ਇੰਦਰ ਸੁਤ੍ਰਾਮਾ (ਸੁ-ਰੱਖਿਆਕ) ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਵਿਤਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਵੈਦ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਯਕ੍ਰਿਤ (ਜਿਗਰ) ਅਤੇ ਕ੍ਲੋਮਨ (ਫੇਫੜੇ) ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਤਸ੍ਨੇ (ਸ਼ੋਧਨ ਵਿੱਚ) ਵਾਯਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ।
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रः । सुत्रामा । हृदयेन । सत्यम् । पुरोडाशेन । सविता । जजान । यकृत् । क्लोमानम् । वरुणः । भिषज्यन् । मतस्ने । वायव्यैः । न । मिनाति । पित्तम्
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुत्रामाhaving good protection
सुत्रामा:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootसुत्रामा (प्रातिपदिक; सु-त्रामन्)
हृदयेनwith (his) heart
हृदयेन:
करण
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
सत्यम्truth; the true (thing)
सत्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
पुरोडाशेनwith the puroḍāśa (sacrificial cake)
पुरोडाशेन:
करण
TypeNoun
Rootपुरोडाश (प्रातिपदिक)
सविताSavitar
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
जजानbegot; generated
जजान:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
यकृत्liver
यकृत्:
कर्म
TypeNoun
Rootयकृत् (प्रातिपदिक)
क्लोमानम्lung (lit. kloman)
क्लोमानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्लोमन् (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
भिषज्यन्healing; acting as physician
भिषज्यन्:
कर्तृ (विशेषण/सहक्रिया)
TypeVerbal adjective (participle)
Rootभिषज् (धातु) → भिषज्यत्/भिषज्यन्त् (वर्तमान कृदन्त)
मतस्नेin the (bodily) fat/grease (Vedic: matasna)
मतस्ने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमतस्नि/मतस्न (प्रातिपदिक; वैदिक)
वायव्यैःwith the airy/wind-related (ones/forces)
वायव्यैः:
करण
TypeAdjective (instrumental plural)
Rootवायव्य (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
मिनातिdamages; diminishes
मिनाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootमि (धातु; ‘हिंसायाम्/क्षये’)
पित्तम्bile
पित्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
Indra (Sutrāman)S
SavitṛV
VaruṇaV
Vāyu (implied by ‘vāyavyaiḥ’)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes