Rig Veda 8.21.14 — Mandala 8, Sukta 21, Mantra 14

Sukta 8.21

Devata: Indra

Samhita Patha (Devanagari)

नकी रेवन्तं सख्याय विन्दसे पीयन्ति ते सुराश्वः । यदा कृणोषि नदनुं समूहस्यादित्पितेव हूयसे ॥

Transliteration

nákī revántaṃ sakhyā́ya vindase pī́yanti te surā́śvaḥ | yadā́ kṛṇóṣi nadanúṃ samū́hasy ā́dit pitā́iva hūyase ||

Translation

ਸਖ਼ੀਪਣ ਲਈ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਚਮਕਦਾਰ ਮਿੱਤਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਤੇਰੀਆਂ ਉਜਲੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਗੱਜਦੀ ਲਹਿਰ/ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਠਾਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਏਕਤਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈਂ।

Word by Word

• नकिḥ: no one, none
• नकिḥ: —
• Type: Indeclinable
• Root: नकि (नकिः-प्रातिपदिक, नकारादि निपात) / PIE *ne-kʷi? (न- + किः)

• रेवन्तम्: the wealthy/prosperous one
• रेवन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: रेवन्त (प्रातिपदिक; ‘धन/समृद्धि-युक्त’)

• सख्याय: for friendship, for companionship
• सख्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सख्य (प्रातिपदिक; सखि-भाव)

• विन्दसे: you find/obtain
• विन्दसे: —
• Type: Verb
• Root: √विद् (विन्दति ‘प्राप्नोति/लभते’)

• पीयन्ति: they drink
• पीयन्ति: —
• Type: Verb
• Root: √पा (पिबति) / √पा (पीयते ‘पेयते’)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सुराश्वाः: the Surāśvas (a clan/men named Surāśva)
• सुराश्वाः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सुराश्व (प्रातिपदिक; ‘सुरा- (उत्तम/वीर) + अश्व’)

• यदा: when
• यदा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (निपात)

• कृणोषि: you make, you do
• कृणोषि: —
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृणोति ‘करोति’)

• नदनुम्: joy, revelry
• नदनुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नदनु (प्रातिपदिक; ‘आनन्द/हर्ष’ अथवा ‘क्रीडा/उत्सव’)

• समूहसि: you gather together, you bring together
• समूहसि: —
• Type: Verb
• Root: √ऊह्/√वह् (सम्-उह्/सम्-वह् ‘समवहति/समाहारयति’; वैदिक रूप ‘समूहसि’)

• आ: towards, hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात; एव/खलु-बलार्थ)

• पितेव: like a father
• पितेव: कर्ता (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun + Indeclinable
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + इव (उपमा-अव्यय)

• हूयसे: you are invoked/called
• हूयसे: —
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (ह्वयति/हूयते ‘आह्वीयते’)