Adhyaya 21

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । आसीत्पुरा बृहत्कल्पे धर्ममूर्तिर्जनाधिपः । सुहृच्छक्रस्य निहता येन दैत्यास्सहस्रशः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਤ੍-ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 2

सोमसूर्यादयो यस्य तेजसा विगतप्रभाः । भवंति शतशो येन दानवाश्च पराजिताः

ਜਿਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੀ ਚਮਕ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 3

यथेच्छरूपधारी च मानुषोप्यपराजितः । तस्य भानुमती भार्या सती त्रैलोक्यसुंदरी

ਉਹ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਨੁਮਤੀ ਸੀ—ਸਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ।

Verse 4

लक्ष्मीसदृशरूपेण निर्जितामरसुंदरी । राज्ञस्तस्याग्रमहिषी प्राणेभ्योपि गरीयसी

ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਰੂਪ-ਛਬੀ ਨਾਲ ਉਹ ਅਮਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਗਈ। ਉਹ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਗ੍ਰਮਹਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।

Verse 5

दशनारीसहस्राणां मध्ये श्रीरिव राजते । नृपकोटिसहस्रेण न कदाचित्समुच्यते

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਐਸੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਸੱਚੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 6

कदाचिदास्थानगतः पप्रच्छ स्वपुरोहितम् । विस्मयेनावृतो नत्वा वसिष्ठमृषिसत्तमम्

ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 7

भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा । कस्माच्च विपुलं तेजो मच्छरीरे सदोत्तमम्

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਕਿਹੜੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਦਾ-ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਕਿਉਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?

Verse 8

वसिष्ठ उवाच । पुरा लीलावती नाम वेश्या शिवपरायणा । तया दत्तश्चतुर्दश्यां पुष्करे लवणाचलः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਲੀਲਾਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਵੇਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਪਰਾਇਣ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਲਵਣਾਚਲ ਪਹਾੜ ਜਿਤਨਾ ਮਹਾਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

हेमवृक्षामरैः सार्द्धं यथावद्विधिपूर्वकं । शूद्रः सुवर्णकारश्च कर्मकृत्सोऽभवत्तदा

ਤਦੋਂ ਸੁਵਰਨ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨਕਾਰ ਆਪਣੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 10

भृत्यो लीलावतीगेहे तेन हैमा विनिर्मिताः । तरवो हेमपुष्पाश्च श्रद्धायुक्तेन पार्थिव

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੀਲਾਵਤੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਭ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੈਮ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਵਰਨ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 11

अतिरूपेण संपन्ना घटितास्ते सुशोभनाः । धर्मकार्यमिति ज्ञात्वा न गृहीतं च वेतनम्

ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਵੇਤਨ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 12

उज्ज्वालिताश्च ते पत्न्या सुवर्णमयपादपाः । लीलावतीगृहे चापि परिचर्या च पार्थिव

ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਵਰਨਮਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਜਵਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੀਲਾਵਤੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਰਿਚਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 13

कृता ताभ्यामशाठ्येन द्विजशुश्रूषणादिका । सा च लीलावती वेश्या कालेन महतानघ

ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਪਟਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਆਦਿ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ ਲੀਲਾਵਤੀ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 14

सर्वपापविनिर्मुक्ता जगाम शिवमंदिरम् । योऽसौ सुवर्णकारश्च दरिद्रोप्यतिसत्त्ववान्

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਵਰਨਕਾਰ—ਗਰੀਬ ਹੋ ਕੇ ਭੀ—ਅਤਿ ਧਰਮੀ ਤੇ ਸਤਵਾਨ ਸੀ।

Verse 15

न मूल्यमादाद्वेश्यातः स भवानिह सांप्रतम् । सप्तद्वीपपतिर्जातः सूर्यायुतसमप्रभः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਵੇਸ਼ਿਆ ਤੋਂ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ ਹੈਂ—ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 16

यया सुवर्णकारस्य तरवो हेमनिर्मिताः । सम्यगुज्ज्वलिताः पत्न्या सेयं भानुमती तव

ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਵਰਨਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਾ ਦਿੱਤਾ—ਉਹੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਭਾਨੁਮਤੀ ਹੈ।

Verse 17

तस्मान्नृलोकेष्वपराजितस्त्वमारोग्यसौभाग्ययुता च लक्ष्मीः । तस्मात्त्वमप्यत्र विधानपूर्वं धान्याचलादीन्नृपते कुरुष्व

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਜਿਤ ਰਹੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਸੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਭੀ ਇੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਨ੍ਯਾਚਲ ਆਦਿ ਦਾਨ-ਕਰਮ ਕਰ।

Verse 18

त एव पूजने मंत्रास्त एवोपस्कराः स्मृताः । ग्रहाणां लोकपालानां ब्रह्मादीनां च सर्वतः

ਉਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਪਸਕਰ (ਸਾਮਗਰੀ) ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਗ੍ਰਹਾਂ ਲਈ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਹਰ ਥਾਂ।

Verse 19

पश्येद्यदीमानुपनीयमानान्स्पृशेन्मनुष्यैरिह दीयमानान् । शृणोति भक्त्याथ मतिं ददाति विकल्मषः सोपि दिवं प्रयाति

ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਨਿਹਾਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਦਿਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਨੋਂ ਸਹਿਮਤੀ/ਸਲਾਹ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

दुःस्वप्नप्रशममुपैति पठ्यमानैः शैलेंद्रैर्भवभयभेदनैर्मनुष्यः । यः कुर्यात्किमु नृपपुंगवेह सम्यक्शांतात्मा सकलगिरींद्रसंप्रदानम्

ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ’ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਹੀ—ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਵ-ਭੈ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਗਿਰੀੰਦਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ!

Verse 21

भीष्म उवाच । किमभीष्टवियोगशोकसंधानलमुद्धर्तुमुपोषणं व्रतं वा । विभवध्रुवकारिभूतलेस्मिन्भवभीतेरपि सूदनं च पुंसः

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੀ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਰਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਘਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੰਚੇ ਤੋਂ ਉਬਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਭਵ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਭਵ-ਭੈ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੀ ਹੈ?

Verse 22

पुलस्त्य उवाच । परिपृष्टमिदं जगत्प्रियं ते विबुधानामपि दुर्लभं महत्त्वात् । तव भक्तिमतस्तथापि वक्ष्ये व्रतमिंद्रासुरमानवेषु गुह्यम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਵਰਤ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਗਣਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਪਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

पुण्यमाश्वयुजे मासि विशोकद्वादशीव्रतम् । दशम्यां लघुभुग्विद्वान्प्रारभेत यमेन तु

ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੰਨਮਈ ਵਰਤ ਹੈ। ਦਸਮੀ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਮ (ਸੰਯਮ) ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰੇ।

Verse 24

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा दंतधावनपूर्वकम् । एकादश्यां निराहारः सम्यगभ्यर्च्य केशवम्

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਕੇ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 25

श्रियं चाभ्यर्च्य विधिवद्भोक्ष्येऽहं चापरेहनि । एवं नियमकृत्सुप्त्वा प्रातरुत्थाय मानवः

ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੀ ਵੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮ ਪਾਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ (ਵ੍ਰਤ) ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 26

स्नानं सर्वौषधैः कुर्यात्पंचगव्यजलेन तु । शुभ्रमाल्यांबरधरःपूजयेच्छ्रीशमुत्पलैः

ਉਹ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ। ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਲਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 27

विशोकाय नमः पादौ जंघे च वरदाय वै । श्रीशाय जानुनी तद्वदूरू च जलशायिने

‘ਵਿਸ਼ੋਕ’ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ; ਅਤੇ ‘ਵਰਦ’ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਨੂੰ। ‘ਸ਼੍ਰੀਸ਼’ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਉਸ ਦੇ ਘੁੱਟਣਾਂ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਜਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਨੂੰ।

Verse 28

कंदर्पाय नमो गुह्यं माधवाय नमः कटिं । दामोदरायेत्युदरं पार्श्वे च विपुलायवै

‘ਕੰਦર્પ’ ਨੂੰ ਨਮੋ—ਗੁਹ੍ਯ ਅੰਗ ਉੱਤੇ; ‘ਮਾਧਵ’ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਕਮਰ ਉੱਤੇ; ‘ਦਾਮੋਦਰ’ ਨੂੰ ਨਮੋ—ਉਦਰ ਉੱਤੇ; ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਵਿਪੁਲ’ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 29

नाभिं च पद्मनाभाय हृदयं मन्मथाय वै । श्रीधराय विभोर्वक्षः करौ मधुभिदे नमः

ਨਾਭੀ ਪਦਮਨਾਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਿਰਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਨਮਥ ਨੂੰ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਸ੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕਰ ਮਧੁਭਿਦ ਨੂੰ ਨਮੋ।

Verse 30

वैकुण्ठाय नमः कंठमास्यं पद्ममुखायवै । नासामशोकनिधये वासुदेवाय चाक्षिणी

ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਕੰਠ ਉਸੇ ਨੂੰ ਅਰਪਣ; ਪਦਮਮੁਖ ਨੂੰ ਨਮੋ—ਮੁਖ ਉਸੇ ਨੂੰ; ਨਾਸਾ ਅਸ਼ੋਕਨਿਧਿ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਨੇਤਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ।

Verse 31

ललाटं वामनायेति हरये च पुनर्भ्रुवौ । अलकं माधवायेति किरीटं विश्वरूपिणे

ਲਲਾਟ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਭੌਂਹਾਂ ਹਰਿ ਨੂੰ; ਕੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ।

Verse 32

नमः सर्वात्मने तद्वच्छिर इत्यभिपूजयेत् । एवं संपूज्य गोविंदं धूपमाल्यानुलेपनैः

“ਸਰਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮੋ” ਉਚਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਸ਼ਿਰਹ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਧੂਪ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਅਰਪੇ।

Verse 33

ततस्तु मंडलं कृत्वा स्थंडिलं कारयेन्मृदा । चतुरश्रं समंताच्च रत्निमात्रमुदक्प्लवम्

ਫਿਰ ਮੰਡਲ ਰਚ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸਥੰਡਿਲ—ਉੱਚਾ ਵੇਦੀ-ਮੰਚ—ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੌਕੋਰ, ਅਤੇ ਇਕ ਰਤਨੀ ਮਾਤ੍ਰ ਉੱਚਾ।

Verse 34

श्लक्ष्णं हृद्यं च परितो वप्रत्रयसमावृतम् । त्रिरंगुलोच्छ्रितावप्रास्तद्विस्तारो द्विरंगुलः

ਉਹ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੇੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੇੜ ਤਿੰਨ ਅੰਗੁਲ ਉੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੋ ਅੰਗੁਲ ਸੀ।

Verse 35

स्थंडिलस्योपरिष्टात्तु भित्तिरष्टांगुला भवेत् । नदी वालुकया सूर्ये लक्ष्म्याः प्रतिकृतिं न्यसेत्

ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਥੰਡਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਹੱਦ-ਦੀਵਾਰ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਉੱਚੀ ਬਣਾਵੇ। ਫਿਰ ਨਦੀ ਦੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਰੱਖੇ।

Verse 36

स्थंडिले सूर्यमध्यस्थ लक्ष्मीमभ्यर्चयेद्बुधः । नमो देव्यै नमः शांत्यै नमो लक्ष्म्यै नमः श्रिये

ਸ਼ੁੱਧ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਹੇ: “ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।”

Verse 37

नमस्तुष्ट्यै नमः पुष्ट्यै सृष्ट्यै दृष्ट्यै नमो नमः । विशोका दुःखनाशा यविशोका वरदास्तु ते

ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵਿਸ਼ੋਕਾ, ਦੁੱਖਨਾਸ਼ਿਨੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਂ।

Verse 38

विशोका मेस्तु संपत्त्यै विशोका सर्वसिद्धये । ततः शुभ्रांबरैः सूर्यं वेष्ट्य संपूजयेत्फलैः

ਮੇਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਵਿਸ਼ੋਕ ਹੋਵੇ; ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੋਕ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੇੜ੍ਹ ਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 39

भक्ष्यैर्नानाविधैस्तद्वत्सुवर्णकमलेन च । राजतीषु च पात्रीषु न्यसेद्दर्भोदकं बुधः

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗ-ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਸਮੇਤ, ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਭਾ-ਘਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਰੱਖੇ।

Verse 40

ततस्तु नृत्यगीतानि कारयेत्सकलां निशाम् । यामत्रये व्यतीते तु तत उत्थाय मानवः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਗੀਤ ਕਰਵਾਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਰ ਬੀਤ ਜਾਣ, ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਵੇ।

Verse 41

अभिगम्य च विप्राणां मिथुनानि च पूजयेत् । शक्तितस्त्रीणि चैकं वा वस्त्रमाल्यानुलेपनैः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਦੰਪਤੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 42

शयनस्थानि पूज्यानि नमोस्तु जलशायिने । ततस्तु गीतवाद्येन रात्र्यां जागरणे कृते

ਸ਼ਯਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਕਰੇ।

Verse 43

प्रभाते च ततः स्नानं कृत्वा दांपत्यमर्चयेत् । भोजयेच्च यथाशक्ति वित्तशाठ्येन वर्जितः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਜੂਸੀ ਜਾਂ ਛਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ।

Verse 44

भक्त्याश्रुत्वापुराणानितद्दिनंचातिवाहयेत् । अनेन विधिना सर्वं मासिमासि समाचरेत्

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ; ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰੇ।

Verse 45

व्रतांते शयनं दद्याद्गुडधेनुसमन्वितं । सोपधानं सविश्रामं स्वास्तरावरणं शुभं

ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਗੁੜ-ਧੇਨੂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਸ਼ਯਨ (ਪਲੰਗ) ਦਾਨ ਕਰੇ; ਤਕੀਆ ਸਮੇਤ, ਸਹਾਰੇ/ਬੋਲਸਟਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਓੜਣ-ਵਿਛੌਣ ਸਮੇਤ।

Verse 46

यथालक्ष्मीर्नरेश त्वां न परित्यज्य गच्छति । तथा सुरूपतारोग्यमशोकं चास्तु मे सदा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤਤਾ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।

Verse 47

यथा देवेन रहिता न लक्ष्मीर्जायते क्वचित् । तथा विशोकता मेऽस्तु भक्तिरग्य्रा च केशवे

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ (ਪ੍ਰਭੂ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 48

मंत्रेणानेन शयनं गुडधेनुसमन्वितं । सूर्यश्च लक्ष्म्या सहितो दातव्यो भूतिमिच्छता

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਭੂਤੀ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁੜ-ਧੇਨੂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਯਨ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਸੂਰਯ ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 49

उत्पलं करवीरं वाप्यम्लानं चैव कुंकुमं । केतकं सिंधुवारं च मल्लिकागंधपाटला

ਉਤਪਲ (ਕਮਲ), ਕਰਵੀਰ (ਕਨੇਰ) ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਸ਼ਪ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੁੰਕੁਮ; ਕੇਤਕ, ਸਿੰਧੁਵਾਰ, ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ), ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪਾਟਲਾ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ—ਇਹ ਸਭ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 50

कदंबं कुब्जकं जाती शस्तान्येतानि सर्वदा । भीष्म उवाच । गुडधेनुविधानं च समाचक्ष्व मुनीश्वर

ਕਦੰਬ, ਕੁਬ੍ਜਕ ਅਤੇ ਜਾਤੀ—ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਅਰਪਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਗੁੜ-ਧੇਨੂ (ਗੁੜ ਦੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ) ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।”

Verse 51

किं रूपा केन मंत्रेण दातव्या तदिहोच्यतां । पुलस्त्य उवाच । गुडधेनुविधानस्य यद्रूपमिह यत्फलम्

“ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।” ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਗੁੜ-ਧੇਨੂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ (ਪੁਣ੍ਯ) ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 52

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविनाशनम् । कृष्णाजिनं चतुर्हस्तं प्राग्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦੀ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖੇ।

Verse 53

गोमयेनानुलिप्तायां दर्भानास्तीर्य सर्वतः । लघ्वेणकाजिनं तद्वत्वत्सं च परिकल्पयेत्

ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦર્ભਾ ਵਿਛਾਏ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਛੋਟੀ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਛੜੇ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 54

प्राङ्मुखीं कल्पयेद्धेनुं मृदा वा गां सवत्सकां । उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा भारचतुष्टयं

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਧੇਨੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਗਾਂ ਬਣਾਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ‘ਗੁੜ-ਧੇਨੂ’ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਯਤ ਮਾਪ ਸਦਾ ਚਾਰ ਭਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

वत्सं भारेण कुर्वीत भाराभ्यां मध्यमा स्मृता । अर्द्धभारेण वत्सस्स्यात्कनिष्ठा भारकेण तु

ਇੱਕ ਭਾਰ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ‘ਵਤਸ’ ਬਣਾਵੇ; ਦੋ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਮੱਧਮਾ’ (ਮੱਧਮ) ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਧੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ‘ਵਤਸ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ (ਕਨਿਸ਼ਠਾ) ਭਾਰਕਾ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ।

Verse 56

चतुर्थांशे नवत्सः स्याद्गृहवित्तानुसारतः । धेनुवत्सौ कृतौ चोभौ सितसूक्ष्मांबरावृतौ

ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵਾਂ ਵੱਛਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਛਾ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਬਣਾਕੇ ਸੁੱਧ, ਬਰੀਕ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 57

शुक्तिकर्णाविक्षुपादौ शुचिमुक्ताफलेक्षणौ । सितसूत्रसिराजालौ सितकंबलकंबलौ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਸੀਪੀ ਦੇ ਖੋਲ ਵਰਗੇ, ਪੈਰ ਗੰਨੇ ਵਰਗੇ; ਅੱਖਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੋਤੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ। ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਜਾਲੀਦਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਚਿੱਟੇ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਉਨਾਲੇ ਕੰਬਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 58

ताम्रगंडकपृष्ठौ द्वौ सितचामरलोमकौ । विद्रुमभ्रूयुगावेतौ नवनीतस्तनान्वितौ

ਦੋ (ਕੰਨਿਆਵਾਂ) ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੇ ਗਾਲਾਂ ਤੇ ਪਿੱਠ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ ਵਰਗੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ; ਮੂੰਗੇ ਵਰਗੀਆਂ ਦੋ ਭੌਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਮੱਖਣ ਵਰਗੇ ਸਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 59

काञ्चनाक्षियुगोपेताविन्द्रनीलकनीनिकौ । क्षौमपुच्छौ कांस्यदोहौ शुभ्रातिकमनीयकौ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਪੁਪਿਲ ਨੀਲਮਣੀ ਜਿਹੀਆਂ; ਪੁੱਛ ਸੁੱਖਮ ਖੌਮ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਥਣ ਕਾਂਸੀ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਧਵਲ ਤੇ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਸਨ।

Verse 60

सुवर्णशृंगाभरणौ राजताढ्य खुरौ च तौ । नानाफलसमायुक्तौ घ्राणगंधकरंडकौ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖੁਰ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਮੜੇ ਹੋਏ; ਅਨੇਕ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ, ਨੱਕ ਲਈ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਕਰੰਡੇ ਜਿਹੇ ਸਨ।

Verse 61

इत्येवं रचयित्वा तु धूपदीपैस्तथार्चयेत् । या लक्ष्मीस्सर्वभूतानां या च देवेष्ववस्थिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਪ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਉਸ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 62

धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु । विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा या च विभावसौ

ਧੇਨੂ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵੀ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੇ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਗਨੀ (ਵਿਭਾਵਸੁ) ਵਿੱਚ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਹੈ।

Verse 63

चंद्रार्कशक्रशक्तिर्या सा धेनुर्वरदास्तु मे । स्वधा त्वं पितृमुख्यानां स्वाहा यज्ञभुजां यतः

ਚੰਦਰ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜੋ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ। ਤੂੰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਲਈ ਸ੍ਵਧਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਭੋਗ ਭੁਜਨਹਾਰਾਂ (ਦੇਵਾਂ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 64

सर्वपापहरा धेनुस्तस्माद्भूतिं प्रयच्छ मे । एवमामंत्र्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ਹੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਭੂਤੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼। ਇਉਂ ਉਸ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 65

विधानमेतद्धेनूनां सर्वासामपि पठ्यते । यास्तु पापविनाशिन्यः पठ्यंते दश धेनवः

ਇਹ ਧੇਨੂਆਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਧੇਨੂਆਂ ਲਈ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਸ ਧੇਨੂਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 66

तासां स्वरूपं वक्ष्यामि नामानि च नराधिप । प्रथमा गुडधेनुः स्याद्घृतधेनुरथापरा

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਨਾਮ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਹਿਲੀ ‘ਗੁੜ-ਧੇਨੂ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ‘ਘ੍ਰਿਤ-ਧੇਨੂ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 67

तिलधेनुस्तृतीया च चतुर्थी जलनामिका । क्षीरधेनुः पंचमी च मधुधेनुस्तथापरा

ਤੀਜੀ ‘ਤਿਲ-ਧੇਨੂ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ ‘ਜਲ-ਧੇਨੂ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੰਜਵੀਂ ‘ਕਸ਼ੀਰ-ਧੇਨੂ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ‘ਮਧੁ-ਧੇਨੂ’ ਹੈ।

Verse 68

सप्तमी शर्कराधेनुरष्टमी दधिकल्पिता । रसधेनुश्च नवमी दशमी स्यात्स्वरूपतः

ਸੱਤਵੀਂ ‘ਸ਼ਰਕਰਾ-ਧੇਨੂ’ ਹੈ; ਅੱਠਵੀਂ ਦਹੀਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੌਵੀਂ ‘ਰਸ-ਧੇਨੂ’ ਹੈ; ਦਸਵੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਜ ਸਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

Verse 69

कुंभास्स्यू रसधेनूनामितरासां स्वराशयः । सुवर्णधेनुं चाप्यत्र केचिदिच्छंति मानवाः

ਰਸ-ਧੇਨੂਆਂ ਲਈ ਪਾਤਰ ਘੜੇ ਹੋਣ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਢੇਰ ਨਿਯਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਸੁਵਰਨ-ਧੇਨੂ ਦੀ ਭੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 70

नवनीतेन तैलैश्च तथान्येपि महर्षयः । एतदेवविधानं स्यात्त एवोपस्करास्स्मृताः

ਤਾਜ਼ੇ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਤੇਲਾਂ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿਓ—ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਉਪਸਕਰ (ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਮਾਨ) ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 71

मंत्रावाहनसंयुक्ताः सदा पर्वणि पर्वणि । यथा श्राद्धं प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

ਮੰਤਰ-ਆਵਾਹਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਾਨ ਸਦਾ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ ਤੇ, ਹਰ ਪਰਨ/ਤਿਥੀ ਦੇ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ—ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 72

गुडधेनुप्रसंगेन सर्वास्तव मयोदिताः । अशेषयज्ञफलदाः सर्वपापहराः शुभाः

ਗੁੜ-ਧੇਨੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ।

Verse 73

व्रतानामुत्तमं यस्माद्विशोकद्वादशीव्रतम् । तदंगत्वेन चैवात्र गुडधेनुः प्रशस्यते

ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੋਕ-ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ‘ਗੁੜ-ਧੇਨੂ’ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 74

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते तथा पुनः । गुडधेन्वादयो देया उपरागादिपर्वसु

ਅਯਨ ਦੇ ਸਮਿਆਂ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਿਨਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਣ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਾਂ ਉੱਤੇ, ਗੁੜ-ਧੇਨੂ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 75

विशोकद्वादशी चैषा सर्वपापहरा शुभा । यामुपोष्य नरो याति तद्विष्णोः परमं पदम्

ਇਹ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

इहलोके स सौभाग्यमायुरारोग्यमेव च । वैष्णवं पुरमाप्नोति मरणे स्मरणं हरेः

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸੁਭਾਗ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

नवार्बुदसहस्राणि दश चाष्टौ च धर्मवित् । न शोकदुःखदौर्गत्यं तस्य संजायते नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਲਈ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅਰਬੁਦ, ਅਤੇ ਦਸ ਤੇ ਅੱਠ (ਅਵਧੀਆਂ) ਤੱਕ ਵੀ, ਨਾ ਸ਼ੋਕ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਦੁਰਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 78

नारी वा कुरुते या तु विशोकद्वादशीमिमां । नृत्यगीतपरा नित्यं सापि तत्फलमाप्नुयात्

ਜੋ ਇਸ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਭਾਵੇਂ ਨਿੱਤ ਨਾਚ-ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 79

यस्मादग्रे हरेर्नृत्यमनन्तं गीतवादनम् । इति पठति य इत्थं यः शृणोतीह सम्यक् । मधुमुरनरकारेरर्चनं वाथ पश्येत्

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਥੇ ਸਮ੍ਯਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਸ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੇ ਅਗੇ ਅਨੰਤ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਦ੍ਯ-ਧੁਨਿ ਹੈ—ਅਥਵਾ ਮਧੁ, ਮੁਰ ਅਤੇ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਧਰਮ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

मतिमपि च जनानां यो ददातीन्द्रलोके । स वसति विबुधौघैः पूज्यते कल्पमेकम् । भीष्म उवाच । भगवन्श्रोतुमिच्छामि दानमाहात्म्यमुत्तमम्

ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਦਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 81

यदक्षयं परे लोके देवर्षिगणपूजितम् । पुलस्त्य उवाच । मेरोः प्रदानं वक्ष्यामि दशधा नृपसत्तम

ਉਹ (ਪੁੰਨ) ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਮੇਰੁ-ਦਾਨ ਦੀ ਦਸ-ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।”

Verse 82

यत्प्रदातानंतलोकान्प्राप्नोति सुरपूजितान् । पुराणेषु च वेदेषु यज्ञेष्वायतनेषु च

ਦਾਤਾ ਅਨੰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨਾਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 83

न तत्फलमधीतेषु कृतेष्विह यदश्नुते । तस्माद्दानं प्रवक्ष्यामि पर्वतानामनुक्रमात्

ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਅਧ੍ਯਯਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਰਮਕਾਂਡ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ (ਦਾਨ ਨਾਲ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 84

प्रथमो धान्यशैलः स्यादिद्वतीयो लवणाचलः । गुडाचलस्तृतीयस्तु चतुर्थो हेमपर्वतः

ਪਹਿਲਾ ਧਾਨ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਲੂਣ ਦਾ ਅਚਲ। ਤੀਜਾ ਗੁੜ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸੁਵਰਨ ਪਰਵਤ ਹੈ।

Verse 85

पंचमस्तिलशैलस्स्यात्षष्टः कार्प्पासपर्वतः । सप्तमो घृतशैलः स्याद्रत्नशैलस्तथाष्टमः

ਪੰਜਵਾਂ ਤਿਲ ਦਾ ਪਰਬਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਛੇਵਾਂ ਕਪਾਹ ਦਾ ਪਰਵਤ। ਸੱਤਵਾਂ ਘੀ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ।

Verse 86

राजतो नवमस्तद्वद्दशमः शर्कराचलः । वक्ष्ये विधानमेतेषां यथावदनुपूर्वशः

ਨੌਵਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਵਾਂ ਸ਼ਰਕਰਾਚਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਯਥਾਵਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 87

अयनो वेपुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । शुक्लपक्षे तृतीयायामुपरागेश शिक्षये

ਅਯਨ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਵੇਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਆਤੀਪਾਤ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ—ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ—ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 88

विवाहोत्सवयज्ञेषु द्वादश्यामथवा पुनः । शुक्लायां पंचदश्यां वा पुण्यर्क्षे वा विधानतः

ਵਿਆਹ ਦੇ ਉਤਸਵਾਂ, ਮੰਗਲ ਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ—ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੇਠ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 89

धान्यशैलादयो देयाः कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । तीर्थेष्वायतने वापि गोष्ठे वा भवनांगणे

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰ ਤੇ, ਅਨਾਜ ਦੇ ਢੇਰ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ।

Verse 90

मंडपं कारयेद्भक्त्या चतुरश्रमुदङ्मुखम् । प्रागुदक्प्रवणं पुण्यं प्राङ्मुखं वा विधानतः

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੰਡਪ ਬਣਵਾਏ—ਚੌਰਸ ਆਕਾਰ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ। ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਢਲਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ; ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਬਮੁਖ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 91

गोमयेनानुलिप्तायां भूमावास्तीर्य वै कुशान् । तन्मध्ये पर्वतं कुयाद्विष्कंभं पर्वतान्वितम्

ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ (ਮਾਡਲ) ਪਰਬਤ ਬਣਾਏ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੇਰੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 92

धान्यद्रोणसहस्रेण भवेद्गिरिरिहोत्तमः । मध्यमः पंचशतकैः कनिष्ठश्च त्रिभिः शतैः

ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦ੍ਰੋਣ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਗਿਰਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਸੌ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮੱਧਮ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਨਿੱਠ (ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ) ਹੈ।

Verse 93

मेरुर्महाव्रीहिमयस्तु मध्ये सुवर्णवृक्षत्रयसंयुतः स्यात् । मूर्द्धन्यवस्थानमथांबरेण कार्यं त्वनेकं च पुनर्द्विजाग्र्यैः

ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰੀਹੀ (ਚਾਵਲ) ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁਵਰਨ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਵਿਵਰਣ ਫਿਰ ਕਹਿਣੇ ਹਨ।

Verse 94

चत्वारि शृंगाणि च राजतानि नितंबभागा अपि राजतास्स्युः । पूर्वेण मुक्ताफलवज्रयुक्तो याम्येन गोमेदकपद्मरागैः

ਇਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਸ਼ਿਖਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਢਲਾਣ ਵੀ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਗੋਮੇਦਕ ਤੇ ਪਦਮਰਾਗ (ਮਾਣਿਕ) ਨਾਲ।

Verse 95

पश्चाच्च गारुत्मतनीलरत्नैः सौम्येन वैडूर्यकपुष्परागैः । श्रीखंडखंडैरभितः प्रवालैर्लतान्वितो मौक्तिकप्रस्तराढ्यः

ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗਾਰੁਡ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਵੈਡੂਰਯ (ਬਿੱਲੌਰੀ) ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ (ਟੋਪਾਜ਼) ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਲ ਸਨ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਝੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 96

ब्रह्माथ विष्णुर्भगवान्पुरारिर्दिवाकरोप्यत्र हिरण्मयः स्यात् । तथेक्षुवंशावृतकंदरस्तु घृतोदकप्रस्रवणो दिशासु

ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪੁਰਾਰਿ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਸੁਵਰਨਮਈ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਝਾੜ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੋਂ ਘਿਉ ਵਰਗਾ ਜਲ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

शुभ्रांबराण्यंबुधरावलिस्यात्पूर्वेण पीतानि च दक्षिणेन । वासांसि पश्चादथ कर्बुराणि रक्तानि चैवोत्तरतो घनानि

ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ; ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ। ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਵਸਤ੍ਰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ।

Verse 98

रौप्यान्महेंद्रप्रमुखांस्तथाऽष्टौ संस्थाप्य लोकाधिपतीन्क्रमेण । नानावनाली च समंततः स्यान्मनोरमम्माल्यविलेपनं च

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਅੱਠ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਨ, ਮਨੋਹਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਨ ਵੀ।

Verse 99

वितानकं चोपरि पंचवर्णमम्लानपुष्पाभरणं सितं च । इत्थं निवेश्यामरशैलमग्र्यं मेरोस्तु विष्कंभगिरीन्क्रमेण

ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਤਾਨ (ਛਤ੍ਰ) ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਮਾਲਾ-ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗ੍ਰਯ ਅਮਰ-ਸ਼ੈਲ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਆਧਾਰ-ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 100

तुरीयभागेन चतुर्दिशं च संस्थापयेत्पुष्पविलेपनाढ्यम् । पूर्वेण मंदरमनेकफलैश्चयुक्तं कामेन कांचनमयेन विराजमानम्

ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੇਟਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ/ਵੇਦੀ ਰੱਖੇ, ਅਨੇਕ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਕਾਂਚਨਮਯ ਹੋ ਕੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ।

Verse 101

याम्येन गंधमदनो विनिवेशनीयो गोधूमसंचयमयः कलधौतवांश्च । हैमेन यज्ञपतिना घृतमानसेन वस्त्रेणराजतवनैश्च स संयुतः स्यात्

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—ਗੋਧੂਮ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਸੁਧਰੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ; ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਯਜ્ઞ-ਉਪਕਰਣ (ਯਜ्ञਪਤੀ), ਘੀ-ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਉਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 102

पश्चात्तिलाचलमनेकसुगंधपुष्पसौवर्णपिप्पलहिरण्मयहंसयुक्तम् । आकारयेद्रजतपुष्पवनेन तद्वद्वस्त्रान्वितं दधिसितोदसरस्तथाग्रे

ਫਿਰ ਤਿਲਾਚਲ (‘ਤਿਲ-ਪਰਬਤ’) ਬਣਾਏ—ਅਨੇਕ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੁਵਰਨ ਪਿੱਪਲ/ਅਸ਼ਵੱਥ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਉਪਵਨ ਰਚੇ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸਰੋਵਰ ਰੱਖੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ, ਚਿੱਟਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਹੋਵੇ।

Verse 103

संस्थाप्यतं विपुलशैलमथोत्तरेण शैलं सुपार्श्वमपि माषमयं सवस्त्रम् । पुष्पैश्च हेमवटपादपशेखरं तमाकारयेत्कनककेतुविराजमानम्

ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਰਬਤ ਵੀ ਰੱਖੇ—ਮਾਸ਼ (ਕਾਲੀ ਉੜਦ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ; ਹੇਮਵਟ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ-ਭਾਗ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਰ ਬਣਾਏ—ਸੁਵਰਨ ਧਵਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤਿਮਾਨ।

Verse 104

माक्षीकभद्रसरसा च वनेन तद्वद्रौप्येण भासुरवितानयुतं विधाय । होमश्चतुर्भिरथ वेदपुराणविद्भिर्दांतैरनिंद्यचरिताकृतिभिर्द्विजेंद्रैः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਮਾਕ੍ਸ਼ੀਕਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਮੰਡਪ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਛਤਰੀ ਸਮੇਤ ਸਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਵਿਜ-ਮੁਨੀ—ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮੀ, ਵੇਦ-ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ—ਹੋਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 105

पूर्वेण हस्तमितमत्र विधाय कुंडं कार्यस्तिलैर्यवघृतेन समित्कुशैश्च । रात्रौ च जागरमनुद्धतगीतरूपैरावाहनं च कथयामि शिलोच्चयानाम्

ਇੱਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦਾ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਤਿਲ, ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਜੌ, ਸਮਿਧਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਦੁ ਗੀਤ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ਿਲੋੱਚਯਾਂ (ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰ-ਢੇਰੀਆਂ) ਦੇ ਆਵਾਹਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 106

त्वं सर्वदेवगणधामनिधे विरुद्धमस्मद्गृहेष्वमरपर्वत नाशयाशु । क्षेमं विधत्स्व कुरु शांतिमनुत्तमां च संपूजितः परमभक्तिमता मया हि

ਹੇ ਸਰਵਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਧਾਮ ਅਤੇ ਨਿਧਾਨ, ਹੇ ਅਮਰ-ਪਰਵਤ! ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ। ਕਲਿਆਣ ਕਰ, ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਿਆ ਹੈ।

Verse 107

त्वमेव भगवानीशो ब्रह्मा विष्णुर्दिवाकरः । मूर्तामूर्तमयं बीजमतः पाहि सनातन

ਤੂੰ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ ਹੈਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਨਾਤਨ, ਮੇਰੀ/ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 108

यस्मात्त्वं लोकपालानां विश्वमूर्तेश्च मंदिरम् । रुद्रादित्यवसूनां च तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ मे

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੇ ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਆਸ਼੍ਰਯ ਹੈਂ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ।

Verse 109

यस्मादशून्यममरैर्नारीभिश्च शिरस्तव । तस्मान्मामुद्धरामुष्माद्दुःखसंसारसागरात्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਮਸਤਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੁਖਮਈ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਲੈ।

Verse 110

एवमभ्यर्च्य तं मेरुं मंदरं चाभिपूजयेत् । यस्माच्चैत्ररथेन त्वं भद्राश्वेन च पर्वत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਪਰਬਤ, ਤੂੰ ਚੈਤਰਰਥ ਅਤੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈਂ।

Verse 111

शोभसे मंदर क्षिप्रमतस्तुष्टिकरो भव । यस्माच्चूडामणिर्जंबूद्वीपे त्वं गंधमादन

ਹੇ ਮੰਦਰ! ਤੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਹੇ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਮਾਨੋ ਚੂੜਾਮਣੀ ਹੈਂ।

Verse 112

गंधर्वगणशोभावांस्ततः कीर्तिर्दृढास्तु मे । यस्मात्त्वं केतुमालेन वैभ्राजेन वनेन च

ਇਸ ਲਈ ਗੰਧਰਵ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕੇਤੁਮਾਲ, ਵੈਭ੍ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਵਨ ਨਾਲ ਭੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈਂ।

Verse 113

हिरण्मयाश्मशोभावांस्तस्मात्पुष्टिर्ध्रुवास्तु मे । उत्तरैः कुरुभिर्यस्मात्सावित्रेण वनेन च

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ (ਦੇਸ਼) ਸੁਵਰਨਮਈ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਟੱਲ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਵਨ ਨਾਲ ਭੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 114

सुपार्श्व राजसे नित्यमतः श्रीरक्षयास्तु मे । एवमामंत्र्य तान्सर्वान्प्रभाते विमले पुनः

ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 115

स्नात्वा तु गुरवे दद्यान्मध्यमं पर्वतोत्तमं । विष्कंभपर्वतान्दद्यादृत्विग्भ्यः क्रमशो नृप

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ‘ਮੱਧਯਮ’ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਪਰਵਤ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਪਰਵਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 116

गावो देयाश्चतुर्विंशदथवा दश पार्थिव । शक्तितः सप्तचाष्टौ वा पंच दद्यादशक्तिमान्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚੌਵੀ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਾਂ ਦਸ ਵੀ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜ ਦੇਵੇ।

Verse 117

एकापि गुरवे देया कपिलाथ पयस्विनी । पर्वतानामशेषाणामेष एव विधिः स्मृतः

ਇੱਕ ਹੀ ਕਪਿਲਾ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਪਰਵਤਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਲਈ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 119

स्वमंत्रेणैव सर्वेषु होमः शैलेषु पठ्यते । उपवासी भवेन्नित्यमशक्तौ नक्तमिष्यते

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਨਿਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ; ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ।

Verse 120

विधानं सर्वशैलानां क्रमशः शृणु पार्थिव । दानेषु चैव ये मंत्राः पर्वतेषु यथा फलम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਤ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣੋ; ਦਾਨ ਸਮੇਂ ਉਚਾਰਣਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਵੀ।

Verse 121

अन्नं ब्रह्म यतः प्रोक्तमन्नं प्राणाः प्रकीर्तिताः । अन्नाद्भवंति भूतानि जगदन्नेन वर्धते

ਅੰਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਪਲਦਾ ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 122

अन्नमेव यतो लक्ष्मीरन्नमेव जनार्दनः । धान्यपर्वतरूपेण पाहि तस्मान्नगोत्तम

ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਨ ਹੀ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਾਨ-ਪਹਾੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 123

अनेन विधिना यस्तु दद्याद्धान्यमयं गिरिम् । मन्वंतरशतं साग्रं देवलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨਿਯਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਨ-ਮਯ ਪਹਾੜ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੌ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 124

अप्सरोगणगंधर्वैराकीर्णेन विराजितः । विमानेन दिवः पृष्ठमायाति नृपसत्तम

ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ—ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਸਵਰਗ ਦੇ ਤਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 125

कर्मक्षये राजराज्यमाप्नोतीह न संशयः । अथातः संप्रवक्ष्यामि लवणाचलमुत्तमम्

ਜਦ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਲਵਣਾਚਲ (ਲੂਣ ਦਾ ਪਰਬਤ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 126

यत्प्रदानान्नरो लोकमाप्नोति शिवसंयुतम् । उत्तमः षोडशद्रोणैः कर्तव्यो लवणाचलः

ਉਸ ਦਾਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਯੁਕਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਲੂਣ ਨਾਲ ‘ਲਵਣਾਚਲ’ ਰਚਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 127

मध्यमश्च तदर्धेन चतुर्भिरधमस्स्मृतः । वित्तहीनो यथाशक्ति द्रोणादूर्द्ध्वं च कारयेत्

ਮੱਧਮ ਦਾਨ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ (ਦ੍ਰੋਣ) ਨਾਲ ਅਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਨਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਦ੍ਰੋਣ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 128

चतुर्थांशेन विष्कंभपर्वतान्कारयेत्पृथक् । विधानं पूर्ववत्कुर्याद्ब्रह्मादीनां च सर्वदा

ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਪਰਬਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚੇ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਂ ਲਈ ਵਿਧਾਨ/ਸਜਾਵਟ ਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 129

तद्वद्धेममयं सर्वलोकपालनिवेशनम् । सरांसि वनवृक्षादि तद्वच्चान्यान्निनिवेशयेत्

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਓਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਰੋਵਰ, ਵਨ, ਬ੍ਰਿੱਛ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਟਿਕਾਈਆਂ ਜਾਣ।

Verse 130

कुर्याज्जागरमत्रापि दानमंत्रान्निबोधत । सौभाग्यरससंयुक्तो यतोयं लवणे रसः

ਇੱਥੇ ਭੀ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਦਾਨ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੂਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਸ ਹੈ ਜੋ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 131

तदात्मकत्वेन च मां पाह्यापन्नं नगोत्तम । यस्मादन्ये रसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना

ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ! ਉਸੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੂਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਸ ਤੀਖੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 132

प्रियश्च शिवयोर्नित्यं तस्माच्छांतिप्रदो भव । विष्णुदेहसमुद्भूतो यस्मादारोग्यवर्धनः

ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਬਣ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਆਰੋਗਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

Verse 133

तस्मात्पर्वतरूपेण पाहि संसारसागरात् । अनेन विधिना यस्तु दद्याल्लवणपर्वतम्

ਇਸ ਲਈ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੂਣ ਦਾ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕਰੇ…

Verse 134

उमालोके वसेत्कल्पं ततो याति परां गतिम् । अतः परं प्रवक्ष्यामि गुडपर्वतमुत्तमम्

ਉਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਗੁੜ-ਪਹਾੜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 135

यत्प्रदानान्नरः स्वर्गं प्राप्नोति सुरपूजितः । उत्तमो दशभिर्भारैर्मध्यमः पंचभिर्मतः

ਉਸ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਦਸ ਭਾਰ ਮਾਪ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਪੰਜ ਭਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 136

त्रिभिर्भारैः कनिष्ठः स्यात्तदर्धेनाल्पवित्तवान् । तद्वदामंत्रणं पूजां हैमवृक्षान्सुरार्चनं

ਤਿੰਨ ਭਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਨਿੱਠ ਦਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਲਪ-ਵਿੱਤ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੋਤਾ, ਪੂਜਾ, ਸੁਵਰਨ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 137

विष्कंभपर्वतांस्तद्वत्सरांसि वनदेवताः । होमं जागरणं तद्वल्लोकपालाधिवासनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਪਰਵਤ, (ਕੌਸਮਿਕ) ਵਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਵਨ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਮ, ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਅਧਿਵਾਸਨਾ/ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਤਦਵਤ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 138

धान्यपर्वतवत्कुर्यादिमं मंत्रमुदीरयेत् । यथा देवेषु विश्वात्मा प्रवरोयं जनार्दनः

ਧਾਨ ਦੇ ਪਰਵਤ ਵਾਂਗ ਇਹ ਬਣਾਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ: “ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।”

Verse 139

सामवेदस्तु वेदानां महादेवस्तु योगिनां । प्रणवः सर्वमंत्राणां नारीणां पार्वती यथा

ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਵੇਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।

Verse 140

तथा रसानां प्रवरः सदैवेक्षुरसो मतः । मम तस्मात्परां लक्ष्मीं ददातु गुडपर्वतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁੜ-ਪਰਬਤ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਅਤਿ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 141

यस्मात्सौभाग्यदायिन्या धाम त्वं गुडपर्वत । निर्मितश्चासि पार्वत्या तस्मान्मां पाहि सर्वदा

ਹੇ ਗੁੜ-ਪਰਬਤ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸੁਭਾਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਧਾਮ ਹੈਂ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 142

अनेन विधिना यस्तु दद्याद्गुडमयं गिरिम् । संपूज्यमानो गंधर्वैर्गौरीलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨਿਯਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਪਹਾੜ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਗੌਰੀ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 143

पुनः कल्पशतांते च सप्तद्वीपाधिपो भवेत् । आयुरारोग्यसंपन्नः शत्रुभिश्चापराजितः

ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਲੰਮੀ ਆਯੁ ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 144

अथ पापहरं वक्ष्ये सुवर्णाचलमुत्तमम् । यस्य प्रदानाद्भवनं वैरिंचं यांति मानवाः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਵਰਣਾਚਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੈਰਿੰਚ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 145

उत्तमः पलसाहस्रो मध्यमः पंचभिः शतैः । तदर्धेनाधमस्तद्वदल्पवित्तोपि मानवः

ਸਰਵੋਤਮ ਦਾਨ ਹਜ਼ਾਰ ਪਲਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਮੱਧਮ ਪੰਜ ਸੌ ਦਾ। ਨਿਊਨ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਧਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੇ।

Verse 146

दद्यादेकपलादूर्द्ध्वं यथाशक्ति विमत्सरः । धान्यपर्वतवत्सर्वं विदध्याद्राजसत्तम

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ—ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀਬੱਧ ਕਰੇ।

Verse 147

विष्कंभशैलांस्तद्वच्च ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादयेत् । नमस्ते सर्वबीजाय ब्रह्मगर्भाय वै नमः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਿ਷ਕੰਭ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਰਿਤਵਿਜ਼ (ਯਜ્ઞ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ) ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਹੇ ਸਭ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਮੂਲ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 148

यस्मादनंतफलदस्तस्मात्पाहि शिलोच्चय । यस्मादग्नेरपत्यं त्वं यस्मात्पुत्रो जगत्पतेः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਗਨੀ ਦਾ ਸੰਤਾਨ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਜਗਤਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ।

Verse 149

हेमपर्वतरूपेण तस्मात्पाहि नगोत्तम । अनेन विधिना यस्तु दद्यात्कनकपर्वतम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ/ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਨਕ-ਪਹਾੜ (ਸੋਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਹਾੜ) ਦਾਨ ਕਰੇ…

Verse 150

स याति परमं ब्रह्म लोकमानंदकारकम् । तत्र कल्पशतं तिष्ठेत्ततो याति परां गतिम्

ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦਾਤਾ ਧਾਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 151

अथातः संप्रवक्ष्यामि तिलशैलं विधानतः । यत्प्रदानान्नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਤਿਲ-ਸ਼ੈਲ’ (ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ) ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਅਨੁੱਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 152

उत्तमो दशभिर्द्रोणैर्मध्यमः पंचभिः स्मृतः । त्रिभिः कनिष्ठो राजेंद्र तिलशैलः प्रकीर्तितः

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਤਿਲ-ਸ਼ੈਲ (ਤਿਲ-ਪਰਵਤ) ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਉੱਤਮ ਦਸ ਦ੍ਰੋਣਾਂ ਨਾਲ, ਮੱਧਮ ਪੰਜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਨਿੱਠ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 153

पूर्ववच्चापरं सर्वं विष्कंभपर्वतादिकम् । दानमंत्रं प्रवक्ष्यामि यथा च नृपपुंगव

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ—ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਪਰਵਤ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਵਰਨਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਪੁੰਗਵ, ਮੈਂ ਦਾਨ-ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 154

यस्मान्मधुवधे विष्णोर्देहस्वेदसमुद्भवाः । तिलाः कुशाश्च माषाश्च तस्माच्छांतिप्रदो भव

ਕਿਉਂਕਿ ਮਧੁ ਦੇ ਵਧ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਦੇਹ ਦੇ ਸਵੇਦ ਤੋਂ ਤਿਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਾਸ਼ (ਉੜਦ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਦ੍ਰ! ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣ।

Verse 155

हव्यकव्येषु यस्माच्च तिला एव हि रक्षणम् । लक्ष्मीं च कुरु शैलेंद्र तिलाचल नमोस्तु ते

ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵ੍ਯ-ਕਵ੍ਯ ਅਰਪਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿਲਾਚਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 156

इत्यामंत्र्य च यो दद्यात्तिलाचलमनुत्तमम् । स वैष्णवं पदं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਅਤਿਉੱਤਮ ਤਿਲਾਚਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਥੋਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 157

कार्पासपर्वतश्चैव विंशद्भारैरिहोत्तमः । दशभिर्मध्यमः प्रोक्तः कनिष्ठः पंचभिर्मतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਕਪਾਹ ਦਾ ਪਹਾੜ’ ਇੱਥੇ ਵੀਹ ਭਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਭਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੱਧਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਭਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਨਿੱਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 158

भारेणाल्पधनो दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः । धान्यपर्वतवत्सर्वमासाद्यं राजसत्तम

ਘੱਟ ਧਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਧਨ ਬਾਰੇ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ।

Verse 159

प्रभातायां च शर्वर्यां दद्यादिदमुदीरयेत् । त्वमेवावरणं यस्माल्लोकानामिह सर्वदा

ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ: “ਤੂੰ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸਰਬਥਾ ਆਵਰਨ—ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈਂ।”

Verse 160

कार्पासाद्रे नमस्तस्मादघौघ ध्वंसनो भव । इति कार्पासशैलेंद्रं यो दद्याच्छर्वसंनिधौ

ਹੇ ਕਾਰਪਾਸ ਪਹਾੜ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪਾਸ-ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 161

रुद्रलोके वसेत्कल्पं ततो राजा भवेदिह । अथातः संप्रवक्ष्यामि घृताचलमनुत्तमम्

ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵੱਸੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ (ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ) ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਅਨੁੱਤਮ ਘ੍ਰਿਤਾਚਲ (ਘੀ ਦਾ ਪਹਾੜ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 162

तेजोमयं घृतं पुण्यंमहापातकनाशनम् । विंशत्या घृतकुंभानामुत्तमः स्याद्घृताचलः

ਤੇਜੋਮਈ ਘੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੀਹ ਘੀ ਦੇ ਕੁੰਭਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਰਪਣ ‘ਘ੍ਰਿਤਾਚਲ’—ਘੀ ਦਾ ਪਹਾੜ—ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 163

दशभिर्मध्यमः प्रोक्तः पंचभिस्त्वधमः स्मृतः । अल्पवित्तोपि कुर्वीत द्वाभ्यामिह विधानतः

ਦਸ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੱਧਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੰਜ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੱਟ ਧਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 164

विष्कम्भपर्वतांस्तद्वच्चतुर्भागेन कल्पयेत् । शालितंडुलपात्राणि कुंभोपरि निवेशयेत्

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ-ਪਹਾੜ ਬਣਾਏ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੌਲਾਂ (ਅਨਾਜ) ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖੇ ਜਾਣ।

Verse 165

कारयेत्संहतानुच्चान्यथाशोभं विधानतः । वेष्टयेच्छुक्लवासोभिरिक्षुदंडफलादिकैः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਸੋਭਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਣੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਬਣਵਾਏ; ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ, ਫਲ ਆਦਿਕ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟੇ।

Verse 166

धान्यपर्वतवत्संर्वं विधानमिह पठ्यते । अधिवासनपूर्वं हि तद्वद्धोमसुरार्चनम्

ਇੱਥੇ ਧਾਨ੍ਯਪਰਵਤ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ ਪਾਠਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਧਿਵਾਸਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 167

प्रभातायां च शर्वर्यां गुरवे विनिवेदयेत् । विष्कंभपर्वतांस्तद्वदृत्विग्भ्यः शांतमानसः

ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਿ਷੍ਕੰਭ ਪਰਵਤ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਤ੍ਵਿਗ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 168

संयोगाद्घृतमुत्पन्नं यस्मादमृततेजसि । तस्माद्घृतार्चिर्विश्वात्मा प्रीयतामत्र शंकर

ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਘੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਘੀ-ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 169

यस्मात्तेजोमयं ब्रह्म घृते चैव व्यवस्थितम् । घृतपर्वतरूपेण तस्मान्नः पाहि भूधर

ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਜੋਮਯ ਬ੍ਰਹਮ ਘੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀ-ਧਾਰਕ, ਘੀ-ਪਰਵਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 170

अनेन विधिना दद्याद्घृताचलमनुत्तमम् । महापातकयुक्तोपि लोकमायाति शांभवम्

ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਕੋਈ ਅਨੁੱਤਮ ‘ਘ੍ਰਿਤਾਚਲ’ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 171

हंससारसयुक्तेन किंकिणीजालमालिना । विमानेनाप्सरोभिश्च सिद्धविद्याधरैर्वृतः

ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਝੰਕਾਰਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ।

Verse 172

विचरेत्पितृभिः सार्धं यावदाभूतसंप्लवम् । अथातः संप्रवक्ष्यामि रत्नाचलमनुत्तमम्

ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਵਿਚਰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਨੁੱਤਮ ਰਤਨਾਚਲ (ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਪਰਬਤ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 173

मुक्ताफलसहस्रेण पर्वतस्स्यादनुत्तमः । मध्यमः पंचशतिकस्त्रिशतेनाधमः स्मृतः

ਹਜ਼ਾਰ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪਰਬਤ ਅਨੁੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਸੌ ਵਾਲਾ ਮੱਧਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵਾਲਾ ਨੀਚਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 174

चतुर्थांशेन विष्कंभ पर्वताः स्युः समन्ततः । पूर्वेण वज्रगोमेदैर्दक्षिणेनेंद्रनीलकैः

ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਪਰਬਤ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਗੋਮੇਦ ਦੇ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੰਦਰਨੀਲ (ਨੀਲਮ) ਦੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 175

पुष्यरागैर्युतः कार्यो विद्वद्भिर्गंधमादनः । वैडूर्यविद्रुमैः पश्चात्संमिश्रो विपुलाचलः

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੂੰ ਪੁਸ਼੍ਯਰਾਗ (ਟੋਪਾਜ਼) ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਕੇ ਰਚਣ; ਫਿਰ ਵੈਡੂਰ੍ਯ (ਬੇਰਿਲ) ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮ (ਮੂੰਗਾ) ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਿਪੁਲਾਚਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬਣਾਉਣ।

Verse 176

पद्मरागैः स सौवर्णैरुत्तरेणापि विन्यसेत् । धान्यपर्वतवत्सर्वमत्रापि परिकल्पयेत्

ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਵੀ ਸੁਵਰਨਮਯ ਪਦਮਰਾਗ (ਲਾਲ ਮਾਣਿਕ) ਵਿਨਯਾਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਭੀ ਸਭ ਕੁਝ ‘ਧਾਨ੍ਯ-ਪਰਵਤ’ ਦੇ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 177

तद्वदावाहनं कृत्वा वृक्षान्देवांश्च कांचनान् । पूजयेत्पुष्पगन्धाद्यैः प्रभाते स्याद्विसर्जनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਕਾਂਚਨਮਯ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਪ, ਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਵਿਸਰਜਨ ਹੋਵੇ।

Verse 178

पूर्ववद्गुरुऋत्विग्भ्य इमं मंत्रमुदीरयेत् । यथा देवगणाः सर्वे सर्वरत्नेष्ववस्थिताः

ਪੂਰਵ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਿਤ੍ਵਿਗਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਪਸਥਿਤ ਰਹਿਣ।

Verse 179

त्वं च रत्नमयो नित्यमतः पाहि महाचल । यस्माद्रत्नप्रदानेन तुष्टिमेति जनार्दनः

ਤੂੰ ਸਦਾ ਰਤਨਮਯ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਚਲ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 180

पूजामंत्रप्रसादेन तस्मान्नः पाहि पर्वत । अनेन विधिना यस्तु दद्याद्रत्नमयं गिरिम्

ਪੂਜਾ-ਮੰਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਪਰਬਤ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਪਰਬਤ ਦਾਨ ਕਰੇ—

Verse 181

स याति वैष्णवं लोकममरेश्वरपूजितः । यावत्कल्पशतं साग्रं वसेत्तत्र नराधिप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 182

रूपारोग्यगुणोपेतः सप्तद्वीपाधिपो भवेत् । ब्रह्महत्यादिकं किंचिदत्रामुत्राथवा कृतम्

ਸੌੰਦਰਯ, ਆਰੋਗਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਜੋ ਕੋਈ ਪਾਪ ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 183

तत्सर्वं नाशमायाति गिरिर्वज्राहतो यथा । अथातः संप्रवक्ष्यामि रौप्याचलमनुत्तमम्

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਪਰਬਤ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਤੁੱਲ ਰੌਪ੍ਯਾਚਲ—ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਰਬਤ—ਦਾ ਪੂਰਨ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 184

यत्प्रदानान्नरो याति सोमलोकं नरोत्तम । दशभिः पलसाहस्रैरुत्तमो रजताचलः

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਉਸ ਦਾਨ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੋਮ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਰਜਤਾਚਲ—ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਰਬਤ-ਦਾਨ—ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 185

पंचभिर्मध्यमः प्रोक्तस्तदर्धेनाधमः स्मृतः । अशक्तो विंशतेरूर्द्ध्वं कारयेच्छक्तितः सदा

ਜੋ ਪੰਜ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੇ ਉਹ ‘ਮੱਧਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਅਧਮ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਵਾਏ।

Verse 186

विष्कंभपर्वतांस्तद्वत्तुरीयांशेन कल्पयेत् । पूर्ववद्राजतान्कुर्यान्मंदरादीन्विधानतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿ਷ਕੰਭ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਪਿਤ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਦਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ (ਪਹਾੜ) ਬਣਾਏ।

Verse 187

कलधौतमयांस्तद्वल्लोकेशान्कारयेद्बुधः । ब्रह्मविष्ण्वर्कवान्कार्यो नितंबोत्र हिरण्मयः

ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਧ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਵਾਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸੂਰਯਦੇਵ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੀਚਲਾ ਭਾਗ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 188

राजतं स्यात्तदन्येषां पर्वतांना च कांचनम् । शेषं च पूर्ववत्कुर्याद्धोमजागरणादिकम्

ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਲਈ ਸੋਨਾ। ਬਾਕੀ ਸਭ—ਜਿਵੇਂ ਹੋਮ, ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ—ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰੇ।

Verse 189

दद्यात्तद्वत्प्रभाते तु गुरवे रौप्यपर्वतम् । विष्कंभशैलानृत्विग्भ्यः पूज्य वस्त्रविभूषणैः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ‘ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਹਾੜ’ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਕੰਭ’ ਪਹਾੜ ਦੇਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 190

इमं मंत्रं पठन्दद्याद्दर्भपाणिर्विमत्सरः । पितॄणां वल्लभं यस्मादिन्दोर्वा शंकरस्य च

ਇਹ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦੁ (ਚੰਦਰਮਾ) ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 191

रजतं पाहि तस्मान्नः शोकसंसारसागरात् । इत्थं निवेश्य यो दद्याद्रजताचलमुत्तमम्

“ਹੇ ਰਜਤ (ਚਾਂਦੀ), ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਬਚਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ‘ਰਜਤਾਚਲ’—ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਹਾੜ—ਦਾਨ ਕਰੇ…

Verse 192

गवामयुतसाहस्रफलमाप्नोति मानवः । सोमलोके सगंधर्वैः किन्नराप्सरसांगणैः

ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੋਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਵਸਦਾ ਹੈ।

Verse 193

पूज्यमानो वसेद्विद्वान्यावदाभूतसंप्लवम् । अथातः संप्रवक्ष्यामि शर्कराचलमुत्तमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਖ ਆਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ) ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਵਸੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ਰਕਰਾਚਲ—ਚੀਨੀ ਦਾ ਪਹਾੜ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 194

यस्य प्रदानाद्विष्ण्वर्करुद्रास्तुष्यंति सर्वदा । अष्टभिः शर्कराभारैरुत्तमः स्यान्महाचलः

ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅਰਕ (ਸੂਰਜ) ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅੱਠ ਭਾਰ ਸ਼ਰਕਰਾ (ਚੀਨੀ) ਨਾਲ ਮਹਾਚਲ ਦਾ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 195

चतुर्भिर्मध्यमः प्रोक्तो भाराभ्यामधमः स्मृतः । भारेण चार्द्धभारेणकुर्याद्यः स्वल्पवित्तवान्

ਜੋ ਚਾਰ ਭਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਮੱਧਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਦੋ ਭਾਰ ਦੇਵੇ ਉਹ ਅਧਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਘੱਟ ਧਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ—ਇੱਕ ਭਾਰ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਭਾਰ ਵੀ—ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 196

विष्कंभपर्वतान्कुर्यात्तुरीयांशेन मानवः । धान्यपर्वतवत्सर्वं हैमांबरसुसंयुतम्

ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਬਣਾਵੇ; ਸਭ ਕੁਝ ਅਨਾਜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 197

मेरोरुपरितः स्थाप्यं हैमं तत्र तरुत्रयम् । मंदारः पारिजातश्च तृतीयः कल्पपादपः

ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਧਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਰੱਖੇ ਜਾਣ—ਮੰਦਾਰ, ਪਾਰਿਜਾਤ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ (ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਰੁੱਖ)।

Verse 198

एतद्वृक्षत्रयं मूर्ध्नि सर्वेष्वपि निवेशयेत् । हरिचंदनसंतानौ पूर्वपश्चिमभागयोः

ਇਹ ਤਿੰਨ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸਭ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰੇ (ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ) ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ-ਵ੍ਰਿਖ਼ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ (ਚੰਦਨ-ਵਨ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 199

निवेश्यौ सर्वशैलेषु विशेषाच्छर्कराचले । मंदरे कामदेवस्तु प्रत्यग्वक्त्रः सदा भवेत्

ਇਹ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਕਰਾਚਲ ਉੱਤੇ। ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਸਦਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੇ।

Verse 200

गंधमादनशृंगे तु धनदः स्यादुदङ्मुखः । प्राङ्मुखो वेदमूर्त्तिस्तु हंसः स्याद्विपुलाचले

ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਮੂਰਤੀ ਹੰਸ ਵਿਪੁਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 201

हैमी भवेत्सुपार्श्वे तु सुरभी दक्षिणामुखी । धान्यपर्वतवत्सर्वमावाहनमखादिकम्

ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਦੀ (ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਾਂ ਸੁਰਭੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰੇ। ਆਵਾਹਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ‘ਧਾਨ੍ਯ-ਪਰਵਤ’ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।