Adhyaya 80
शिवार्चनविधिः — देवतानां पाशुपतव्रतप्राप्तिः तथा पशुपाशविमोक्षणम् (अध्याय ८०)
ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ‘ਪਸ਼ੁਤਵ’ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ? ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਗਰੁੜਾਰੂੜ੍ਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸੰਗ ਮੇਰੂ–ਕੈਲਾਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਗਏ। ਮੇਰੂਗਿਰਿ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਰਤਨਮਯ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ, ਵਿਮਾਨਾਂ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਗੀਤ, ਅਪਸਰਾਗਣ, ਗਣੇਸ਼ਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਡਾਗ-ਵਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਮਾਨ-ਦੁਆਰ ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਦਤਨਯ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਾਸ਼-ਵਿਮੋਚਨ ਲਈ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੰਦੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਪਸ਼ੁਤਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ/ਮਹੀਨੇ/ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਛੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੁਤਵ ਦਾ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਪ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਭਵ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤਪਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਸ਼ਿਵਾਰਚਨ-ਦੀਖਿਆ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼-ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवार्चनविधिर् नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं पशुपतिं दृष्ट्वा पशुपाशविमोक्षणम् पशुत्वं तत्यजुर्देवास् तन्नो वक्तुमिहार्हसि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵਾਰਚਨ ਵਿਧੀ’ ਨਾਮਕ ਉਨਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਸਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ‘ਪਸ਼ੁਤਵ’ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਿਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 2
सूत उवाच पुरा कैलासशिखरे भोग्याख्ये स्वपुरे स्थितम् समेत्य देवाः सर्वज्ञम् आजग्मुस्तत्प्रसादतः
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ‘ਭੋਗ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 3
हिताय सर्वदेवानां ब्रह्मणा च जनार्दनः गरुडस्य तथा स्कन्धम् आरुह्य पुरुषोत्तमः
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜਨਾਰਦਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 4
जगाम देवताभिर् वै देवदेवान्तिकं हरिः सर्वे सम्प्राप्य देवस्य सार्धं गिरिवरं शुभम्
ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 5
सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः प्रणेमुर् गिरिमुत्तमम् भगवान् वासुदेवो ऽसौ गरुडाद् गरुडध्वजः अवतीर्य गिरिं मेरुम् आरुरोह सुरोत्तमैः
ਇੰਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਯਮਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ ਉਸ ਪਰਮ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।
Verse 6
देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् म्त्। मेरु सकलदुरितहीनं सर्वदं भोगमुख्यं मुदितकुररवृन्दं नादितं नागवृन्दैः मधुररणितगीतं सानुकूलान्धकारं पदरचितवनान्तं कान्तवातान्ततोयम्
ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਸਭ ਪਾਪ-ਕਲੰਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਭੋਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ। ਖੁਸ਼ ਕੁਰਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਿੱਠਾ ਝੰਕਾਰ-ਭਰਿਆ ਪੰਛੀ-ਗੀਤ, ਸੁਖਦ ਠੰਢੀ ਛਾਂ; ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹਵਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਜਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਨ।
Verse 7
भवनशतसहस्रैर् जुष्टम् आदित्यकल्पैर् ललितगतिविदग्धैर् हंसवृन्दैश् च भिन्नम् धवखदिरपलाशैश् चन्दनाद्यैश् च वृक्षैर् द्विजवरगणवृन्दैः कोकिलाद्यैर्द्विरेफैः
ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਯ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਧਵ, ਖਦਿਰ, ਪਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ; ਕੋਇਲ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦੇ ਭੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 8
क्वचिदशेषसुरद्रुमसंकुलं कुरबकैः प्रियकैस्तिलकैस् तथा बहुकदम्बतमाललतावृतं गिरिवरं शिखरैर्विविधैस् तथा
ਕਿਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ—ਕੁਰਬਕ, ਪ੍ਰਿਯਕ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਕਿਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਦੰਬ ਅਤੇ ਤਮਾਲ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਸਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਤਿ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਨ্নਿਧੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਪਸ਼ੁ-ਆਤਮਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਢਿੱਲੇ ਪੈਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 9
देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् शिवस् चित्य् ओन् म्त्। मेरु गिरेः पृष्ठे परं शार्वं कल्पितं विश्वकर्मणा क्रीडार्थं देवदेवस्य भवस्य परमेष्ठिनः
ਮੇਰੂ ਗਿਰਿ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਰਵ-ਪੁਰੀ ਬਣਾਈ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਭਵ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰੀੜਾ ਲਈ।
Verse 10
अपश्यंस्तत्पुरं देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समाहिताः प्रणेमुर्दूरतश्चैव प्रभावादेव शूलिनः
ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਯਤ ਹੋ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੂਰੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 11
सहस्रसूर्यप्रतिमं महान्तं सहस्रशः सर्वगुणैश् च भिन्नम् जगाम कैलासगिरिं महात्मा मेरुप्रभागे पुरमादिदेवः
ਆਦਿਦੇਵ ਮਹਾਤਮਾ ਕੈਲਾਸ ਗਿਰਿ ਨੂੰ ਗਏ—ਮੇਰੂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰੀ ਵੱਲ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣ-ਵੈਭਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੀ। ਸ਼ੈਵ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਸ਼-ਵਿਮੋਚਕ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਲੋਕ ਹੈ।
Verse 12
ततो ऽथ नारिगजवाजिसंकुलं रथैर् अनेकैर् अमरारिसूदनः गणैर्गणेशैश् च गिरीन्द्रसंनिभं महापुरद्वारमजो हरिश् च
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਨੇਕ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਉਹ ਰਥ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਅਜ-ਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਹਰੀ ਵੀ ਗਣਾਂ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਮਹਾਪੁਰ-ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 13
अथ जांबूनदमयैर् भवनैर्मणिभूषितैः विमानैर्विविधाकारैः प्राकारैश् च समावृतम्
ਤਦ ਉਹ ਨਗਰੀ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਦਿੱਸੀ—ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਭਵਨਾਂ ਨਾਲ; ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਪਾਸ਼-ਨਾਸ਼ਕ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਿੱਧਧਾਮ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੀ।
Verse 14
दृष्ट्वा शंभोः पुरं बाह्यं देवैः सब्रह्मकैर्हरिः प्रहृष्टवदनो भूत्वा प्रविवेश ततः पुरम्
ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
Verse 15
हर्म्यप्रासादसम्बाधं महाट्टालसमन्वितम् द्वितीयं देवदेवस्य चतुर्द्वारं सुशोभनम्
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਉਸ ਦੂਜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹਵੈਲੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਘਣੇ ਸਜੇ ਸਨ; ਮਹਾਨ ਅੱਟਾਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 16
वज्रवैडूर्यमाणिक्यमणिजालैः समावृतम् दोलाविक्षेपसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्
ਉਹ ਵਜ੍ਰ, ਵੈਡੂਰਯ ਅਤੇ ਮਾਣਿਕ ਆਦਿ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਝੂਲੇ ਦੀ ਹਿਲੋਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ।
Verse 17
मृदङ्गमुरजैर्जुष्टं वीणावेणुनिनादितम् नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् भूतसंघैश् च संवृतम् देवेन्द्रभवनाकारैर् भवनैर् दृष्टिमोहनैः
ਉਹ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਮੁਰਜ ਦੇ ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਵੇਣੂ ਦੇ ਨਿਨਾਦ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ; ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭੂਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨਾਂ ਵਰਗੇ ਨਜ਼ਰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ।
Verse 18
प्रासादशृङ्गेष्वथ पौरनार्यः सहस्रशः पुष्पफलाक्षताद्यैः स्थिताः करैस्तस्य हरेः समन्तात् प्रचिक्षिपुर्मूर्ध्नि यथा भवस्य
ਫਿਰ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਅਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸਨ। ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਉਸ ਹਰੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭੇਟਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 19
दृष्ट्वा नार्यस्तदा विष्णुं मदाघूर्णितलोचनाः
ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਮਦ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ—ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਡੋਲ ਗਈਆਂ।
Verse 20
विशालजघनाः सद्यो ननृतुर्मुमुदुर्जगुः काश्चिद्दृष्ट्वा हरिं नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः
ਵੱਡੇ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਨੱਚ ਪਈਆਂ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ, ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਖਿੜ ਗਈ।
Verse 21
किंचिद् विस्रस्तवस्त्राश् च स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः चतुर्थं पञ्चमं चैव षष्ठं च सप्तमं तथा
ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਮਰਬੰਦ ਦੀ ਡੋਰੀ ਵੀ ਢਿੱਲੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਚੌਥਾ, ਪੰਜਵਾਂ, ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਭਾਗ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
Verse 22
अष्टमं नवमं चैव दशमं च पुरोत्तमम् अतीत्यासाद्य देवस्य पुरं शंभोः सुशोभनम्
ਅੱਠਵੇਂ, ਨੌਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ—ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ—ਉਹ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ।
Verse 23
सुवृत्तं सुतरां शुभ्रं कैलासशिखरे शुभे सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैश् च विभूषितम्
ਸ਼ੁਭ ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਨਗਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਉਜਲਾ ਸੀ; ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 24
स्फाटिकैर् मण्डपैः शुभ्रैर् जांबूनदमयैस् तथा नानारत्नमयैश्चैव दिग्विदिक्षु विभूषितम्
ਉਹ ਸਫਟਿਕ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਡਪਾਂ, ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ—ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 25
गोपुरैर्गोपतेः शंभोर् नानाभूषणभूषितैः अनेकैः सर्वतोभद्रैः सर्वरत्नमयैस् तथा
ਉਹ ਨਗਰੀ ਸ਼ੰਭੂ—ਗੋਪਤਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇ ਅਨੇਕ ਗੋਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਨਾਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸਰਵ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 26
प्राकारैर्विविधाकारैर् अष्टाविंशतिभिर् वृतम् उपद्वारैर्महाद्वारैर् विदिक्षु विविधैर्दृढैः
ਉਹ ਨਗਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਠਾਈ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਨਾਨਾ ਉਪਦੁਆਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਦੁਆਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 27
गुह्यालयैर्गुह्यगृहैर् गुहस्य भवनैः शुभैः ग्राम्यैर् अन्यैर् महाभागा मौक्तिकैर् दृष्टिमोहनैः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ! ਉਹ ਗੁਹਾ ਦੇ ਆਲਿਆਂ, ਗੁਹ੍ਯ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਭਵਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਭव्य ਨਿਵਾਸ-ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਤੀ ਵਰਗੇ, ਨਿਗਾਹ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 28
गणेशायतनैर् दिव्यैः पद्मरागमयैस् तथा चन्दनैर्विविधाकारैः पुष्पोद्यानैश् च शोभनैः
ਉਹ ਪਦਮਰਾਗ (ਰੂਬੀ) ਨਾਲ ਬਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣੇਸ਼ ਆਯਤਨਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੰਦਨ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ—ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 29
तडागैर् दिर्घिकाभिश् च हेमसोपानपङ्क्तिभिः स्त्रीणां गतिजितैर् हंसैः सेविताभिः समन्ततः
ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੜਾਗਾਂ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਰੋਵਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਐਸੇ ਹੰਸ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਵੇ—ਪਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਗਲਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼।
Verse 30
मयूरैश्चैव कारण्डैः कोकिलैश्चक्रवाककैः शोभिताभिश् च वापीभिर् दिव्यामृतजलैस् तथा
ਉਹ ਥਾਂ ਮੋਰਾਂ, ਕਾਰੰਡ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ, ਕੋਇਲਾਂ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਵਾਪੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।
Verse 31
संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारावनम्रैश् च मदाघूर्णितलोचनैः
ਉਹ ਮਨਮੋਹਕ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਛਾਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਝੁਕੇ, ਅਤੇ ਮਦ ਨਾਲ ਡੋਲਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਮੋਹ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜੋ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 32
गेयनादरतैर्दिव्यै रुद्रकन्यासहस्रकैः नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् अमरैरपि दुर्लभैः
ਉੱਥੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਦਿਵ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮੂਹ ਸਨ; ਅਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ—ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਸ ਪਾਵਨ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 33
प्रफुल्लांबुजवृन्दाद्यैस् तथा द्विजवरैरपि रुद्रस्त्रीगणसंकीर्णैर् जलक्रीडारतैस् तथा
ਉੱਥੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੀ ਛਟਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਮੁਨੀ ਵੀ ਸਨ; ਉਹ ਥਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਨ।
Verse 34
रतोत्सवरतैश्चैव ललितैश् च पदे पदे ग्रामरागानुरक्तैश् च पद्मरागसमप्रभैः
ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਲਲਿਤ ਜਨ ਸਨ, ਜੋ ਉਤਸਵ-ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ; ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਰਕਤ, ਅਤੇ ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਸਨ।
Verse 35
स्त्रीसंघैर् देवदेवस्य भवस्य परमात्मनः दृष्ट्वा विस्मयमापन्नास् तस्थुर्देवाः समन्ततः
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 36
तत्रैव ददृशुर्देवा वृन्दं रुद्रगणस्य च गणेश्वराणां वीराणाम् अपि वृन्दं सहस्रशः
ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਦਲ ਵੀ ਵੇਖੇ।
Verse 37
सुवर्णकृतसोपानान् वज्रवैडूर्यभूषितान् स्फाटिकान् देवदेवस्य ददृशुस्ते विमानकान्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵੇਖੇ—ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਤੇ ਵੈਡੂਰਯ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ।
Verse 38
तेषां शृङ्गेषु हृष्टाश् च नार्यः कमललोचनाः विशालजघना यक्षा गन्धर्वाप्सरसस् तथा
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਗਨ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਟਿਹ ਵਾਲੇ ਯਕਸ਼, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸਨ।
Verse 39
किन्नर्यः किंनराश्चैव भुजङ्गाः सिद्धकन्यकाः नानावेषधराश्चान्या नानाभूषणभूषिताः
ਕਿੰਨਰੀਆਂ ਤੇ ਕਿੰਨਰ, ਭੁਜੰਗ, ਸਿੱਧ-ਕਨਿਆਵਾਂ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Verse 40
नानाप्रभावसंयुक्ता नानाभोगरतिप्रियाः नीलोत्पलदलप्रख्याः पद्मपत्रायतेक्षणाः
ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਨੇਕ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਸਨ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਨੇਤਰ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਸਮਾਨ ਸਨ।
Verse 41
पद्मकिञ्जल्कसंकाशैर् अंशुकैरतिशोभनाः वलयैर्नूपुरैर्हारैश् छत्रैश्चित्रैस्तथांशुकैः
ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਪਰਾਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਸਨ। ਕੰਗਣਾਂ, ਨੂਪੁਰਾਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਤੇ ਨਕ਼ਸ਼ੀਦਾਰ ਛਤਰਾਂ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 42
भूषिता भूषितैश् चान्यैर् मण्डिता मण्डनप्रियाः दृष्ट्वाथ वृन्दं सुरसुन्दरीणां गणेश्वराणां सुरसुन्दरीणाम् जग्मुर्गणेशस्य पुरं सुरेशाः पुरद्विषः शक्रपुरोगमाश् च
ਉਹ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਮੰਡਿਤ, ਸਿੰਗਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਪਤੀ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਧੰਸਕ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ—ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚਲੇ।
Verse 43
दृष्ट्वा च तस्थुः सुरसिद्धसंघाः पुरस्य मध्ये पुरुहूतपूर्वाः भवस्य बालार्कसहस्रवर्णं विमानमाद्यं परमेश्वरस्य
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਹੂਤ (ਇੰਦਰ) ਅਗਵਾਨ ਸੀ—ਠਹਿਰ ਗਏ। ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਆਦਿ ਵਿਮਾਨ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 44
अथ तस्य विमानस्य द्वारि संस्थं गणेश्वरम् नन्दिनं ददृशुः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः
ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੰਦੀ ਨੂੰ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
Verse 45
तं दृष्ट्वा नन्दिनं सर्वे प्रणम्याहुर् गणेश्वरम् जयेति देवास्तं दृष्ट्वा सो ऽप्याह च गणेश्वरः
ਨੰਦੀਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਜੈ ਹੋ!” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
Verse 46
भो भो देवा महाभागाः सर्वे निर्धूतकल्मषाः सम्प्राप्ताः सर्वलोकेशा वक्तुमर्हथ सुव्रताः
ਹੇ ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮਹਾਂਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ! ਹੇ ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿਓ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰਿਓ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਹੋ।
Verse 47
तमाहुर्वरदं देवं वारणेन्द्रसमप्रभम् पशुपाशविमोक्षार्थं दर्शयास्मान् महेश्वरम्
ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ, ਗਜੇਂਦਰ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ, ਪਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਓ।”
Verse 48
पुरा पुरत्रयं दग्धुं पशुत्वं परिभाषितम् शङ्किताश् च वयं तत्र पशुत्वं प्रति सुव्रत
ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਦਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ‘ਪਸ਼ੁਤਵ’ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਪਸ਼ੁਤਵ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਸੀ।
Verse 49
व्रतं पाशुपतं प्रोक्तं भवेन परमेष्ठिना व्रतेनानेन भूतेश पशुत्वं नैव विद्यते
ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਭੂਤੇਸ਼, ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਪਸ਼ੁਤਵ—ਬੱਧ ਜੀਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ—ਰਹਿੰਦੀ ਨਹੀਂ।
Verse 50
अथ द्वादशवर्षं वा मासद्वादशकं तु वा दिनद्वादशकं वापि कृत्वा तद् व्रतम् उत्तमम्
ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ—ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ—ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਕੇ (ਭਗਤ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਉੱਚ ਫਲ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ); ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਯਮਬੱਧ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ।
Verse 51
मुच्यन्ते पशवः सर्वे पशुपाशैर्भवस्य तु दर्शयामास तान्देवान् नारायणपुरोगमान्
“ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਸ਼ੁਪਾਸ਼ (ਬੰਧਨਾਂ) ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ (ਉਹ ਤੱਤ/ਦਰਸ਼ਨ) ਵਿਖਾਇਆ।
Verse 52
नन्दी शिलादतनयः सर्वभूतगणाग्रणीः तं दृष्ट्वा देवमीशानं सांबं सगणम् अव्ययम्
ਸ਼ਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੰਦੀ—ਸਾਰੇ ਭੂਤਗਣਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ—ਉਸ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ: ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਬਾ (ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 53
प्रणेमुस् तुष्टुवुश् चैव प्रीतिकण्टकितत्वचः विज्ञाप्य शितिकण्ठाय पशुपाशविमोक्षणम्
ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ (ਨੀਲਕੰਠ) ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਪਸ਼ੁ-ਪਾਸ਼-ਵਿਮੋਚਨ ਬਾਰੇ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖੀ।
Verse 54
तस्थुस्तदाग्रतः शंभोः प्रणिपत्य पुनः पुनः ततः सम्प्रेक्ष्य तान् सर्वान् देवदेवो वृषध्वजः
ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ (ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ)।
Verse 55
विशोध्य तेषां देवानां पशुत्वं परमेश्वरः व्रतं पाशुपतं चैव स्वयं देवो महेश्वरः
ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਸ਼ੁਤਵ (ਬੰਧਨ-ਬੱਧ ਜੀਵਭਾਵ) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ—ਪਸ਼ੁਪਤੀ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 56
उपदिश्य मुनीनां च सहास्ते चांबया भवः तदाप्रभृति ते देवाः सर्वे पाशुपताः स्मृताः
ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਅੰਬਾ (ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ‘ਪਾਸ਼ੁਪਤ’ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ—ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ।
Verse 57
पशूनां च पतिर्यस्मात् तेषां साक्षाद्धि देवताः तस्मात्पाशुपताः प्रोक्तास् तपस्तेपुश् च ते पुनः
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਪਸ਼ੂਆਂ (ਬੰਧਨ-ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ) ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਪਾਸ਼ੁਪਤ’ ਕਹੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 58
ततो द्वादशवर्षान्ते मुक्तपाशाः सुरोत्तमाः ययुर्यथागतं सर्वे ब्रह्मणा सह विष्णुना
ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ।
Verse 59
एतद्वः कथितं सर्वं पितामहमुखाच्छ्रुतम् पुरा सनत्कुमारेण तस्माद्व्यासेन धीमता
ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਧੀਮਾਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 60
यः श्रावयेच्छुचिर् विप्राञ् छृणुयाद्वा शुचिर्नरः स देहभेदमासाद्य पशुपाशैः प्रमुच्यते
ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਵੇ, ਜਾਂ ਆਪ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣੇ—ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
They fear the condition called ‘paśutva’ (bonded limitation) and approach Shiva as Pashupati. Liberation is framed as removal of pāśa through Shiva’s upadeśa and grace, not merely celestial privilege.
The text presents graded observance—twelve days, twelve months, or twelve years—stating that by completing the vow, beings are freed from Shiva’s pāśa (bondage) through purification and divine instruction.
Nandi appears as the gatekeeper and foremost of Shiva’s gaṇas, mediating access to Maheshvara and articulating the vow’s doctrine—showing the Shaiva model where entry into Shiva’s presence is guided by dharmic protocol and lineage of instruction.