Sukta 89
Sukta 9.89
Soma Pavamāna
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ଶୋଧିତ ହେଉଥିବା ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା ପରି ଧାରାବାହି ହୋଇ ବହେ, “ମାତାଙ୍କ କୋଳ” (ଛାଣନୀ/ପିଷଣ-ସ୍ଥାନ) ରେ ବସେ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ଶକ୍ତି ଓ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସୋମକୁ ମଧୁ-ପୃଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱ ଭାବେ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି—ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ରଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଯୋଗାଯାଇ, “ଭଉଣୀମାନେ” (ଜଳଧାରା) ଦ୍ୱାରା ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଳିତ ହୁଏ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା: ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶୋଧିତ ସୋମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନ ଓ ସୁନ୍ଦର ବୀରଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ବାଧାକୁ ଜୟ କରେ।
Mantras
Mantra 1
प्रो स्य वह्निः पथ्याभिरस्यान्दिवो न वृष्टिः पवमानो अक्षाः । सहस्रधारो असदन्न्यस्मे मातुरुपस्थे वन आ च सोमः ॥
ପ୍ରୋ ସ୍ୟ ବହ୍ନିଃ—ଅଗ୍ନି-ଶକ୍ତିର ବାହକ—ଋତର ଯଥାର୍ଥ ପଥମାନେ ଧରି ଆଗେଇ ଯାଏ; ଦ୍ୟୌରୁ ବର୍ଷୁଥିବା ବୃଷ୍ଟି ପରି ପବମାନ ଧାରା ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ସହସ୍ରଧାର ସୋମ ଆମ ଭିତରେ ନିବାସ କରେ—ମାତୃ-ଉପସ୍ଥରେ, ବନର ଅଙ୍କୁରିତ ବୃଦ୍ଧିରେ—ଏବଂ ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚେ।
Mantra 2
राजा सिन्धूनामवसिष्ट वास ऋतस्य नावमारुहद्रजिष्ठाम् । अप्सु द्रप्सो वावृधे श्येनजूतो दुह ईं पिता दुह ईं पितुर्जाम् ॥
ହେ ବସିଷ୍ଠ, ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ରାଜା ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛି; ଋତର ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ନୌକାରେ ସେ ଆରୋହଣ କରିଛି। ଅପ୍ସୁମାନେ ଦ୍ରପ୍ସ (ବିନ୍ଦୁ) ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି—ଶ୍ୟେନ-ବଳର ପ୍ରେରଣାରେ; ପିତା ତାକୁ ଦୋହି ବାହାର କରେ, ଏବଂ ସେ ପିତୃ-ଜାମ (ପିତାର ଜାତି-ବନ୍ଧୁତ୍ୱ) କୁ ମଧ୍ୟ ଦୋହି ପ୍ରକାଶ କରେ।
Mantra 3
सिंहं नसन्त मध्वो अयासं हरिमरुषं दिवो अस्य पतिम् । शूरो युत्सु प्रथमः पृच्छते गा अस्य चक्षसा परि पात्युक्षा ॥
ମଧୁର ମଧୁରେ ଅୟାସ—ଅଥକ—ସିଂହ ପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି; ହରିତ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅରୁଣ, ଏହି ଦ୍ୟୌର ଅଧିପତି। ଯୁଦ୍ଧମାନେ ଶୂର, ପ୍ରଥମ, ସେ ଗାଃ—କିରଣ-ରଶ୍ମିମାନଙ୍କୁ—ଖୋଜେ; ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉକ୍ଷା—ବୃଷଭ-ଶକ୍ତି—ଚାରିଦିଗେ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ।
Mantra 4
मधुपृष्ठं घोरमयासमश्वं रथे युञ्जन्त्युरुचक्र ऋष्वम् । स्वसार ईं जामयो मर्जयन्ति सनाभयो वाजिनमूर्जयन्ति ॥
ମଧୁ-ପୃଷ୍ଠ ଥିବା, ଘୋର ଓ ଅୟାସ (ଅଥକ) ଅଶ୍ୱକୁ—ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ରଯୁକ୍ତ ରଥରେ, ଉଚ୍ଚ ଗତିରେ ଚଳିତ—ସେମାନେ ଯୋଗ କରନ୍ତି। ତାହାର ସ୍ୱସାରା ଓ ଜାମୟଃ (ସଗା-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ତାକୁ ମର୍ଜୟନ୍ତି (ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି); ସନାଭୟଃ (ଏକ ନାଭିର) ବାଜିନ (ବେଗବାନ)କୁ ଊର୍ଜାରେ ପୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
Mantra 5
चतस्र ईं घृतदुहः सचन्ते समाने अन्तर्धरुणे निषत्ताः । ता ईमर्षन्ति नमसा पुनानास्ता ईं विश्वतः परि षन्ति पूर्वीः ॥
ଚାରି ଘୃତ-ଦୁହଃ (ଘି ଦୋହୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ) ତାହା ସହ ଲଗି ରହନ୍ତି—ଏକେ ଅନ୍ତର୍ଧରୁଣ (ଅନ୍ତର ଆଧାର)ରେ ସଙ୍ଗେ ବସିଥିବା। ନମସା (ନମସ୍କାରରେ) ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ତାକୁ ସେମାନେ ପ୍ରବାହିତ କରନ୍ତି; ବିଶ୍ୱତଃ ତାକୁ ପରି ଷନ୍ତି (ସବୁ ଦିଗରୁ ଘେରନ୍ତି)—ସେଇ ପୁରାତନୀମାନେ।
Mantra 6
विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्या विश्वा उत क्षितयो हस्ते अस्य । असत्त उत्सो गृणते नियुत्वान्मध्वो अंशुः पवत इन्द्रियाय ॥
ସେ ଦିବଃ ବିଷ୍ଟମ୍ଭ (ଆକାଶର ତୁଣ୍ଡ/ଆଧାର), ପୃଥିବ୍ୟାଃ ଧରୁଣ (ପୃଥିବୀର ସହାରା) ଅଟେ; ସମସ୍ତ କ୍ଷିତୟଃ (ବସତି-ଲୋକ) ତାହାର ହସ୍ତରେ ଅଛନ୍ତି। ଗୃଣତେ (ସ୍ତୁତିକାରୀ) ପାଇଁ ତୋର ଉତ୍ସ (ଝରଣା) ସ୍ଥାପିତ, ନିୟୁତ୍ୱାନ (ଶକ୍ତିମାନେ ସହ ଯୁକ୍ତ); ମଧ୍ୱଃ ଅଂଶୁ (ମଧୁର କିରଣ) ଇନ୍ଦ୍ରିୟାୟ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ପାଇଁ) ପବତେ—ବିଜୟୀ ଅଧିପତ୍ୟ ଦିଗକୁ।
Mantra 7
वन्वन्नवातो अभि देववीतिमिन्द्राय सोम वृत्रहा पवस्व । शग्धि महः पुरुश्चन्द्रस्य रायः सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥
ବିଜୟୀ ହୋଇ, ପବନର ପ୍ରେରଣାରେ, ଦେବ-ପ୍ରାପ୍ତିର ପଥକୁ ଅଭି ଅଗ୍ରସର ହେ; ହେ ସୋମ, ବାଧାହନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର। ଆମକୁ ମହାନ, ବହୁ-ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦିଅ; ସୁନ୍ଦର ପରାକ୍ରମଯୁକ୍ତ ସୁବୀର୍ୟର ଆମେ ଅଧିପତି ହେବା।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma as Pavamāna—Soma while being purified through the filter—then offered especially for Indra’s strength and victory.
It describes Soma’s abundant, many-channel flow during purification and symbolically suggests overflowing vitality and inspiration spreading in many currents.
Soma is poetically imagined as a powerful horse yoked to a chariot, while the “sisters” are the cleansing waters that wash and strengthen him during the filtering process.
Ask anything about Sukta 89 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.