
Sukta 4.22
Vāmadeva Gautama
Indra
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ବାମଦେବଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରାର୍ଥନା, ସୋମ ଓ ସ୍ତୁତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପୂଜକଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବଳପୂର୍ବକ ସାର୍ଥକ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଧତ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ଜଗତ-ନିୟମ ସ୍ଥାପକ ଶକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି—ବୃଷଭର ଥଣରୁ ଦୁଧ ପରି ପ୍ରଚୁରତା ମୁକ୍ତ କରିବା ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ କରିବା। କବି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ନଦୀମାନଙ୍କ ପରି ଫୁଲିଉଠୁ।
Mantra 1
यन्न इन्द्रो जुजुषे यच्च वष्टि तन्नो महान्करति शुष्म्या चित् । ब्रह्म स्तोमं मघवा सोममुक्था यो अश्मानं शवसा बिभ्रदेति ॥
ଆମଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ଇଚ୍ଛନ୍ତି—ସେହିକୁ ମହାନ ସେ ଆମ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ନିଜ ଶୂଷ୍ମ୍ୟ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ) ଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ। ସେ ମଘବା (ଦାନବୀର) ବ୍ରହ୍ମ, ସ୍ତୋମ, ସୋମ ଓ ଉକ୍ଥ (ସ୍ତୁତି-ହିମ୍ନ)କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ, ଯିଏ ବଳରେ ଅଶ୍ମାନ (ପଥର) ବହି ଆଗେ ବଢ଼ନ୍ତି।
Mantra 2
वृषा वृषन्धिं चतुरश्रिमस्यन्नुग्रो बाहुभ्यां नृतमः शचीवान् । श्रिये परुष्णीमुषमाण ऊर्णां यस्याः पर्वाणि सख्याय विव्ये ॥
ବୃଷା (ବୃଷଭସମ) ସେ, ଚତୁରଶ୍ରି (ଚାରି ଧାରବାଳା) ଦୃଢ଼-ସନ୍ଧି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି; ଉଗ୍ର, ନୃତମ (ଅତି ପୁରୁଷାର୍ଥୀ), ଶଚୀବାନ (ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ) ନିଜ ବାହୁଦ୍ୱାରା ବଳବାନ। ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ସେ ବହୁପ୍ରବାହିନୀ ପରୁଷ୍ଣୀ (ନଦୀ)କୁ ଉନ ପରି ଓଢ଼ାନ୍ତି; ଯାହାର ପର୍ବାଣି (ସନ୍ଧି/ଖଣ୍ଡ) ସଖ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ବୁଣି ଦେଇଛନ୍ତି।
Mantra 3
यो देवो देवतमो जायमानो महो वाजेभिर्महद्भिश्च शुष्मैः । दधानो वज्रं बाह्वोरुशन्तं द्याममेन रेजयत्प्र भूम ॥
ଯେ ଦେବ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ଦେବ—ମହା ବାଜମାନଙ୍କ ମହିମା ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶୁଷ୍ମଦ୍ୱାରା ମହାନ—ନିଜ ବାହୁଦ୍ୱୟରେ ଇଚ୍ଛିତ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦ୍ୟାଉକୁ କମ୍ପାଇଲେ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଲେ।
Mantra 4
विश्वा रोधांसि प्रवतश्च पूर्वीर्द्यौॠष्वाज्जनिमन्रेजत क्षाः । आ मातरा भरति शुष्म्या गोर्नृवत्परिज्मन्नोनुवन्त वाताः ॥
ସମସ୍ତ ରୋଧ (ବାଧା) ଓ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରବତ (ଢାଳ)—ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରୁ ଦ୍ୟାଉ କମ୍ପିଲା, ଏବଂ କ୍ଷା (ଭୂମି) ମଧ୍ୟ। ଶୁଷ୍ମୟୁକ୍ତ ଆଲୋକ ସହିତ ସେ ଦୁଇ ମାତାକୁ ଆଗକୁ ଆଣେ; ପରିଭ୍ରମଣ ଗତିରେ ନୃବତ୍ (ମନୁଷ୍ୟସଦୃଶ) ବାତମାନେ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ଚାଲାନ୍ତି।
Mantra 5
ता तू त इन्द्र महतो महानि विश्वेष्वित्सवनेषु प्रवाच्या । यच्छूर धृष्णो धृषता दधृष्वानहिं वज्रेण शवसाविवेषीः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମହାନଙ୍କର ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ସବନରେ ଘୋଷଣୀୟ। କାରଣ, ହେ ଶୂର, ଧୃଷ୍ଣୁ, ଧୃଷତା ବଳରେ ପରମ ସାହସୀ ହୋଇ, ତୁମ ଶବସାଦ୍ୱାରା ବଜ୍ର ନେଇ ଅହି (ସର୍ପ)କୁ ପ୍ରହାର କରି ବିନାଶ କଲେ।
Mantra 6
ता तू ते सत्या तुविनृम्ण विश्वा प्र धेनवः सिस्रते वृष्ण ऊध्नः । अधा ह त्वद्वृषमणो भियानाः प्र सिन्धवो जवसा चक्रमन्त ॥
ହେ ବୃଷ୍ଣ (ଇନ୍ଦ୍ର), ଏହିମାନେ ତୁମର ସତ୍ୟ, ତୁବିନୃମ୍ଣ—ବିଶାଳ ପୁରୁଷବଳସମ୍ପନ୍ନ—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି; ବୃଷଭର ଉଦରରୁ ସମସ୍ତ ଧେନୁ ଦୁଗ୍ଧଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ତାପରେ ତୁମର ଉତ୍କଟ ବେଗବଳରେ ପ୍ରେରିତ ସିନ୍ଧୁମାନେ (ନଦୀମାନେ) ତୁମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ପରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଧାଉଥାନ୍ତି।
Mantra 7
अत्राह ते हरिवस्ता उ देवीरवोभिरिन्द्र स्तवन्त स्वसारः । यत्सीमनु प्र मुचो बद्बधाना दीर्घामनु प्रसितिं स्यन्दयध्यै ॥
ଏଠାରେ, ହେ ହରିବସ୍ତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଅଧିପତି) ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବୀସ୍ୱରୂପ ଭଗିନୀମାନେ ନିଜ ଉପକାର/ସହାୟତା ସହିତ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତାହାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଯାଇ, ବନ୍ଧିତକୁ ମୁକ୍ତ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ପ୍ରସୃତି (ପ୍ରବାହ) ପ୍ରବାହିତ ହେବ।
Mantra 8
पिपीळे अंशुर्मद्यो न सिन्धुरा त्वा शमी शशमानस्य शक्तिः । अस्मद्र्यक्छुशुचानस्य यम्या आशुर्न रश्मिं तुव्योजसं गोः ॥
ମଦ୍ୟସମ ମଦକର ସିନ୍ଧୁ ପରି, ସୋମର ଅଂଶୁ (ଦଣ୍ଡ) ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉଛ୍ଛ୍ୱସିତ; ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସେ—ଯତ୍ନଶୀଳ ସାଧକର ଏହି ଶକ୍ତି। ଏବଂ ସେ ଆମ ପାଖକୁ ଦହନଶୀଳ ତେଜର ଯମ୍ୟା (ଯୋଜନ/ଯୋକିଂ) କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ—ବିଶାଳ ଓଜସ୍ସମ୍ପନ୍ନ ଗୋର ଦ୍ରୁତ ରଶ୍ମି (କିରଣ) ପରି।
Mantra 9
अस्मे वर्षिष्ठा कृणुहि ज्येष्ठा नृम्णानि सत्रा सहुरे सहांसि । अस्मभ्यं वृत्रा सुहनानि रन्धि जहि वधर्वनुषो मर्त्यस्य ॥
ଆମ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ସର୍ବାଧିକ ବର୍ଷାକାରୀ, ତୁମର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କର—ସତତ ସଂଗ୍ରାମରେ ଜୟୀ ହେଉଥିବା ନୃମ୍ଣ (ବୀର) ବଳଗୁଡ଼ିକୁ। ହେ ବୃତ୍ରହନ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ସଂହାର (ସୁହନା) ଦାନ କର; ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମର୍ତ୍ୟର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତୁମେ ଧ୍ୱଂସ କର।
Mantra 10
अस्माकमित्सु शृणुहि त्वमिन्द्रास्मभ्यं चित्राँ उप माहि वाजान् । अस्मभ्यं विश्वा इषणः पुरंधीरस्माकं सु मघवन्बोधि गोदाः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, କେବଳ ଆମର ହିଁ ତୁମେ ଶୁଣ; ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ବହୁବିଧ ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ। ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଷଣା ଓ ପୁରଂଧି (ପୂର୍ତ୍ତି/ସମୃଦ୍ଧି)କୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କର; ହେ ମଘବନ, ଆମ ପାଇଁ ଗୋ-ଦା—ଗୋମାନଙ୍କ/ପ୍ରକାଶର ଦାତା—ରୂପେ ଜାଗ୍ରତ ହେ।
Mantra 11
नू ष्टुत इन्द्र नू गृणान इषं जरित्रे नद्यो न पीपेः । अकारि ते हरिवो ब्रह्म नव्यं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
ଏବେ ସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏବେ ଗୀତ ହୋଇଥିବା—ନଦୀମାନେ ଯେପରି ଫୁଲନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ତୋତାରେ ଇଷ (ପ୍ରେରଣା/ପୋଷଣ)କୁ ତୁମେ ବଢ଼ାଅ। ହେ ହରିବଃ, ତୁମ ପାଇଁ ନବ ବ୍ରହ୍ମ (ନୂତନ ସ୍ତୁତି-ବଚନ) ରଚିତ ହୋଇଛି; ଧିୟା (ଦୃଷ୍ଟି) ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସଦା ରଥ୍ୟ—ରଥମାର୍ଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ—ସଦାସା ହେଉ।
It praises Indra as the mighty power who accepts the worshipper’s prayer and Soma and then makes results happen—releasing abundance and driving the world’s energies into motion.
These are Vedic images for “flow” and abundance: Indra’s strength makes nourishment stream forth and makes the rivers surge, symbolizing the removal of blockage and the return of prosperity.
It means the poet fashions a fresh, inspired formulation of sacred speech—an original hymn/insight—so that Indra is invoked more effectively and the praiser’s inspiration grows strong.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.