Rig Veda 4.22.8: Mandala 4, Sukta 22, Mantra 8

Sukta 4.22

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra (with Soma/illumination imagery)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

पिपीळे अंशुर्मद्यो न सिन्धुरा त्वा शमी शशमानस्य शक्तिः । अस्मद्र्यक्छुशुचानस्य यम्या आशुर्न रश्मिं तुव्योजसं गोः ॥

Transliteration

pipīḷé aṃśúr mádyo ná síndhur ā́ tvā śámī śaśamā́nasyá śaktíḥ | asmadryák chuśucā́nasyá yamyā́ āśúr ná raśmíṃ tuvyójasaṃ góḥ ||

Translation

ମଦ୍ୟସମ ମଦକର ସିନ୍ଧୁ ପରି, ସୋମର ଅଂଶୁ (ଦଣ୍ଡ) ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଉଛ୍ଛ୍ୱସିତ; ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସେ—ଯତ୍ନଶୀଳ ସାଧକର ଏହି ଶକ୍ତି। ଏବଂ ସେ ଆମ ପାଖକୁ ଦହନଶୀଳ ତେଜର ଯମ୍ୟା (ଯୋଜନ/ଯୋକିଂ) କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ—ବିଶାଳ ଓଜସ୍‌ସମ୍ପନ୍ନ ଗୋର ଦ୍ରୁତ ରଶ୍ମି (କିରଣ) ପରି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पिपीळे: he has pressed/impelled; he has set in motion
• पिपीळे: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पि-पीळ् (धातु; √पीळ्/√पील् ‘दब्/पीड्, बलात् प्रेरय्’—वेदिक रूप)

• अंशुः: the Soma-stalk / Soma-ray (Soma)
• अंशुः: Kartā (पिपीळे का कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अंशु (प्रातिपदिक)

• मद्यः: the intoxicating (drink)
• मद्यः: Kartā (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: मद्य (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• सिन्धुराः: the rivers / the streaming ones
• सिन्धुराः: Kartā (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: सिन्धुर (प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: Karma (शमी/यम्या इत्यादि क्रियाणां)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शमी: has pacified/has made favorable
• शमी: Kriyā (अनु-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शम् (धातु; √शम् ‘शमय्, शान्ति/हितं कर्’)

• शशमानस्य: of the one who is pacifying/appeasing
• शशमानस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘of the pacifying one’)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: शम् (धातु; √शम्) → शशमान (कृदन्त, लिट्-प्रत्ययान्त/परफेक्ट-भागवत्)

• शक्तिः: power, might
• शक्तिः: Kartā (शमी का कर्तृ-भावे/वाक्य-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक; √शक् ‘समर्थ’)

• अस्मद्र्यक्: towards us
• अस्मद्र्यक्: Adhikaraṇa (दिशा-निर्देशः)
• Type: Indeclinable/Adverbial compound
• Root: अस्मद् (सर्वनाम) + र्यक् (अव्यय/प्रातिपदिक ‘तिर्यक्, towards’)

• शुशुचानस्य: of the blazing/gleaming one
• शुशुचानस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘of the blazing one’)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: शुच् (धातु; √शुच् ‘दीप्/शोच्, चमक्’) → शुशुचान (कृदन्त, लिट्-भागवत्)

• यम्या: restraining, holding back
• यम्या: Kartā-विशेषण (शक्तेः)
• Type: Adjective/Participle
• Root: यम् (धातु; √यम् ‘यच्छ्, नियम्’) → यम्य (कृदन्त; यतव्य/यम्य ‘to be restrained/held’)

• आशुः: swift
• आशुः: Kartā (उपमान-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: आशु (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• रश्मिम्: rein, ray, strap
• रश्मिम्: Karma (आशुः… इत्यस्य उपमान-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: रश्मि (प्रातिपदिक)

• तुव्योजसम्: of mighty strength, very powerful
• तुव्योजसम्: Karma-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तुवि (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘बहु, अत्यन्त’) + ओजस् (प्रातिपदिक) → तुव्योजस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय)

• गोः: of the cow; (also) of the steed
• गोः: सम्बन्ध (genitive: ‘of the cow/steed’)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)