Sukta 2
Sukta 4.2
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.2)
Agni
Triṣṭubh (probable for RV 4.2; this verse conforms to Triṣṭubh cadence)
RV 4.2 ହେଉଛି ବାମଦେବଙ୍କ ଅଗ୍ନି-ସ୍ତୁତି—ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମର ଭାବେ ବିରାଜିତ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ହୋତା, ଋଷି-ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଶକ୍ତି। ସେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜୀବନରେ ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ହ୍ୟମ୍ନରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଦୀପ୍ତ ଜ୍ଞାନ-ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତୁ, ଠିକ୍ ବିବେକକୁ ଭ୍ରମିତ ଓ ବାଙ୍କା ପ୍ରେରଣାରୁ ପୃଥକ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପରମ୍ପରାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବିସ୍ତୃତ, ବହୁରୂପୀ ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଶେଷରେ କବି ନିଜ ବାଣୀର ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଜ୍ୱଳି ଉଠି ‘ମହା ଧନ’—ଅଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଙ୍ଗଳର ଦାନ—ଦେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
यो मर्त्येष्वमृत ऋतावा देवो देवेष्वरतिर्निधायि । होता यजिष्ठो मह्ना शुचध्यै हव्यैरग्निर्मनुष ईरयध्यै ॥
ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ, ଋତବାନ ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟ ପ୍ରେରକ ଭାବେ ନିଧାରିତ—ସେଇ ଅଗ୍ନି, ହୋତା, ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବାଧିକ ଯୋଗ୍ୟ। ନିଜ ମହିମାରେ ସେ ଶୁଚିଧୀ (ଦୀପ୍ତ ବୁଦ୍ଧି)କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କରନ୍ତି; ହବ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନବକୁ ଊର୍ଧ୍ୱଗତି ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି।
Mantra 2
इह त्वं सूनो सहसो नो अद्य जातो जाताँ उभयाँ अन्तरग्ने । दूत ईयसे युयुजान ऋष्व ऋजुमुष्कान्वृषणः शुक्राँश्च ॥
ଏଠାରେ, ହେ ସହସର ପୁତ୍ର, ଆଜି ଆମ ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଉଭୟ ଜନ୍ମ/ଦୁଇ ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଦୂତ ଭାବେ ତୁମେ ଯାଉଛ—ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତ କରି—ବଳବାନ, ସିଧା ଚାଳିତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଯାତ୍ରାପଥ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Mantra 3
अत्या वृधस्नू रोहिता घृतस्नू ऋतस्य मन्ये मनसा जविष्ठा । अन्तरीयसे अरुषा युजानो युष्माँश्च देवान्विश आ च मर्तान् ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଅଟେ ତୁମ ଅଶ୍ୱମାନେ—ବଳରେ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ, ରୋହିତ/ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତରେ ସ୍ନିଗ୍ଧ; ମନସା ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଋତ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଜବିଷ୍ଠ ବୋଲି ମନେ କରେ। ଏଭଳି ତୁମେ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କର—ଅରୁଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତ କରି—ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ମର୍ତ୍ୟ କୁଳମାନଙ୍କୁ ଏକ ଧାରାରେ ଋତ ଦିଗକୁ ଏକତ୍ର କର।
Mantra 4
अर्यमणं वरुणं मित्रमेषामिन्द्राविष्णू मरुतो अश्विनोत । स्वश्वो अग्ने सुरथः सुराधा एदु वह सुहविषे जनाय ॥
ଅର୍ୟମନ, ବରୁଣ, ମିତ୍ର—ଏମାନଙ୍କୁ ଆଣ; ଇନ୍ଦ୍ର-ବିଷ୍ଣୁ, ମରୁତମାନେ ଓ ଅଶ୍ୱିନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଣ। ହେ ଅଗ୍ନି, ସୁଅଶ୍ୱ, ସୁରଥ, ସୁରାଧ—ସୁହବିଷ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ଜନଙ୍କ ପାଖକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବହନ କର; ମାନବ ପାତ୍ରରେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଭା ଅବତରୁ।
Mantra 5
गोमाँ अग्नेऽविमाँ अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदमिदप्रमृष्यः । इळावाँ एषो असुर प्रजावान्दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ଯଜ୍ଞ ଗୋମାନ୍ (ପ୍ରକାଶ-କିରଣରେ ସମୃଦ୍ଧ), ଅବିମାନ୍ (ପୋଷକ ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ), ଅଶ୍ୱୀ (ଶୀଘ୍ର ଊର୍ଜାରେ ସମୃଦ୍ଧ) ହୁଏ; ସେ ନୃବତ୍ (ବୀର-ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ) ସଖା ଭାବେ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ନିଜ ଆସନରେ ଅପ୍ରମୃଷ୍ୟ—ଅଜେୟ—ଅଟେ। ହେ ତେଜସ୍ୱୀ ଅସୁର, ଏହା ତୁମ ମହିମା: ଇଳା (ଇଳା/ଇଡା—ପ୍ରେରଣା, ପ୍ରକାଶନ)ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରଜାବାନ୍ ଯଜ୍ଞ; ସେ ଦୀର୍ଘ ରୟି (ଦୀର୍ଘ ସମ୍ପଦ) ଦେଏ, ପୃଥୁବୁଧ୍ନ (ବିସ୍ତୃତ ଆଧାରଯୁକ୍ତ) ଏବଂ ସଭାବାନ୍ (ସଭାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ) ଅଟେ।
Mantra 6
यस्त इध्मं जभरत्सिष्विदानो मूर्धानं वा ततपते त्वाया । भुवस्तस्य स्वतवाँ: पायुरग्ने विश्वस्मात्सीमघायत उरुष्य ॥
ଯେ କେହି ତୁମ ପାଇଁ ଇଧ୍ମ (ଇନ୍ଧନ) ଆଣେ—ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବାକୁ—କିମ୍ବା ତୁମ ପାଇଁ ନିଜ ମସ୍ତକକୁ ମଧ୍ୟ ତପାଏ (ତପସ୍ର ଉର୍ମିରେ), ତାହା ପାଇଁ, ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୁମେ ସ୍ୱତବାନ୍—ନିଜ ବଳରେ ସମର୍ଥ—ରକ୍ଷକ ହୁଅ। ସମସ୍ତ ଅଘାୟତ (ଦୁର୍ଭାବନାକାରୀ) ଓ ସମସ୍ତ ବୈରରୁ ତାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 7
यस्ते भरादन्नियते चिदन्नं निशिषन्मन्द्रमतिथिमुदीरत् । आ देवयुरिनधते दुरोणे तस्मिन्रयिर्ध्रुवो अस्तु दास्वान् ॥
ଯେ ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଆଣେ—ଅନ୍ନ ଅଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଯେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅତିଥି (ଅଗ୍ନି)କୁ ବସାଇ ଉନ୍ନତ କରେ; ଯେତେବେଳେ ଦେବୟୁ (ଦେବ-ଅନ୍ୱେଷୀ) ଗୃହରେ ତୁମକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରେ, ସେହି ଦାତା ପାଇଁ ଧ୍ରୁବ ରୟି—ଅଚଳ ସମୃଦ୍ଧି—ହେଉ, ଅକ୍ଷୟ ଦାନସମ୍ପଦ।
Mantra 8
यस्त्वा दोषा य उषसि प्रशंसात्प्रियं वा त्वा कृणवते हविष्मान् । अश्वो न स्वे दम आ हेम्यावान्तमंहसः पीपरो दाश्वांसम् ॥
ଯେ ତୁମକୁ ରାତିରେ ସ୍ତୁତି କରେ ଏବଂ ଯେ ଉଷାକାଳେ ପ୍ରଶଂସା କରେ, କିମ୍ବା ଯେ ହବିଷ୍ମାନ ଅର୍ପଣରେ ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ କରେ—ନିଜ ଦମରେ ଥିବା ଅଶ୍ୱ ପରି, ତାହାର ଗୃହକୁ ତୁମେ ଫେରିଆସ। ହେ ଅଗ୍ନି, ଲଗାମ ଧାରଣକାରୀ, ଦାଶ୍ୱାଂସ ଦାତାକୁ ଅଂହସ୍—ସଙ୍କଟ ଓ ସଙ୍କୋଚ—ପାର କରା।
Mantra 9
यस्तुभ्यमग्ने अमृताय दाशद्दुवस्त्वे कृणवते यतस्रुक् । न स राया शशमानो वि योषन्नैनमंहः परि वरदघायोः ॥
ଯେ ତୁମକୁ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଅମୃତ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରେ ଏବଂ ଯତସ୍ରୁକ୍ (ନିୟତ ସ୍ରୁଚି) ଦ୍ୱାରା ତୁମରେ ଦୁବସ୍—ଭକ୍ତିସେବା—କରେ, ସେ ପ୍ରୟାସୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାୟ—ସମୃଦ୍ଧି—ରୁ ବିୟୋଗ ପାଉନାହିଁ; ଅଂହସ୍ ତାକୁ ଘେରେନାହିଁ, ନ ଅଘାୟୁ (ଦୁର୍ଭାବନାବାନ) ର ଦୁଷ୍ଟତା।
Mantra 10
यस्य त्वमग्ने अध्वरं जुजोषो देवो मर्तस्य सुधितं रराणः । प्रीतेदसद्धोत्रा सा यविष्ठासाम यस्य विधतो वृधासः ॥
ଯାହାର ଅଧ୍ୱର—ଯଜ୍ଞମାର୍ଗ—କୁ ତୁମେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଗ୍ରହଣ କର, ଦେବ ଭାବେ ଦୀପ୍ତ, ମର୍ତ୍ୟର ସୁଧିତ (ସୁସଂଯୋଜିତ) କର୍ମରେ ରମଣ କରୁଥିବା—ସେଠାରେ ପ୍ରୀତିରେ ହୋତ୍ରା—ଯାଜକଶକ୍ତି—ବସେ। ହେ ଯବିଷ୍ଠ, ଯେ ବିଧାତ (ସେବକ) ଅଟେ, ତାହା ପାଇଁ ବୃଧାସଃ—ବୃଦ୍ଧି/ବିକାଶ—ବଢ଼େ।
Mantra 11
चित्तिमचित्तिं चिनवद्वि विद्वान्पृष्ठेव वीता वृजिना च मर्तान् । राये च नः स्वपत्याय देव दितिं च रास्वादितिमुरुष्य ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ବିଦ୍ୱାନ! ଚିତ୍ତିକୁ ଅଚିତ୍ତିରୁ ଚିହ୍ନି ଆମ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ବିବେକକୁ ସଂଗ୍ରହ କର; ମିଥ୍ୟା ଓ ଗୋଳମାଳ ଗତିମାନତାରୁ ତାହାକୁ ପୃଥକ କର। ପୃଷ୍ଠ ସମ ଦୃଢ଼ ଆଧାର ବାଛୁଥିବା ପରି, ବକ୍ର ଓ ପାପମୟ ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରେରଣାମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କର। ଆମକୁ ରାୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଓ ସୁପତ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦିଅ; ଦିତି ମଧ୍ୟ ଦିଅ, ଏବଂ ଅଦିତିକୁ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 12
कविं शशासुः कवयोऽदब्धा निधारयन्तो दुर्यास्वायोः । अतस्त्वं दृश्याँ अग्न एतान्पड्भिः पश्येरद्भुताँ अर्य एवैः ॥
ଅଦବ୍ଧ କବିମାନେ କବିକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ନିବାସସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ତୁମ ଗତିମାନତାରେ ତୁମେ ଆର୍ୟ—ଉଦାର।
Mantra 13
त्वमग्ने वाघते सुप्रणीतिः सुतसोमाय विधते यविष्ठ । रत्नं भर शशमानाय घृष्वे पृथु श्चन्द्रमवसे चर्षणिप्राः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବାଘତ (ଅର୍ପଣକାରୀ) ପାଇଁ ସୁପ୍ରଣୀତି—ସର୍ବୋତ୍ତମ ନେତୃତ୍ୱ; ସୋମ ପିଷୁଥିବା ଯଜମାନ ପାଇଁ, ହେ ଯବିଷ୍ଠ! ପ୍ରୟାସୀ ଓ ଦୀପ୍ତ ସାଧକ ପାଇଁ ରତ୍ନ (ଧନ/ବରଦାନ) ଆଣ। ଚର୍ଷଣିପ୍ରାଃ—ଆଗେଇଯାଉଥିବା ଜନମାନଙ୍କ—ପାଇଁ ତୁମ ସହାୟତା ବିଶାଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର (ପ୍ରକାଶମୟ) ହେଉ।
Mantra 14
अधा ह यद्वयमग्ने त्वाया पड्भिर्हस्तेभिश्चकृमा तनूभिः । रथं न क्रन्तो अपसा भुरिजोॠतं येमुः सुध्य आशुषाणाः ॥
ତାପରେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମ ପଦଚାଳନାରେ, ହସ୍ତରେ ଏବଂ ନିଜ ଦେହରେ ତୋ ପାଇଁ କର୍ମ ଗଢ଼ିଛୁ—ଶ୍ରମଦ୍ୱାରା ରଥ ପରି ଆଗେଇ ଯାଇ—ତେବେ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରେରଣାରେ ତ୍ୱରିତ ଜନ ଋତ (ṛta)କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 15
अधा मातुरुषसः सप्त विप्रा जायेमहि प्रथमा वेधसो नॄन् । दिवस्पुत्रा अङ्गिरसो भवेमाद्रिं रुजेम धनिनं शुचन्तः ॥
ତେବେ ମାତୃ ଉଷସ୍ (ପ୍ରଭାତ) ଠାରୁ ଆମେ ସାତ ଵିପ୍ର (ପ୍ରେରିତ ଋଷି) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବା; ନରମାନବଙ୍କ ଘଡ଼ନକାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେବା। ଦିବର ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗିରସ ହେବା; ଶୁଚିତାରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ଧନ ଧାରଣ କରିଥିବା ପାଷାଣକୁ ଭାଙ୍ଗି, ଭିତରେ ବନ୍ଧିତ ସମ୍ପଦକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା।
Mantra 16
अधा यथा नः पितरः परासः प्रत्नासो अग्न ऋतमाशुषाणाः । शुचीदयन्दीधितिमुक्थशासः क्षामा भिन्दन्तो अरुणीरप व्रन् ॥
ତେବେ, ଯେପରି ଆମ ପିତୃମାନେ—ପୁରାତନ ଜନ—ଋତ (ṛta) ପାଇଁ ଆତୁର ଥିଲେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ସେପରି ହିଁ: ଶୁଚି ହୋଇ, ଉକ୍ଥ-ବାଣୀକୁ ଘୋଷଣା କରି, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତ ଜ୍ୱାଳାକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି, ସେମାନେ ଅରୁଣ (ରକ୍ତିମ) ଆଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାହାର କରି ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
Mantra 17
सुकर्माणः सुरुचो देवयन्तोऽयो न देवा जनिमा धमन्तः । शुचन्तो अग्निं ववृधन्त इन्द्रमूर्वं गव्यं परिषदन्तो अग्मन् ॥
ସୁକର୍ମାଣଃ, ସୁରୁଚଃ (ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜସ୍ବୀ), ଦେବୟନ୍ତଃ—ଦେବମୁଖୀ ହୋଇ—ସେମାନେ ଶକ୍ତିମୟ ଶ୍ୱାସରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଗଢ଼ିଲେ। ନିଜକୁ ଶୁଚି କରି ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ବୃଦ୍ଧି କଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ; ଜ୍ଞାନ-କିରଣରୂପ ଗବ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଶାଳ ବାଡ଼ା (ଊର୍ବଂ) ଚାରିପାଖେ ଯାଇ ବସିଲେ।
Mantra 18
आ यूथेव क्षुमति पश्वो अख्यद्देवानां यज्जनिमान्त्युग्र । मर्तानां चिदुर्वशीरकृप्रन्वृधे चिदर्य उपरस्यायोः ॥
ଯୂଥ ପରି, କ୍ଷୁମତି—ସମୃଦ୍ଧ ଜୀବନଶକ୍ତିମାନେ—ତେବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ଉଗ୍ର ଜନ୍ମ ନିକଟ ଆସିଲା। ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉର୍ବଶୀମାନେ—ବିସ୍ତୃତ-ପ୍ରକାଶମୟ ପ୍ରେରଣା—ଗଢ଼ାଗଲେ; ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆର୍ୟ (ଉଦାର) ପରସ୍ୟାୟୋଃ—ଉଚ୍ଚତର ଜୀବନବଳ—ଖୋଜି ପାଇଲା।
Mantra 19
अकर्म ते स्वपसो अभूम ऋतमवस्रन्नुषसो विभातीः । अनूनमग्निं पुरुधा सुश्चन्द्रं देवस्य मर्मृजतश्चारु चक्षुः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମେ ତୁମର ସୁକର୍ମୀ—ସ୍ୱପସ—ହୋଇଛୁ; ବିଭାତୀ ଉଷାମାନେ ଋତଂ—ସତ୍ୟ-ନିୟମ—କୁ ଝରାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ବହୁ ପ୍ରକାରେ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୂନ—ନିର୍ଦୋଷ—ଏବଂ ସୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର—ସୁନ୍ଦର ତେଜସ୍ବୀ—କରିଛନ୍ତି; ଦେବଙ୍କ ଚାରୁ ଚକ୍ଷୁ—ଅଗ୍ନିଦୃଷ୍ଟି—କୁ ସେମାନେ ମର୍ମୃଜତ, ମିନୁକି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି।
Mantra 20
एता ते अग्न उचथानि वेधोऽवोचाम कवये ता जुषस्व । उच्छोचस्व कृणुहि वस्यसो नो महो रायः पुरुवार प्र यन्धि ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ବେଧା (ବିଧାତା), ଏହି ଉଚଥ (ସ୍ତୁତି-ବଚନ) ଆମେ ତୁମକୁ—କବି, ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କୁ—ଉଚ୍ଚାରିଛୁ; ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଗ୍ରହଣ କର। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଜ୍ୱଳ; ଆମ ପାଇଁ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟ କର। ଅନେକ ଇଚ୍ଛନୀୟ ରୂପରେ ସମୃଦ୍ଧ ମହା ରାୟିର ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଆମ ପାଖକୁ ପ୍ରେରଣ କର।
Inside Sukta 2
How it unfolds
- Where it opens
Agni is hailed as immortal within mortals and as ṛtāvān—installed as the active mover among the gods and the most capable hotṛ.
- Development
The hymn develops Agni’s double work: outwardly carrying offerings and sustaining the sacrificial order, inwardly kindling luminous intelligence and uplifting the human being; petitions broaden into prosperity and right governance of life-forces.
- Climax
The prayer for discriminative power: Agni is asked to gather true citti and separate it from acitti, setting apart crooked mortal impulses, and to grant Diti (right division/order) while protecting Aditi (undivided infinity).
- Where it settles
The poet offers his ucathāni (utterances) to the seer-fire and asks Agni to blaze out, create a greater good, and send forth abundant, many-formed plenitude.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the divine Fire: hotṛ (priest), kaví (seer), and vedhá (ordainer), born in the kindling yet called “immortal among mortals.” He is set “among the gods” as the moving force that carries offerings and awakens radiance and understanding.
- Cosmic functionMediator between human and divine realms—receiving oblations, conveying them to the gods, sustaining ṛta through yajña, and energizing growth, protection, and prosperity in the community.
- Inner significanceThe flame of consciousness and aspiration: the power that kindles śuci-dhī (luminous intelligence), discriminates citti from acitti (right insight from confusion), and lifts the human being upward toward truth and wholeness (Aditi).
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama gotra (Vāmadeva as a Gautama seer of Mandala 4) · A major Ṛgvedic seer of the Fourth Maṇḍala, celebrated for profound Agni hymns and for visionary, inward readings of sacrifice where Agni becomes the power of illumination and right discernment (citti) within the human being.
Famous verses
amṛta ṛtāvā ("immortal, bearer of ṛta")
cittim acittiṃ ("discernment and non-discernment")
maho rāyaḥ ("great plenitude/wealth")
Attributes of the deity
- Hotṛ (chief invoker/priest)
- Kaví (seer-poet)
- Vedhá (ordainer, arranger of right order)
- Ṛtāvān (bearer of ṛta)
- Śuci (pure, bright)
- Messenger who carries offerings
- Discriminating intelligence (viveka-like function)
- Giver of rāyí (plenitude, wealth) and protection
Also by this seer
- Attributed authorship of many hymns in Rig Veda Mandala 4 (Vāmadeva’s collection), especially Agni-centered sūktas
- Traditional association with the Vāmadeva tradition and the name “Vāmadeva” later revered in Śaiva and mantra lineages (as an archetypal seer-name)
The rite, step by step
- Prepare the altar/household fire-place (vedi) and seat for Agni; ritually clean the space.
- Kindle Agni (ādhāna/agnipraṇayana contextually) and stabilize the flame with fuel (samidh).
- Recite Agni-stuti verses invoking Agni as hotṛ and ṛtāvān; invite him to take his seat among the gods.
- Offer oblations with svāhā—asking Agni to kindle śuci-dhī and to separate right from wrong impulses.
- Conclude with uttered praise (ucathāni), requesting Agni to blaze forth and to send “great wealth” and well-being.
- Silent or spoken dedication: may the rite support posterity (su-apatya) and protect Aditi (wholeness).
Offerings
- Ghee (ājya)
- Samidh/fuel sticks
- Grain or simple havis (as available)
- Optional fragrant offerings (resins) depending on tradition
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the divine fire who brings truth-order (ṛta) into human life—through worship he awakens clear intelligence and leads the seeker upward, while also granting protection and prosperity.
The hymn asks Agni to help us recognize true understanding (citti) and separate it from confusion or wrong movement (acitti), so our actions become straight and well-ordered rather than crooked.
Here Diti points to right division, measure, and ordering in life, while Aditi points to the undivided, expansive wholeness; the prayer seeks both: good order without losing inner freedom and infinity.
Ask anything about Sukta 2 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
