Rig Veda 10.92.4: Mandala 10, Sukta 92, Mantra 4

Sukta 10.92

Devata: Ṛta as governing principle with Aramati; associated deities: Indra, Mitra, Varuṇa, Bhaga, Savitṛ

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥

Transliteration

ṛtásya hí prásitir dyáur urú vyáco námo mahy àramatíḥ panī́yasī | índro mitró váruṇaḥ sáṃ cikitrire ’thó bhágaḥ savitā́ pūtádakṣasaḥ ||

Translation

ଋତର ପ୍ରସୃତି ହେଉଛି ବିଶାଳ, ଦୂରବ୍ୟାପୀ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)—ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ; ମହାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଅରମତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଏହାକୁ ଏକସାଥିରେ ଅବଗତ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଭଗ ଓ ସବିତୃ—ଶୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷ (ବିବେକ)ଯୁକ୍ତ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ- ‘to go, to fit’; semantic ‘cosmic order, truth’)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• प्रसितिः: the impulse/ordinance
• प्रसितिः: कर्तृ/विधेय-नाम (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: प्र-√सि (सरणे/प्रसारणे) → प्रसिति (स्त्री. प्रातिपदिक) ‘impulse, sending forth, ordinance’

• द्यौः: Heaven (the Sky)
• द्यौः: कर्तृ (subject)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक) ‘sky, heaven’

• उरुः: wide
• उरुः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उरु (विशेषण-प्रातिपदिक) ‘wide, broad’

• व्यचः: far-spreading
• व्यचः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: व्यच (विशेषण-प्रातिपदिक) ‘far-reaching, expansive; wide-spreading’

• नमः: reverence, homage
• नमः: कर्तृ/विधेय-नाम (as ‘reverence (is) …’)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक) ‘obeisance, reverence’

• महि: great
• महि: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महि (विशेषण/अव्यय-प्रयोग; ‘great’) < मह्/महि-

• अरमतिः: Aramati (devotion/right-mindedness)
• अरमतिः: कर्तृ/विधेय-नाम
• Type: Noun
• Root: अरमति (स्त्री. प्रातिपदिक) ‘devotion, right-mindedness; (personified) Aramati’

• पनीयसी: most admirable
• पनीयसी: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पनीयस् (विशेषण-प्रातिपदिक) ‘admirable, praiseworthy, lovely’

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (subject)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• मित्रः: Mitra
• मित्रः: कर्तृ (co-subject)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: कर्तृ (co-subject)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• चिकित्रिरे: have perceived/recognized
• चिकित्रिरे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चित्/√चिकित् (अवबोधने ‘to perceive, notice, understand’)

• अथो: and also, moreover
• अथो: —
• Type: Indeclinable
• Root: अथो (अव्यय) = अथ + उ

• भगः: Bhaga
• भगः: कर्तृ (co-subject)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक) ‘Bhaga; distributor of shares, fortune’

• सविता: Savitar
• सविता: कर्तृ (co-subject)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक) ‘Savitar’

• पूतदक्षसः: having purified powers/skills
• पूतदक्षसः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पूत-दक्ष (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; पूत ‘purified’ + दक्ष ‘power/skill; ability’)