Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Verse 1

सनंदन उवाच । मूर्द्धास्यबाहुहृत्क्रोडांतर्बस्तिव्यंजसोनखः । जानुजंघांघ्नियुगलं कालांगानि क्रियादयः ॥ १ ॥

ସନନ୍ଦନ କହିଲେ—ମୁଣ୍ଡ, ମୁଖ, ବାହୁ, ହୃଦୟ, ଉଦରଗୁହା (ଧଡ଼), ଅନ୍ତର୍ବସ୍ତି, ଚିହ୍ନ ଓ ନଖ; ଏହିପରି ଜାନୁ, ଜଂଘା ଓ ଯୁଗଳ ପାଦ—ଏସବୁ କ୍ରିୟା ଆଦି ସହ ‘କାଳର ଅଙ୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 2

भौमास्फुजिबुधेंदुश्च रविसौम्यसिताः कुजः । गुरुमंदार्किगुरवो मेषादीनामधीश्वराः ॥ २ ॥

ଭୌମ, ଶୁକ୍ର, ବୁଧ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର; ଏବଂ କୁଜ—ତଥା କ୍ରମେ ଗୁରୁ, ଶୁକ୍ର, ଶନି, ଗୁରୁ—ମେଷାଦି ରାଶିମାନଙ୍କର ଅଧୀଶ୍ୱର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 3

होरे विषमभेर्केदोः समये शशिसूर्ययोः । आदिपञ्चनवाधीशाद्रेष्काणेशाः प्रकीर्तिताः ॥ ३ ॥

ହୋରା-ବିଭାଗରେ ବିଷମ ରାଶିରେ କେତୁର ସମୟେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ କାଳରେ ଅଧୀଶ୍ୱର; ଦ୍ରେଷ୍କାଣ-ବିଭାଗରେ ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚ ଓ ନବମର ଅଧୀଶ୍ୱରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ରେଷ୍କାଣେଶ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 4

पंचेष्टाष्टाद्रिपंचांशा कुजार्कीज्यज्ञशुक्रगाः । ओजे विपर्ययाद्युग्मे त्रिशांशेशाः समीरिताः ॥ ४ ॥

ପଞ୍ଚାଂଶରେ ଅଧିପତି—କୁଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶନି, ଗୁରୁ, ବୁଧ, ଶୁକ୍ର—ବୋଲି କଥିତ। ତ୍ରିଶାଂଶରେ ବିଷମ ରାଶିକୁ କ୍ରମରେ, ଯୁଗ୍ମ ରାଶିକୁ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ତ୍ରିଶାଂଶେଶ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 5

क्रियणतौलिकर्काद्या मेषादिषु नवांशकाः । स्वभाद्द्वादशभागेशाः षड्र्गं राशिपूर्वकम् ॥ ५ ॥

ମେଷାଦି ରାଶିମାନେ ନବାଂଶ ‘କ୍ରିୟା, ତୌଲି, କର୍କ’ ଆଦି କ୍ରମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦ୍ୱାଦଶାଂଶରେ ଭାଗେଶ ନିଜ ରାଶିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ରାଶିକୁ ପ୍ରଥମ କରି ଷଡ୍ବର୍ଗ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

गोजाश्च कर्कयुग्मेन रात्र्याख्या पृष्टकोदयाः । शेषा दिनाख्यास्तूभयं तिमिः क्रूरः सौम्यः पुमान् ॥ ६ ॥

ଗୋ, ଅଜା ଆଦି ଏବଂ କର୍କ–ଯୁଗ୍ମ ଯୁଗଳ ସହିତ ଯେମାନେ ପୃଷ୍ଠୋଦୟ (ପଛଦିଗରୁ ଉଦୟ) ହୁଅନ୍ତି ସେମାନେ ‘ରାତ୍ରି-ରାଶି’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ। ଶେଷମାନେ ‘ଦିନ-ରାଶି’; ତିମି ଉଭୟପ୍ରକାର—କ୍ରୂର ହେଲେ ଅଶୁଭ, ସୌମ୍ୟ ହେଲେ ଶୁଭ, ଏବଂ ପୁମାନ୍ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 7

पुमान् स्री च क्लीबश्चरस्थिरद्विःस्वभावकाः । मेषाद्याः पूर्वतोदिक्स्थाः स्वस्वस्थानचरास्तथा ॥ ७ ॥

ମେଷାଦି ରାଶିମାନେ ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ନପୁଂସକ—ଏହି ତ୍ରିବିଧ; ଏବଂ ଚର, ସ୍ଥିର, ଦ୍ୱିସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ। ସେମାନେ ପୂର୍ବଦିଗରୁ କ୍ରମେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ଗତି କରନ୍ତି।

Verse 8

अजोक्षेणांगनाकीटझषजूका इनादितः । उच्चानि द्वित्रिमनुयुक्तिथीषुभनखांशकैः ॥ ८ ॥

ଏଠାରେ ଛାଗ, ବୃଷଭ, ନାରୀ, କୀଟ, ମାଛ ଓ ଉକୁଣି ଇତ୍ୟାଦି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଦ୍ୱିବିଧ-ତ୍ରିବିଧ ବର୍ଗୀକରଣ ସହ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବିଭାଗ ଯୋଗେ, ଉଚ୍ଚ କ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 9

तत्तत्सप्तमनीचानि प्राङ्मध्यांत्यांशकाः क्रमात् । वर्गोत्तमाश्चराधेषु भावाद्द्वादश मूर्तिमान् ॥ ९ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାବରେ ସପ୍ତମ ଅଂଶ ନୀଚସ୍ଥାନ (ଦୁର୍ବଳତା) ହୁଏ; ଅଂଶମାନେ କ୍ରମେ ପ୍ରଥମ, ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟ ଭାଗରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ। ଚରାଦି ରାଶିରେ ବର୍ଗୋତ୍ତମର ଉତ୍କର୍ଷ ଭାବରୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ; ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ଭାବ ଫଳରୂପେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 10

सिंहोक्षाविस्रश्चतौ लिकुभाः सूर्यात्रिकोणभम् । चतुरस्रं तूर्यमृत्युत्रिकोणं नवपंचमम् ॥ १० ॥

‘ସିଂହ’ ଓ ‘ବୃଷଭ’, ଏବଂ ‘ବିସ୍ରଶ’ (ଶିଥିଳ/ଝୁକା) — ଏମାନେ ଚତୁଷ୍ଟୟ ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ରିକୋଣ ରୂପେ ନିରୂପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଚତୁରସ୍ର ‘ତୂର୍ୟ’; ତ୍ରିକୋଣ ମୃତ୍ୟୁସମ୍ବନ୍ଧୀ। ନବମ ଓ ପଞ୍ଚମ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ ଜ୍ଞେୟ।

Verse 11

रिःफाष्टषट्कं त्रिकभं केंद्रं प्राक्तुर्यसप्तखम् । नृपादः कीटपशवो बलाढ्याः केंद्रगाः क्रमात् ॥ ११ ॥

ଦ୍ୱାଦଶ, ଅଷ୍ଟମ ଓ ଷଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ‘ରିଃଫ’ ଗୋଷ୍ଠୀ; ତୃତୀୟ ‘ତ୍ରିକ-ଭାବ’; ମଧ୍ୟସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ‘କେନ୍ଦ୍ର’; ଚତୁର୍ଥ ଓ ସପ୍ତମ ଶୁଭ ସହାୟକ ଭାବ। କ୍ରମେ: କେନ୍ଦ୍ରଗତ ହେଲେ ବଳବାନ; ତ୍ରିକଗତ ହେଲେ କୀଟ-ପଶୁ ସଦୃଶ ଅଧୋଗତି; ରିଃଫଗତ ହେଲେ ରାଜାଧୀନ ସେବକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି।

Verse 12

केंद्रात्परं पणफरमापोक्लिममतः परम् । रक्तः श्वेतः शुकनिभः पाटलो धूम्रपांडुरौ ॥ १२ ॥

କେନ୍ଦ୍ରର ପରେ ପଣଫର-ଗୃହ ଥାଏ, ଏବଂ ସେଥିରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ଏହି ମତାନୁସାରେ ଆପୋକ୍ଲିମ-ଗୃହ ଥାଏ। ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମେ—ରକ୍ତ, ଶ୍ୱେତ, ଶୁକ-ନିଭ (ହରିତାଭ), ପାଟଳ (ହାଲୁକା ଗୋଲାପୀ), ଧୂମ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁର (ଫିକା ପୀତାଭ) ଅଟେ।

Verse 13

चित्रः कृष्णः पीतपिंगौ बभ्रुः स्वच्छः प्रभाक्रियात् । साम्याशाख्यप्लवत्वं स्याद्द्वितीये वशिरर्कभात् ॥ १३ ॥

ନିଜ ପ୍ରଭାର କ୍ରିୟାନୁସାରେ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ପୀତ-ପିଙ୍ଗଳ, ବଭ୍ରୁ (ଭୂରା) କିମ୍ବା ସ୍ୱଚ୍ଛ—ଏପରି ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସାମ୍ୟ, ‘ଅଶାଖ୍ୟ’ (ଅକଥନୀୟ) ଦଶା ଓ ପ୍ଲବତ୍ୱ (ତରଣ-ଶକ୍ତି) ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରଭା ପରି ଦୀପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 14

कालात्मार्को मनश्चन्द्रः कुजः सत्वं वचो बुधः । जीवो ज्ञानं सुखं शुक्रः कामो दुःखं दिनेशजः ॥ १४ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ କାଳାତ୍ମା-ସ୍ୱରୂପ; ଚନ୍ଦ୍ର ମନ। ମଙ୍ଗଳ ସତ୍ତ୍ୱବଳ (ପ୍ରାଣତେଜ); ବୁଧ ବାଣୀ। ବୃହସ୍ପତି ଜ୍ଞାନ; ଶୁକ୍ର ସୁଖ। ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଶନି କାମନା ଓ ଦୁଃଖ।

Verse 15

नृपौ रवीन्दू नेतासृक् कुमारो ज्ञः कवीज्यकौ । सचिवो सूर्यजः प्रेष्यो मतो ज्योतिर्विदां वरैः ॥ १५ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଇ ରାଜା; ମଙ୍ଗଳ ସେନାପତି; ବୁଧ ଜ୍ଞାନୀ କୁମାର; ବୃହସ୍ପତି ଓ ଶୁକ୍ର ଦୁଇ କବି-ଆଚାର୍ଯ୍ୟ; ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଶନି ମନ୍ତ୍ରୀ; ରାହୁ ସେବକ—ଏହିପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 16

ताम्रशुक्लरक्तहरित्पीतचित्रासिता रवेः । वर्णा व अव्यहहरीद्रा शचीकौधिपारवेः ॥ १६ ॥

ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ର ବର୍ଣ୍ଣ—ତାମ୍ର, ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ, ହରିତ, ପୀତ, ଚିତ୍ର ଓ ଅସିତ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ଯଥା ଅବ୍ୟହ-ହରିଦ୍ରା ପରି ଫିକା ପୀତ, ଶଚୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଓ ସାଗର-ପ୍ରଦେଶ (ଜଳତତ୍ତ୍ୱ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବର୍ଣ୍ଣ।

Verse 17

रविशुक्रारराह्वर्केन्दुविदीज्या दिगीश्वराः । क्षीणेंद्वर्काररविजाः पापा पापयुतो बुधः ॥ १७ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁକ୍ର, କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ), ରାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ, ବୃହସ୍ପତି ଏବଂ ଦିଗୀଶ୍ୱରମାନେ—ଏମାନେ ଅଧିଦେବତା ଭାବେ ଜ୍ଞେୟ। କ୍ଷୀଣଚନ୍ଦ୍ରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ‑ମଙ୍ଗଳ‑ଶନି ଯୋଗେ ଅଶୁଭ ଫଳ; ପାପଗ୍ରହଯୁକ୍ତ ବୁଧ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ହୁଏ।

Verse 18

क्लिबौ बुधार्की शुक्रेन्दू स्रियौ शेषा नराः स्मृताः । शिखिभूमिपयोवारिवासिनो भूसुतादयः ॥ १८ ॥

ବୁଧ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନପୁଂସକ ସ୍ୱଭାବ; ଶୁକ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱଭାବ; ଶେଷ ଗ୍ରହମାନେ ପୁରୁଷ ସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି ଅଗ୍ନିବାସୀ, ଭୂମିବାସୀ, ଜଳବାସୀ ଓ ଭୂସୁତ (ମଙ୍ଗଳ) ଆଦି ମଧ୍ୟ ସେହି ଭେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 19

कवीज्यौ कुजसूर्यौ च वेदो ज्ञो वर्णपाः क्रमात् । सौरोंऽत्यजाधिपः प्रोक्तो राहुर्म्लेच्छाधिपस्तथा ॥ १९ ॥

କବି (ଶୁକ୍ର), ଇଜ୍ୟ (ବୃହସ୍ପତି), କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏମାନେ କ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ବୋଲି କଥିତ। ଶୌରି (ଶନି) ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନଙ୍କର ଅଧିପତି; ରାହୁ ମଧ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 20

चंद्रार्कजीवाज्ञसितौ कुजार्की सात्त्विकादिकाः । देवतेंद्वग्निरैवलाभूकोसखायोपराधिपाः ॥ २० ॥

ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି, ବୁଧ, ଶୁକ୍ର ଓ ଶନି—ଏମାନେ କ୍ରମେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଆଦି ସ୍ୱଭାବଭେଦରେ ବୋଧ୍ୟ; କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସ୍ୱଭାବର। ଏମାନଙ୍କର ଅଧିଦେବତା ସୋମ, ଅଗ୍ନି ଆଦି ଦେବଗଣ, ଯେମାନେ ଫଳକୁ ନିୟମ କରନ୍ତି।

Verse 21

वस्रं स्थलं नवं वह्निकहतं मद्यदं तथा । स्फुटितं रवितस्तांम्रं तारे ताम्रपुनिस्तथा ॥ २१ ॥

ପଥାରିତ ବସ୍ତ୍ର, ନୂତନ ଆସନ/ସ୍ଥଳ, ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ବସ୍ତୁ, ଏବଂ ମଦ୍ୟପାତ୍ର; ଫାଟିଥିବା ପାତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ତାମ୍ର, ଓ ପୁନଃପୁନଃ ତପ୍ତ ତାମ୍ର—ଏସବୁ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଶୁଚି ଓ ଅନର୍ହ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 22

हेमकांस्यायसी त्र्यंशैःशिशिराद्याः प्रकीर्तिताः । सौरशुक्रारचंद्रज्ञगुरुषूद्यत्सु च क्रमात् ॥ २२ ॥

ତିନି ଅଂଶ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, କାଂସ୍ୟ ଓ ଲୋହା ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଶିଶିର ଆଦି ବିଭାଗ କ୍ରମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁକ୍ର, ରାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ ଓ ଗୁରୁ ଉଦିତ ହେଲେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ॥२२॥

Verse 23

त्र्याशत्रिकोणतुर्याष्टसप्तमान्येन वृद्धितः । सौरेज्यारापरे पूर्णे क्रमात्पश्यंति नारद ॥ २३ ॥

ହେ ନାରଦ! ତ୍ର୍ୟଂଶ, ତ୍ରିକୋଣ, ଚତୁର୍ଥ, ଅଷ୍ଟମ ଓ ସପ୍ତମର କ୍ରମିକ ବୃଦ୍ଧି ଲାଗୁ କରି ସେମାନେ ସୌର, ଜ୍ୟା ଓ ଆର ବିଭାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳକୁ କ୍ରମେ ଦେଖନ୍ତି॥২৩॥

Verse 24

अयनक्षणघस्रर्तुमासार्द्धशरदो रवेः । कटुतिक्तक्षारमिश्रमधुराम्लकषायकाः ॥ २४ ॥

ରବିଙ୍କର ଅୟନ, କ୍ଷଣ, ଦିନ, ଋତୁ, ମାସ ଓ ଅର୍ଧବର୍ଷ—ଏହି ସମୟବିଭାଗ। ଏହିପରି ରସ—କଟୁ, ତିକ୍ତ, କ୍ଷାର, ମିଶ୍ର, ମଧୁର, ଆମ୍ଲ ଓ କଷାୟ—ବୋଲି ବିଭକ୍ତ॥২৪॥

Verse 25

त्रिकोणात्सांत्यधाधर्मायुः सुखखोद्यपः सुहृत् । जीवो जीवज्ञौ सितज्ञौ व्यर्का व्याराः क्रमादमी ॥ २५ ॥

ତ୍ରିକୋଣରୁ କ୍ରମେ ଶାନ୍ତି, ଧର୍ମର ଆଧାର, ଆୟୁ, ସୁଖ, ଉନ୍ନତିଦାୟକ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରୟାସ, ଏବଂ ସୁହୃଦ (ସତ୍ୟ ମିତ୍ର) ଜନ୍ମେ। ପରେ ଜୀବ, ଜୀବଜ୍ଞ, ଶୁଦ୍ଧ (ସିତ) ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ—ଏହି ଅବସ୍ଥାମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ କୁହାଯାଇଛି॥২৫॥

Verse 26

वींद्वर्का विकुजेंद्वर्काः सुहृदोऽन्येरवेर्धृताः । मिथोधनव्ययायत्रिबंधुव्यापारगः सुहृत् ॥ २६ ॥

କେତେକ ମିତ୍ର କେବଳ ନାମମାତ୍ର—ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର; ଆଉ କେତେକ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ର କାଳରୂପ ରବିଦ୍ୱାରା ଧୃତ (ସ୍ଥିର) ରହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନାମମାତ୍ର ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ଧନହାନି କରାଇ, ତ୍ରିବିଧ ବନ୍ଧୁ-ବନ୍ଧନରେ ଫସାଇ, ଲୋକବ୍ୟବହାରରେ ଟାଣିନେଇପାରେ॥২৬॥

Verse 27

ध्येकानुभक्ता मयान् ज्ञात्वा मिश्रीदीत्सहजान्मुने । मत्कालोधिसुहृन्मित्रपूर्वकान्कल्पयेत्पुनः ॥ २७ ॥

ହେ ମୁନେ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଅନୁଭବରେ ଯେମାନେ ଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଣି ପୁଣି ଯଥୋଚିତ କାଳ-ମାନ ଅନୁସାରେ ସୁହୃଦ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଜୀବନାଚାରକୁ ସୁସଂଗଠିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

स्वोच्चत्रिकोणगेहा प्रनवांशैस्थानजं बलम् । दिक्षु सौम्येज्ययोः सूर्यारयोः सौरे सिताब्जयोः ॥ २८ ॥

ଗ୍ରହମାନେ ଉଚ୍ଚ, ତ୍ରିକୋଣ କିମ୍ବା ସ୍ୱଗୃହରେ ଥିଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ନବାଂଶ ଭାଗ ପାଇଲେ ସ୍ଥାନଜ ବଳ ପାଆନ୍ତି। ଦିଗ୍ବଳ ବୁଧ-ଗୁରୁଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ, ଶନିକୁ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର-ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗରେ ମନାଯାଏ।

Verse 29

रवाहृतूदगनेन्ये तु वक्रि च समागमे । उत्तरस्था दीप्तकराश्चेष्टा वीर्ययुता मताः ॥ २९ ॥

ଯେ ଗ୍ରହମାନେ ନିଜ ଗତିରେ ବହି ଉତ୍ତରାଭିମୁଖ ଉଦୟ କରନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ବକ୍ର (ପ୍ରତିଗାମୀ) ସଂଯୋଗ ସମୟରେ—ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟାବଳସମ୍ପନ୍ନ, ଦୀପ୍ତ କିରଣଯୁକ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୀର୍ୟବାନ୍ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 30

निशींदुकुजसौराश्च सर्वदा क्षोह्नि चापरे । क्रूराः कृष्णे सिते सौम्याः मतं कालबलं बुधैः ॥ ३० ॥

ରାତ୍ରି, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନି ସଦା କ୍ରୂର ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି; କେତେକ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୋଭ ହେଲେ କ୍ରୂର ହୁଅନ୍ତି। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ତୀବ୍ର, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସୌମ୍ୟ—ଏହି ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମତରେ କାଳବଳ।

Verse 31

सौरारज्ञेज्यशुक्रेंदुसूर्याधिक्यं परस्परम् । पापास्तु बलिनः सौम्या विवक्षाः कण्टकोपगे ॥ ३१ ॥

ଶନି, ମଙ୍ଗଳ, ଗୁରୁ, ଶୁକ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ହେ ସୌମ୍ୟ, ପାପଗ୍ରହ ବଳବାନ ହେଲେ ଶୁଭଗ୍ରହମାନେ କଣ୍ଟକଦୋଷରେ ବାଧିତ ହୋଇ ନିଷ୍ଫଳ ପରି ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

क्लीबे तदूशनाद्वापि चंद्रार्कांशसमं जनुः । स्वांशे पापाः परांशस्थाः सौम्यालग्नं वियोनिजम् ॥ ३२ ॥

କ୍ଲୀବ-ସ୍ୱଭାବ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜନ୍ମ ତେବେ କୁହାଯାଏ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶ ସମାନ ହୁଏ। ପାପଗ୍ରହ ସ୍ୱାଂଶରେ, ଶୁଭଗ୍ରହ ପରାଂଶରେ ଓ ଲଗ୍ନ ଶୁଭ ହେଲେ ସେ ଜନ୍ମ ‘ବିୟୋନିଜ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 33

निर्बलं च तदादेश्यं वियोनेर्जन्म पंडितैः । शीर्षं वक्रगले पादावंसौ पृष्टमुरस्तथा ॥ ३३ ॥

ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି—ଦୋଷଯୁକ୍ତ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଯୋନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଜନ୍ମ ‘ନିର୍ବଳ’ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଲକ୍ଷଣ—ମୁଣ୍ଡ, ବାଙ୍କା ଗଳା, ପାଦ, କାନ୍ଧ, ପିଠି ଓ ବକ୍ଷ।

Verse 34

पार्श्वे कुक्षी त्वपानांघ्री मेढ्रमुष्कौ तथा स्फिजौ । पुच्छं चतुष्पदांगेषु मेषाद्या राशयः स्मृताः ॥ ३४ ॥

ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ମେଷାଦି ରାଶିଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ—ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ କୁକ୍ଷି, ଅପାନ ଓ ପାଦ, ମେଢ୍ର ଓ ମୁଷ୍କ, ସ୍ଫିଜ (ନିତମ୍ବ), ଏବଂ ପୁଚ୍ଛ।

Verse 35

लग्नांशाद्ग्रहयुग्दृष्ट्वा वर्णान्बलयुताद्वदेत् । दृक्समानप्रमाणांश्च इष्टे रेखां स्मरस्थितैः ॥ ३५ ॥

ଲଗ୍ନାଂଶ ସହ ଗ୍ରହଯୁଗକୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ବଳ ଅନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ। ସମଦୃଷ୍ଟି-ପ୍ରମାଣ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ, ଇଷ୍ଟ ‘ରେଖା’କୁ ସ୍ମରଣରେ ରଖି, ଯଥାସ୍ଥାନେ ଲେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 36

खगत्र्यंशे बलाग्नेगे चरमांशे ग्रहान्विते । वांशे स्थलांबुजः सौरेर्द्वीक्षायोगभवा द्विजाः ॥ ३६ ॥

‘ଖଗ’ ନାମକ ରାଶିରେ ତ୍ର୍ୟଂଶ ପଡ଼ି, ଚରମାଂଶ ଗ୍ରହଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଶୌରି (ଶନି)ର ପ୍ରଭାବ ଓ ‘ଦ୍ୱୀକ୍ଷା-ଯୋଗ’ ସଂଯୋଗରୁ ‘ସ୍ଥଲାମ୍ବୁଜ’ ବଂଶରେ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଜନ୍ମ ହୁଏ।

Verse 37

विप्रलैस्तनुजचंद्रेज्यार्कैस्तरूणां जनिं वदेत् । स्थलांबुभेंदोशकृतश्चेतरेषामुदाहृतः ॥ ३७ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ/ଉତ୍ପତ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳ, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଳାଦିରୁ ବୋଲି ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି॥୩୭॥

Verse 38

स्थलांबु च पतिः खेटो लग्नाद्यावन्मिते गृहे । तावंत एव तखः स्थलजा जलजास्तथा ॥ ३८ ॥

ସ୍ଥଳ ଓ ଜଳର ଅଧିପତି ଯେ ଗ୍ରହ, ସେ ଲଗ୍ନରୁ ଗଣିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଗୃହରେ ଯେତେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେତେ ପରିମାଣର ଫଳ ଦେଉଛି; ଏହିପରି ସ୍ଥଳଜ ଓ ଜଳଜ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଫଳ ବୁଝିବା ଉଚିତ॥୩୮॥

Verse 39

अंतःसारा रवौ सौरे दुर्भगाः क्षीरिणो विधौ । भौमे कंटकिनो वृक्षा ईज्ये ज्ञे सफलाफलौ ॥ ३९ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟାଧୀନେ ବୃକ୍ଷ ଅନ୍ତଃସାରଯୁକ୍ତ ଓ ଦୃଢ ହୁଏ; ଶନିଆଧୀନେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ରାଧୀନେ କ୍ଷୀରଯୁକ୍ତ (ଦୁଧିଆ ରସଧାରୀ) ହୁଏ; ମଙ୍ଗଳାଧୀନେ କଣ୍ଟକୀ। ବୃହସ୍ପତି ଓ ବୁଧାଧୀନେ ପୁଷ୍ପ-ଫଳସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ॥୩୯॥

Verse 40

पुष्पिता भार्गवे स्निग्धाश्चंद्रेऽथ कटुकाः कुजे । अशुभर्क्षे शुभः खेटः शुभं वृक्षं कुभूमिजम् ॥ ४० ॥

ଶୁକ୍ରାଧୀନେ ବୃକ୍ଷ ପୁଷ୍ପିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ରାଧୀନେ ସ୍ନିଗ୍ଧ, କୋମଳ ଓ ମନୋହର ହୁଏ; ମଙ୍ଗଳାଧୀନେ କଟୁ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୁଏ। ଅଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହ ଶୁଭ ହୋଇପାରେ; ଏବଂ ବୃକ୍ଷ ଶୁଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ (ଫଳ/ଉପଜ) ଅଶୁଭ ହୋଇପାରେ॥୪୦॥

Verse 41

कुर्याद्विलोमगो वापि स्वांशोक्तपरगैः समम् । कुजेंदुहेतुकं स्त्रीणां प्रतिमासमिहार्तवम् ॥ ४१ ॥

କେହି ବିଲୋମ (ଅନିୟମିତ) ପ୍ରକାରେ ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତିମାସ ରଜଃପ୍ରବୃତ୍ତି ସ୍ୱାଂଶ-ପରାଂଶ ଫଳ ସମାନ ଭାବେ ଘଟେ; ଏହାର କାରଣ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର॥୪୧॥

Verse 42

नेष्टस्थेज्येऽन्यथास्ते स्त्रीयुंक्तासन्नरेक्षिते । पापयुक्तेक्षिते द्यूने रुषा प्रीत्या शुभग्रहैः ॥ ४२ ॥

ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ ଅନିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଥାଇ ଶୁଭଲକ୍ଷଣର ବିପରୀତ ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ସ୍ତ୍ରୀଗ୍ରହ/ସ୍ତ୍ରୀରାଶି ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରକ୍ଷାଦୃଷ୍ଟି ନ ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ସପ୍ତମ ଭାବ ପାପଗ୍ରହ ଯୋଗ କିମ୍ବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୀଡିତ ହୁଏ—ତେବେ ଶୁଭଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଫଳ ଦେଇ, କ୍ରୋଧମିଶ୍ରିତ ଓ କେତେକବେଳେ ପ୍ରୀତିସହ ହୁଏ।

Verse 43

शुक्रार्केंदुजैः स्वांशस्थैरीज्य चांगत्रिकोणगे । भवेदपत्यं विप्रेन्द्र पुंसां सद्वीर्यशालिनाम् ॥ ४३ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ କୁଜ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱାଂଶରେ ଥାନ୍ତି ଏବଂ ଗୁରୁ ତ୍ରିକୋଣସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସଦ୍ବୀର୍ୟଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେ ସନ୍ତାନଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 44

अस्रेऽर्केंदो कुजार्की चेत्पुंस्रियोरामयप्रदौ । व्ययखगो युक्तौ चैकदृष्ट्या नृत्युप्रदौ तयोः ॥ ४४ ॥

ଯଦି ଅଷ୍ଟମ ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଥାନ୍ତି, ଏବଂ କୁଜ-ଶନି ଯୁତି ହୁଏ, ତେବେ ସେମାନେ ପୁରୁଷ-ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ରୋଗଦାୟକ ହୁଅନ୍ତି। ଆଉ ଯୁତି ହୋଇ ଏକ ସଂଯୁକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁଫଳ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 45

शुक्रार्क्रौ मातृपितरौ दिवा नक्तं शशीनजौ । मातृष्वसृपितृव्याख्यौ वा पद्मेजि समे शुभौ ॥ ४५ ॥

ଶୁକ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତା-ପିତା ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସଦୃଶ କୁହାଯାଇଛି। କିମ୍ବା, ହେ ପଦ୍ମଜ! ମାତୃସ୍ୱସା (ମାଉସୀ) ଓ ପିତୃବ୍ୟ (ଚାଚା) ସମ (ବଳ/ସ୍ଥିତି) ହେଲେ ଶୁଭ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 46

पापदृष्टे शुभे क्षीणे तुंगे वा लग्नगेयमे । क्षीणेंदुकुजसंदृष्टे मृत्युमेत्य गता ध्रुवम् ॥ ४६ ॥

ଯଦି କୌଣସି ଶୁଭଗ୍ରହ ପାପଦୃଷ୍ଟିରେ ପୀଡିତ ହୋଇ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ସେ ଉଚ୍ଚରେ ଥାଉ କି ଲଗ୍ନରେ ଥାଉ; ଏବଂ କ୍ଷୀଣଚନ୍ଦ୍ର ଓ କୁଜର ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ପଡ଼େ—ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 47

युगपद्वा पृथक्सस्थौ लग्नेंदू पापमध्यगौ । यदा तदा गर्भयुता नारी मृत्युमवाप्नुयात् ॥ ४७ ॥

ଲଗ୍ନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକାସାଥି ଥାଉ କି ଅଲଗା ଥାଉ, ଯଦି ଉଭୟ ପାପଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘେରାଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ ସମୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ ହୁଏ।

Verse 48

लग्नांञ्चद्राच्च तुर्यस्थैः पापैर्निधनगे कुजे । नष्टेंदौ कुजरव्योश्च बंधुरिष्पगयोर्मृतिः ॥ ४८ ॥

ଲଗ୍ନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଉଭୟରୁ ଚତୁର୍ଥ ଭାବରେ ପାପଗ୍ରହ ଥାଇ, କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ନିଧନଭାବରେ ଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ନଷ୍ଟ/ପୀଡିତ ହୋଇ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଥିଲେ—ବନ୍ଧୁ ଓ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସାଥୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁସୂଚନା ହୁଏ।

Verse 49

तन्वस्तसंस्थयोर्भौमरव्योः शस्रभवः क्षयः । यन्मासाधिपतिर्नष्टस्तन्मासं संस्रवे त्यजेत् ॥ ४९ ॥

ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ‘ତନ୍ୱସ୍ତ’ ଓ ‘ସଂସ୍ଥ’ ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ, ଶସ୍ତ୍ରଜନିତ ବିନାଶକର କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଯେ ମାସର ଅଧିପତି ନଷ୍ଟ/ପୀଡିତ, ସେ ମାସକୁ ମୁଖ୍ୟ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

लग्नेंदुगैः शुभैः खेटैस्त्रिकोणार्थास्तभूखगैः । पापैस्त्रिषष्टलाभस्थैः सुखी गर्भो रवीक्षितः ॥ ५० ॥

ଲଗ୍ନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୁଭଗ୍ରହ ଥାଇ, ଶୁଭଗ୍ରହମାନେ ତ୍ରିକୋଣ ଓ ଧନଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଥାଇ, ପାପଗ୍ରହ ତୃତୀୟ, ଷଷ୍ଠ ଓ ଲାଭଭାବରେ ଥିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ ଗର୍ଭ ସୁଖକର ଓ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 51

ओजभे पुरुषांशेऽर्केज्येंदुलग्नैर्बलान्वितैः । गुर्वर्कौ विषमस्थौ वा युंजन्म प्रवदेत्तदा ॥ ५१ ॥

ଲଗ୍ନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳବାନ ହୋଇ ବିଷମ ରାଶି ଓ ପୁରୁଷାଂଶରେ ଥିଲେ—ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଫଳ କହିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଗୁରୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଷମ (ପୁରୁଷ) ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ନିଷ୍କର୍ଷ।

Verse 52

युग्मभांशस्थितैस्तैस्तु वक्रेंदुभृगुभिस्तथा । यामस्थानगतैर्वाच्यं स्रियो जन्म मनीषिभिः ॥ ५२ ॥

ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରହମାନେ ଯୁଗ୍ମ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶୁକ୍ର ବକ୍ରଗତି ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯାମସ୍ଥାନରେ ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ମନୀଷୀମାନେ ସ୍ତ୍ରୀଜନ୍ମ କହନ୍ତି।

Verse 53

द्व्यंगस्था बुधसंदृष्टाः स्वपक्षेय मलंकराः । लग्नं विनौजभावस्थः सौरः पुंजन्मकृत्तथा ॥ ५३ ॥

ଦ୍ୱିସ୍ୱଭାବ ରାଶିରେ ଥିବା ଗ୍ରହମାନେ ବୁଧଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଲେ ସ୍ୱପକ୍ଷରେ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ଲଗ୍ନ ବ୍ୟତୀତ ସମ ଭାବରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ରଜନ୍ମକାରକ କୁହାଯାଏ।

Verse 54

मिथो रवींदूर्ज्ञार्की वा पश्यतः समगं रविः । वक्रो वांगविधू ओजे जज्ञौ युग्मौजसंस्थितौ ॥ ५४ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରସ୍ପର ଦୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ଓଜ (ବିଷମ) ଭାଗରେ ବକ୍ରଗତି ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମି, ଯୁଗ୍ମ-ଓଜ ବିନ୍ୟାସରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 55

कुजेक्षितेपुमांशेदुहिता क्लीब जन्मदा । समे सितेन्दू ओजस्था ज्ञारांगोज्या नृवीक्षितौ ॥ ५५ ॥

କୁଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପୁମାଂଶରେ ପଡିଲେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହୁଏ, କ୍ଲୀବତ୍ୱର ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଶୁକ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ହୋଇ ଓଜସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଜନ୍ମ ବଳସମ୍ପନ୍ନ; ଏବଂ ବୁଧ-ସୂର୍ଯ୍ୟ-କୁଜ ଯୋଗ ସହ ଲଗ୍ନରେ ଗୁରୁଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ କୁହାଯାଏ।

Verse 56

लग्नेंदुसमगौ युग्मस्थाने वा यमलंकराः । ग्रहोदयस्थान्द्यंगांशान्पश्यति ज्ञे स्वभागगे ॥ ५६ ॥

ଲଗ୍ନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, କିମ୍ବା ସେମାନେ ଯୁଗ୍ମ/ଦ୍ୱିସ୍ୱଭାବ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ, ଦେହ ଯମଲ-ଲକ୍ଷଣ (ଜୁଡ଼ିଆ-ସଦୃଶ) ହୁଏ। ଏବଂ ବୁଧ ସ୍ୱଭାଗରେ ଥିଲେ, ସେ ଗ୍ରହୋଦୟସ୍ଥାନ ଓ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ଅଂଶମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।

Verse 57

त्रितयं ज्ञांशकाद्युग्मममिश्रैः सममादिशेत् । लग्ने चापांत्यभागस्थे तदंशस्थबलिग्रहैः ॥ ५७ ॥

ଜ୍ଞାଂଶକାଦି ତ୍ରୟ ଓ ଯୁଗ୍ମକୁ ଅନ୍ୟ ସହ ନ ମିଶାଇ ସମ ପ୍ରମାଣରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଧନୁର ଶେଷ ଭାଗରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ, ସେଇ ଅଂଶରେ ଥିବା ବଳବାନ ଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ଫଳ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 58

वीर्याढ्यज्ञार्किसदृष्टैः कोशस्थावहवोगिनः । सितारेज्यार्कचंद्रार्किज्ञांगेशोर्केंदवोऽधिपाः ॥ ५८ ॥

ବୀର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞଜ୍ଞାନ ଓ ଋଷିଦୃଷ୍ଟିବଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଯେ କୋଷସ୍ଥ, ଭାରବାହକ ଓ ଭୋଗାଧିକାରୀ—ସେମାନେ ଅଧିପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଶ୍ୱେତ (ଶୁକ୍ର), ତାରାମଣ୍ଡଳ, ବୃହସ୍ପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶନିପୁତ୍ର, ବୁଧ, ଅଙ୍ଗିରା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 59

मासानां तत्समं वाच्यं गर्बगस्थस्य शुभाशुभम् । त्रिकोमे ज्ञे परैर्नष्टैर्द्विमुखाह्निकपान्वितः ॥ ५९ ॥

ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁର ଶୁଭାଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ମାସ ଅନୁସାରେ ସେହିପରି କହିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାତା ତ୍ରିକୋଣ-ଯୋଗ ପାଇ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ନଷ୍ଟ/ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଫଳ ‘ଦ୍ୱିମୁଖ’ ବୋଲି—ଦୈନିକ କ୍ରିୟା ଓ ପାନରେ ଅନିୟମ ସହ—କୁହାଯାଏ।

Verse 60

अवागावाटावशुभैर्भसंधिस्थैः प्रजायते । वीरान्सगीश्चदष्टेध्वष्टार्कातभसंहिताः ॥ ६० ॥

ଅଶୁଭ ଧ୍ୱନି-ସଂଯୋଗ ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ ସନ୍ଧିରୁ ବିକୃତ ଗଠନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଦୂଷିତ ପାଠକ୍ରମ ଓ ଭଙ୍ଗା ବିନ୍ୟାସରୁ ବୀରଭାବ ଓ ପବିତ୍ର ଅର୍ଥ କାଟିଯାଏ—ବିକୃତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 61

आरार्की चेज्यभांशस्थौ सदंतोगर्भकस्तदाः । खर्भेजे भुविमंदारदृष्टे कुब्जस्तु गर्भगः । पर्गुर्मीने यमेद्वारैर्दष्टेथांगेभघसंधिगे ॥ ६१ ॥

ଯେତେବେଳେ (ଗ୍ରହ) ବୃହସ୍ପତିର ଅଂଶରେ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ‘ସଦନ୍ତ-ଗର୍ଭ’ ନାମକ ଅବସ୍ଥା ହୁଏ। ‘ଖର୍ଭ’ ରାଶିରେ ଭୌମ ମନ୍ଦାରର ଦୃଷ୍ଟି ପଡିଲେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ‘କୁବ୍ଜ’ (କୁବଡ଼) ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ‘ପର୍ଗୁର’ ମୀନରେ ଥାଇ ଯମଦ୍ୱାର ପୀଡିତ ହେଲେ, ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କର ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ ଦୋଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 62

पापैर्जडो विधौ गर्भः शुभदृष्टिविवर्जिते । मृगांत्यगे वामनकः सौरेंद्रर्कनिरीक्षिते । धीनयोदपगैस्त्र्यंशैः पापास्तैरसिरोह्रदाः ॥ ६२ ॥

ଶନି ପାପଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଓ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟିବିହୀନ ଥିଲେ ଗର୍ଭାଧାନରେ ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁ ଜଡବୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ମୃଗଶୀର୍ଷାର ଶେଷରେ ଗର୍ଭ ହେଲେ ବାମନତ୍ୱ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସହ ଧୀନ-ଯୋଦପ ଆଦି ପାପ ତ୍ର୍ୟଂଶ ଥିଲେ ସେହି ପାପଗ୍ରହ ଶିରୋରୋଗ ଓ ରକ୍ତବିକାର ଭଳି ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 63

रवींदुयुक्ते सिंहेंगे माहेयार्किनिरीक्षिते । नेत्रहीना मिश्रखेटैर्दृष्टे बुद्धुदलोचनाः । व्ययेजो वामनयनं दक्षं सूर्यो विनाशयेत् ॥ ६३ ॥

ସିଂହରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଯୁତି ହୋଇ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ି, ମିଶ୍ର ଗ୍ରହପୀଡା ଥିଲେ ଲୋକେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ୍ଦଦୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଯୋଗ ବ୍ୟୟସ୍ଥାନରେ ହେଲେ ବାମ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ; ଯଦି କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ ତେବେ ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 64

नेष्टा योगाः शुभैर्दृष्टाः पापाः स्युर्नात्र संशयः । मंदेऽस्ते मंदभांशेंगे निषैकेब्दत्रये जनिः ॥ ६४ ॥

ସାଧାରଣତଃ ଶୁଭ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ଯୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପଦୃଷ୍ଟିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଅଶୁଭ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶନି ଅସ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଲଗ୍ନ ଶନିଭାଂଶରେ ପଡ଼ିଲେ, ନିଷେକ ପରେ ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ।

Verse 65

द्वादशाब्दे शशिन्येवं सुतावपि विचिंतयेत् ॥ ६५ ॥

ବାରୋ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲେ, ଏହିପରି ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ର ବିଷୟରେ—ଏବଂ ନିଜ ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ—ତଦ୍ରୂପ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 66

आधानेंदुद्वादशांशा पापास्तद्राशिभिः पुरः ॥ ६६ ॥

ଗର୍ଭାଧାନ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶାଂଶଗୁଡ଼ିକ ପାପଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ—ବିଶେଷତଃ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜ-ନିଜ ରାଶିର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଥିଲେ—ସେମାନେ ଅଶୁଭ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 67

शशांके जन्मभागादिद्वि घ्नमिष्टकलाः स्मृताः ॥ ६७ ॥

ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବିଚାର କଲେ, ଜନ୍ମଭାଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଭାଗରୁ ଲଭ୍ୟ ଶୁଭ କଳାମାନେ ସ୍ମୃତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 68

पितुः परोक्षे जन्मस्यादिन्दौ लग्नमपश्यति ॥ ६८ ॥

ପିତା ପରୋକ୍ଷ (ଅନୁପସ୍ଥିତ) ଥିଲେ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ନ ଦେଖାଗଲେ ଲଗ୍ନ ଜଣା ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 69

मध्याद्भ्रष्टेर्के विदेशस्थे जनने नारिजन्म वै । मंदेंगस्थे कुजेस्ते च ज्ञोस्फुजि मध्यगे विधौ ॥ ६९ ॥

ଜନ୍ମବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରୁ ଖସି ବିଦେଶସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ସ୍ତ୍ରୀ-ଜନ୍ମ ସୂଚିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶନି ଅଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ଓ କୁଜ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ; ଏବଂ ବୁଧ ‘ସ୍ଫୁଜିତ’ ରାଶିରେ ଥାଇ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହେଲେ—ଏହି ଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ସେହି ଫଳର ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 70

पापांगेब्जे त्रिभागे लौ स्वायगैः सद्भिरुद्गतः । सूर्यस्तद्दृष्टिगो वापि ज्ञेयो ज्योतिर्विदां वरैः ॥ ७० ॥

ରାଶିଚକ୍ରରୂପ ପଦ୍ମରେ ‘ଲୌ’ ନାମକ ରାଶିର ତୃତୀୟ ଭାଗରେ, ସୁଶିକ୍ଷିତ ଗଣକମାନଙ୍କ ଗଣନାନୁସାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ; କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରେଖାରେ ଥିଲେ—ଜ୍ୟୋତିଷବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହିପରି ଜାଣିବାକୁ କହନ୍ତି।

Verse 71

चतुष्पदर्क्षगे भानौ शेर्षैबलयुतैः खगैः । कोशादतौ तु यमलौ जायेते मुनिसत्तम ॥ ७१ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଚତୁଷ୍ପଦ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଗର୍ଭକୋଷରୁ ଦୁଇ ଯମଲ (ଯମଜ) ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି—ଶିରୋଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ବଳବାନ ଏବଂ ଖଗସ୍ୱଭାବୀ।

Verse 72

सार्क्यारसिंहोज्ञाजांसे भांशतुत्यांगनालयुक् । लग्नमिंदुं च सार्केंदुं न पश्यति यदा गुरुः ॥ ७२ ॥

ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ଲଗ୍ନକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ, କିମ୍ବା ଶନି-ଯୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ନଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ସିଂହାଦି ଅଂଶ ଓ ବୁଧାଦି ବିଭାଗରେ ପାପ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରବଳ ହୁଏ—ତେବେ ଜାତକ ଅଶୁଭ ନିବାସ-ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ଓ କ୍ଲେଶପୀଡିତ ହୁଏ।

Verse 73

सपापगोऽर्को जायो वा परवीर्यप्रसूतिकृत् । पापभस्थौ पापखेटैः सूर्यार्घानत्रिकोणगौ ॥ ७३ ॥

ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାପ-ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ପରାଧୀନତା (ଜାୟ-ଭାବ) ଦେଉଛି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷର ବୀର୍ୟରେ ସନ୍ତାନୋତ୍ପତ୍ତିର ସୂଚନା କରେ। ଏହିପରି ପାପସ୍ଥାନରେ ପାପଗ୍ରହ ଥିଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅର୍ଘ-ବିଭାଗର ତ୍ରିକୋଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ—ଏମିତି ଫଳ ଦର୍ଶାଯାଏ।

Verse 74

विदेशगः पितावृद्धः खेवा राशिवशात्यये । पूर्ण इंढौ स्वभेशेज्ञे शुभे मुव्यंवुजे तनौ ॥ ७४ ॥

ଜାତକ ବିଦେଶରେ ଥିଲେ ଓ ପିତା ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ, ଫଳ ରାଶିର ଅଧୀନରେ ବିଚାର୍ଯ୍ୟ। ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ, ସ୍ୱରାଶିରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀର ରାଶିରେ ଥାଏ—ବିଶେଷତଃ ତନୁ-ଭାବରେ ଶୁଭଯୋଗ ହେଲେ—ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 75

द्यूनस्थे वा विधौ यातेंगना नारी प्रसूयते । अब्धांगमन्भगः पूर्णे ज्यो वा पश्यति नारद ॥ ७५ ॥

ହେ ନାରଦ, ଯଦି ବୁଧ ଦ୍ୟୂନସ୍ଥାନ (ସପ୍ତମ ଭାବ) ରେ ଥାଏ କିମ୍ବା ସେଠାକୁ ଗତ ହୁଏ, ତେବେ ନାରୀ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରସବ କରେ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଂଶ/ଭାଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତେବେ ଦୀପ୍ତ ଜ୍ୟୋତି ଦେଖାଯାଏ।

Verse 76

स्वबंलग्नगः सूतिः सलिले नात्र संशयः । पापदृष्टे यमे गुद्यां जन्मांगाजव्ययस्थिते ॥ ७६ ॥

ଲଗ୍ନ ଯଦି ଜଳରାଶିରେ ଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରସବ ଜଳରେ କିମ୍ବା ଜଳସମୀପରେ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯମଙ୍କ ପାପଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ, ବିନ୍ଦୁ ଗୁଦପ୍ରଦେଶରେ ପତିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଜନ୍ମକାରକ ବ୍ୟୟସ୍ଥାନ (ଦ୍ୱାଦଶ) ରେ ଥିଲେ—ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।

Verse 77

कर्कातिलग्नगेशौरेवटे जन्माब्जवीक्षिते । मंदे जन्मगते लग्ने बुधसूर्येंदुवीक्षिते ॥ ७७ ॥

ଯେତେବେଳେ କର୍କଟ ଲଗ୍ନ ହୁଏ ଓ ଲଗ୍ନେଶ ବୃଷଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଜନ୍ମଲଗ୍ନକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରେ; ପୁନଃ ଶନି ଲଗ୍ନରେ ଥାଇ ଲଗ୍ନ ଉପରେ ବୁଧ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼େ—ଏହି ଯୋଗ କଥିତ।

Verse 78

क्रीडास्थाने देवगेहेप्यूषरे च क्रमाज्जनिः । श्मशाने लग्नदृगसृग्राम्यस्थानेब्जभार्गवौ ॥ ७८ ॥

କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନ, ଦେବାଳୟ ଓ ଉଷର ଭୂମିରେ—କ୍ରମେ ଶନିର ଉତ୍ପତ୍ତି/ଫଳଦାୟକତା କୁହାଯାଏ। ଶ୍ମଶାନରେ ଲଗ୍ନଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି ଓ କଠୋର ଦୃଷ୍ଟି ସୂଚିତ; ଗ୍ରାମ୍ୟସ୍ଥାନରେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 79

अग्निहोत्रगृहे जीवोऽर्को भूषाभरणे गृहे । शिल्पालये बुधो जन्म कुर्याद्बलसमन्वितः ॥ ७९ ॥

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ରକ୍ଷିତ ଗୃହରେ ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ବଳବାନ ହୁଏ; ଭୂଷା-ଆଭରଣ ଗୃହରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳ ପାଏ; ଶିଳ୍ପାଳୟରେ ବୁଧ ଜନ୍ମକାଳରୁ ବଳସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦେଏ।

Verse 80

भासमाने सरे मार्गे स्थिरे स्वर्क्षांशगे गृहे । त्रिकोणगज आरार्क्योरस्ते वा सृज्यतेऽम्बया ॥ ८० ॥

ଯେତେବେଳେ ସରୋବର ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ ଓ ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥାଏ, ଏବଂ ଗୃହ ସ୍ୱନକ୍ଷତ୍ରାଂଶ ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ଥିର ଥାଏ; ତ୍ରିକୋଣରେ ଶୁଭ ଗଜଚିହ୍ନ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଗତି/ଦିଗରେ ଥାଏ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହୁଏ—ତେବେ ଅମ୍ବା ଶୁଭ ଫଳ/ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 81

गुरुदृष्टे तु दीर्घायुः परं च प्राप्यते पुनः । पापदृष्टे विधौलग्नेऽस्तेकुजे तु विनश्यति ॥ ८१ ॥

ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ପୁନଃ ପରମ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଲଗ୍ନ ପାପଦୃଷ୍ଟିରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ—ବୁଧ ଉଦୟ ଓ କୁଜ ଅସ୍ତ/ଦଗ୍ଧ ଥିଲେ—ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 82

भवे कुजार्क्योः संदृष्टे परहस्तगतः सुखी । पापेद्यतायुर्भवति मासः सार्थैः परैरपि ॥ ८२ ॥

ଭବ-ଭାବରେ କୁଜ ଓ ଅର୍କ ପରସ୍ପର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିଲେ, ପରହସ୍ତଗତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖୀ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ପାପଗ୍ରହପୀଡିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ସହାୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆୟୁ ମାତ୍ର ଏକ ମାସ କୁହାଯାଏ।

Verse 83

पितृमातृगेहे जन्म तदधीशबलान्मुने । तरुगेहे शुभे नीचे नैकस्थदृष्टौ लग्नेंदुः ॥ ८३ ॥

ହେ ମୁନେ, ଚତୁର୍ଥଭାବାଧିପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ପିତା କିମ୍ବା ମାତାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଯଦି ଲଗ୍ନେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ନୀଚସ୍ଥ ହୋଇ ଶୁଭ ‘ତରୁ-ଗୃହ’ରେ ଥାଏ ଏବଂ ଅନେକ ଗ୍ରହଦୃଷ୍ଟି ପାଏ, ତେବେ ଗଛସଂବନ୍ଧୀ ନିବାସ—ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ବନବସତି—ରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ।

Verse 84

एतल्लक्षणसंपन्ना प्रसीतिर्विजने तदा । मंदर्क्षांशे विधौ तुर्ये मंददृष्टेऽब्जगेऽपि वा ॥ ८४ ॥

ଏହି ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ପ୍ରସୂତି ତେବେ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ହୁଏ—ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ମନ୍ଦ ନକ୍ଷତ୍ରର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ଥାଏ, ଶନିର ପ୍ରଭାବ ମୃଦୁ ଥାଏ, ଏବଂ ବୁଧ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ଥାଏ।

Verse 85

मंदार्चने वा तमसि शयनं नीचगेभुवि । शीर्षे पृष्टोदये जन्म तद्वदेव विनिर्दिशेत् ॥ ८५ ॥

ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୋଇବା, କିମ୍ବା ନୀଚ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା, କିମ୍ବା ଲଗ୍ନ ‘ଶୀର୍ଷ’ ଭାଗରେ ଥାଇ ‘ପୃଷ୍ଠ’ ଉଦୟ ହେବା—ଏହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଭଳି ହେବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 86

चंद्रास्तसुखगः पापैर्मातुः पीडां समादिशेत् । जीर्णोद्धृतं गृहं मंदे सृजि दग्धं न वा विधौ ॥ ८६ ॥

ପାପଗ୍ରହଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଯଦି ଅସ୍ତ-ସୁଖଗ ହୁଏ, ତେବେ ମାତାଙ୍କ ପୀଡା ସୂଚିତ କରେ। ଶନି ମନ୍ଦ ହେଲେ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପରେ ମରାମତି ହୋଇଥିବା ଘର ଦର୍ଶାଯାଏ—ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେବା ସମ୍ଭବ, କିମ୍ବା ବିଧିବଶତଃ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ।

Verse 87

काष्टाढ्यमदृढं सूय बहुशिल्पयुतं बुधे । चित्रयुक्तं नवं शुक्रे दृढे रम्ये गुरौ गृहम् ॥ ८७ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଗୃହ କାଷ୍ଠସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ; ବୁଧରେ ବହୁ ଶିଳ୍ପଯୁକ୍ତ; ଶୁକ୍ରରେ ନବ ଓ ଚିତ୍ରାଲଙ୍କୃତ; ଗୁରୁରେ ଦୃଢ଼ ଓ ରମ୍ୟ ଗୃହ ହୁଏ।

Verse 88

धटाजकर्क्यलिघटे पूर्वे ज्ञेज्यगृहे ह्युदक् । वृषे पश्चान्मृगे सिंहे दक्षिणे वसतिर्भवेत् ॥ ८८ ॥

କୁମ୍ଭ, ମେଷ, କର୍କଟ, ତୁଳା ଓ ମକରରେ ଜନ୍ମିତଙ୍କ ପାଇଁ ବାସର ଶୁଭ ଦିଗ ପୂର୍ବ (ବୁଧ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଉତ୍ତର ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ)। ବୃଷ ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ; ଏବଂ ମକର ଓ ସିଂହ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ବାସଯୋଗ୍ୟ।

Verse 89

गृहप्राच्यादिगौ द्वौ द्वौ व्द्यंगाः कोणेष्वजादयः । पर्यंके वास्तुवत्पादास्रिषदंकांत्यराशयः ॥ ८९ ॥

ଗୃହମଣ୍ଡଳରେ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରେ (ଅଂଶ/ଦେବତା) ଦୁଇ ଦୁଇ କରି ବିନ୍ୟସ୍ତ; କୋଣରେ ଅଜା ଆଦି ଅବସ୍ଥିତ। ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କରେ ବାସ୍ତୁବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପାଦ—ଆସନ, ସଂଖ୍ୟା ଓ ରାଶିକ୍ରମରେ ଚିହ୍ନିତ।

Verse 90

चंद्रागांतरगैः खेटैः सूतिकाः समुदाहृताः । चक्राद्धि बहिरंतश्च दृश्यादृश्योपरेऽन्यथा ॥ ९० ॥

ଚନ୍ଦ୍ରଗତିର ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ଗ୍ରହସୂଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ‘ସୂତିକା’ କୁହାଯାଏ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଚକ୍ରର ବାହାରେ କିମ୍ବା ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକରେ କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ—ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 91

लग्राशयसमानांगोबालिखेटंसमोपि वा । चंद्रनंदांशवद्वर्णः शीर्षाद्यंगविभाग युक् ॥ ९१ ॥

ତାଙ୍କ ଶରୀର ଲଗ୍ନରାଶି ପରି ସୁସଂଗଠିତ ଓ ସମ, କିମ୍ବା ସମତୁଳିତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆନନ୍ଦଦାୟକ କିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ଶିରଃ ଠାରୁ ଅଙ୍ଗବିଭାଗ ସୁସଜ୍ଜିତ।

Verse 92

शीर्षकं दक्श्रवे नासा कपोलहनवो मुखम् । कंठांसपार्श्वहृद्द्वोषः क्रोडंनाभिश्च बास्तिकाः ॥ ९२ ॥

ମସ୍ତକ, ଦକ୍ଷିଣ କାନ, ନାସା, କପୋଳ ଓ ହନୁ ସହିତ ମୁଖ; କଣ୍ଠ, ଅଂଶ, ପାର୍ଶ୍ୱ, ହୃଦୟ ଓ ଭ୍ରୂମଧ୍ୟ; ଉଦର, ନାଭି ଓ ବସ୍ତି—ଏହି ଦେହାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଗଣିତ।

Verse 93

शिंश्नापाते च वृषणौ जघने जानुनी तथा । जंघेपादौ चोभघयत्र त्र्यंशैः समुदितैर्वदेत् ॥ ९३ ॥

ଲିଙ୍ଗମୂଳ ଓ ବୃଷଣରେ; ନିତମ୍ବରେ ଏବଂ ଜାନୁରେ; ଜଂଘା ଓ ପାଦରେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ତିନି ଅଂଶ ଯୁକ୍ତ ମାନ/ସ୍ଥିତି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 94

पापयुक्ते व्रणस्तस्मिन्नंगे लक्ष्म च तद्युते । स्वर्क्षांशे स्थिरयुक्ते तु नैज आगंतुकोऽन्यथा ॥ ९४ ॥

ପାପସୂଚକ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଯଦି ଘାଉ ଥାଏ ଏବଂ ସହିତ ଦେହଚିହ୍ନ ମିଳେ, ତେବେ ସେ ଚିହ୍ନ ନିଜ ନକ୍ଷତ୍ରାଂଶରେ ସ୍ଥିରଯୋଗଯୁକ୍ତ ହେଲେ ‘ନୈଜ’; ନଚେତ ‘ଆଗନ୍ତୁକ’ ମନାଯାଏ।

Verse 95

मंदेऽनिलाश्मजो भौमे विषशस्राग्निजो बुधे । भुजेऽर्के काष्टपशुजो जेतुः श्रृंग्यजयोनिजः ॥ ९५ ॥

ଶନିରେ ବାୟୁ ଓ ପାଥରଜନିତ ନିମିତ୍ତ; ମଙ୍ଗଳରେ ଭୂମିଜ; ବୁଧରେ ବିଷ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଜ; ଗୁରୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାଠ ଓ ପଶୁଜ; ଶୁକ୍ରରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଗର୍ଭଜ ନିମିତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 96

यस्मिन्संज्ञास्रयः खेटा अंगेस्युस्तत्र निश्चितम् । व्रणोशुभकृतः पृष्टेतनौ राशिसमाश्रिते ॥ ९६ ॥

ଗ୍ରହମାନେ ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗରେ ନିଜ ସଂଜ୍ଞାସୂଚକ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ ଅଙ୍ଗରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶୁଭକାରଣଜନିତ ଘାଉ ହୁଏ। ‘ତନୁ’ ସୂଚନାରେ ରାଶି ଦେହରେ ଆଶ୍ରିତ ହେଲେ ଫଳ ପୃଷ୍ଠଦେଶରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 97

तिलकृन्मसकृदष्टसौम्यैर्युक्तश्च लक्ष्मवान् । चतुरस्रः पिंगदृक् च पैत्तिकोऽल्पकचो रविः ॥ ९७ ॥

ତିଳକ ଓ ଛୋଟ ଶୁଭ ତିଳଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ, ଅଷ୍ଟ ସୌମ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଧାରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ‘ରବି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଚତୁରସ୍ର, ନେତ୍ର ପିଙ୍ଗଳ, ପିତ୍ତପ୍ରକୃତି ଓ କେଶ ଅଳ୍ପ।

Verse 98

वृतो वातकफी प्राज्ञो मंदवाक् शुभदृक् शशी । क्रृरदृक्तरुणो भौमः पैत्तिकश्चपलस्तथा ॥ ९८ ॥

‘ଶଶୀ’ (ଚନ୍ଦ୍ର) ବୃତ୍ତାକାର, ବାତ-କଫପ୍ରଧାନ, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ମନ୍ଦବାକ୍ ଓ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ‘ଭୌମ’ (ମଙ୍ଗଳ) କ୍ରୂରଦୃଷ୍ଟି, ତରୁଣ, ପିତ୍ତପ୍ରଧାନ ଓ ଚପଳ।

Verse 99

त्रिधानुपवृतिर्हास्यरुचिज्ञः श्लिष्टवाक्तथा । पिंगके श्लक्षणो दीर्घः कफीधीमान्गुरुर्मतः ॥ ९९ ॥

ଯାହାର ଆଚରଣ ତ୍ରିବିଧ ନିୟମରେ ନିୟତ, ଯିଏ ହାସ୍ୟରେ କ’ଣ ରୁଚିକର ଜାଣେ ଓ ଯାହାର ବାକ୍ୟ ସୁସଂବଦ୍ଧ ଓ ପରିଷ୍କୃତ; ଯାହାର ନେତ୍ର ପିଙ୍ଗଳ, ଦେହ ସୁଗଠିତ ଓ ସୁଶୋଭିତ, କାୟା ଦୀର୍ଘ, ପ୍ରକୃତି କଫପ୍ରଧାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ସେ ‘ଗୁରୁ’ ବୋଲି ମତ।

Verse 100

सुवपुर्लोचनः कृष्णवक्रकेशो भृगुः सुखी । दीर्घः कपिलदृड्भंदो निलीखरकचोलसः ॥ १०० ॥

ସେ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ନେତ୍ର ଥିବା; ତାଙ୍କ କେଶ କଳା ଓ ଘୁଞ୍ଚିଆ। ସେ ଭୃଗୁବଂଶଜ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ। ସେ ଦୀର୍ଘକାୟ, କପିଳବର୍ଣ୍ଣ, ଦୃଢଅଙ୍ଗୀ ଏବଂ ନୀଳରେଖା ଓ ଚୂଡାକେଶର ବିଶେଷ ଚିହ୍ନଧାରୀ।

Verse 101

स्नाय्वस्थिरक्तत्वक्शुक्रवसामज्जास्तु धातवः । मंदार्कचंद्रसोम्यास्पुजिज्जीवकुभुवः क्रमात् ॥ १०१ ॥

ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ—ସ୍ନାୟୁ, ଅସ୍ଥି, ରକ୍ତ, ତ୍ୱକ୍, ଶୁକ୍ର, ବସା ଓ ମଜ୍ଜା। ଏହାଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଶକ୍ତି କ୍ରମେ ମନ୍ଦା, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ଚନ୍ଦ୍ର, ସୋମ୍ୟା, ପୂଜୀ, ଜୀବକ ଓ ଭୁବ।

Verse 102

चंद्रांगपापैर्भांत्यस्थैः सेंवुपापचतुष्टयैः । चक्रपूर्वापरे पापसौम्यैः कीटतनौ मृतिः ॥ १०२ ॥

ଚନ୍ଦ୍ର-ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହସ୍ଥିତିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପ, ଏବଂ ଚାରିଟି ବିଶେଷ ପାପସମୂହ, ତଥା ପୂର୍ବାପର ଯୁଗରେ କ୍ରୂର–ସୌମ୍ୟ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ ପାପର ଫଳରେ—ଜୀବ କୀଟଦେହରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 103

उदयास्तगतौ पापौ चंद्रः क्रूरयुतैः शुभैः । न चेद्दृष्टस्तदा मृत्युर्जातस्य भवति ध्रुवम् ॥ १०३ ॥

ଜନ୍ମକାଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ—ଦୁହିଁ ସମୟରେ ପାପଗ୍ରହଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶୁଭଗ୍ରହଦୃଷ୍ଟି ନ ଥାଏ, ତେବେ ଜାତ ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ଧ୍ରୁବ।

Verse 104

क्षीणेऽब्जे व्ययगे पापैर्लग्नाष्टस्थैः शुभा न चेत् । केंद्रेषु वाब्जोसंयुक्तः स्मरांत्यमृतिलग्नगः ॥ १०४ ॥

ଯଦି ‘ଅବ୍ଜ’ (ଶୁକ୍ର) କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ବ୍ୟୟଭାବ (୧୨ତମ) ରେ ଥାଏ, ଲଗ୍ନ ଓ ଅଷ୍ଟମରେ ପାପଗ୍ରହ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଶୁଭ ପ୍ରଭାବ ନ ଥାଏ; ବିଶେଷତଃ ଶୁକ୍ର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଗ୍ରହସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ—ଲଗ୍ନ ଅନ୍ତ୍ୟସ୍ମରଣ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସୂଚକ ହୁଏ।

Verse 105

केंद्राद्या हस्त सन्खेटैरदृष्टो मृत्युदस्तथा । षष्टेमेब्जेऽसदृष्टेसद्यो मृत्युः शुभेक्षिते ॥ १०५ ॥

ହସ୍ତ-ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଣାଳୀରେ ନିର୍ଣ୍ଣୀତ ଗ୍ରହଦୃଷ୍ଟି/ସମର୍ଥନ ଯଦି କେନ୍ଦ୍ରାଦି ପ୍ରଧାନ ସ୍ଥାନରେ ନ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ଯୋଗ ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ। ଏହିପରି ଷଷ୍ଠ ଓ ଏକାଦଶ ଭାବ ଅଦୃଷ୍ଟ ହେଲେ ସଦ୍ୟୋ ମୃତ୍ୟୁ; ଶୁଭେକ୍ଷା ଥିଲେ ଫଳ ମଙ୍ଗଳ।

Verse 106

समाष्टके मिश्रखेटैर्दृष्टे मृतिः शिशोः । क्षीणेब्जेंगे रन्ध्रकेन्दे पापे पापान्तरस्थिते ॥ १०६ ॥

ଅଷ୍ଟମ ଭାବ ଉପରେ ମିଶ୍ର ଗ୍ରହଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ ଶିଶୁର ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚିତ ହୁଏ। ତଥା କ୍ଷୀଣ ଗ୍ରହ ଜଳରାଶିଭାଗରେ ଥାଇ, ପାପଗ୍ରହ ଅଷ୍ଟମ (ରନ୍ଧ୍ର) ଓ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହି ଅନ୍ୟ ପାପଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘେରା ହେଲେ—ମୃତ୍ୟୁଲକ୍ଷଣ ହୁଏ।

Verse 107

भूद्यूननिधने वाब्जे लग्नेऽप्येवं शिशोर्मृतिः । पापैश्चन्द्रास्तगैर्मात्रा सार्द्धं सदृष्टिमंतरा ॥ १०७ ॥

ଜନ୍ମକାଳେ ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁଭାବରେ ଥାଏ, କିମ୍ବା କୁମ୍ଭ ଲଗ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟଯୋଗ ଥାଏ, ତେବେ ଶିଶୁମୃତ୍ୟୁ ସୂଚିତ ହୁଏ। ଆଉ ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତଗତ ହୋଇ ପାପଗ୍ରହପୀଡିତ ଓ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟିର ରକ୍ଷା ନଥିଲେ, ମାତା ସହ ଶିଶୁର ବିନାଶ କୁହାଯାଏ।

Verse 108

शुभादृष्टे भान्त्यगेब्जे त्रिकोणोपरतैः खलैः । सग्नस्थे वा विधौपापैरस्तस्थैर्मृतिमाप्नुयात् ॥ १०८ ॥

ଶୁଭଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଗ୍ରହ ଶତ୍ରୁରାଶିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ତ୍ରିକୋଣସ୍ଥ ପାପଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥାଏ; କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଲଗ୍ନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପଗ୍ରହପୀଡାରେ ଅସ୍ତଗତ ହୁଏ—ତେବେ ଏପରି ଯୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁପ୍ରାପ୍ତି କୁହାଯାଏ।

Verse 109

ग्रस्तेऽब्जेऽसद्भिरष्टस्थै सृज्यवात्मजयोर्मृतिः । लग्ने रवौ तु शस्रेण सवीर्यासद्भिरष्टगैः ॥ १०९ ॥

ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରସ୍ତ (ଗ୍ରହଣଗ୍ରସ୍ତ) ହୋଇ ଅଷ୍ଟମଭାବରେ ପାପଗ୍ରହ ଥିଲେ, ଜାତକ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚିତ ହୁଏ। ଆଉ ଲଗ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥାଇ ଅଷ୍ଟମରେ ବଳବାନ ପାପଗ୍ରହ ଥିଲେ, ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ କୁହାଯାଏ।

Verse 110

कर्केन्द्वीज्ययुते लग्ने केंद्रे सौम्ये च भार्गवे । शषैस्त्र्यरीशगैरायुरमितं भवति ध्रुवम् ॥ ११० ॥

କର୍କଟ ଲଗ୍ନରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗୁରୁ ଯୁକ୍ତ ଥାଇ, କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଶୁଭଗ୍ରହମାନେ ଓ ଶୁକ୍ର ଥିଲେ—ଏପରି ଗ୍ରହଯୋଗରେ ଆୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ, ଅମିତ ହୁଏ।

Verse 111

वंर्गोत्तमे मीनलग्ने वृषेऽब्जे तत्त्वलिप्सिके । स्वतुंगस्थेष्वशेषेषु परमायुः प्रकीर्तितम् ॥ १११ ॥

ମୀନ ଲଗ୍ନ ବର୍ଗୋତ୍ତମ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ବୃଷଭରେ ଥାଇ, କୁମ୍ଭରେ ତତ୍ତ୍ୱଲିପ୍ସା (ସତ୍ୟତତ୍ତ୍ୱର ଆକାଂକ୍ଷା) ଯୋଗ ଥାଏ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ନିଜ-ନିଜ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ—ପରମ ଆୟୁ ଘୋଷିତ ହୁଏ।

Verse 112

शुभैर्दृष्टः सवीर्योगे केंद्रस्थे चायुरर्थदः । स्वच्चोब्जे स्वर्क्षगैः सौम्यैः सवीर्येंगाधिपे तनौ ॥ ११२ ॥

ଯଦି କୌଣସି ଗ୍ରହ ଶୁଭଗ୍ରହଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥାଇ, ନିଜ ବଳ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଆୟୁ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦାତା ହୁଏ। ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହୋଇ ସ୍ୱରାଶି କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚରେ ସୌମ୍ୟଗ୍ରହ ସହ ଥାଇ, ଏବଂ ବଳବାନ ଲଗ୍ନାଧିପତି ଲଗ୍ନରେ ଥାଇଲେ, ଦେହରେ ଦୃଢ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 113

षष्ट्यब्दकेंद्रसौम्येभेष्टशुद्धे सप्ततिर्गुरौ । मूलत्रिकोणगैः सौम्यैर्गुरो स्वोच्चसमन्विते ॥ ११३ ॥

ଯେତେବେଳେ ଷଷ୍ଟ୍ୟବ୍ଦ-ବିନ୍ଦୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥାଇ ଶୁଭଗ୍ରହ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ସପ୍ତତି-ସ୍ଥାନରେ ଗୁରୁ ଅବସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି; ସୌମ୍ୟଗ୍ରହମାନେ ନିଜ ମୂଳତ୍ରିକୋଣରେ ଥାନ୍ତି ଓ ଗୁରୁ ସ୍ୱୋଚ୍ଚ ସହ ଯୁକ୍ତ ଥାନ୍ତି—ତେବେ ଏହାକୁ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ।

Verse 114

लग्नाधिपे बलयुतशीत्यब्दं त्वायुरीरितम् । सवीर्ये सत्सु केंद्रेषु त्रिंशच्छुद्धियुतेऽष्टमे ॥ ११४ ॥

ଲଗ୍ନାଧିପତି ବଳଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଆୟୁ ଅଶୀ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ବୀର୍ୟବାନ୍ ହୋଇ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥାଇ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଭାବ ତ୍ରିଂଶତ୍-ଶୁଦ୍ଧି (ବଳମାନ) ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 115

लयेशे धर्मगेजीवेष्टस्थे क्रूरक्षिते जिताः । लग्नाष्टमेशावष्टस्थौ भाब्दमायुः करौ मतौ ॥ ११५ ॥

ଯେତେବେଳେ ଲୟେଶ (ଶନି) ଧର୍ମଭାବ (ନବମ)ରେ ଥାନ୍ତି, ଗୁରୁ ଅଷ୍ଟମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି, ଏବଂ କ୍ରୂର ଗ୍ରହ ମଙ୍ଗଳ ପରାଜିତ ହୁଏ; ତଥା ଲଗ୍ନେଶ ଓ ଅଷ୍ଟମେଶ ଉଭୟ ଅଷ୍ଟମରେ ଥାନ୍ତି—ତେବେ ଆଚାର୍ୟମତେ ଆୟୁ କେବଳ ଏକ ବର୍ଷ ମାତ୍ର ଧରାଯାଏ।

Verse 116

लग्नेऽशुभेज्यौ ग्लौदृष्टौ मृत्यौ कश्चन चाकृतिः । धर्मांगस्थेशनौ शुक्रे केंद्रेऽब्जे व्ययधर्मगे ॥ ११६ ॥

ଲଗ୍ନ ଅଶୁଭଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ, ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭାବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ କ୍ରୂରଗ୍ରହଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ—ମୃତ୍ୟୁସୂଚକ ଏକ ବିଶେଷ ଯୋଗ ଗଠିତ ହୁଏ। ଆଉ ଶନି ଧର୍ମାଙ୍ଗ-ସ୍ଥାନରେ, ଶୁକ୍ର କେନ୍ଦ୍ରରେ, ଏବଂ ବୁଧ ବ୍ୟୟ (ଦ୍ୱାଦଶ) ଓ ଧର୍ମ (ନବମ) ଭାବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।

Verse 117

शताब्दं गीष्पतौ कर्के कटकस्थसितेज्ययोः । लयेशेंगे शुभैर्हीनेऽष्टमे रवाब्धिमितं वयः ॥ ११७ ॥

ଗୁରୁ କର୍କଟ ରାଶିରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗୁରୁ ଉଭୟ କର୍କଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଲଗ୍ନେଶ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୁଭ ପ୍ରଭାବହୀନ ହେଲେ, ଅଷ୍ଟମ ଭାବ ଅନୁସାରେ ଆୟୁ କେବଳ ବାରୋ ବର୍ଷ ମାପାଯାଏ।

Verse 118

लग्ने शेष्टमगेष्टेशे तनुस्थे पंचवत्सरम् । कवीज्ययोगे सौम्याब्जौ लग्ने मृत्यौ च स्वेषवः ॥ ११८ ॥

ଲଗ୍ନେଶ ଓ ଅଷ୍ଟମେଶ ଉଭୟ ତନୁସ୍ଥାନ (ଲଗ୍ନ)ରେ ଥିଲେ, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଆୟୁ କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଶୁକ୍ର-ଗୁରୁ ଯୋଗ ହୋଇ, ବୁଧ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଲଗ୍ନରେ ଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଲଗ୍ନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 119

एतद्योगजमायुः स्यादथ स्पष्टमुदीयते । सूर्याधिक बले पैंडं निसर्गाञ्च विधोर्बले ॥ ११९ ॥

ଏହାକୁ ଯୋଗଜ ଆୟୁ କୁହାଯାଏ; ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହାଯାଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟବଳ ଅଧିକ ହେଲେ ପୈଣ୍ଡ (ଗଣିତ) ଆୟୁ ଗ୍ରହଣୀୟ; ଚନ୍ଦ୍ରବଳ ଅଧିକ ହେଲେ ନିସର୍ଗ (ସ୍ୱାଭାବିକ) ଭାଗ ଗ୍ରହଣୀୟ।

Verse 120

अंशायुः सबले लग्ने तत्साधनमथो श्रृणु । गोब्जास्तत्त्वतिथी सूर्यास्तिथिः स्वर्गा नखाः क्रमात् ॥ १२० ॥

ଲଗ୍ନ ବଳବାନ ହେଲେ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ (ଅଂଶାୟୁ) ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ଏବେ ତାହାର ସାଧନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶୁଣ—କ୍ରମେ ‘ଗୋ’, ‘ଅବ୍ଜ’, ‘ତତ୍ତ୍ୱ’, ‘ତିଥି’, ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ’, ‘ତିଥି’, ‘ସ୍ୱର୍ଗ’, ‘ନଖ’—ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାନୁସାରେ ସଂଖ୍ୟା ସୂଚାଏ।

Verse 121

नखा विधुर्द्वावंकाश्च धृतिः स्वाक्षिखमार्गणाः ॥ १२१ ॥

‘ନଖ’ ପଦ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସୂଚାଏ; ‘ଦ୍ୱୌ’ ପଦ ଦୁଇ ସଂଖ୍ୟାକୁ। ‘ଧୃତି’ ଅର୍ଥ ସ୍ଥିରତା; ‘ସ୍ୱାକ୍ଷି’ ଅର୍ଥ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ; ଏବଂ ‘ମାର୍ଗଣା’ ଅର୍ଥ ପଥ ଅନ୍ୱେଷଣ।

Verse 122

पिंडे निसर्गे रवोच्चे नो ग्रहः षट्भाल्पको यदा । चक्रशुद्धस्तदा ग्राह्येस्यांशा आयुषिसंमताः ॥ १२२ ॥

ଜନ୍ମକାଳର ପିଣ୍ଡ-ନିସର୍ଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚସ୍ଥ ନ ଥାଇ ଏବଂ କୌଣସି ଗ୍ରହ ଷଡ୍ଭାଗରେ ଦୁର୍ବଳ ନ ହେଲେ, ତେବେ ଜାତକଚକ୍ର ‘ଶୁଦ୍ଧ’ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ଆୟୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସମ୍ମତ ଅଂଶମାନେ ହିଁ ଗ୍ରାହ୍ୟ।

Verse 123

अंशोनाः शंत्रुभे कार्या ग्रहं वक्रगतिं विना । मंदशुक्तौ विनार्द्धोना ग्रहस्यास्तंगतस्य च ॥ १२३ ॥

ଅଶୁଭ/ଶତ୍ରୁ-ଯୋଗରେ ଗ୍ରହଫଳକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ କମିଥିବା ବୋଲି ଧରିବା—ଯଦି ଗ୍ରହ ବକ୍ରଗତିରେ ନୁହେଁ। ମନ୍ଦ ଅବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ଅସ୍ତ (ଅଦୃଶ୍ୟ/ଦଗ୍ଧ) ହେଲେ ଗ୍ରହବଳ ଅର୍ଧ ଧରାଯାଏ।

Verse 124

हानिद्वयेऽधिकाः कार्या यदा क्रूरस्तनौ तदा । विहायारीनंशाद्यैर्हन्यादायुर्लवान् भजेत् ॥ १२४ ॥

ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହାନି ଆସିଲେ କମ୍ ହାନିକୁ ବାଛିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ କ୍ରୂର ଶତ୍ରୁ ନିଜ ଦେହ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ସଙ୍କୋଚ ଛାଡ଼ି ଏମିତି ଶତ୍ରୁ ଆଦିକୁ ନିହତ କରି ଆୟୁର ଅଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 125

भगणांशैर्लब्धहीनास्तेषां कार्या विचक्षणैः । पापस्यांशाः समग्रोना सौम्यस्यार्द्धविवर्जिताः ॥ १२५ ॥

ଗ୍ରହଗଣର ବିଭାଗ-ଅଂଶରୁ ଯାହା ଲାଭରେ କମିଥାଏ, ତାହାର ମାନ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ଗଣନା କରିବେ। ପାପ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଅଂଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ କମାଇ; ଏବଂ ସୌମ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଅଂଶ ଅର୍ଧ ବର୍ଜିତ କରି ଗ୍ରହଣୀୟ।

Verse 126

स्पष्टास्तेंशाः खषट्त्र्यासा गुणयित्वा स्वकैर्गणैः । वर्षाणि शेषमर्कध्नं हारात्संमासकाः स्मृताः ॥ १२६ ॥

ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିବା ସେହି ଅଂଶମାନଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ଗୁଣକ ସହ ଗୁଣିଲେ ଯେ ଶେଷ ରହେ, ସେହିଟା ବର୍ଷ; ଏବଂ ‘ଅର୍କଧ୍ନ’ ଭାବରେ ଯେ ଶେଷ ରହେ, ହାର (ଭାଜକ) ଅନୁସାରେ ଗଣିତ ମାସ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 127

तच्छेषश्च त्रिगुणितः तेनैवाप्तं दिनानि च । शेषे षष्ट्या हते भक्ते हारेण घटिकादिकम् ॥ १२७ ॥

ସେଇ ଶେଷକୁ ତ୍ରିଗୁଣ କଲେ ତାହାଦ୍ୱାରା ଦିନସଂଖ୍ୟା ମିଳେ। ପୁନଃ ଶେଷକୁ ଷାଠିରେ ଗୁଣି ଭାଜକରେ ଭାଗ କଲେ ଘଟିକା ଆଦି ସୂକ୍ଷ୍ମ କାଳମାନ ମିଳେ।

Verse 128

हित्वा भाज्यंगभागादीन्कलीकृत्य खखाक्षिभिः । भजेद्वर्षाणि शेषे तु गुणिते द्वादशादिभिः ॥ १२८ ॥

ଭାଜ୍ୟର ଅଙ୍ଗଭାଗ ଓ ଭିନ୍ନାଂଶ ଆଦିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ‘ଖ-ଖ-ଅକ୍ଷି’ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶେଷକୁ କଳିଯୁଗ-ଗଣନାରେ ପରିଣତ କରି ବର୍ଷ ଗଣନା କର। ଶେଷ ରହିଲେ ତାହାକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦି ଗୁଣକରେ ଗୁଣ।

Verse 129

द्विसप्तांशे च मासादिलग्रायुर्जायते स्फुटम् । अशायुषी सलग्नानां खेटानामंशका हृताः ॥ १२९ ॥

ଦ୍ୱିସପ୍ତାଂଶରେ ମାସ ଆଦି ସହ ଲଗ୍ନ-ସହିତ ଆୟୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ‘ଅଶାୟୁଷୀ’ ଲଗ୍ନରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶକା କମାଇବା ଉଚିତ।

Verse 130

खयुगैरायुरंशाः स्युस्तत्संस्कारं वदामि ते । ग्रहनलग्नं षड्रात्यं चेत्संस्कारोऽन्यथा नहि ॥ १३० ॥

ଖୟୁଗ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ସୂଚିତ ହୁଏ; ତାହାର ସଂସ୍କାର ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଗ୍ରହଣକାଳେ ଯଦି ଲଗ୍ନ ଛଅ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ତେବେ ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ନୁହେଁ।

Verse 131

तदंशः स्वाग्नयो भक्ता लब्धोनोभूर्गुणो भवेत् । यदैकाल्यं तदास्तांशाः स्वाग्र्याप्तोना च भूर्गुणः ॥ १३१ ॥

ସେଇ ଅଂଶ ସ୍ୱାଗ୍ନି ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କରି ଗ୍ରହଣ/ଅର୍ପଣ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ବହୁତ ବଢ଼େ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏକାତ୍ମ ଏକ ନିବେଦନ (ଐକାଲ୍ୟ) ଭାବେ ଅର୍ପିତ ହେଲେ ସେ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳକୁ ପାଏ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଭୂରିଗୁଣେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 132

सौमयस्यार्द्धेन पापस्य समग्रेणेति निश्चयः । गुमकध्नाश्चायुरंशाः संस्कारोऽयमुदाहृतः ॥ १३२ ॥

ନିଶ୍ଚୟ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହି ସଂସ୍କାର ସୌମ୍ୟ-ଯଜ୍ଞର ଅର୍ଧଫଳ ଦେଇ ପାପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ କରେ। ଏହା କ୍ଷୟାଦି ରୋଗ ହରେ ଓ ଆୟୁର ଅଂଶ ବଢ଼ାଏ—ଏହି ସଂସ୍କାର ଘୋଷିତ॥୧୩୨॥

Verse 133

आयुरंशकलाभक्ताद्विंशत्याब्दा इनाहतम् । शेषं द्विशतभक्तं स्युर्मासाः शेषा दिनादिकम् ॥ १३३ ॥

ଆୟୁକୁ ଅଂଶ-କଳାରେ ଭାଗ କରି ଯେ ଭାଗଫଳ ମିଳେ, ତାହାକୁ କୁଡ଼ିରେ ଗୁଣିଲେ ବର୍ଷ ସଂଖ୍ୟା ହୁଏ। ଶେଷକୁ ଦୁଇଶେରେ ଭାଗ କଲେ ଭାଗଫଳ ମାସ, ଏବଂ ପରେ ଯାହା ରହେ ଦିନାଦି (ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାନ) ହୁଏ॥୧୩୩॥

Verse 134

लग्नायुरंशास्त्रिगुणा दिग्भिक्ता स्युः समास्ततः । शेषेऽर्कादिगुणे भक्ते दिग्भर्मासादिकं भवेत् ॥ १३४ ॥

ଲଗ୍ନ ଓ ଆୟୁର ଅଂଶକୁ ତିନିଗୁଣ କରି ଦିଗ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କଲେ ସମୁଦାୟ ମାନ ମିଳେ। ଶେଷକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି (ଗ୍ରହ-କାରକ) ଗୁଣରେ ଭାଗ କଲେ ଦିଗ୍ଭାଗ ଆଦି ବିଭାଗ ହୁଏ॥୧୩୪॥

Verse 135

सबलेंगेभतुल्याब्दैर्युतमायुर्भवेत्स्फुटम् । अंशद्विध्नमक्षांशं मासाः खत्र्यादिसंगुणात् ॥ १३५ ॥

କାରକଗୁଡ଼ିକ ସବଳ ହେଲେ ଆୟୁର ଗଣନା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ସିଂହାଦି ରାଶି ସମାନ ବର୍ଷ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଅକ୍ଷାଂଶକୁ ଅଂଶରେ ଦୁଇଗୁଣ କରି ‘ଖ’ ଆଦି ଧ୍ରୁବାଙ୍କରେ ଗୁଣିଲେ ଫଳ ମାସରୂପେ ମିଳେ॥୧୩୫॥

Verse 136

शेषा दिनादिकं योज्यं नैतत्पिंडनिसर्गयोः । लग्नार्कचन्द्रमध्ये तु यो बली तद्दशा पुरा ॥ १३६ ॥

ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗକୁ ଦିନାଦି ରୂପେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ—ପିଣ୍ଡ ଓ ନିସର୍ଗ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହା ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଲଗ୍ନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯେ ବଳୀ, ତାହାର ଦଶା ପ୍ରଥମେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେବ॥୧୩୬॥

Verse 137

ततः केंद्रादिगानां तु द्वित्र्यादौ सबलस्य च । बह्वायुर्यो वीर्यसाम्येर्काद्युतस्य प्राक् याचकः ॥ १३७ ॥

ତତଃ କେନ୍ଦ୍ରାଦି ଭାବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଦ୍ୱିତୀୟ, ତୃତୀୟ ଆଦି ବଳବାନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ। ବଳ ସମାନ ହେଲେ ଯେ ପ୍ରଥମେ ଉଦୟ ହୁଏ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପ୍ରଧାନ ମନାଯାଏ।

Verse 138

षड्वर्गार्द्धस्य त्रिंशस्य त्रिकोणगश्च स्मरगः । सप्तमासस्य तूर्यस्य चतुरस्रगतस्य च ॥ १३८ ॥

ଷଡ୍‌ବର୍ଗର ଅର୍ଧରୂପ ତ୍ରିଂଶାଂଶରେ ତ୍ରିକୋଣସ୍ଥ ‘ସ୍ମରଗ’ (କାମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ‘ତୂର୍ୟ’ ନାମକ ସପ୍ତମାଂଶ ଚତୁରସ୍ର (ବର୍ଗ) ଆକୃତିରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 139

क्रमः केंद्रादिकोऽत्रापि द्वित्र्यादौ सबलस्य च । पाकपस्याब्धिनागाश्च ह्यर्णवा सहगस्य च ॥ १३९ ॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦ୍ୱିତୀୟ, ତୃତୀୟ ଆଦିରେ ଗ୍ରହବଳ ବିଚାର କରେ। ଫଳ ଗ୍ରହର ‘ପାକ’ (ପରିପାକ) ଅନୁସାରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅବ୍ଧି, ନାଗରାଜ, ଅର୍ଣବ, ସମୁଦ୍ର ଆଦି ସଙ୍କେତ ଓ ସହଗ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ।

Verse 140

त्रिकोणस्थस्य चाष्टाक्षिसूर्याद्यूनगतस्य च । तुर्याष्टगस्य तु स्वर्गा गुणकाः परिकीर्तिताः ॥ १४० ॥

ତ୍ରିକୋଣସ୍ଥ, ‘ଅଷ୍ଟାକ୍ଷି’ ଯୋଗସ୍ଥ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦିଠାରୁ ନ୍ୟୂନ ଗତିବାନ—ଏମାନଙ୍କର ଗୁଣକ ଭାବେ ‘ସ୍ୱର୍ଗ’ ଘୋଷିତ।

Verse 141

दशागुणैर्हता भक्त्या गुणैक्येन समागताः । शेषेऽर्कादिहते भक्ते मासाद्यैक्येन नारद ॥ १४१ ॥

ଭକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଦଶଗୁଣ ବିଭେଦକୁ ଦମନ କରେ, ସେତେବେଳେ ଗୁଣଏକ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପେ ମଳ ଦଗ୍ଧ ହେବା ପରି କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ହେ ନାରଦ, ମାସମାତ୍ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତ୍ୱ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 142

अंतर्दशासु विदशास्तासु चोपदशास्तथा । दशेशमित्रस्वोच्चक्षंगोब्जोब्ध्येकाद्रिवृद्धिगः ॥ १४२ ॥

ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦଶା, ବିଶେଷଦଶା ଓ ଉପଦଶାରେ ଯଦି ଦଶାଧିପତି ମିତ୍ରରାଶି, ସ୍ୱରାଶି, ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଶୁଭବର୍ଗରେ ବଳବାନ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଉନ୍ନତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 143

शुभगो यद्भगस्तद्भिस्न्वादिस्थेन तद्धिकृत् । प्रोक्तेतरस्थानगतस्तत्तद्भावक्षयं करः ॥ १४३ ॥

‘ଶୁଭଗ’ ରୂପରେ ଅର୍ଥ ‘ଭାଗ୍ୟବାନ’। କିନ୍ତୁ ସେହି ପଦ ସ୍ନ୍ୱାଦି-ଗଣ ପ୍ରତ୍ୟୟ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ କର୍ତ୍ତୃବାଚକ ହୋଇ ‘ସେହି ଫଳ ଘଟାଏ’ ବୋଲି ଅର୍ଥ ହୁଏ। ଏବଂ କହାଯାଇଥିବା ପଦ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଲେ, ସେହି ଭାବର କ୍ଷୟ କିମ୍ବା ନାଶ ବୁଝାଏ।

Verse 144

खगस्य यद्भवेद्द्रव्यं भावभे क्षणयोगजम् । जीविकादिफलं सर्वं दशायां तस्य योजयेत् ॥ १४४ ॥

ଗ୍ରହର ଭାବ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରସ୍ଥିତି, ଏବଂ କ୍ଷଣିକ ଯୋଗରୁ ଯେ ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଜୀବିକା ଆଦି ସମସ୍ତ ଫଳ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହି ଗ୍ରହର ଦଶାରେ ନିୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 145

विशन्यापदशायां यो वैरिदृष्टो विपत्तिकृत् । शुभमत्रेक्षितश्चेष्टसद्वर्गस्थश्च यो ग्रहः ॥ १४५ ॥

ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଆପଦ୍-ଦଶାରେ ଶତ୍ରୁଦୃଷ୍ଟିରେ ପୀଡିତ ଗ୍ରହ ବିପତ୍ତି କରେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ଗ୍ରହ ଯେତେବେଳେ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟି ପାଏ ଏବଂ ଷଡ୍ବର୍ଗରେ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 146

तत्काले बलवानापन्नाशकृत्समुदाहृतः । यस्याष्टवर्गजं चापि फलं पूर्णशुभं भवेत् ॥ १४६ ॥

ସେହି ସମୟରେ ‘ଆପନ୍ନାଶକୃତ୍’ ନାମକ ବଳବାନ ଉପାୟ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ଯେ ଏହା କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଅଷ୍ଟବର୍ଗଜ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଓ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 147

यश्च मूर्तितनुग्लावो वृद्धिगः स्वोच्चभस्थितः । स्वत्रिकोणसुहृद्भस्थस्तस्य मध्यमसत्फलम् ॥ १४७ ॥

ଯେ ଗ୍ରହ ଦେହବଳରେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ରାଶି, ଉଚ୍ଚ ରାଶି, ନିଜ ତ୍ରିକୋଣ କିମ୍ବା ମିତ୍ର ରାଶିରେ ଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟମ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଏ।

Verse 148

श्रेष्ठं शुभतरं वाच्यं विपरीतगतस्य तु । नेष्टमुत्कटमिष्टं तु स्वल्पं ज्ञात्वा बलं वदेत् ॥ १४८ ॥

ଯେ ଲୋକ ବିପଥକୁ ଗଲା, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ। ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା କଠୋର କଥା ନ କହି, ନିଜ ଅଳ୍ପ ବଳ ଜାଣି ମୃଦୁ ଓ ସଂଯମିତ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 149

चरे सन्मध्यदुष्टाभ्यामंगभंगे विपर्ययात् । स्थिरे नेष्टष्टमध्या च होरायास्त्र्यं शकैः फलम् ॥ १४९ ॥

ଚର ରାଶିରେ ହୋରାର ଫଳ ଶୁଭ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ (ଆଘାତ) ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଲକ୍ଷଣ ବିପରୀତ ଭାବେ ଧରିବା ଉଚିତ। ସ୍ଥିର ରାଶିରେ ଫଳ ଅନିଷ୍ଟ, ବିଶେଷତଃ ଅଷ୍ଟମ ଓ ମଧ୍ୟ ସହ ସଂଯୋଗ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଶକମୁନିମାନେ ହୋରାର ତ୍ରିବିଧ ଫଳ କହିଛନ୍ତି।

Verse 150

स्वामीज्यज्ञयुता होरा दृष्टा वा सत्पलावहा । विनाश दृष्टयुक्ता च पापांतरगतान्यथा ॥ १५० ॥

ହୋରା ଯଦି ସ୍ୱାମୀ-ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞ ସହ ଯୁକ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ସେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଏ। କିନ୍ତୁ ବିନାଶର ଲକ୍ଷଣ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ବିନାଶ କରେ; ନହେଲେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାପାବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ ସୂଚାଏ।

Verse 151

प्राग्ध्वांक्षा बंधु मृत्याय तयोर्द्यूने रविः स्वभात् । वक्रात्स्वादिवसाञ्चार्के शुक्राद्यूनां तु षड्रतः ॥ १५१ ॥

ପୂର୍ବାର୍ଧରେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବା ତିଥି ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ଓ ମୃତ୍ୟୁକାରକ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ସେହି ଦିନ-ଭାଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରହେ। ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ବକ୍ର ହେଲେ ‘ସ୍ୱାଦି’ ତିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶୁକ୍ରାଦି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ରତ/କାଳମାନ ଷଡ୍ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 152

धर्मध्यायारिगो जीवादिकत्र्यारिगो विधोः । पृध्यंत्यधीतपाः सुज्ञा ततोवृद्ध्यंत्यबंधुराः ॥ १५२ ॥

ଧର୍ମ ଓ ଧ୍ୟାନର ବିରୋଧୀ ଏବଂ ଜୀବହିଂସକ—ଏମିତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସୁଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ-ତପରେ ନିଷ୍ଠିତ ତପସ୍ବୀମାନେ ବାଦ କରନ୍ତି; ସେହି ବିବାଦରୁ ବନ୍ଧୁଭାବହୀନ କଳହପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ବଢ଼ିଯାନ୍ତି।

Verse 153

वृद्धिगोंगात्सधनघीतपः स्वाराच्छशी शुभः । स्वदूवृध्यस्तादिषु पृधात्ससाष्टौ पंचयोपगः ॥ १५३ ॥

ପ୍ରାପ୍ତ ପାଠରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି ବିକୃତ/ଭ୍ରଷ୍ଟ; ତେଣୁ ସଂସ୍କୃତରେ ସ୍ଥିର ଅର୍ଥ ମିଳେ ନାହିଁ। ବିଶ୍ୱସନୀୟ ନାରଦପୁରାଣ ପାଠ ବିନା ଯଥାର୍ଥ ଅନୁବାଦ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କେବଳ ପାଠଦୋଷ ସୂଚନା ଦିଆଯାଉଛି।

Verse 154

षट्त्र्यायधीस्थो मंदाञ्च ज्ञाद्द्वित्र्यायाष्टकेंद्रगः । केंद्राष्टायांत्य इज्याद्वा ज्ञज्यायास्तत्र स्वे कवेः ॥ १५४ ॥

ଶନି ଯଦି ଷଷ୍ଠ କିମ୍ବା ତୃତୀୟ ଭାବରେ ଥାଏ, ଏବଂ ବୁଧ ଦ୍ୱିତୀୟ କିମ୍ବା ତୃତୀୟରେ, କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମରେ ଅଥବା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥାଏ; ଏବଂ ଗୁରୁ କେନ୍ଦ୍ର, ଅଷ୍ଟମ କିମ୍ବା ଅନ୍ତ୍ୟ ଭାବରେ ଥାଏ—ତେବେ ସେହି ଜାତକରେ ଶୁକ୍ରଠାରୁ ବୁଧ ପ୍ରବଳ ହୁଏ।

Verse 155

वृद्धाविनात्सादिधिया मंगा मायारिगो विधोः । केंद्राष्टापार्थगः स्वर्क्षान्मंदाद्गोष्टायकेंद्रगः ॥ १५५ ॥

ମଙ୍ଗଳ ଯେତେବେଳେ ଶନିର ସଂଯୋଗ/ପ୍ରଭାବରେ ପୀଡିତ ବୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶତ୍ରୁ ହୁଏ। କେନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମ ଭାବରେ ଥାଇ, ସ୍ୱରାଶିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶନି-ପ୍ରଭାବରେ ନୀଚ ସଙ୍ଗ ଓ ଗୋଷ୍ଠାସଦୃଶ (ହୀନ) ପରିବେଶରେ ବନ୍ଧନ ଘଟାଏ—ବିଶେଷତଃ ଶନି କେନ୍ଦ୍ରଗତ ହେଲେ।

Verse 156

षट् त्रिधी भवतः सौम्यात्षड्वांशाष्टगो भृगोः । कर्मायव्ययषष्टस्थो जीवाद्भौमः शुभः स्मृतः ॥ १५६ ॥

ସୌମ୍ୟ (ବୁଧ)ର ତ୍ରିଭାଗ-ବିଭାଗରେ ‘ଛଅ’ ଫଳ କୁହାଯାଏ; ଭୃଗୁ (ଶୁକ୍ର)ର ଷଡଂଶ-ବିଭାଗରେ ‘ଆଠ’ ଫଳ। କର୍ମ, ରୋଗ ଓ ବ୍ୟୟ ସୂଚକ ଷଷ୍ଠ ଭାବରେ ‘ଜୀବ’ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ମଙ୍ଗଳ ଥାଇଲେ ତାହାକୁ ଶୁଭ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 157

कवेर्द्ध्याषष्टमोध्याये सन्ज्ञोमंदान्सधीत्रये । साक्षास्ते भूमिजाज्जीवाद्ययारिभवमृत्युगः ॥ १५७ ॥

କବିଙ୍କ ଦ୍ୱିଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ‘ମନ୍ଦ’ ନାମକ ଦେବତା ଧୀ (ବୁଦ୍ଧି) ଓ ତ୍ରୟ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭୂମିଜ-ସମ୍ଭୂତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚରି ଅବନତିକାରୀ ଶତ୍ରୁରୂପ ହେଉଛନ୍ତି।

Verse 158

धर्मायारिसतांत्येर्कात्साद्यत्रिस्वगता स्वभात् । षट्खायाष्टाब्धिखोष्विज्यात्सहाद्येषु विलग्नतः ॥ १५८ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱତେଜରୁ ମେଷାଦି ବିଭାଗମାନେ ଗତି କରିବା ସମୟରେ ଫଳ ଲଗ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଯାଏ—ଛଅ ଭାବ ଓ ଆଠ ବର୍ଗରେ, ନକ୍ଷତ୍ରାଦି ସହାୟକ ତତ୍ତ୍ୱ ସହ; ଏହିପରି ଉଦୟ-ଲଗ୍ନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 159

दिक्वाष्टाद्यस्तबंध्याये कुजात्खात्सत्रिके गुरुः । सात्र्यंके सन् रवेः शुक्राद्धीखगो दिग्भवारिगः ॥ १५९ ॥

ଦିକ୍-ପଦ୍ଧତିରେ ଅଷ୍ଟମରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ‘ବନ୍ଧ୍ୟ’ ବିନ୍ୟାସରେ କୁଜାଦି ତ୍ରୟରେ ଗୁରୁ ସୂଚିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶନି-ଚିହ୍ନିତ ତ୍ରୟରେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁକ୍ର ଆଧାରରେ, ‘ଧୀ-ଖଗ’ (ବୁଧ) ଦିକ୍-ସୂଚକ, ଭାବ-ସୂଚକ ଓ ଶତ୍ରୁ-ନାଶକ ହୁଏ।

Verse 160

चंद्राद्वीशार्थगोस्तेषु मन्दाद्धीत्रिषडंत्यगः । गोब्धिधीषट्खखाद्या ये ज्ञात्सद्यूने विलग्नतः ॥ १६० ॥

ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଧିପତି, ଅର୍ଥ ଓ ‘ଗୋ’ ଆଦି ସଂଖ୍ୟା/ସଙ୍କେତ-ନାମ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ତ୍ରୟ ଓ ଷଡ୍-ସମୂହ ପରେ ଥିବା ଶେଷ ଅକ୍ଷର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ଗୋ, ବ୍ଧି, ଧୀ, ଷଟ୍, ଖ, ଖ’ ଆଦି ଜାଣିଲେ, ଲଗ୍ନ-ସଙ୍ଗତି ଅନୁସାରେ ଫଳ ତୁରନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 161

आशु तेशाष्टगोष्वंगःत्सांतेष्वब्जात्सितः शुभः । स्वात्सज्ञेषु त्रिधीगोब्धी दिक्छिद्रासिगतोर्कजात् ॥ १६१ ॥

ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସେହି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଓ ‘ଗୋ’ ସ୍ଥାନମାନେ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ଶୁଭ ଶ୍ୱେତ (ସାତ୍ତ୍ୱିକ) ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ/ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ପାରିଭାଷିକ ନାମରେ ସୂଚିତ ସ୍ଥାନମାନେ ତ୍ରିଧୀ ଓ ‘ଗୋବ୍ଧି’କୁ ଦିଗ, ଛିଦ୍ର/ଅନ୍ତରାଳ ଓ ଖଡ୍ଗସଦୃଶ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ, ଅର୍କ-ପରମ୍ପରା ମତେ ବିନ୍ୟସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 162

रंध्रायव्यचगः सूर्यादोष्टधीखे सगोर्गुरो । ज्ञाब्धित्र्यायारिगोरात्रिषट्ध्यध्यांत्यगोषु च ॥ १६२ ॥

ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି କଥାର୍ଥ ନୁହେଁ; ମନ୍ତ୍ର-ନ୍ୟାସ ପରି ଧ୍ୱନି-ସଙ୍କେତର କୂଟକ୍ରମ। ‘ରନ୍ଧ୍ର’ ଠାରୁ ‘ଆୟ-ବ୍ୟା-ଚ-ଗ’ ଆଦି, ପରେ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ’, ‘ଓଷ୍ଠ-ଧୀ-ଖେ’, ‘ସ-ଗୋଃ-ଗୁରୋ’ ଇତ୍ୟାଦି ଧ୍ୱନିଗୁଚ୍ଛର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ୟାସ—ବିଧିପ୍ରୟୋଗ ପାଇଁ।

Verse 163

त्रिधीशारिषु मन्दः खात्साक्षांत्येषु शुभो सृजः । केंद्रायाष्टधनेष्वर्का लग्नाद्वृद्ध्याद्यबंधुषु ॥ १६३ ॥

ତୃତୀୟ, ଷଷ୍ଠ ଓ ଏକାଦଶ ଭାବରେ ଶନି ଶୁଭଫଳଦାୟକ। ଦ୍ୱିତୀୟ, ଦଶମ ଓ ସପ୍ତମ ଭାବରେ ଶୁଭଗ୍ରହମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରଭାବରେ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ; ଲଗ୍ନରୁ ଏକାଦଶ (ଲାଭ), ନବମ (ଭାଗ୍ୟ) ଓ ଚତୁର୍ଥ (ଗୃହ-ବନ୍ଧୁ) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ।

Verse 164

गोध्वष्टापारिखांत्येज्ञाच्चंद्राल्लाभत्रिषद्भतः । षडष्टांत्यगतः शुक्राद्गुरीर्द्वीशांत्यशत्रुषु ॥ १६४ ॥

ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆଧାର କରି ଲାଭ ଓ ତୃତୀୟ-ଷଷ୍ଠ ଭାବର ସ୍ଥିତି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଶୁକ୍ର ଯଦି ଷଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟମ କିମ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶ ଭାବରେ ଥାଏ, ତେବେ କ୍ଲେଶ ସୂଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଷଷ୍ଠ, ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ଶତ୍ରୁସ୍ଥାନରେ ଦୁଃଖଦ।

Verse 165

उक्तस्थानेषु रेखादो ह्यनुक्तेषु तु बिंदुदाः । जन्मभाद्वद्विमित्रोच्चस्वभेधिष्टं परेष्वसत् ॥ १६५ ॥

ଉକ୍ତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ରେଖା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ କର; ଅନୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ସୂଚନା ଦିଅ। ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରରୁ ପରେ ଯେଉଁଠି ଗ୍ରହ ମିତ୍ର, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ସ୍ୱବିଭାଗରେ ଥାଏ, ସେଠି ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ; ଅନ୍ୟତ୍ର ପ୍ରାୟ ନିଷ୍ଫଳ।

Verse 166

कष्टमर्थक्षयः क्लेशः समतार्थसुखागमः । धनाप्तिः सुखमिष्टाप्तिरिति रेखाफलं क्रमात् ॥ १६६ ॥

ରେଖାର ଫଳ କ୍ରମେ—କଷ୍ଟ, ଅର୍ଥକ୍ଷୟ, କ୍ଲେଶ, ସମତା, ଅର୍ଥ-ସୁଖର ଆଗମନ, ଧନପ୍ରାପ୍ତି, ସୁଖ, ଏବଂ ଇଷ୍ଟପ୍ରାପ୍ତି।

Verse 167

पितृमातृद्विषन्मित्रभ्रातृस्त्रीभृतकाद्रवेः । स्वामिलग्राजयोः स्वस्थाद्भेदर्कस्वयशोशयात् ॥ १६७ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ପିତା‑ମାତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦୁଃଖ, ଶତ୍ରୁ‑ମିତ୍ର, ଭ୍ରାତା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟ ଜନିତ କ୍ଲେଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସ୍ୱାମୀ, ଲଗ୍ନ ଓ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବାଧା ଆସେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦ ଓ ନିଜ ଯଶର କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 168

तृणस्वर्णाश्वधोरणाद्यैरर्कांशे वृत्तिमादिशेत् । कृष्यंबुजस्रीभ्योब्जांशे कौजे धात्वस्रसाहसैः ॥ १६८ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟାଂଶରେ ତୃଣ/ଚାରା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱ, ଧାରଣ‑ପାଳନ ଆଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜୀବିକା ଦର୍ଶାଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶରେ କୃଷି, ଜଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା; କୌଜ (ମଙ୍ଗଳ) ରେ ଧାତୁ, ରକ୍ତପାତ ଓ ସାହସିକ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲେ।

Verse 169

काव्यशिल्पादिभिर्बोधे जवे देवद्विजाकरैः । शौक्रे रजतगोरत्नैर्मांदे हिंसश्रमाधमैः ॥ १६९ ॥

ବୁଧ ପ୍ରଭାବରେ କାବ୍ୟ, ଶିଳ୍ପକଳା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ବୋଧ ହୁଏ। ଗୁରୁ ପ୍ରଭାବରେ ଦ୍ରୁତତା ଓ ଦେବ‑ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଏବଂ ଖଣି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲାଭ ମିଳେ। ଶୁକ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ରୂପା, ଗୋ‑ଧନ ଓ ରତ୍ନସମ୍ପତ୍ତି; ଶନି ପ୍ରଭାବରେ ହିଂସା ଓ ଶ୍ରମଯୁକ୍ତ ନୀଚ ବୃତ୍ତି ହୁଏ।

Verse 170

स्वोञ्चेष्वार्की तथा ज्यारैरुक्तैकांगे नृ पाधिपाः । लग्रे वर्गोत्तमेऽब्जे वा चतुरादिग्रहेक्षिते ॥ १७० ॥

ଶନି ସ୍ୱରାଶି କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚରେ ଥାଇ, ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ କହିଥିବା ଏକାଙ୍ଗ‑ଯୋଗରେ ଥିଲେ; ଏବଂ ଲଗ୍ନ ବର୍ଗୋତ୍ତମ ହେଉ କିମ୍ବା କୁମ୍ଭରେ ଥାଉ, ଚତୁର୍ଥାଦି ଗ୍ରହଦୃଷ୍ଟି ପଡିଲେ—ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 171

द्वाविंशभूपास्तुंगेसृक्चापेर्केन्दूयमस्तनौ । भूपकृत्तुंगगोर्कोगेस्तेसाजार्कोखभे गुरौ ॥ १७१ ॥

ବାଇଶତମ ବିଭାଗରେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ‘ଭୂପ’ (ଅଧିପତି) ଗଣାଯାଏ—ଧନୁ ଓ କର୍କଟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଯମଙ୍କ ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଇଛି। ଉଚ୍ଚ ରାଶିରେ ‘ରାଜ୍ୟଦାୟକ’ (ରାଜା କରୁଥିବା) କାରକ ଉକ୍ତ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାଂଶର ଆକାଶ‑ରାଶି (କୁମ୍ଭ) ରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଚାର କରାଯାଏ।

Verse 172

यमेंदुतुंगगौ लग्ने षष्टेऽर्कज्ञौ तुलाजगौ । सितासृजो गुरौ कर्को साराजे लग्नगे नृपाः ॥ १७२ ॥

ଯେତେବେଳେ ଯମ ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ଥ ଚନ୍ଦ୍ର ଲଗ୍ନରେ ଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଷଷ୍ଠଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଧ ତୁଳା ଓ ଧନୁରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ଶୁକ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗୁରୁ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କର୍କଟ ବଳବାନ ହୁଏ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନଃ ଲଗ୍ନଗତ ହୁଏ—ତେବେ ଜାତକ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 173

वृषेगेब्जेर्केज्यसौरैः सुहृज्जायाखगैर्नृपः । मंदे मृगांगेत्र्यर्यकांशस्थैरजादिभिर्नृप ॥ १७३ ॥

ହେ ନୃପ, ଯେତେବେଳେ ବୃଷଭ ଲଗ୍ନରେ ବୁଧ, ଗୁରୁ ଓ ଶନି ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଶାସକ ମିତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ରସମୃଦ୍ଧି ପାଏ। ପୁନଃ ଶନି ମକରରେ ଥାଇ ତ୍ର୍ୟର୍ୟମଣାଦି ଅଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମେଷାଦି ରାଶିସହ ସଂଯୋଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 174

सेज्याजेश्वे मृगमुखे कुजे तुंगेर्क्षभागेवौ । लग्नेऽथ सेज्यकर्केंगे ज्ञाजशुक्रैर्भवोपगैः ॥ १७४ ॥

ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ମକରରେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥ ହୁଏ; ଲଗ୍ନ କର୍କଟ ହୋଇ ସେଠାରେ ଗୁରୁ ଅବସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି, ସହିତ ବୁଧ–ମଙ୍ଗଳ–ଶୁକ୍ର ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥାନ୍ତି—ତେବେ ଏହି ଯୋଗ କଥିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 175

मेषेऽर्के भूमिपासेंदौ एषे षांग्रेर्कपपासृजः । सिंहकुंभमृगस्थाश्चेद्भूपः सारेतनावजे ॥ १७५ ॥

ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜଯୋଗକାରକ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ କାରକମାନେ ମେଷରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସିଂହ, କୁମ୍ଭ କିମ୍ବା ମକରରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତି ହୁଏ—ତେବେ ଜାତକ ବଳବାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେନାସମ୍ପନ୍ନ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 176

आर्केजीवे तनौ वापि नृपोऽथोः कुजभास्करौ । धीस्थौ गुर्विदुकवयो भूमौ स्त्र्यगे बुधैर्नृपः ॥ १७६ ॥

ଯଦି ଲଗ୍ନରେ ଶନି କିମ୍ବା ଗୁରୁର ରାଶି ପଡ଼େ, ତେବେ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜା ହୁଏ; ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସପ୍ତମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଗୁରୁ ନବମରେ ଥିଲେ ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ; ବୁଧ ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଥିଲେ ପଣ୍ଡିତ ଓ ବାକ୍ପଟୁ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର ଚତୁର୍ଥରେ ଥିଲେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାକୁ ଶାସକ କହନ୍ତି।

Verse 177

मृगास्यलग्नगैः सौरेजाब्जर्क्षहरयः सयाः । कविक्षौ तुलयुरमस्थौ वै भूपः कीर्तिमान्भवेंत् ॥ १७७ ॥

ଜନ୍ମକାଳେ ମୃଗଶୀର୍ଷ (ମୃଗାସ୍ୟ) ଲଗ୍ନରେ ଶନି, ଗୁରୁ, ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ବୁଧ ଥାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ତୁଳାରାଶି ଓ ସପ୍ତମ ଭାବରେ ଥିଲେ, ଜାତକ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 178

यस्य कस्यापि तनयः प्रोक्तैर्योगैर्नृपो भवेत् । वक्ष्यमाणैर्नृपसुतो ज्ञेयो भूयो मुनीश्वर ॥ १७८ ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଯୋଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେକୌଣସି ଲୋକର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ରାଜା ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏବେ କୁହାଯିବା ଯୋଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ‘ରାଜପୁତ୍ର’ (ୟୁବରାଜ) କିଏ ତାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 179

स्वोच्चे त्रिकोणभगतेस्त्र्याद्यैर्बलयुतैर्नृपः । सिंहेऽर्के मेषलग्नेऽजे मृगे भौमे घटेऽष्टमे ॥ १७९ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଗ୍ରହମାନେ ସ୍ୱରାଶି, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ତ୍ରିକୋଣ ଭାଗରେ ଥାଇ ବଳବାନ ହେଲେ—ବିଶେଷତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଂହରେ, ଲଗ୍ନ ମେଷରେ, ମଙ୍ଗଳ ମକରରେ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଭାବ କୁମ୍ଭରେ ଥିଲେ—ଏହି ଯୋଗ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 180

चापे धरानाथःस्यादथ स्वर्क्षगे भृगौ । पातालगे धर्मगेऽब्जे शुभदृष्टे युते मुने ॥ १८० ॥

ହେ ମୁନେ, ଯେତେବେଳେ ଧରାନାଥ ଧନୁରେ ଥାଏ, ଶୁକ୍ର ସ୍ୱରାଶିରେ ଥାଏ, ଗୁରୁ ପାତାଳସ୍ଥ (ନିମ୍ନ) ଥାଏ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରେ ଥାଇ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟି ଓ ଯୁତି ପାଏ—ତେବେ ଏହି ଯୋଗ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 181

त्रिलग्नभवगैःशेषैर्धराधीशः प्रजायते । सौम्ये वीर्ययुतेंऽगस्थे बलाढ्येशुभगे शुभे ॥ १८१ ॥

ଯେତେବେଳେ ତିନି ଲଗ୍ନ ଓ ଭାବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଶିଷ୍ଟ ଶୁଭକାରକ ଗଠିତ ହୁଏ, ଏବଂ କାରକ ଗ୍ରହ ସୌମ୍ୟ, ବୀର୍ୟଯୁକ୍ତ, ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥାଇ, ବଳବାନ, ଶୁଭଗତି ଓ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ ହୁଏ—ତେବେ ଧରାଧୀଶ (ରାଜା) ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 182

धर्मार्थोपचयस्थैश्चशेषैर्धर्मयुतोनृपः । मेषूरणायतनुगाः शशिसूर्यजसूरयः ॥ १८२ ॥

ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଉପଚୟ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଉପାୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଜ ଋଷିମାନେ ମେଷ, ଊରଣ ଓ ଆୟତନ—ଏହି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 183

ज्ञारौ धनेशितरवा हिबुके भूपतिस्तदा । वृषेंऽगेऽब्जोधनारिस्थो जीवार्की लांभगाः परे ॥ १८३ ॥

ହିବୁକରେ ଜ୍ଞାର ଓ ଦୁଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହ; କଣ୍ଠରେ ଧନେଶ ଓ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ଭିଷଜ; ତାପରେ ତାଳୁରେ ଭୂପତି। ବୃଷଭର କାନ୍ଧରେ ପଦ୍ମଜ ଓ ଧନ-ଶତ୍ରୁବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ସ୍ଥିତ; ଅନ୍ୟତ୍ର ଗୁରୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ‘ଲାଂଭଗ’ (ଲାଭବାହକ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 184

सुखे गुरुः खेरवींदूयमो लग्ने भवे करै । लग्ने वक्रासितौ चंद्रेज्यसितार्कबुधाः क्रमात् ॥ १८४ ॥

ସୁଖସ୍ଥାନ (ଚତୁର୍ଥ ଭାବ) ରେ ଗୁରୁ ସ୍ଥିତ। ଲଗ୍ନରେ ଖେର, ରବି, ଇନ୍ଦୁ, ଯମ; ଏବଂ ଲଗ୍ନରେ କ୍ରମେ ବକ୍ର-ସିତ (ବକ୍ର/ସରଳ) ଗତିର—ଚନ୍ଦ୍ର, ଗୁରୁ, ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୁଧ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 185

सुखास्तु शुभखाप्तिस्थानरेशं जनयंत्यपि । कर्मलग्नगरवेटस्य दशायां राज्यसंगतिः ॥ १८५ ॥

ସୁଖ ଓ ଶୁଭ ଲାଭ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଶୁଭ-ପ୍ରାପ୍ତି-ସ୍ଥାନର ଈଶକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ। କର୍ମ ଓ ଲଗ୍ନ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଗ୍ରହର ଦଶାରେ ରାଜ୍ୟସଙ୍ଗତି (ରାଜାଧିକାର ସମ୍ପର୍କ) ମିଳେ।

Verse 186

प्रबलस्य दशायां वा शत्रुनीचा दिगार्तिदाः । आसन्नकेंद्रद्वयगैर्वर्गदाख्यः सकलग्रहैः ॥ १८६ ॥

ପ୍ରବଳ ଗ୍ରହର ଦଶାରେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଶତ୍ରୁ-ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ନୀଚ-ସ୍ଥାନରେ ଥାଇ ଦିଗଜନିତ ପୀଡା ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଦୁଇ କେନ୍ଦ୍ରର ନିକଟରେ ଥିଲେ ସେହି ଯୋଗକୁ ‘ବର୍ଗଦ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 187

तन्वस्तगैश्च सकटं विहगो राज्यबंधुगैः । श्रृङ्गाटकं धिगौगस्थैर्लग्नायस्थैर्हलं मतम् ॥ १८७ ॥

ତନ୍ୱ ଓ ଅସ୍ତଗ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ଶକଟ’ (ଗାଡ଼ି) ଯୋଗ କୁହାଯାଏ। ବିହଗ ଓ ରାଜ୍ୟବନ୍ଧୁ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ‘ଶୃଙ୍ଗାଟକ’ (ତ୍ରିକୋଣ-ସନ୍ଧି) ମନାଯାଏ; ଏବଂ ଲଗ୍ନ ଓ ଆୟ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ‘ହଲ’ (ଲାଙ୍ଗଳ) ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 188

वर्ज्जोङ्गेस्थे सत्स्वसत्सु तुर्यखस्थैर्यवोन्यथा । विमिश्रैः कमलं प्राहुर्वायाकंटकबाह्यगैः ॥ १८८ ॥

ମନ ଦେହରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ଦୁହିଁରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ଏବଂ ତୁରୀୟ ଅବସ୍ଥାର ସ୍ଥିରତା ଅନ୍ୟଥା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ—ତେବେ ଏହି ମିଶ୍ରତାରୁ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ‘କମଳ’ କହନ୍ତି, ଯାହା ବାହାରୁ ବାୟୁ ଓ କଣ୍ଟକର ସ୍ପର୍ଶରେ ପଡ଼ିଥାଏ।

Verse 189

लग्नाच्चतुर्भुगैर्यूपःशरस्तूर्याच्चतुर्भुगैः । द्यूनाद्वेदक्षगैः शक्तिं र्दऽखादिचतुर्भगैः ॥ १८९ ॥

ଲଗ୍ନରୁ ଚତୁର୍ଭାଗ ଅନୁସାରେ ‘ୟୂପ’ (ଯଜ୍ଞ-ସ୍ତମ୍ଭ) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ; ତୁରୀୟ (ଚତୁର୍ଥ) ଠାରୁ ଚତୁର୍ଭାଗ ଅନୁସାରେ ‘ଶର’ (ବାଣ) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ସପ୍ତମ (ଦ୍ୟୂନ) ଠାରୁ ବେଦାକ୍ଷର-ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ‘ଶକ୍ତି’ (ଭାଲ/ଆୟୁଧ) ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ; ଏବଂ ‘ର୍ଦ-ଖ’ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ଶେଷ ବିଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଭାଗ ଅନୁସାରେ ବିନ୍ୟାସ ହୁଏ।

Verse 190

लग्नात्क्रमात्सप्तभगैर्नोकाकूटस्तु नुर्यतः । छत्रमस्तात्स्वभाद्यायोन्यस्मादर्द्धेन्दुनामकः ॥ १९० ॥

ଲଗ୍ନରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ସପ୍ତଭାଗ ଗଣନା କଲେ ‘ନୋକାକୂଟ’ ନାମକ ବିନ୍ଦୁ ମିଳେ। ସେଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ‘ଛତ୍ର’ ନାମକ ବିନ୍ଦୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆଧାରରୁ ‘ଅର୍ଧେନ୍ଦୁ’ (ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର) ନାମକ ବିନ୍ଦୁ ଜଣାଯାଏ।

Verse 191

लग्नादेकांतरगतैश्चक्रमर्थात्सरित्पतिः । षह्युस्थानेषु वीणाद्याः समसप्तर्क्षगैः ॥ १९१ ॥

ଲଗ୍ନରୁ ଏକାନ୍ତର ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ ‘ଚକ୍ର’ ଗଠିତ ହୁଏ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ‘ସରିତ୍ପତି’ (ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି) କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ଷହ୍ୟୁ’ ନାମକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ବୀଣା ଆଦି ଚିହ୍ନ, ସମସ୍ଥିତ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ, ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 192

वीणादामपाशकेदारभूशूलयुगगोलकाः । ग्रहैःश्चरभगै राजयोगः प्रकीर्तितः ॥ १९२ ॥

ଗ୍ରହମାନେ ଯେତେବେଳେ ଚର ରାଶି ଓ ବିଷମ (ପୁଂ) ରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ବୀଣା, ଦାମ, ପାଶ, କେଦାର, ଭୂ, ଶୂଳ, ଯୁଗ ଓ ଗୋଲକ ନାମକ ବିନ୍ୟାସ ଗଢ଼ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ରାଜଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 193

स्थिरस्थैर्यमुसलं नाम द्विशरीणतैर्नलः । भाला केंद्रस्थितैः सौम्यैः पापैस्सर्प उदाहृतः ॥ १९३ ॥

ସ୍ଥିର ରାଶିରେ ସ୍ଥୈର୍ୟ ଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ‘ମୁସଳ’; ‘ଦ୍ୱିଶରୀର’ ଅବସ୍ଥାରୁ ଏହାକୁ ‘ନଳ’ କୁହାଯାଏ। ହେ ସୌମ୍ୟ! ଶୁଭଗ୍ରହ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଓ ପାପଗ୍ରହ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ‘ସର୍ପ’ ନାମକ ଯୋଗ ଉଦାହୃତ।

Verse 194

ईर्य्युरध्वरुची रज्ज्वां मुसले धनमानयुक् । व्यंगा स्थिरा लोनलजो मोनीस्रग्जोहिजोर्द्दितः ॥ १९४ ॥

ସେ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ରୁଚିଶୀଳ; ରଜ୍ଜୁ ଓ ମୁସଳ ପରି ଦୃଢ଼। ଧନ ଓ ମାନରେ ଯୁକ୍ତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଅଚଳ-ସ୍ଥିର। ଲବଣ ଓ ଅଗ୍ନିଜାତ; ମୌନୀ ଋଷି, ସ୍ରଗ୍ଧର, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରବକ୍ତା ବୋଲି କୀର୍ତିତ।

Verse 195

वीणोद्भवोतिनिपुणागीतनृत्यरुचिर्भृशम् । दाता समृद्धो दामास्थः पाशजो धनशीलयुक् ॥ १९५ ॥

ସେ ବୀଣାଜନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣ ହୁଏ ଏବଂ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ ଅତି ରୁଚି ରଖେ। ସେ ଦାତା, ସମୃଦ୍ଧ, ଜୀବିକାରେ ସ୍ଥିର; ପାଶ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ବଂଶଜ, ଧନ ଓ ଶୀଳରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 196

केदारोत्थः कृषिकरः शूले शूरोक्षतो धनः । युगं पाषंडयुर्गोले विधनो मलिनस्तथा ॥ १९६ ॥

କେଦାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ସେ କୃଷିକର୍ମୀ ହୁଏ; ଶୂଳ-ଯୋଗରେ ସେ ଶୂର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆହତ; ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ପାଷଣ୍ଡ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ-ଗୋଲରେ ସେ ନିର୍ଧନ ଏବଂ ଆଚରଣରେ ମଲିନ ହୁଏ।

Verse 197

भूपवंद्यपदश्चक्रे समुद्रे नृपभोगयुक् । सुभगांगोर्द्धचंपात्सुखीशूरश्च चामरः ॥ १९७ ॥

ସେ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଗଢ଼ିଲେ, ଯାହାର ପଦପଦ୍ମକୁ ରାଜାମାନେ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି। ରାଜଭୋଗସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଦେହେ ସୁନ୍ଦର ହେଲେ, ଏବଂ ‘ଅର୍ଧ-ଚମ୍ପା’ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ୟରେ ସୁଖୀ, ଶୂର ଓ ଚାମରଧାରୀ ହେଲେ।

Verse 198

मित्रो पकारकृच्छत्रे कूटे चानृतबंधराट् । तौजः सकीर्तिः सुखभाक् मानवो भवति ध्रुवम् ॥ १९८ ॥

ଯେ ସତ୍ୟ ମିତ୍ର ଓ ଉପକାରକ, ଯେ କପଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେନାହିଁ ଓ ଅନୃତର ଅଧିପତି ହୁଏନାହିଁ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତେଜ, ସୁକୀର୍ତ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 199

त्यागी यज्वात्मवान् यूथे हिंस्रो गुह्याधिपः शरैः । शक्तौ नीचोऽलसो निःस्वो दण्डे प्रियवियोगभाक् ॥ १९९ ॥

ଶରର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ୟାଗୀ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଆତ୍ମସଂୟମୀ ହୁଏ; ଦଳ/ସେନାରେ ସେ ହିଂସ୍ର ଓ ଗୁହ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିପତି ହୁଏ। ଶକ୍ତି (ବର୍ଶା) ଦ୍ୱାରା ସେ ନୀଚ, ଆଳସୀ ଓ ନିଃସ୍ୱ ହୁଏ; ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟବିୟୋଗ ଭୋଗେ।

Verse 200

व्यर्कैः स्वांत्योभयगतैः खेटैः स्यात्सुनफानफा । दुरुधरा चैव विधौ ज्ञेयः केमुद्रुमोऽन्यथा ॥ २०० ॥

ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଦ୍ୱାଦଶ କିମ୍ବା ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ (ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ) ଗ୍ରହ ଥିଲେ ସୁନଫା ଓ ଅନଫା (ଏବଂ ଉଭୟର ସଂଯୁକ୍ତ) ଯୋଗ ହୁଏ। ଏହି ଵିଧାନରେ ଦୁରୁଧରା ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ କେମଦ୍ରୁମ ହୁଏ।