Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 22

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

हेमकांस्यायसी त्र्यंशैःशिशिराद्याः प्रकीर्तिताः । सौरशुक्रारचंद्रज्ञगुरुषूद्यत्सु च क्रमात् ॥ २२ ॥

Transliteration

hemakāṃsyāyasī tryaṃśaiḥśiśirādyāḥ prakīrtitāḥ | sauraśukrāracaṃdrajñaguruṣūdyatsu ca kramāt || 22 ||

Translation

ତିନି ଅଂଶ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, କାଂସ୍ୟ ଓ ଲୋହା ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଶିଶିର ଆଦି ବିଭାଗ କ୍ରମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁକ୍ର, ରାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ ଓ ଗୁରୁ ଉଦିତ ହେଲେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ॥२२॥

Word by Word

• हेम: gold
• हेम: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: हेम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter, nominative/accusative singular); समासाङ्ग (compound member)

• कांस्य: bell-metal/bronze
• कांस्य: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: कांस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• आयसī: iron (made of iron)
• आयसī: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आयस (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (feminine nominative singular); धातु-लोहसम्बन्धी ‘iron(-like)’

• त्र्यंशैः: by three parts/thirds
• त्र्यंशैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: त्र्यंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (masculine instrumental plural); द्विगुसमास: त्रि + अंश

• शिशिर: winter/cold season
• शिशिर: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: शिशिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• आद्याः: beginning with
• आद्याः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (masculine nominative plural); ‘beginning with’

• प्रकीर्तिताः: are declared/are stated
• प्रकीर्तिताः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कीर्त (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः (past passive participle)

• सौर: solar (of the Sun)
• सौर: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सौर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; समासाङ्ग

• शुक्र: Venus (Śukra)
• शुक्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; समासाङ्ग

• अर: Ara (name/term)
• अर: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; समासाङ्ग (पाठभेद/दुर्लभपद)

• चन्द्र: Moon
• चन्द्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; समासाङ्ग

• ज्ञ: Jña (name/term)
• ज्ञ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; समासाङ्ग (पाठभेद/दुर्लभपद)

• गुरुषु: in/among (Bṛhaspati) Jupiter(s) / gurus
• गुरुषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन (locative plural)

• उद्यत्सु: when rising/at the time of rising
• उद्यत्सु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उद्यत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक (present participle used adjectivally)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• क्रमात्: in order/serially
• क्रमात्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावार्थे तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb): ‘in order/ क्रमशः’

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Surya
• Shukra
• Rahu
• Chandra
• Budha
• Brihaspati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames kāla (sacred time) as an ordered, knowable principle—linking ritual timing and seasonal divisions to cosmic order (graha-udaya), reinforcing that dharma and mokṣa-oriented practice should be performed with awareness of auspicious time.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not directly praising bhakti, it supports bhakti-based observances (vratas, pūjā, dāna) by prescribing time-knowledge; in Purāṇic practice, correct kāla strengthens the steadiness (niyama) and sincerity of devotional acts offered to the Divine.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: the verse uses graha-udaya (planetary rising/ascendance) and ordered divisions (kramāt) to determine calendrical/seasonal segmentation relevant to rituals and vows.