Adhyaya 63

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते गान्धर्वलक्षणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः // ६२// सूत उवाच कुकुद्मिननस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह / त्दृता पुण्यजनैः सर्वा राक्षसैः साकुशस्थली

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ଭାର୍ଗବଚରିତ ‘ଗାନ୍ଧର୍ବଲକ୍ଷଣ’ ନାମ ଦ୍ୱିଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ରୈବତଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁକୁଦ୍ମି ସେ ଲୋକକୁ ଗଲାପରେ, ସାକୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ସମଗ୍ର ଭୂମି ପୁଣ୍ୟଜନ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 2

तद्वै भ्रातृशतं तस्य धार्मिकस्य महात्मनः / निबध्यमानं नाराचैर्विदिशः प्राद्रवद्भयात्

ସେ ଧାର୍ମିକ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶତଭ୍ରାତା, ନାରାଚ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଭୟରେ ବିଦିଶା ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 3

तेषां तु तद्भयक्रान्तक्षत्रियाणां च विद्रुताम् / अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र द्विजोत्तमाः

ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଥିବା ସେଇ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପଛରେ, ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ବିଶାଳ ଅନୁଗମନ (ଅନ୍ୱବାୟ) ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 4

शार्याता इति विख्याता दिक्षु सर्वासु धर्मिकाः / धृष्टस्य धर्ष्टिकं सर्वं रणधृष्टं बभूव ह

ସେମାନେ ‘ଶାର୍ୟାତା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧାର୍ମିକ; ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଧର୍ଷ୍ଟିକମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ହେଲା।

Verse 5

त्रिसाहस्रं तु स गणः क्षत्रियाणां महात्मनाम् / नभगस्य च दायादो नाभादो नाम वीर्यवान्

ମହାତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସେଇ ଗଣ ତିନିହଜାର ଥିଲା; ଏବଂ ନଭଗଙ୍କ ଦାୟାଦ ‘ନାଭାଦ’ ନାମକ ବୀର୍ୟବାନ ଥିଲେ।

Verse 6

अंबरीषस्तु नाभागिर्विरूपस्तस्य चात्मजः / पृषदश्वो विरूपस्य तस्य पुत्रो रथीतरः

ଅମ୍ବରୀଷ ନାଭାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରୂପ। ବିରୂପଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଷଦଶ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରଥୀତର।

Verse 7

एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसः स्मृताः / रथीतराणां प्रवराः क्षेत्रोपेता द्विजातयः

ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଆଙ୍ଗିରସ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ରଥୀତରମାନଙ୍କ ପ୍ରବରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କ୍ଷେତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଦ୍ୱିଜାତି।

Verse 8

क्षुवतस्तु मनोः पूर्वमिक्ष्वाकुरभिनिःसृतः / तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिमम्

କ୍ଷୁବତଙ୍କ ଠାରୁ, ମନୁଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯେମାନେ ମହାଦାନଶୀଳ ଓ ଉଦାର।

Verse 9

तेषां श्रेष्ठो विकुक्षिस्तु निमिर्दण्डश्च ते त्रयः / शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशतस्तु ते

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିକୁକ୍ଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ନିମି ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏଇ ତିନିଜଣ ପ୍ରଧାନ। ଶକୁନି ଆଦି ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚାଶ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 10

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः / चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि

ମହିକ୍ଷିତ ଉତ୍ତରାପଥ ଦେଶର ରକ୍ଷକ ହେଲେ; ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଠଚାଳିଶ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ।

Verse 11

विराटप्रमुखास्ते च दक्षिणापथरक्षिणः / इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथा दिशत्

ସେମାନେ ବିରାଟ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ଓ ଦକ୍ଷିଣାପଥର ରକ୍ଷକ ଥିଲେ। ତେବେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅଷ୍ଟକା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 12

राजोवाच / मांसमानय श्राद्धे त्वं मृगान्हत्वा महाबल / श्राद्धं मम तु कर्त्तव्यमष्टकानां न संशयः

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ମହାବଳ! ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ମାଂସ ଆଣ। ଅଷ୍ଟକା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 13

स गतो मृगयां चैव वचनात्तस्य धीमतः / मृगान्सहस्रकान्हत्वा परिश्रान्तश्च वीर्यवान्

ସେ ଧୀମାନଙ୍କ ବଚନରେ ଶିକାରକୁ ଗଲା। ସହସ୍ର ସହସ୍ର ମୃଗ ବଧ କରି ସେ ବୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 14

भक्षयच्छशकं तत्र विकुक्षिर्मृगयां गतः / आगते हि विकुक्षै तु समांसे महसैनिके

ଶିକାରକୁ ଯାଇଥିବା ବିକୁକ୍ଷି ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଶଶକ (ଖରଗୋଶ) ଭକ୍ଷଣ କଲା। ମାଂସ ସହିତ ସେ ମହାସୈନିକ ବିକୁକ୍ଷି ଫେରି ଆସିଲାବେଳେ…

Verse 15

वसिष्ठं चोदयामास मांस प्रोक्षयतामिति / तथेति चोदितो राज्ञा विधिवत्तदुपस्थितम्

ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମାଂସର ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ଶୁଦ୍ଧି) କରନ୍ତୁ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବସିଷ୍ଠ “ତଥା” କହି ବିଧିପୂର୍ବକ ତାହା କଲେ।

Verse 16

स दृष्ट्वोपहतं मांसं क्रुद्धो राजानमब्रवीत् / अनेनोपहतं मांसं पुत्रेण तव पार्थिव

ସେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ମାଂସ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ପାର୍ଥିବ! ତୁମ ପୁତ୍ର ଏହି ମାଂସକୁ ଦୂଷିତ କରିଛି।”

Verse 17

शशभक्षाददुष्टं वै नैव मांसं महाद्युते / शशो दुरात्मना पूर्वममना भक्षितो ऽनघ

ହେ ମହାଦ୍ୟୁତେ! ଶଶ ଭକ୍ଷଣରୁ ମାଂସ ଦୂଷିତ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହେ ଅନଘ, ପୂର୍ବେ ଦୁରାତ୍ମା ଅମନ ଶଶକୁ ଭକ୍ଷିଥିଲା।

Verse 18

तेन मांसमिदं दुष्टं पितॄणां नृपसत्तम / इक्ष्वाकुस्तु ततः क्रुद्धो विकुक्षिमिदमब्रवीत्

ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ମାଂସ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୂଷିତ ହେଲା। ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବିକୁକ୍ଷିକୁ ଏହା କହିଲେ।

Verse 19

पितृकर्मणि निर्दिष्टो मया च मृगयां गतः / शशं भक्षयसे ऽरण्ये निर्घृणः पूर्वमद्य तु

ପିତୃକର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃଗୟାକୁ ପଠାଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଶଶକୁ ଭକ୍ଷୁଛ—ପୂର୍ବେ ମଧ୍ୟ, ଆଜି ମଧ୍ୟ।

Verse 20

तस्मात्परित्यजामि त्वां गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा / एवमिक्ष्वाकुणा त्यक्तो वसिष्ठवचनात्सुतः

ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ତୁମେ ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ଯାଅ। ଏଭଳି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 21

इक्ष्वाकौसंस्थिते तस्मिञ्छशादः पृथिवीमिमाम् / प्राप्तः परगधर्मात्मा स चायोध्याधिपो ऽभवत्

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ସ୍ଥିତ ସେହି କାଳେ ଶଶାଦ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ପରଧର୍ମାତ୍ମା ହୋଇ ସେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ଅଧିପତି ହେଲେ।

Verse 22

तदाकरोत्स राज्यं वै वसिष्ठपरिनोदितः / ततस्तेनैनसा पूर्णो राज्यावस्थो महीपतिः

ତେବେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ପରେ ସେହି ମହୀପତି ରାଜ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଥାଇ ସେହି ପାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 23

कालेन गतवान्सो ऽथ शकृन्मूत्रतरङ्गितम् / ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः

କାଳକ୍ରମେ ସେ ଗଲେ; ପରେ ମଳମୂତ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଜାଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 24

मांसभक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् / एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

‘ଅମୁତ୍ର ଯାହାର ମାଂସ ମୁଁ ଭକ୍ଷିବି, ତାହାର ମାଂସକୁ ଏଠାରେ ମୁଁ ଖାଉଛି’—ଏହିଏ ମାଂସର ‘ମାଂସତ୍ୱ’ ବୋଲି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 25

शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् / इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा

ଶଶାଦଙ୍କ ଦାୟାଦ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମକ ବୀର୍ୟବାନ ଥିଲେ; ବୃଷଭରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ପୁରାତନ କାଳରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 26

पूर्वमाडीबके युद्धे ककुत्स्थस्तेन संस्मृतः / अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः

ପୂର୍ବେ ମାଡୀବକ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ସ୍ମରଣ ହେଲା; ଏହି ବଂଶକ୍ରମରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ସହ ପୃଥୁଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ ହୁଏ।

Verse 27

दृषदश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादन्ध्रस्तु वीर्यवान् / अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः

ପୃଥୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୃଷଦଶ୍ୱ; ତାହାରୁ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଅନ୍ଧ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଅନ୍ଧ୍ରରୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶାବସ୍ତ।

Verse 28

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता / श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

ଶ୍ରାବସ୍ତକ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗରୀ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଶ୍ରାବସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହାଯଶସ୍ବୀ ବୃହଦଶ୍ୱ ଥିଲେ।

Verse 29

बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति श्रुतः / यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः

ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁବଲାଶ୍ୱ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ବଧ କରିଥିବାରୁ ସେ ରାଜା ‘ଧୁନ୍ଧୁମାର’ ନାମ ପାଇଲେ।

Verse 30

ऋषय ऊचुः धुन्धोर्वधं महाप्राज्ञ घोतुमिच्छाम विस्तरात् / यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ଆମେ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; କେଉଁ କାରଣରୁ କୁବଲାଶ୍ୱ ‘ଧୁନ୍ଧୁମାର’ ନାମ ପାଇଲେ?

Verse 31

सूत उवाच कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः / सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः

ସୂତ କହିଲେ—କୁବଲାଶ୍ୱଙ୍କର ଏକୋଇଶି ହଜାର ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଣାତ, ବଳବାନ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ।

Verse 32

बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः / कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧାର୍ମିକ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣାଦାତା ଥିଲେ। କୁବଲାଶ୍ୱ ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ, ଶୂର ଓ ଉତ୍ତମ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ।

Verse 33

बृहदश्वो ह्यभ्यषिञ्चत्तस्मिन्राज्ये नराधिपः / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह

ନରାଧିପ ବୃହଦଶ୍ୱ ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ। ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜଶ୍ରୀ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି ରାଜା ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 34

बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् / प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्

ମହାରାଜ ବୃହଦଶ୍ୱ—ଶୂର ଓ ଉତ୍ତମ ଧାର୍ମିକ—ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।

Verse 35

उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति / निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव

ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥିବ, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷାକାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କରିବା ଉଚିତ; ଆପଣ ତାହା କରିବାକୁ ଅର୍ହ। ନିରୁଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ତପ କରିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 36

ममाश्रमसमीपेषु मेरोर्हि परितस्तु वै / समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते

ହେ ଭୂପତେ! ମୋ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରିପଟେ ସତ୍ୟେ ଵାଳୁକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ତେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 37

देवतानामवध्यस्तु महाकायो महाबलः / अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ, ମହାକାୟ ଓ ମହାବଳୀ; ସେଠାରେ ଭୂଗର୍ଭଗତ ହୋଇ ବାଳୁକା ମଧ୍ୟରେ ମହାନ୍ ଭାବେ ଲୁଚି ରହେ।

Verse 38

राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर्नाम महासुरः / शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्

ରାକ୍ଷସ ମଧୁର ପୁତ୍ର, ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ସେଇ ମହାସୁର, ଲୋକବିନାଶ ପାଇଁ ଦାରୁଣ ତପ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠାରେ ଶୋଇ ରହେ।

Verse 39

संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति / यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना

ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼େ; ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ବନସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠେ।

Verse 40

तस्य निश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् / आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्

ତାହାର ନିଶ୍ୱାସବାତରେ ମହାନ୍ ଧୂଳି ଉଡ଼ିଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟପଥ ଆବୃତ ହୋଇ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି କମ୍ପନ ହୁଏ।

Verse 41

सविस्फुलिङ्गं सज्वारं सधूममतिदारुणम् / तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे

ସେ ଚିଙ୍ଗାରି ସହିତ, ଜ୍ୱାଳା ଓ ଧୂଆଁରେ ଯୁକ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର; ତେଣୁ ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ସେଠାରେ ରହିପାରୁନି।

Verse 42

तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया / तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति

ହେ ମହାବାହୋ, ଲୋକହିତ ଇଚ୍ଛାରେ ତାକୁ ରୋକ; ତୁମ ତେଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ—ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ନିଜ ତେଜରେ ଦମନ କରିବ।

Verse 43

लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते सुरे / त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते

ସେ ଦେବ ନିହତ ହେଲେ ଆଜି ଲୋକମାନେ ସୁସ୍ଥ ହେଉନ୍ତୁ; ହେ ପୃଥିବୀପତି, ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ ସମର୍ଥ।

Verse 44

विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्व यतो ऽनघ / न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते

ହେ ଅନଘ, ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ବର ଦେଇଛନ୍ତି; ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଅଳ୍ପ ତେଜରେ ଜିତିହେବ ନାହିଁ।

Verse 45

निर्दग्धुं पृथिवीपालैरपि वर्षशतैरपि / वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्

ପୃଥିବୀପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଶତବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତାହାର ବୀର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁରାସଦ।

Verse 46

एवमुक्तस्तु राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना / कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे

ମହାତ୍ମା ଉତ୍ତଙ୍କ ଏଭଳି କହିଲେ, ରାଜର୍ଷି ଧୁନ୍ଧୁ-ନିବାରଣ ପାଇଁ କୁବଲାଶ୍ୱଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 47

भगवन्न्यस्तशस्भो ऽहमयं तु तनयो मम / भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

ହେ ଭଗବନ, ମୁଁ ଶସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ମୋ ପୁତ୍ର, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଶ୍ଚୟ ଧୁନ୍ଧୁମାର ହେବ।

Verse 48

स तमादिश्य तनयं धुन्धुमाग्णमच्युतम् / जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः

ଧୁନ୍ଧୁକୁ ଦହନ କରୁଥିବା ଅଚ୍ୟୁତସ୍ୱରୂପ ପୁତ୍ରକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ସେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲା।

Verse 49

कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः / सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः

ଧର୍ମାତ୍ମା କୁବଲାଶ୍ୱ ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏକୋଇଶ ହଜାର ପୁତ୍ର ସହିତ ସେ ପାର୍ଥିବ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 50

प्रायादुत्तङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य निवारणे / तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा

ସେ ଉତ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଧୁନ୍ଧୁର ନିବାରଣ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ତେଜରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 51

उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया / तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्

ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ନିୟୋଗରୁ, ଲୋକହିତକାମନାରେ, ସେ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଯାତ୍ରା କରିବା ସହିତ ଦିବି ମହାଶବ୍ଦ ହେଲା।

Verse 52

अद्य प्रभृत्येष नृपो धुन्धुमारो भविष्यति / दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्

ଆଜିଠାରୁ ଏହି ନୃପ ‘ଧୁନ୍ଧୁମାର’ ହେବେ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲେ।

Verse 53

देवदुन्दुभयश्चैव प्रणेदुर्हि तदा भृशम् / स गत्वा पुरुषव्याघ्रस्तनयैः सह वीर्यवान्

ସେତେବେଳେ ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ନାଦ କଲେ। ସେ ବୀର୍ୟବାନ୍ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଗଲେ।

Verse 54

समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् / तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा

ସେ ବାଲୁକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅବ୍ୟୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଖନନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଖୋଦୁଥିବାବେଳେ ସେ ତେବେ ବାଲୁକା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ।

Verse 55

धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् / मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव

ସେଠାରେ ଧୁନ୍ଧୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା। କ୍ରୋଧରେ ମୁଖଜ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ି, ଯେନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଛି ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 56

वारि सुस्राव चोगेन महोदधिरिवोदये / सोमस्य सो ऽसुरश्रेष्ठो धारोर्मिकलिलो महान्

ଯୋଗବଳରେ ଜଳ ଉଦୟକାଳରେ ମହାସମୁଦ୍ର ପରି ଉଛଳି ପ୍ରବାହିତ ହେଲା; ସୋମଙ୍କ ସେଇ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମହାଧାରା ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 57

तस्य पुत्रास्तु निर्दग्धास्त्रय उर्वरिता मृधे / ततः स राजातिबलो राक्षसं तं महाबलम्

ତାହାର ତିନି ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଅବଶେଷମାତ୍ର ରହିଲେ; ତାପରେ ସେ ଅତିବଳୀ ରାଜା ସେଇ ମହାବଳ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 58

आससाद महातेजा धुन्धुं बन्धुनिबर्हणम् / तस्य वारिमयं वेगमपि वत्स नराधिपः

ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ବନ୍ଧୁନିବର୍ହଣ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ହେ ବତ୍ସ, ତାଙ୍କର ଜଳମୟ ବେଗକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରତିହତ କଲେ।

Verse 59

योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा / निरस्यन्तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम्

ଯୋଗୀ ଯୋଗବଳରେ ଜଳଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ବଳରେ ସେଇ ମହାକାୟ ଜଳ-ରାକ୍ଷସକୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦେଲେ।

Verse 60

उत्तङ्कं दर्शयामास कृतकर्मा नराधिपः / उत्तङ्कश्च वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महात्मने

କୃତକର୍ମା ନରାଧିପ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ; ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଉତ୍ତଙ୍କ ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ବର ଦେଲେ।

Verse 61

ददतश्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चाप्य धुष्यताम् / धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम्

ଯେ ଦାନ କରେ, ତାହାର ଧନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯଦି ଦୁଃଖ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ। ତାହାର ଧର୍ମରେ ସଦା ରତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ବାସ ହୁଏ।

Verse 62

पुत्राणां चाक्षयांल्लोकान्स्वर्गे ये रक्षसा हताः / तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते

ଯେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ମିଳେ। ତାହାର ତିନି ଶିଷ୍ଟ ପୁତ୍ର; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦୃଢାଶ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 63

भद्राश्वः कपिलाश्वश्च कनीयांसौ तु तौ स्मृतौ / धैन्धुमारिर्दृढाश्वश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଲାଶ୍ୱ—ଏହି ଦୁଇଜଣ କନିଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଧୈନ୍ଧୁମାରି ଓ ଦୃଢାଶ୍ୱ; ତାହାର ପୁତ୍ର ହର୍ୟଶ୍ୱ ଥିଲା।

Verse 64

हर्यश्वस्य निकुंभो ऽभूत्क्षात्रधर्मरतः सदा / संहताश्वो निकुंभस्य सुतो रणविशारदः

ହର୍ୟଶ୍ୱର ପୁତ୍ର ନିକୁମ୍ଭ ହେଲା, ଯେ ସଦା କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ରତ। ନିକୁମ୍ଭର ପୁତ୍ର ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଶାରଦ।

Verse 65

कृशाश्वश्चाकृताश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ / तस्य पत्नी हैमवती सती माता दृषद्वती

ସଂହତାଶ୍ୱର ଦୁଇ ପୁତ୍ର—କୃଶାଶ୍ୱ ଓ ଅକୃତାଶ୍ୱ। ତାହାର ପତ୍ନୀ ହୈମବତୀ ସତୀ; ମାତା ଦୃଷଦ୍ୱତୀ।

Verse 66

विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश्चास्य प्रसेनजित् / युवनाश्वसुतस्तस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

ସେ ତିନି ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସେନଜିତ୍। ଏବଂ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 67

अत्यन्तधार्मिका गौरी तस्य पत्नी पतिव्रता / अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକା ଗୌରୀ ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ‘ବାହୁଦା’ ନାମକ ନଦୀ ହେଲେ।

Verse 68

तस्यास्तु गौरिकः पुत्रश्चक्रवर्ती बभूव ह / मान्धाता यौवनाश्वो वै त्रैलोक्यविजयी नृपः

ତାଙ୍କର ଗୌରିକ ନାମକ ପୁତ୍ର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ। ଏବଂ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନ୍ଧାତା ସତ୍ୟରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟୀ ନୃପ ଥିଲେ।

Verse 69

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका द्विजाः / यावत्सूर्य उदयते यावच्च प्रतितिष्ठति

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୌରାଣିକ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ କହନ୍ତି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ।

Verse 70

सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते / तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत्

ସେ ସମସ୍ତ ଭୂଭାଗ ଯୁବନାଶ୍ୱପୁତ୍ର ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଚୈତ୍ରରଥୀ ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ।

Verse 71

साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि / पतिव्रता च ज्येष्ठा च भातॄणामयुतस्य सा

ବିନ୍ଦୁମତୀ ନାମର ସେଇ ସାଧ୍ବୀ ପୃଥିବୀରେ ରୂପରେ ଅପ୍ରତିମ ଥିଲେ। ସେ ପତିବ୍ରତା ଏବଂ ଦଶହଜାର ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଥିଲେ।

Verse 72

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता त्रीन्सुतन्प्रभुः / पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुन्दं च विश्रुतम्

ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରଭୁ ମାନ୍ଧାତା ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଦେଲେ—ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ ଏବଂ ବିଶ୍ରୁତ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ।

Verse 73

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतस्तस्य चात्मजः

ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ଦାୟାଦ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଯୁବନାଶ୍ୱ ସ୍ମରଣୀୟ। ନର୍ମଦାରେ ଜନ୍ମିତ ସମ୍ଭୂତ ତାହାର ପୁତ୍ର ଥିଲା।

Verse 74

संभूतस्यात्मजः पुत्रो ङ्यनरण्यः प्रतापवान् / रावणेन हतो येन त्रैलोक्यं विजितं पुरा

ସମ୍ଭୂତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରତାପବାନ୍ ଙ୍ୟନରଣ୍ୟ। ଯାହାକୁ ରାବଣ ହତ କରିଥିଲା; ସେଇ ରାବଣ ପୂର୍ବେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ଜୟ କରିଥିଲା।

Verse 75

तेन दृश्योनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे च सुमतिर्नृपः

ତାହାଠାରୁ (ଙ୍ୟନରଣ୍ୟଠାରୁ) ଦୃଶ୍ୟୋନରଣ୍ୟ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟଶ୍ୱ। ହର୍ୟଶ୍ୱଠାରୁ ଦୃଷଦ୍ୱତୀରେ ରାଜା ସୁମତି ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 76

तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा नाम धार्मिकः / आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणिः प्रभुः

ତାହାର ପୁତ୍ର ତ୍ରିଧନ୍ୱା ନାମକ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ହେଲା। ତ୍ରିଧନ୍ୱନଙ୍କର ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣି ନାମକ ପ୍ରଭୁସମ ବିଦ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 77

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः / तेन भार्या विदर्भस्य त्दृता हत्वा दिवौकसः

ତାହାର ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ମହାବଳୀ କୁମାର ଥିଲା। ସେ ଦେବଲୋକବାସୀମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ବିଦର୍ଭର ପତ୍ନୀ ତ୍ଦୃତାକୁ ହରଣ କଲା।

Verse 78

पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्टानं प्रापितेष्विह / कामाद्बलाच्च मोहाच्च संहर्षेण बलेन च

ଏଠାରେ ପାଣିଗ୍ରହଣ ବିବାହମନ୍ତ୍ରରେ ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାମରୁ, ବଳପ୍ରୟୋଗରୁ, ମୋହରୁ, ଏବଂ ସଂଘର୍ଷଜନିତ ବଳରୁ (ଏହା ଘଟିଲା)।

Verse 79

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्तत्कृतं तेन धीमता / तमधर्मेण संयुक्तं पिता भय्यारुणो ऽत्यजत्

ଭବିଷ୍ୟତ ଲାଭର ବଳବତୀ ଆଶାରୁ ସେ ଧୀମାନ ତାହା କଲା। ତାକୁ ଅଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ଜାଣି ପିତା ଭୟ୍ୟାରୁଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 80

अपध्वंसेति बहुशो वदन्क्रोधसमन्वितः / पितरं सो ऽब्रवीदेकः क्व गच्छामीति वै मुहुः

କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ‘ଅପଧ୍ୱଂସ’ ବୋଲି ବହୁବାର କହିଲା। ପରେ ଏକା ହୋଇ ପିତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲା—‘ମୁଁ କେଉଁଠିକୁ ଯିବି?’

Verse 81

पिता चैनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्त्तय / नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन

ତେବେ ପିତା ତାକୁ କହିଲେ— “ଶ୍ୱପାକମାନଙ୍କ ସହିତ ରୁହ; ତୋ ପରି ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୁତ୍ରଲାଭ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, ଆଜି ତୁ କୁଳକଳଙ୍କ।”

Verse 82

इत्युक्तः स निराक्रामन्नगराद्वचना द्विभोः / न चैनं वारयामास वसिष्ठो भगवानृषिः

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ପିତାଙ୍କ ବଚନରେ ନଗରରୁ ବାହାରିଗଲା; ଭଗବାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ।

Verse 83

स तु सत्यव्रतो धीमाञ्श्वपाकावसथान्तिके / पित्रा त्यक्तो ऽवसद्धीरः पिता चास्य वनं ययौ

ସେ ସତ୍ୟବ୍ରତୀ ଧୀମାନ୍ ଶ୍ୱପାକମାନଙ୍କ ବସତି ନିକଟେ ଧୈର୍ୟରେ ରହିଲା; ପିତା ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜେ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 84

तस्मिंस्तु विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः / समा द्वादश संपूर्मास्तेनाधर्मेण वै तदा

ତାଙ୍କ ସେହି ଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର (ପାକଶାସନ) ବର୍ଷା କଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଅଧର୍ମରେ ବାରୋଟି ବର୍ଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାବୃଷ୍ଟି ରହିଲା।

Verse 85

दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः / संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

ସେହି ଦେଶରେ ମହାତପା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ସେଠାରେ ରଖି, ସାଗରତଟର ଉପବନରେ ବିପୁଳ ତପ କଲେ।

Verse 86

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमंपुत्रमौरसम् / शिष्टानां भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन वै

ତାହାର ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟମ ଔରସ ପୁତ୍ରକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି, ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଭରଣ ପାଇଁ, ଶତ ଗୋରେ ତାକୁ ବିକ୍ରି କଲା।

Verse 87

तं तु बद्धं गले दृष्टवा विक्रयार्थं नरोत्तमः / महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः

ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ଓ ବିକ୍ରୟାର୍ଥ ଥିବା ସେ ମହର୍ଷିପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମାତ୍ମା ନରୋତ୍ତମ ସୁବ୍ରତଧାରୀ ତାକୁ ମୋକ୍ଷ କଲେ।

Verse 88

सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् / विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकंपार्थमेव च

ମହାବୁଦ୍ଧି ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାହାର ଭରଣ କଲେ—ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଓ କରୁଣାର୍ଥେ ମଧ୍ୟ।

Verse 89

सो ऽभवद्गालवो नाम गले बद्धो महातपाः / महर्षिः कौशिकस्तात तेन वीरेण मोक्षितः

ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ସେ ମହାତପା ‘ଗାଲବ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା; ତାତ, କୌଶିକ ମହର୍ଷିକୁ ସେ ବୀର ମୋକ୍ଷ କଲେ।

Verse 90

तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया / विश्वामित्रकलत्रं च बभार विनये स्थितः

ତାହାର ବ୍ରତ, ଭକ୍ତି, କୃପା ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ—ବିନୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ—ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଭାର ମଧ୍ୟ ବହିଲା।

Verse 91

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च जलेचरान् / विश्वामित्राश्रमाभ्यासे तन्मांसमनयत्ततः

ସେ ମୃଗ, ବରାହ, ମହିଷ ଓ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ସମୀପକୁ ସେମାନଙ୍କ ମାଂସ ଆଣିଲା।

Verse 92

उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् / पितुर्नियोगादभजन्नृपे तु वनमास्थिते

ରାଜା ବନକୁ ଯାଇ ରହିଥିବାବେଳେ, ପିତାଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ସେ ଉପାଂଶୁ-ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ଦୀକ୍ଷା ପାଳନ କଲା।

Verse 93

अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तः पुरं पुनिः / याज्योत्थान्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत

ଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନ୍ୟାୟସଂଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଯୋଗେ ବସିଷ୍ଠ ଅଯୋଧ୍ୟା, ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପୁନଃ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 94

सत्यव्रतः सुबाल्यात्तु भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास मन्युना

ସତ୍ୟବ୍ରତ ଶିଶୁକାଳରୁ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣାର ବଳରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କଲା।

Verse 95

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् / न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै

ପିତା ଯେତେବେଳେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ କିଛି କାରଣରୁ ମୁନି ବସିଷ୍ଠ ତାହାକୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ।

Verse 96

पाणिग्रहममन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे / एवं सत्यव्रतस्तां वै हृतवान्सप्तमे पदे

ପାଣିଗ୍ରହଣ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ସପ୍ତମ ପଦରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ଏଭଳି ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାକୁ ସତ୍ୟେ ସପ୍ତମ ପଦରେ ହରଣ କଲା।

Verse 97

जानन्धर्मान्वसिष्ठस्तु नवमन्त्रानिहेच्छति / इति सत्यव्रतो रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्

ଧର୍ମଜ୍ଞ ବସିଷ୍ଠ ଏଠାରେ ନବ ମନ୍ତ୍ର ଇଚ୍ଛା କଲେ; ଏହିଭାବେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ମନେ ରୋଷ କଲା।

Verse 98

गुणबुद्ध्या तु भगवान्वसिष्ठः कृतवांस्तपः / न तु सत्यव्रतो ऽबुध्यदुपांशुव्रतमस्य वै

ଗୁଣବୁଦ୍ଧିରେ ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ତପ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କର ସେଇ ଉପାଂଶୁ-ବ୍ରତକୁ ବୁଝିଲା ନାହିଁ।

Verse 99

तस्मिंस्तु परमो रोषः पितुरासीन्महात्मनः / तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत्पाकशासनः

ସେଥିରେ ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କର ପରମ ରୋଷ ହେଲା; ତାହାରେ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବର୍ଷା କଲେ ନାହିଁ।

Verse 100

तेन त्विदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि / कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य सृतेयं च भवेदिति

ଏହିହେତୁ ଏବେ ସେ ଭୂମିରେ ସେଇ ଦୁର୍ବହ ଦୀକ୍ଷା ବହନ କରୁଛି; ଯେଣୁ ନିଜ କୁଳର ନିଷ୍କୃତି ହେଉ ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ରହୁ।

Verse 101

ततो वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न वारयत् / अभिषेक्ष्याम्यहं नष्टे पश्चादेनमिति प्रभुः

ତେବେ ଭଗବାନ୍ ବଶିଷ୍ଠ ପିତା ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତ ତାହାକୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ— “ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ପରେ ମୁଁ ଏହାର ଅଭିଷେକ କରିବି।”

Verse 102

स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षां तामुद्वहन्बली / अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः

ସେ ବଳବାନ୍ ସେଇ ଦୀକ୍ଷାକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କଲା; କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ମାଂସ ଥିଲା ନାହିଁ।

Verse 103

सर्वकामदुघां धेनुं स ददर्श नृपात्मजः / तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमच्चैव क्षुधान्वितः

ସେ ନୃପପୁତ୍ର ସର୍ବକାମଦୁଘା ଧେନୁକୁ ଦେଖିଲା; କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଶ୍ରମ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ତାହାକୁ ନିହାରିଲା।

Verse 104

दस्युधर्मगतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः / सतु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्

ଦସ୍ୟୁଧର୍ମରେ ପତିତ ଦେଖି, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ତାହାକୁ ହତ୍ୟା କଲା; ସେଇ ମାଂସ ସେ ନିଜେ ଖାଇଲା ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖୁଆଇଲା।

Verse 105

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत् / प्रोवाच चैव भगवान्वसिष्ठस्तं नृपात्मजम्

ଏହା ଶୁଣି ବଶିଷ୍ଠ ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ବଶିଷ୍ଠ ସେଇ ନୃପପୁତ୍ରକୁ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 106

पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुम पोह्य वै / यदि ते त्रीणि शङ्कूनि न स्युर्हि पुरुषाधम

ହେ କ୍ରୂର! ମୁଁ ତୋର ଶଙ୍କୁକୁ ପକାଇଦେବି; ତାହାକୁ ହଟା। ଯଦି ତୋର ତିନିଟି ଶଙ୍କୁ ନଥାଏ, ହେ ପୁରୁଷାଧମ!

Verse 107

पितुश्चापारितोषेण गुरोर्देगध्रीवधेन च / अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

ପିତାଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଦେଗଧ୍ରୀବଧ, ଏବଂ ଅପ୍ରୋକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁର ଉପଯୋଗ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ତୋର ଅତିକ୍ରମ।

Verse 108

एवं स त्रीणि शङ्कूनि दृष्ट्वा तस्य महातपाः / त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः

ଏଭଳି ସେ ମହାତପା ତାହାର ତିନି ଶଙ୍କୁ ଦେଖି ‘ତ୍ରିଶଙ୍କୁ’ ବୋଲି କହିଲେ; ତେଣୁ ସେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଭାବେ ସ୍ମୃତ ହେଲା।

Verse 109

विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते / ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे

ତେବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦାରାମାନଙ୍କ ଭରଣ ପାଇଁ ଆସିଲେ; ତାପରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁକୁ ଏକ ବର ଦେଲେ।

Verse 110

छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रेनृपात्मजः / सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः

ବରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନୃପପୁତ୍ର ଗୁରୁଙ୍କୁ ହିଁ ବର ଭାବେ ବାଛିଲା—‘ମୁଁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ’; ଏହିପରି ବର ଯାଚିଲା।

Verse 111

अनावृष्टिभये तस्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके / अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये योजयामास तं मुनिः

ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଅନାବୃଷ୍ଟିଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲାବେଳେ, ସେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ପିତୃରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି ରାଜ୍ୟଭାର ଦେଲେ।

Verse 112

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः / सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत्प्रभुः

ଦେବତାମାନେ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ କୌଶିକ ତାଙ୍କୁ ସଶରୀରେ ସେତେବେଳେ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ଉଠାଇଲେ।

Verse 113

मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः

ବଶିଷ୍ଠ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା; ଏଠାରେ ପୌରାଣିକ ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ କରନ୍ତି।

Verse 114

विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिविराजते / देवैः सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବିରାଜିତ—ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଧୀମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ।

Verse 115

तस्य सत्यरता नाम भार्या कैकयवंशजा / कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्

ତାଙ୍କର କୈକୟବଂଶଜା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସତ୍ୟରତା ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ର ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 116

स तु राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति श्रुतः / अहर्ता राजसूयस्य सम्रडिति परिश्रुतः

ସେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ‘ତ୍ରୈଶଙ୍କବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଆହର୍ତ୍ତା ଏବଂ ‘ସମ୍ରାଟ୍’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 117

हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् / हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हरीत उच्यते

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବୀର୍ୟବାନ୍ ପୁତ୍ର ‘ରୋହିତ’ ନାମରେ ଥିଲେ। ରୋହିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ହରିତ’, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଚଞ୍ଚୁ’—ଯିଏ ‘ହାରୀତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 118

विनयश्च सुदेवश्च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः / चैता सर्वस्य क्षत्रस्य विजयस्तेन स स्मृतः

ଚଞ୍ଚୁଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ବିନୟ ଓ ସୁଦେବ—ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ସମଗ୍ର କ୍ଷତ୍ରବଂଶର ବିଜୟ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ; ତେଣୁ ସେ ‘ବିଜୟ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 119

रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः / रुरुकात्तु वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुर्विजज्ञिवान्

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ‘ରୁରୁକ’ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ। ରୁରୁକଙ୍କର ପୁତ୍ର ‘ବୃକ’, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ‘ବାହୁ’ ନାମକ ବିଜ୍ଞ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 120

हैहयैस्तालजङ्घैश्च निरस्तो व्यसनी नृपः / शकैर्यवनकांबोजैः पारदैः पह्लवैस्तथा

ସେ ଵ୍ୟସନୀ ନୃପ ହୈହୟ ଓ ତାଲଜଙ୍ଘମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିରସ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ ଓ ପହ୍ଲବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ପରାଜିତ/ନିଷ୍କାସିତ) ହେଲେ।

Verse 121

नात्यर्थं धार्मिको ऽभूत्स धर्म्ये सति युगे तथा / सगरस्तु सुतो बाहोर्जज्ञे सह गरेण वै

ଧର୍ମମୟ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଧାର୍ମିକ ନ ଥିଲା। ବାହୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଗର ରାଜା ‘ଗର’ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 122

भृगोराश्रममासाद्य ह्यौर्वैण परिरक्षितः / अग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा तु भार्गवात्सगरो नृपः

ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଔର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ପରେ ରାଜା ସଗର ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ।

Verse 123

जघान पृथिवीं गत्वा तालजङ्घान्सहैहयान् / शकानां पह्लवानां च धर्मं निरसदच्युतः

ସେ ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରି ତାଲଜଂଘମାନଙ୍କୁ ହୈହୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂହାର କଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ସଗର ଶକ ଓ ପହ୍ଲବମାନଙ୍କ ଧର୍ମାଚାରକୁ ମଧ୍ୟ ନିରସନ କଲେ।

Verse 124

क्षत्रियाणां तथा तेषां पारदानां च धर्मवित् / ऋषय ऊचुः कथं स सगरो राजा गरेण सह जज्ञिवान्

ସେଇ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଓ ପାରଦମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସଗର ରାଜା ‘ଗର’ ସହିତ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?

Verse 125

किमर्थं वा शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम् / धर्मान्कुलोचितान्क्रुद्धो राजा निरसदच्युतः

ମହାଓଜସ୍ବୀ ଶକାଦି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ କୁଳୋଚିତ ଧର୍ମକୁ କ୍ରୋଧରେ ଅଚ୍ୟୁତ ରାଜା କାହିଁକି ନିରସନ କଲେ?

Verse 126

सुत उवाच बाहोर्व्यसनिनस्तस्य त्दृतं राज्यं पुरा किल / हैहयैस्तालजङ्घैश्च शकैः सार्द्धं समागतैः

ସୂତ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ ବ୍ୟସନାସକ୍ତ ବାହୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ହୈହୟ, ତାଲଜଂଘ ଓ ଶକମାନେ ସହ ଏକତ୍ର ଆସି ହରଣ କଲେ।

Verse 127

यवनाः पारदाश्चैव कांबोजाः पह्लवास्तथा / हैहयार्थं पराक्रान्ता एते पञ्च गणास्तदा

ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବ— ଏହି ପାଞ୍ଚ ଗଣ ସେତେବେଳେ ହୈହୟମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ପରାକ୍ରମ କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 128

त्दृतराज्यस्तदाबाहुः संन्यस्य स तदा गृहम् / वनं प्रविश्य धर्मात्मा सह पत्न्या तपो ऽचरत्

ରାଜ୍ୟ ହରଣ ହେଲାପରେ ବାହୁ ତେବେ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଧର୍ମାତ୍ମା ହୋଇ ପତ୍ନୀ ସହ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତପ କଲେ।

Verse 129

कदाचिदप्यकल्पः स तोयार्थं प्रस्थितो नृपः / वृद्धत्वाद्दुर्बलत्वाच्च ह्यन्तरा स ममार च

ଏକଥର ସେ ରାଜା ଜଳ ଆଣିବାକୁ ବାହାରିଲେ; କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧତ୍ୱ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମାର୍ଗମଧ୍ୟରେ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

Verse 130

पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽप्यगात् / सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया

ତାଙ୍କର ଯାଦବୀ ପତ୍ନୀ ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସପତ୍ନୀ ଗର୍ଭ ନାଶ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଲା।

Verse 131

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा वह्निं तं समारोहयत् / और्वस्तं भार्गवो दृष्ट्वा कारुण्याद्धि न्यवर्त्तयत्

ସେ ପତିଙ୍କ ଚିତା ରଚି ସେଇ ଅଗ୍ନିରେ ଆରୋହଣ କଲା। ଔର୍ବ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାର୍ଗବ କରୁଣାରେ ତାକୁ ନିବାରିଲେ।

Verse 132

तस्याश्रमे तु गर्भं सा गरेण च तदा सह / व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम धर्मिकम्

ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ତେବେ ଗର (ବିଷ/ଔଷଧ) ସହ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି ‘ସଗର’ ନାମକ ମହାବାହୁ ଧର୍ମିକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 133

और्वस्तु जातकर्मादीन्कृत्वा तस्य महात्मनः / अध्याप्य वेदाञ्छास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्

ଔର୍ବ ଋଷି ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଜାତକର୍ମାଦି ସଂସ୍କାର କରି, ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇ, ପରେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 134

ततः शकान्स यवनान्कांबोजान्पारदांस्तथा / पह्लवांश्चैव निःशेषान्कर्तुं व्यवसितो नृपः

ତାପରେ ସେ ନୃପ ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ ଏବଂ ପହ୍ଲବ—ଏମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଃଶେଷ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 135

ते हन्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना / वसिष्ठं शरणं सर्वे संप्राप्ताः शरणैषिणः

ମହାତ୍ମା ବୀର ସଗର ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଶରଣାର୍ଥୀ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶରଣ ଭାବି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 136

वसिष्ठो वीक्ष्य तान्युक्तान्विनयोन महामुनिः / सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं तथा

ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ବିନୟବାକ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇ ସଗରଙ୍କୁ ନିବାରିଲେ।

Verse 137

सगरः स्वां प्रतिज्ञां च गुरोर्वाक्यं निशम्य च / जघान धर्मं वै तेषां वेषान्यत्वं चकार ह

ସଗର ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଗୁରୁବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ ଏବଂ ବେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଇଲେ।

Verse 138

अर्द्धं शाकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् / यवनानां शिरः सर्वं कांबोजानां तथैव च

ସେ ଶକମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ଅର୍ଧାଂଶ ମୁଣ୍ଡନ କରାଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡନ କରାଇଲେ।

Verse 139

पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रुधारिणः / निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना

ସେଇ ମହାତ୍ମା ପାରଦମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତକେଶ କଲେ, ପହ୍ଲବମାନଙ୍କୁ ଶ୍ମଶ୍ରୁଧାରୀ କଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ବଷଟ୍କାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ।

Verse 140

शका यवन कांबोजाः पह्लवाः पारदैः सह / कलिस्पर्शा महिषिका दार्वस्छोलाः खशास्तथा

ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ—ପାରଦମାନଙ୍କ ସହ; ଏବଂ କଲିସ୍ପର୍ଶ, ମହିଷିକ, ଦାର୍ୱ, ଛୋଲ, ଖଶ ମଧ୍ୟ।

Verse 141

सर्वे ते क्षत्रियगणा धर्मस्तेषां निराकृतः / वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना

ସେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଗଣଙ୍କର ଧର୍ମ ନିରାକୃତ ହେଲା; ମହାତ୍ମା ସଗର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନ ପୂର୍ବରୁ ତାହା ନିରସନ କରିଥିଲେ।

Verse 142

स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम् / अश्वं वै चारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः

ଧର୍ମବିଜୟୀ ସେ ରାଜା ଏହି ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଜୟ କରି, ବାଜିମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ଅଶ୍ୱକୁ ଚାରଣ କରାଇଲେ।

Verse 143

तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे / वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः

ସେ ଅଶ୍ୱକୁ ଚାରଣ କରାଉଥିବାବେଳେ, ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟ ସମୀପରେ ସେ ଅଶ୍ୱ ଅପହୃତ ହୋଇ ଭୂମିଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଗଲା।

Verse 144

स तं देशं सुतैः सर्वैः खानयामास पार्थिवः / आसेदुश्च ततस्तस्मिन्खनन्तस्ते महार्मवे

ତେବେ ସେ ପାର୍ଥିବ ରାଜା ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନিয়ে ସେ ଦେଶକୁ ଖନନ କରାଇଲେ; ଖନନ କରୁକରୁ ସେମାନେ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 145

तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् / विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम्

ସେମାନେ ସେଇ ଆଦିପୁରୁଷ ଦେବଙ୍କୁ—ହରି, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଜାପତି—କପିଲରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ, ହଂସରୂପ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 146

तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत्प्रतिपद्यते / दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वेचत्वारस्त्ववशेषिताः

ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ସେମାନେ ସେହି ତେଜକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ବାକି ରହିଲେ।

Verse 147

बर्हिकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथश्च यः / शूरः पञ्चजनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः

ବର୍ହିକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଧର୍ମରଥ ଏବଂ ବୀର ପଞ୍ଚଜନ - ଏମାନେ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବଂଶଧର ହେଲେ।

Verse 148

प्रादाच्च तस्य भगवान्हरिर्नारायणो वरान् / अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा

ଏବଂ ଭଗବାନ ହରି ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ବରଦାନ ଦେଲେ - ନିଜ ବଂଶର ଅକ୍ଷୟତା ଏବଂ ଶହେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ।

Verse 149

विभुः पुत्रं समुद्रं च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् / तं समुद्रो ऽश्वमादाय ववन्दे सरितांपतिः

ଏକ ସମର୍ଥ ପୁତ୍ର, ସମୁଦ୍ର (ପୁତ୍ର ରୂପରେ) ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅକ୍ଷୟ ନିବାସ। ନଦୀମାନଙ୍କର ପତି (ସମୁଦ୍ର) ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ।

Verse 150

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै / तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्रात्प्राप्य पार्थिवः

ତାଙ୍କର ସେହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ 'ସାଗରତ୍ୱ' ଲାଭ କଲେ। ସେହି ରାଜା ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ସେହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 151

आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः / षष्टिं पुत्रसहस्राणि दग्धान्यस्य रुषा विभो

ସେଇ ବିଭୁ ପୁନଃପୁନଃ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ପୁତ୍ର ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 152

तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानि महात्मनाम् / पुत्राणां तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम्

ସେଇ ମହାତ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ତେଜ ପ୍ରବେଶ କଲା; ପୁତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 153

ऋषय ऊचुः सगरस्यात्मजा नाना कथं जाता महाबलाः / विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସଗରଙ୍କ ନାନା ମହାବଳ ପୁତ୍ର କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ବିକ୍ରାନ୍ତ କେଉଁ ବିଧିରେ, କହ।

Verse 154

सुत उवाच द्वेपत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दगधकिल्बिषे / ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः

ସୂତ କହିଲେ—ସଗରଙ୍କ ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ଯାହାଙ୍କ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଥିଲେ ବିଦର୍ଭର କନ୍ୟା, କେଶିନୀ ନାମରେ।

Verse 155

कनीयसी तु या तस्यपत्नी परमधर्मिणी / अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि

ତାଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ପତ୍ନୀ ପରମଧର୍ମିଣୀ ଥିଲେ; ସେ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଭୂମିରେ ରୂପେ ଅନୁପମ।

Verse 156

और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात्तपसाराधितः प्रभुः / एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्

ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଭୁ ଔର୍ବଙ୍କ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଇଚ୍ଛିତ ବଂଶ-ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।

Verse 157

षष्टिं पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति / मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्

ଦ୍ୱିତୀୟା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ; ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କେଶିନୀ ଏକ ପୁତ୍ରର ବର ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 158

वंशस्य कारणं श्रेष्ठं जग्राह नृप संसदि / षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा

ରାଜସଭାରେ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ—ଅର୍ଥାତ୍ ବଂଶ-ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ବର—ସେ ଗ୍ରହଣ କଲା; ଏବଂ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଗିନୀ ମଧ୍ୟ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ରର ବର ନେଲେ।

Verse 159

महाभागा प्रमुदिता जग्राह सुमतिस्तथा / अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत

ମହାଭାଗା ସୁମତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରମୁଦିତ ହୋଇ ବର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ସମୟ ଆସିଲେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 160

असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् / सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भतुंबं यशस्विनी

ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ର କାକୁତ୍ସ୍ଥ ‘ଅସମଞ୍ଜ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ; ଏବଂ ଯଶସ୍ୱିନୀ ସୁମତି ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ-ତୁମ୍ବ (କୁମ୍ଭ)କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 161

षष्टिः पुत्रसहस्राणां तुंबमध्याद्विनिस्सृताः / घृतपूर्णेषु कुंभेषु तान्गर्भान्यदधात्ततः

ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଗର୍ଭ ତୁମ୍ବର ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲା; ତାପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘିଅଭରା କୁମ୍ଭରେ ରଖିଲେ।

Verse 162

धात्रीश्चैकैकशः प्रादात्तावतीः पोषणे नृपः / ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्

ନୃପ ଏକେକଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଏକେକ ଧାତ୍ରୀ ଦେଲେ; ତାପରେ ନଅ ମାସରେ ସେମାନେ ସୁଖରେ ଉଠିଲେ।

Verse 163

कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः / कालेन महाता चैव यैवनं समुपाश्रिताः

ସେଇ ମହାଭାଗ କୁମାରମାନେ ସଗରଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଉଥିଲେ; ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେମାନେ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 164

केशिन्यास्तनयो यो ऽन्यः सगरस्यात्मसंभवः / असमञ्ज इति ख्यातो वर्हिकेतुर्महाबलः

କେଶିନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସଗରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ର ‘ଅସମଞ୍ଜ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ମହାବଳୀ ବର୍ହିକେତୁ ଥିଲେ।

Verse 165

पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् / तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्

ପୌରମାନଙ୍କ ଅହିତରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାରୁ ପିତା ତାଙ୍କୁ ପୁରରୁ ନିର୍ବାସିତ କଲେ; ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ବୀର୍ୟବାନ ପୁତ୍ର ଅଂଶୁମାନ ନାମରେ ଥିଲେ।

Verse 166

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः / दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः

ତାହାର ପୁତ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମା ‘ଦିଲୀପ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଦିଲୀପଙ୍କଠାରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବୀର ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 167

येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता / इहानीता सुरेशाद्वै दुहितृत्वे च कल्पिता

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଙ୍ଗା ବିମାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା ଏବଂ କନ୍ୟାରୂପେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 168

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः / भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୌରାଣିକ ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରନ୍ତି—ଭଗୀରଥ ନିଜ କର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସେଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିଥିଲେ।

Verse 169

तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः / भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूवह

ଏହି କାରଣରୁ ବଂଶବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ତାହାକୁ ‘ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଭଗୀରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ‘ଶ୍ରୁତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 170

नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः / अम्बरीषः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्ततो ऽभवत्

ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନାଭାଗ ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅମ୍ବରୀଷ, ଏବଂ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କଠାରୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 171

पूर्वे वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् / नाभागेरंबरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता

ପୂର୍ବେ ବଂଶ-ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ଏହା ଗାଉଥିଲେ ବୋଲି ପରିଶ୍ରୁତ; ନାଭାଗର ଅମ୍ବରୀଷ ନିଜ ଭୁଜବଳେ ପ୍ରଜାକୁ ପାଳନ କଲେ।

Verse 172

बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता / अयुतायुः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्

ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ପୃଥିବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା ଓ ତ୍ରିତାପରୁ ମୁକ୍ତ ରହିଲା; ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟବାନ ପୁତ୍ର ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ‘ଅୟୁତାୟୁ’ ନାମରେ ଥିଲେ।

Verse 173

अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः / दिव्याक्षहृदयज्ञो ऽसौ राजा नलसखो बली

ଅୟୁତାୟୁଙ୍କ ଦାୟାଦ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ସେ ଦିବ୍ୟ ପାଶାର ହୃଦୟରହସ୍ୟଜ୍ଞ, ବଳବାନ ରାଜା ଓ ନଳଙ୍କ ସଖା ଥିଲେ।

Verse 174

नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ / वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः

ପୁରାଣମାନେ ‘ଦୁଇ ନଳ’ ବୋଲି ଦୃଢବ୍ରତୀ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ—ଏକ ଭୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅନ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ବହ।

Verse 175

ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत्सर्वकामो जनेश्वरः / सुदासस्तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत्

ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସର୍ବକାମ ନାମକ ଜନେଶ୍ୱର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଦାସ, ‘ଇନ୍ଦ୍ରସଖ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ହେଲେ।

Verse 176

सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः / ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना सित्रसहश्च सः

ସୁଦାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ସୌଦାସ’ ନାମକ ରାଜା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେ ‘କଲ୍ମାଷପାଦ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏବଂ ‘ସିତ୍ରସହ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 177

वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके / अश्मकं जनयामास त्विक्ष्वाकुकुलवृद्धये

ମହାତେଜସ୍ବୀ ବସିଷ୍ଠ କଲ୍ମାଷପାଦଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଶ୍ମକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 178

अश्मकस्यौरसो यस्तु मूलकस्तत्सुतो ऽभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति

ଅଶ୍ମକଙ୍କ ଯେ ଔରସ ପୁତ୍ର, ସେଇ ମୂଳକ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ମୂଳକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଉଦାହରଣ କୁହାଯାଏ।

Verse 179

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो ऽवसत् / विवस्त्रस्त्राणमिच्छन्वै नारीकवच ईश्वरः

ସେ ରାଜା ରାମଭୟରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ବସିଲେ। ନିର୍ବସ୍ତ୍ରତାରୁ ରକ୍ଷା ଚାହିଁ ‘ନାରୀକବଚ’ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

Verse 180

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः / तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विडविडो बली

ମୂଳକଙ୍କ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ର ଶତରଥ ନାମକ ରାଜା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେଇ ଶତରଥଙ୍କୁ ନେଇ ବଳବାନ ରାଜା ତ୍ୱିଡବିଡ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 181

आसीत्त्वैडविडः श्रीमान्कृशशर्मा प्रतापवान् / पुत्रो विश्वसहस्रस्य पुत्रीकस्यां व्यजायत

ସେଠାରେ ବୈଡବିଡ ବଂଶରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରତାପବାନ୍ କୃଶଶର୍ମା ଥିଲେ; ସେ ବିଶ୍ୱସହସ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପୁତ୍ରୀକାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 182

दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत्खट्वाङ्ग इति विश्रुतः / येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ ହେଲେ, ଯିଏ ‘ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସି କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ ପାଇଥିଲେ।

Verse 183

त्रयो ऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि / दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

ବୁଦ୍ଧି ଓ ସତ୍ୟବଳରେ ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଏକତ୍ର (ବଶ) କଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାହାଠାରୁ ରଘୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 184

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् / राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः

ରଘୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଜ; ତାହାଠାରୁ ସେ ବୀର୍ୟବାନ୍—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳନନ୍ଦନ ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜା—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 185

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः

ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ରାମ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ; ଏବଂ ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ।

Verse 186

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनं च तत् / शत्रुघ्रेन पुरी तत्र मथुरा विनिवेशिता

ମାଧବ (ଲବଣ)କୁ ବଧ କରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧୁବନକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ମଥୁରା ପୁରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 187

सुबाहुः शूरसे नश्च शत्रुघ्नस्य सुतावुभौ / पालयामासतुस्तौ तु वैदेह्यौ मथुरां पुरीम्

ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସୁବାହୁ ଓ ଶୂରସେନ—ବୈଦେହୀ ବଂଶୀୟ—ମଥୁରା ପୁରୀକୁ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 188

अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ / हिमवत्पर्वतस्यान्ते स्फीतौ जनपदौ तयोः

ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ—ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ସୀମାନ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ ହେଲା।

Verse 189

अङ्गदस्याङ्गदाख्याता देशे कारयते पुरी / चन्द्रकेतोस्तु विख्याता चन्द्रचक्रा पुरी शुभा

ଅଙ୍ଗଦ ନିଜ ଦେଶରେ ‘ଅଙ୍ଗଦା’ ନାମରେ ପୁରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୁଭ ପୁରୀ ‘ଚନ୍ଦ୍ରଚକ୍ରା’ ଥିଲା।

Verse 190

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च / गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यो महात्मनोः

ଭରତଙ୍କ ବୀର ପୁତ୍ର ତକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍କର—ଗାନ୍ଧାର ଦେଶରେ ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପୁରୀ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 191

तक्षस्य दिक्षु विख्याता नाम्ना तक्षशिला पुरी / पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती

ତକ୍ଷଙ୍କ ନାମରେ ତକ୍ଷଶିଳା ପୁରୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏବଂ ବୀର ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପୁଷ୍କରାବତୀ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ ହେଲା।

Verse 192

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराण विदो जनाः / रामेण बद्धां सत्यार्थां महात्म्यात्तस्य धीमतः

ଏଠାରେ ପୁରାଣବିଦ୍ ଲୋକମାନେ ସେଇ ଗାଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଗାଆନ୍ତି—ଯାହା ଧୀମାନ୍ ରାମ ନିଜ ମହାତ୍ମ୍ୟରେ ସତ୍ୟାର୍ଥରେ ଗଢ଼ିଥିଲେ।

Verse 193

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मीतभाषितः / आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः

ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବା, ଲୋହିତାକ୍ଷ, ଦୀପ୍ତମୁଖ ଓ ମିତଭାଷୀ; ଆଜାନୁବାହୁ, ସୁମୁଖ, ସିଂହସ୍କନ୍ଧ ଓ ମହାଭୁଜ ଥିଲେ।

Verse 194

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् / ऋक्सामयजुषां घोषो यो घोषश्च महास्वनः

ରାମ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ଋକ୍-ସାମ-ଯଜୁଷ୍ ବେଦମାନଙ୍କ ଘୋଷ ମହାନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।

Verse 195

अव्युच्छिन्नो ऽभवद्राज्ये दीयतां भुज्यतामिति / जनस्थाने वसन्कार्यं त्रिदशानां चकार सः

ରାଜ୍ୟରେ ‘ଦିଆଯାଉ, ଭୋଗ କରାଯାଉ’ ଏହି ପ୍ରଥା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଲା; ଜନସ୍ଥାନରେ ବସି ସେ ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 196

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः / सीतायाः पदमन्विच्छन्निजघान महायशाः

ତେବେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଥମେ ସେଇ ଅପରାଧୀ ପୌଲସ୍ତ୍ୟକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 197

सत्त्ववान्गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा / अतिसूर्यं च वह्निं च रामो दाशरथिर्बभौ

ସତ୍ତ୍ୱବାନ୍ ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଦାଶରଥି ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭାସିଲେ।

Verse 198

एवमेष महाबाहोस्तस्य पुत्रौ बभूवतुः / कुशो लव इति ख्यातो तयोर्देशौ निबोधत

ଏଭଳି ସେଇ ମହାବାହୁଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଲେ—କୁଶ ଓ ଲବ ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ତାଙ୍କର ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣ।

Verse 199

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी चापि कुशस्थली / रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु

କୁଶଙ୍କର ରାଜ୍ୟ କୋଶଳ ଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁରୀ କୁଶସ୍ଥଳୀ; ସେ ରମ୍ୟ ନଗରୀକୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ସାନୁମାନେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 200

उत्तराकोशले राज्य लवस्य च महात्मनः / श्रावस्तिर्लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत

ମହାତ୍ମା ଲବଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତରକୋଶଳରେ ଥିଲା; ଲୋକବିଖ୍ୟାତ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ତାଙ୍କର ନଗରୀ—ଏବେ କୁଶବଂଶକୁ ଜାଣ।