Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 35
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति / निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव
Transliteration
uttaṅka uvāca bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tattāvatkarttumarhati / nirudvignastapaschartuṃ na hi śakro 'pi pārthiva
Translation
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥିବ, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷାକାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କରିବା ଉଚିତ; ଆପଣ ତାହା କରିବାକୁ ଅର୍ହ। ନିରୁଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ତପ କରିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Word by Word
उत्तङ्कःUttaṅka
उत्तङ्कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भवताby you
भवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case/instrumental), एकवचन; honorific ‘by you’
रक्षणम्protection/guarding
रक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; verbal noun
कार्यम्must be done
कार्यम्:
Vidhaya (विधेय)
TypeAdjective
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formकृ-धातोः यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be done/necessary’
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; deictic ‘that’ (referring to the task)
तावत्for the time being
तावत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverbial), ‘for that long/so much/for the time being’
कर्त्तुम्to do
कर्त्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), ‘to do’
अर्हतिis fit/ought
अर्हति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
निरुद्विग्नःuntroubled
निरुद्विग्नः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् + उद्विग्न (प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP from √द्विज्/√उद्विज् ‘to be anxious’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Vedic/epic usage); object of ‘to perform’
कर्तुम्to perform
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
शक्रःŚakra (Indra)
शक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Indra
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), ‘even/also’
पार्थिवO king
पार्थिव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case/vocative), एकवचन