Anuvaka 3
ଗୃହସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି: ଆଥର୍ବଣିକ କ୍ରିୟାରେ ଘରେ ଓ ଶରୀରରେ ଥିବା ଭିତର/ବାହାର ବିପଦକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସମୃଦ୍ଧି, ଉର୍ବରତା, ଏକତା ଓ ଜୀବନ-ରକ୍ଷା ସ୍ଥାପନ। ଉପବିଷୟ: (୧) ଭୟଙ୍କର ତାପ/ଦାହର ଶାନ୍ତି ଏବଂ ତାହାକୁ ରକ୍ଷାରେ ପରିଣତ କରା (ଅଗ୍ନି—ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଗ୍ନି) (୨) ପୌଷ୍ଟିକ ବୃଦ୍ଧି: ଧାନ-ଭଣ୍ଡାର, କ୍ଷେତ୍ର, ଗୋଧନ, ଭଗ ଓ ବର୍ଚସ (ରାଜସମ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ତେଜ) (୩) ବନ୍ଧ୍ୟତା ନିବାରଣ ଓ ଉର୍ବରତା ପୁନଃସ୍ଥାପନ (୪) ଦିଗ ଓ ସୀମାର ରକ୍ଷା (ଦିକ୍-ରକ୍ଷା; ସୀମା-ରକ୍ଷା)।
Suktas in Anuvaka 3
Sukta 21
AV 3.21 ଏକ ଶାନ୍ତି ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରୂପରେ—ଜଳ, ପଥର, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ମାନବ ଦେହରେ ବିଦ୍ୟମାନ—ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିପଦଜନକ ତାପ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ହୋଇଯାଏ। “ସେହି ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ” ବାରମ୍ବାର ହବି ଅର୍ପଣ କରି, ବିଶେଷକରି କ୍ରବ୍ୟାଦ (ମାଂସଭକ୍ଷୀ, ଭୟଙ୍କର) ରୂପକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର—ସାର୍ବଭୌମ, ଜୀବନଧାରକ ଅଗ୍ନି—ରୂପେ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ। ଏହାର ଶକ୍ତି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ନାମକରଣ କରିବାରେ ଅଛି; ଏହାଦ୍ୱାରା ଦାହଜନିତ କ୍ଷତିର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉତ୍ସକୁ ରିତୁଆଲ ଭାବେ “ଆବରଣ” କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୁଶଳ, ତେଜ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ।
Sukta 22
ଏହି ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତଟି ସାର୍ବଭୌମ ସମୃଦ୍ଧି (ଭଗ) ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ତେଜ/କାନ୍ତି (ବର୍ଚସ୍) କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ସାଧକଙ୍କ ଭିତରେ ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ ଓ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚତାର ଆଦର୍ଶ ରୂପେ—ବିଶେଷକରି ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀକୁ—ଉଦାହରଣ କରାଯାଇଛି। ଯଜ୍ଞର ପରିବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏବଂ ଚାରି ଦିଗର ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସୂକ୍ତର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ପାଠକଙ୍କୁ ବର୍ଚସ୍ବିନ୍ କରିବା—ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସାମାଜିକ ଭାବେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶାଳୀ ଓ ସଫଳ। ଏହାର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱୟଂ-ଅଭିଷେକ ଓ ସଶକ୍ତିକରଣର ସୂତ୍ର ଭାବେ କାମ କରେ, ଯାହା ରାଜତ୍ୱ-ସଦୃଶ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ବ୍ୟାପକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ/ଅଧିକାର (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ) କୁ ଆଦର୍ଶ କରେ।
Sukta 23
AV 3.23 ଗୃହସ୍ଥ ଫଳଦାୟକତା-ଚିକିତ୍ସା ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ବନ୍ଧ୍ୟତ୍ୱ (vehát) କୁ ଅପସାରଣଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣଯୋଗ୍ୟ ଦୋଷ ଭାବେ ଧରାଯାଇ, ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭଧାରଣ-ଶକ୍ତି ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ବାକ୍କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷକୁ ସରାଇଦେବା ଏବଂ ଶୁଭ ‘ବୀଜ’ ଓ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ପ୍ରଜା/ଗର୍ଭ (ସନ୍ତାନ ଓ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା) କୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ; ବିଶେଷତଃ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସଫଳ ଜନନ ଓ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଏ।
Sukta 24
AV 3.24 ଏକ ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ; ଏହା ଅକ୍ଷିତି (ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରବାହ)କୁ ବହୁ-ଧାରା ଝରଣାର ଛବିରେ ଆହ୍ୱାନ କରି ଘରର ଭଣ୍ଡାର ଓ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧିକୁ “ସ୍ଥାପିତ” କରେ। ଏଠାରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସଂଗଠିତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଡାକାଯାଇଛି—ଯେ ଧାନକୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସୁରକ୍ଷା/ପରିଚାଳନା କରେ, ଏବଂ ବଣ୍ଟନ କରେ; ସେହି ସହିତ ବର୍ଷାପୋଷିତ ନଦୀମାନଙ୍କ ପରି ରୋଗ-ଦୋଷ/ଶାପକୁ ଧୋଇ ନେଇଯାଏ। ସୂକ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ଥିର, ପୁନରାବୃତ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି—ଏମିତି ପ୍ରଚୁରତା ଯାହା କମେ ନାହିଁ, ପଚେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ହାରାଇ ଯାଏ ନାହିଁ।
Sukta 25
AV 3.25 ହେଉଛି କାମ-ପ୍ରେରିତ ଏକ ବଶୀକରଣ ସୂକ୍ତ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟବ୍ୟକ୍ତିର ମନରେ ଅସ୍ଥିର ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗ୍ରତ କରିବା, ପ୍ରତିରୋଧ ଭାଙ୍ଗିଦେବା, ଏବଂ ତାକୁ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ, ମଧୁର ଭାଷା କହିବାକୁ ଓ କେବଳ ଏକାନ୍ତ ଆସକ୍ତିରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା। ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—କାମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବାଣ—ଏବଂ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ବନ୍ଧନକାରୀ ଅଧିକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ନିଜସ୍ୱ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ କରେ।
Sukta 26
AV 3.26 ହେଉଛି ଦିଗ୍-ରକ୍ଷା (dik-rakṣā) ଆତ୍ମ-ସୁରକ୍ଷା ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଯାଚନା କରି ଯଜ୍ଞ-ସ୍ଥଳ/ରିତୁଆଲ୍-ପରିସରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ, ଅନିଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ତ୍ର ଗୋଟିଏ ଦିଗକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ, ସେହି ଦିଗର ରକ୍ଷକ-ଗଣଙ୍କ ନାମ କହେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ବାତ ଇତ୍ୟାଦି କୌଣସି ବିଶ୍ୱ-ଶକ୍ତିକୁ ତାଙ୍କର “ବାଣ” ଭାବେ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ମିସାଇଲ୍-ଶକ୍ତିକୁ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ପାଳକତ୍ୱରେ ପରିଣତ କରେ। ପୁନରାବୃତ୍ତ ଧ୍ୱନି—“କୃପାଳୁ ହୁଅ, ଆମ ଉପରେ ଶୁଭ କଥା କହ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ତୁମକୁ ସ୍ୱାହା”—ଶାନ୍ତିକରଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା-ସୀମାକୁ ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରିବା—ଦୁହିଁ ଭାବେ କାମ କରେ।
Sukta 27
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରକ୍ଷା-ସୂକ୍ତ ଦିଶାମାନଙ୍କୁ (ଦିଶାଃ) ତାଙ୍କର ଅଧିପତି, ରକ୍ଷିତୃ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି (ଇଷବଃ) ସହ ଆହ୍ୱାନ କରି ଯଜ୍ଞୀୟ ସୀମାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର ଓ ସହାୟତା-ନିଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା “ଦୃଢ଼” କରାଯାଏ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାକୁ ରୀତିମତ ଭାବେ ବାହାରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରି—ଦିଗ-ଦେବତାମାନଙ୍କ “ଜହ୍ନା”ରେ ରଖାଯାଏ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅଭେଦ୍ୟ ହୋଇ ରହେ।
Sukta 28
AV 3.28 ଏକ ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଯଜମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ପୁଷ୍ଟି (ପୋଷକ ବୃଦ୍ଧି) ଓ ରସ (ଜୀବନଦାୟୀ ସାର) ‘ଆଣି’ ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଓ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ। ଏଥିରେ ଯାମିନୀ (ସହନାମ ରିଫତୀ, ରୁଶତୀ) ନାମକ ଗୋ-କ୍ଷୟକାରୀ ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସେହି ଅକାଳ, ବିପଦଜନକ ପ୍ରଭାବକୁ ଲୋକ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବା (ମଙ୍ଗଳମୟ, ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ) ଉପସ୍ଥିତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ।
Sukta 29
AV 3.29 ଏକ ଶବାନୁଷ୍ଠାନ-ଆଇନସମ୍ମତ “ମୁକ୍ତିଦାନ/ମୁକ୍ତିମୂଲ୍ୟ” ତର୍କକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ: ଯମଙ୍କ ଯେ ଦେୟ, ତାହା ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ; ପରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅର୍ପିତ ଦାନ—ବିଶେଷକରି ଧଳା ପାଦଯୁକ୍ତ ମେଢ଼ି/ଭେଡ଼ି—ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ଦେୟକୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରି ପୂରଣ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁର ଦାବିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ସୂକ୍ତ ଦାନ ଓ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଗ୍ରହଣ) କ୍ରିୟାକୁ କାମ (ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୟ ଇଚ୍ଛା/ସଙ୍କଳ୍ପ) ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ପବିତ୍ର କରେ, ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ପିତୃଲୋକରେ ନିରାପଦ ସ୍ଥିତିର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଏ।
Sukta 30
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଆଥର୍ବବେଦୀୟ ସମ୍ମନସ୍ୟ-ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୂପ, ଯାହା ଗୃହ କିମ୍ବା ସଭାରେ “ଏକ ହୃଦୟ” ଓ “ଏକ ମନ” ସ୍ଥାପନ କରେ, ଏବଂ ଦ୍ୱେଷ ଓ ଦଳବିଭାଗକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦୂର କରେ। ଏହା ମାନବ ଏକତାକୁ ଦେବମାନଙ୍କର ସହଯୋଗ ଉପରେ ଆଦର୍ଶ କରେ—“ଯେପରି ଦେବମାନେ ପୃଥକ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ”—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତ ସହ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସମ୍ମତି ସ୍ଥିର ରହେ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଂହତି ମାଧ୍ୟମରେ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସମର୍ଥନ କରେ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.