Adhyaya 50
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha (Balarāma’s Pilgrimage Context)
Upa-parva: Tīrthayātrā and Sārasvata–Dadhīca Itihāsa (Pilgrimage Exemplar within Śalya-parva)
Vaiśaṃpāyana recounts that Balarāma, after bathing and giving gifts, proceeds to the tīrtha of the dharmic sage Sārasvata. Prompted by Janamejaya’s inquiry, the narrative explains how Sārasvata became instrumental during a twelve-year drought when many sages, fleeing hunger, lost continuity of Vedic recitation. The backstory begins with Ṛṣi Dadhīca, renowned for ascetic power; Indra, unable to find an adequate weapon against hostile forces, seeks Dadhīca’s bones, which the sage yields through voluntary relinquishment of life, enabling the forging of potent divine weapons. Sarasvatī, as river-personified, receives and carries the seed associated with Dadhīca after an encounter involving the apsaras Alambuṣā, bears the child, and presents him to the sage-assembly; Dadhīca blesses and praises Sarasvatī, naming the child Sārasvata and foretelling his future role as Vedic instructor during the drought. When the drought arrives, Sarasvatī sustains Sārasvata with fish, allowing him to maintain life and study; later, migrating sages rediscover him, request instruction, accept formal discipleship despite his youth, and thereby restore Vedic learning. The chapter closes by returning to Balarāma, who donates again and proceeds onward to another famed tīrtha.
Chapter Arc: Janamejaya’s sacrificial hall turns from the clangor of war to the hush of sanctity as Vaiśampāyana opens the fiftieth adhyāya with the famed glory of Āditya-tīrtha, and, to illumine that merit, begins the intertwined lives of the sages Asita Devala and Jaigīṣavya. → Asita Devala is painted in austere colors—ever-dharmic, pure, self-restrained, laying aside the rod of punishment, equal in deed, mind, and speech toward all beings; unangered, unmoved by praise or blame, steady in pleasure and pain. Yet the narrative presses a sharper question: what truly lifts a soul—ritual worlds won by sacrifice and agnihotra, or the inward path that abandons household duty for mokṣa? The story ascends through visions of many ‘lokas’ attained by solitary sacrificers and fire-offerers, setting a ladder of merit that still feels incomplete. → The pivot comes when Devala, after deep inward deliberation, renounces gārhasthya-dharma and chooses mokṣa-dharma; the tale then swells as Nārada and the gods enter the scene, and the tapas of Jaigīṣavya becomes the axis of wonder—so great that Bṛhaspati and other devas arrive to praise it, while Nārada provocatively declares that Jaigīṣavya’s ‘tapas is not tapas’ insofar as it is turned toward astonishing or eclipsing Asita’s power, forcing the assembly to confront the difference between spiritual heat and spiritual freedom. → The chapter resolves by widening the horizon: even the exalted worlds of those who perform supreme kratus—Aśvamedha and even Nara-medha—are surveyed, yet the narrative’s moral weight rests on inner renunciation, equanimity, and the purification of intent. The tīrtha’s ‘mahima’ is thus framed not merely as a place that grants rewards, but as a mirror that reveals what kind of striving is worthy. → The gods’ debate—praise on one side, Nārada’s cutting assessment on the other—hangs unresolved, inviting the next adhyāya to decide what constitutes true tapas and the highest fruit of dharma.
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल छा जज पज्चाशत्तमो<्ध्याय: आदित्यतीर्थकी महिमाके प्रसंगमें असित देवल तथा जैगीषव्य मुनिका चरित्र वैशम्पायन उवाच तस्मिन्नेव तु धर्मात्मा वसति सम तपोधन: । गार्हस्थ्यं धर्ममास्थाय हासितो देवल: पुरा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏— ဂျနမေဇယရေ၊ ရှေးကာလတုန်းက ထိုသန့်ရှင်းရာနေရာ၌ပင် တပဓန (တပသ်အကျိုး) ကြွယ်ဝသော ဓမ္မတရားရှိသည့် အစိတ ဒေဝလ မုနိသည် ဂါဟသ္ထျဓမ္မ (အိမ်ထောင်ရှင်ဓမ္မ) ကို အားကိုးကာ နေထိုင်ခဲ့သည်။
Verse 2
धर्मनित्य: शुचिर्दान्तो न्यस्तदण्डो महातपा: । कर्मणा मनसा वाचा सम: सर्वेषु जन्तुषु
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– သူသည် ဓမ္မ၌ အမြဲတည်ကြည်၍ သန့်ရှင်းကာ အင်ဒြိယသိမ်းဆည်းသူ ဖြစ်ပြီး အပြစ်ဒဏ်ပေးရာ တံတားကိုလည်း ချထားသူ ဖြစ်သည်။ မဟာတပသီဖြစ်သော သူသည် လုပ်ရပ်၊ စိတ်နှင့် စကားတို့ဖြင့် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် တူညီသော မေတ္တာသဘောကို ထိန်းသိမ်းထား하였다။
Verse 3
अक्रोधनो महाराज तुल्यनिन्दात्मसंस्तुति: । प्रियाप्रिये तुल्यवृत्ति्यमवत्समदर्शन:
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– “အို မင်းကြီး၊ သူ၌ ဒေါသမရှိ။ အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်းကို တူညီသကဲ့သို့ မြင်သည်။ နှစ်သက်ဖွယ်နှင့် မနှစ်သက်ဖွယ်ကို ရရှိသော်လည်း စိတ်သဘောထား မပြောင်းလဲ။ ယမမင်းကဲ့သို့ အားလုံးကို မ偏မလွဲ တူညီသော မျက်မြင်ဖြင့် ကြည့်ရှုသည်။”
Verse 4
काउ्चने लोष्ठ भावे च समदर्शी महातपा: । देवानपूजयतन्नित्यमतिथींश्व द्विजैः सह
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထိုမဟာတပသီသည် ရွှေနှင့် မြေတုံးကို တူညီသကဲ့သို့ မြင်၏။ ကိုးကွယ်လေးစားမှု၌ အမြဲတည်ကြည်၍ နေ့စဉ် နတ်တို့ကို ပူဇော်ကာ၊ ဗြာဟ္မဏတို့နှင့်အတူ ဧည့်သည်တို့ကိုလည်း သင့်တင့်သော ဧည့်ဝတ်ပြုမှုဖြင့် ကြိုဆိုလေးစား하였다။
Verse 5
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं सदा धर्मपरायण: । ततो<भ्येत्य महाभाग योगमास्थाय भिक्षुक:
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ဗြဟ္မစရိယ စည်းကမ်း၌ အမြဲပျော်မွေ့၍ ဓမ္မ၌ အစဉ်အမြဲ အာရုံစိုက်နေသော ထိုဂုဏ်ထူးရှင်သည် ထို့နောက် ချဉ်းကပ်လာပြီး ယောဂကျင့်စဉ်ကို ခံယူကာ ဘိက္ခုကဲ့သို့ တောင်းရမ်းသက်မွေးသူအဖြစ် နေထိုင်하였다—ထိန်းချုပ်မှု၊ တာဝန်နှင့် အတွင်းတည်ငြိမ်မှုဖြင့် အမှတ်အသားပြုလျက်။
Verse 6
देवलस्याश्रमे राजनन्यवसत् स महाद्युति:
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– “အို မင်းကြီး၊ ထိုတောက်ပသောသူသည် ဒေဝလ၏ အာရှရမ်၌ နေထိုင်ရာယူခဲ့သည်။”
Verse 7
तं तत्र वसमानं तु जैगीषव्यं महामुनिम्,यद्यपि महामुनि जैगीषव्य उस आश्रममें ही रहते थे तथापि देवल मुनि उन्हें दिखाकर धर्मतः योग-साधना नहीं करते थे। इस तरह दोनोंको वहाँ रहते हुए बहुत समय बीत गया
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– မဟာမုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျ သည် ထိုအာရှရမ်၌ပင် နေထိုင်နေသော်လည်း၊ ဒေဝလ မုနိသည် သူ့ကို ပြသညွှန်ပြနေသော်ငြား ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသည့် ယောဂသဒ္ဓနာကို မစတင်မလုပ်ဆောင်ခဲ့။ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာ၌ နှစ်ဦးစလုံး နေထိုင်နေစဉ် အချိန်အတော်ကြာ ကုန်လွန်သွား하였다။
Verse 8
देवलो दर्शयन्नेव नैवायुझड्जत धर्मत: । एवं तयोर्महाराज दीर्घकालो व्यतिक्रमत्
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ဒေဝလသည် နည်းလမ်းနှင့် အညွှန်းကို ပြသပေးနေသော်လည်း၊ ဓမ္မနှင့်အညီ (သူ့ကို) မအတင်းအကျပ် ချုပ်နှောင်၍ စည်းကမ်းသို့ မယိုက်မောင်းစေခဲ့။ ထို့ကြောင့် မဟာဘုရင်ကြီး၊ ထိုနေရာ၌ နှစ်ဦးအတွက် အချိန်အတော်ကြာ ကုန်လွန်သွား하였다။
Verse 9
जैगीषव्यं मुनिवरं न ददर्शाथ देवल: । आहारकाले मतिमान् परिव्राड़ जनमेजय
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် ဒေဝလသည် ထူးမြတ်သော မုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျကို မတွေ့မြင်တော့။ ဉာဏ်ပညာရှိသော ဇနမေဇယာရေ၊ အစာစားချိန်၌ ထိုသိမြင်တတ်သော ပရိဗ္ရာဇကသည် သူမရှိနေကြောင်းကို တွေ့သိ하였다။
Verse 10
स दृष्ट्वा भिक्षुरूपेण प्राप्तं॑ तत्र महामुनिम्
ထိုနေရာ၌ ဘိက္ခုရုပ်ဖြင့် ရောက်လာသော မဟာမုနိကို သူမြင်တွေ့하였다။
Verse 12
ऋषिदृष्टेन विधिना समा बह्दी: समाहित: । भारत! संन्यासीके रूपमें वहाँ आये हुए महामुनि जैगीषव्यको देखकर देवल उनके प्रति अत्यन्त गौरव और महान् प्रेम प्रकट करते तथा यथाशक्ति शास्त्रीय विधिसे एकाग्रचित्त हो उनका पूजन (आदर-सत्कार) किया करते थे। बहुत वर्षोतक उन्होंने ऐसा ही किया ।।
ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ရှင်ပညာရှိတို့ မြင်တွေ့သတ်မှတ်ထားသော ထုံးတမ်းနည်းအတိုင်း၊ စိတ်တည်ငြိမ်သော ဒေဝလသည်—အို ဘာရတ—သံဃာသန့်ရှင်းသူ (သံန്യാസီ) ရုပ်ဖြင့် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာသော မဟာမုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျကို မြင်သော်၊ အလွန်မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်ရိုသေမှုနှင့် နက်ရှိုင်းသော မေတ္တာကို ထုတ်ဖော်ပြသ하였다။ မိမိတတ်နိုင်သမျှ၊ စိတ်ကို တစ်ချက်တည်း စုစည်း၍၊ သာသနာကျမ်းနည်းအတိုင်း သူ့ကို ပူဇော်ကာ ဧည့်ခံဂုဏ်ပြု하였다။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ထိုသို့ပင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တစ်ခါတစ်ရံ၊ အို မင်းကြီး၊ ထိုမဟာတ్మ ဒေဝလ၏ အမှု၌…
Verse 13
चिन्ता सुमहती जाता मुनि दृष्टवा महाद्युतिम् नरेश्वर! एक दिन महातेजस्वी जैगीषव्य मुनिको देखकर महात्मा देवलके मनमें बड़ी भारी चिन्ता हुई ।। समास्तु समतिक्रान्ता बह्दयः पूजयतो मम
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက မိန့်တော်မူ၏—အို မင်းကြီး၊ ထွန်းလင်းတောက်ပလှသော မုနိကို မြင်သောအခါ အလွန်ကြီးမားသော စိုးရိမ်ပူပန်မှု ပေါ်ပေါက်လာ၏။ တစ်နေ့တွင် အလွန်တောက်ပသည့် ဇိုင်ဂီရှဗျ မုနိကို မြင်လျှင် မြတ်သိက္ခာရှိသော ဒေဝလက၏ စိတ်ထဲ၌ လေးလံသော စိုးရိမ်မှုက ဖမ်းဆီးသွား၏။ အကြာကြီးသော နှစ်များကာလ ကုန်လွန်သွားပြီးလည်း ငါသည် (သူ့ကို) ဆက်လက်ဂုဏ်ပြုကာ ဝတ်ပြုစောင့်ရှောက်နေခဲ့၏။
Verse 14
एवं विगणयन्नेव स जगाम महोदधिम्
ဤသို့ တွက်ချက်စဉ်းစားနေဆဲဖြင့် သူသည် မဟာသမုဒ္ဒရာသို့ သွားလေ၏။
Verse 15
गच्छन्नेव स धर्मात्मा समुद्रं सरितां पतिम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက မိန့်တော်မူ၏—သူသည် လမ်းခရီးကို ဆက်လက်လျှောက်လှမ်းစဉ်၊ ဓမ္မစိတ်ရှိသော ထိုသူသည် မြစ်တို့၏ အရှင်ဖြစ်သည့် သမုဒ္ဒရာသို့ ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသော တည်ကြည်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ချဉ်းကပ်သွားလေ၏။
Verse 16
जैगीषव्यं ततो5पश्यद् गतं प्रागेव भारत । भारत! नदीपति समुद्रके पास पहुँचते ही धर्मात्मा देवलने देखा कि जैगीषव्य वहाँ पहलेसे ही गये हैं ।।
ထို့နောက် ဒေဝလကသည် ဇိုင်ဂီရှဗျသည် အရင်ကတည်းက ရောက်နှင့်ပြီးကြောင်းကို မြင်လေ၏၊ အို ဘာရတ။ ဓမ္မစိတ်ရှိသော ဒေဝလကသည် မြစ်တို့၏ အရှင်ဖြစ်သည့် သမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်သည်နှင့် ဇိုင်ဂီရှဗျကို ထိုနေရာ၌ မိမိထက်အရင်ရှိနေသည်ကို တွေ့၏။ ထိုအခါ အတိုင်းမသိ တေဇောရှိသော မဟာရိရှိ အစိတ ဒေဝလကသည် အံ့ဩခြင်းနှင့်အတူ စိုးရိမ်သော အတွေးထဲသို့ ကျရောက်ကာ—“ဤဘိက္ခုသည် ငါ့ထက်အရင် ဘယ်လို ရောက်လာနိုင်သနည်း။ သမုဒ္ဒရာ၌ ရေချိုးပွဲကိုတောင် ပြီးစီးထားပြီ!” ဟု စဉ်းစားလေ၏။
Verse 17
कथं भिक्षुरयं प्राप्त: समुद्रे स्नात एव च । इत्येवं चिन्तयामास महर्षिरसितस्तदा
“ဤဘိက္ခုသည် ဘယ်လို ငါ့ထက်အရင် ရောက်လာပြီး သမုဒ္ဒရာ၌ ရေချိုးပြီးသားဖြစ်နေသနည်း” ဟု ထိုအခါ မဟာရိရှိ အစိတသည် ဤသို့ စဉ်းစားလေ၏။
Verse 18
स््नात्वा समुद्रे विधिवच्छुचिर्जप्पं जजाप सः । कृतजप्याद्विक: श्रीमानाश्रमं च जगाम ह
ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ပင်လယ်တွင် ရေချိုးကာ သန့်စင်ပြီးနောက်၊ သူသည် သတ်မှတ်ထားသော မန္တရ-ဇပ (japa) ကို ရွတ်ဆို하였다။ ဇပနှင့် ဆက်စပ်သော အကျင့်ဝတ်များကိုလည်း စနစ်တကျ ပြီးစီးစေပြီးနောက်၊ ထင်ရှားဂုဏ်ရည်ရှိသူသည် အာရှရမ်သို့ ဆက်လက်သွားရောက်하였다—အပြင်ဘက်လုပ်ဆောင်မှုမှ အတွင်းဘက် စည်းကမ်းတကျ ထိန်းချုပ်သော အကျင့်သို့ ပြန်လှည့်သွားခြင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 19
ततः स प्रविशन्नेव स्वमाश्रमपदं मुनि:
ထို့နောက် မုနိသည် မိမိ၏ အာရှရမ်သို့ ဝင်ရောက်စဉ်၊ ထိုနေရာတွင် ထိုင်နေသော ဇိုင်ဂိဿဗျ (Jaigiṣavya) ကို မြင်하였다။ သို့သော် ဇိုင်ဂိဿဗျသည် မည်သို့မျှ စကားမပြောဘဲ၊ အာရှရမ်အတွင်း၌ သစ်တုံးကဲ့သို့ တင်းကျပ်သော မောန (တိတ်ဆိတ်ခြင်း) ကို စောင့်ထိန်းနေသော မဟာတပသီအဖြစ် ရှိနေ하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် တပစ် (tapas) ၏ စည်းကမ်းနှင့် ချုပ်တည်းခြင်း၏ သီလအင်အားကို ထင်ဟပ်စေသည်—ဤတိတ်ဆိတ်မှုသည် စကားမရှိခြင်းသာမက၊ ချဉ်းကပ်လာသူတို့၏ သည်းခံမှုနှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်မှုကို စမ်းသပ်သော သဘောတရားရှိသည့် သစ္စာကတိတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
Verse 20
आसीनमाश्रमे तत्र जैगीषव्यमपश्यत । न व्याहरति चैवेनं जैगीषव्य: कथंचन
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ပြောသည်—ထိုအာရှရမ်၌ ထိုင်နေသော ဇိုင်ဂိဿဗျကို သူမြင်하였다။ သို့သော် ဇိုင်ဂိဿဗျသည် သူ့ကို လုံးဝ မပြောဆိုဘဲ တိတ်ဆိတ်စွာသာ နေ하였다။ ဤအခိုက်အတန့်သည် စကားကို ချုပ်တည်းသည့် အကျင့်တရားကို ထင်ဟပ်စေသည်—တိတ်ဆိတ်ခြင်းသည် မရိုင်းစိုင်းခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အတွင်းစူးစိုက်မှု၊ ကင်းလွတ်မှု သို့မဟုတ် ရည်ရွယ်၍ မပတ်သက်လိုခြင်းကို အဓိပ္ပါယ်ဖော်နိုင်သည်။
Verse 21
त॑ दृष्टवा चाप्लुतं तोये सागरे सागरोपमम्,राजन! समुद्रके समान अत्यन्त प्रभावशाली मुनिको समुद्रके जलमें स्नान करके अपनेसे पहले ही आश्रममें प्रविष्ट हुआ देख बुद्धिमान् असित देवलको पुनः बड़ी चिन्ता हुई
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ပင်လယ်ကဲ့သို့ နက်ရှိုင်း၍ အလွန်အင်အားကြီးသော ထိုမုနိသည် ပင်လယ်ရေတွင် ရေချိုးပြီး မိမိထက်တောင် အရင် အာရှရမ်သို့ ဝင်ရောက်သွားသည်ကို မြင်သော်၊ ပညာရှိ အစိတ ဒေဝလ (Asita Devala) သည် ထပ်မံ၍ အလွန်နက်ရှိုင်းသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွင် ကျရောက်하였다။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် ဝိညာဉ်ရေး အင်အားနှင့် စည်းကမ်းတကျ လုပ်ဆောင်မှုတို့က ပညာရှိသူတောင် မတည်မငြိမ် ဖြစ်စေကာ၊ နောက်တစ်ဆင့် ဘာကို မှန်ကန်စွာ လုပ်သင့်သနည်းဟု ကိုယ်ကို ပြန်လည်စိစစ်စေတတ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 22
प्रविष्टमाश्रमं चापि पूर्वमेव ददर्श सः । असितो देवलो राजंश्रिन्तयामास बुद्धिमान्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနာက ပြောသည်—သူသည် အာရှရမ်ကို အရင်ကတည်းက ဝင်ရောက်ပြီးသားဖြစ်ကြောင်း မြင်하였다။ အို မင်းကြီး၊ ပညာရှိ အစိတ ဒေဝလသည် ထပ်မံ၍ စိုးရိမ်ပူပန်သော အတွေးအခေါ်ထဲသို့ ကျရောက်하였다—မိမိ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုနှင့် အင်အားကြီးမားမှုရှိသော်လည်း အခြားသူတစ်ဦးက မိမိထက် အရင် အာရှရမ်သို့ ရောက်နှင့်နေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် စိတ်မတည်မငြိမ် ဖြစ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအခိုက်အတန့်သည် အောင်မြင်ပြီးသော တပသီများတောင် လျှို့ဝှက်သော မာန၊ ပြိုင်ဆိုင်လိုစိတ်နှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ရမည့် လိုအပ်ချက်တို့ကြောင့် စမ်းသပ်ခံရနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 23
दृष्टवा प्रभावं तपसरो जैगीषव्यस्य योगजम् | चिन्तयामास राजेन्द्र तदा स मुनिसत्तम:
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူ၏—ဂျိုင်ဂီရှဗျ၏ တပဿ၏ အပူမှ ပေါက်ဖွားလာသော ယောဂသတ္တိ၏ အာနုဘော်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက်၊ ထိုမုနိအထွတ်အမြတ်သည် အို မင်းမြတ်ကြီး၊ ထိုသို့သော ဝိညာဉ်အင်အား၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် ဓမ္မအလေးချိန်ကို စူးစမ်းကာ နက်ရှိုင်းစွာ တွေးတောနေခဲ့သည်။
Verse 24
एवं विगणयजन्नेव स मुनिर्मन्त्रपारग:,प्रजानाथ! ऐसा विचार करते हुए वे मन्त्रशास्त्रके पारंगत विद्वान् मुनि उस आश्रमसे आकाशकी ओर उड़ चले। उस समय भिक्षु जैगीषव्यकी परीक्षा लेनेके लिये उन्होंने ऐसा किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူ၏—ဤသို့ စိတ်ထဲတွင် ချိန်ဆနေစဉ်၊ မန္တရသိပ္ပံကို ကျွမ်းကျင်သော ထိုမုနိသည် အာရှရမ်မှ ထ၍ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်သွား၏။ ထိုအခါ သူသည် ဘိက္ခု ဂျိုင်ဂီရှဗျကို စမ်းသပ်ရန်၊ သူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် တည်ကြည်မှုကို စိစစ်ရန် အလို့ငှာ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
Verse 25
उत्पपाताश्रमात् तस्मादन्तरिक्षं विशाम्पते । जिज्ञासार्थ तदा भिक्षोर्जैगीषव्यस्य देवल:
အို ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ သူသည် ထိုအာရှရမ်မှ ခုန်ထွက်ကာ အလယ်ကောင်းကင်သို့ တက်ရောက်သွား၏။ ထိုအခါ ဒေဝလသည် ဘိက္ခု ဂျိုင်ဂီရှဗျကို သိမြင်စမ်းသပ်လိုသောကြောင့် ထိုသို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
Verse 26
सोअन्तरिक्षचरान् सिद्धान् समपश्यत् समाहितान् । जैगीषव्यं च तै: सिद्धै: पूज्यमानमपश्यत
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူ၏—ထို့နောက် သူသည် အလယ်ကောင်းကင်၌ သွားလာနေသော စိဒ္ဓများကို မြင်၏၊ အားလုံးသည် စိတ်တည်ငြိမ်၍ သမာဓိ၌ စူးစိုက်နေကြ၏။ ထိုစိဒ္ဓတို့အကြားတွင်ပင် ဂျိုင်ဂီရှဗျကို ထိုစိဒ္ဓများက ဂုဏ်ပြုပူဇော်နေသည်ကိုလည်း သူမြင်ရ၏။
Verse 27
ऊपर जाकर उन्होंने बहुत-से अन्तरिक्षचारी एकाग्रचित्तवाले सिद्धोंको देखा। साथ ही उन सिद्धोंके द्वारा पूजे जाते हुए जैगीषव्य मुनिका भी उन्हें दर्शन हुआ ।।
အထက်သို့ တက်ရောက်ပြီးနောက်၊ သူသည် အလယ်ကောင်းကင်၌ သွားလာနေသော စိတ်တည်ငြိမ်တစ်ချက်တည်းရှိသည့် စိဒ္ဓများစွာကို မြင်၏။ ထို့ပြင် ထိုစိဒ္ဓများက ပူဇော်ဂုဏ်ပြုနေသော ဂျိုင်ဂီရှဗျ မုနိကိုလည်း တွေ့မြင်ရ၏။ ထို့နောက် အစိတ ဒေဝလ—ကြိုးပမ်းမှု၌ မပြတ်မလျော့၊ ဝတ်သစ္စာ၌ တည်ကြည်သူ—သည် ပြင်းထန်သော ဒေါသဖြင့် လှုပ်ရှားသွားပြီး၊ ဂျိုင်ဂီရှဗျကို ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ရောက်သွားသည်ကို မြင်လိုက်ရ၏။
Verse 28
तस्मात् तु पितृलोकं त॑ व्रजन्तं सो5न्वपश्यत । पितृलोकाच्च तं यान्तं याम्यं लोकमपश्यत,स्वर्गलोकसे उन्हें पितृलोकमें और पितृलोकसे यमलोकमें जाते देखा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူသည် ပိတၱရ္လောက (ဘိုးဘွားတို့၏ လောက) သို့ ထွက်ခွာသွားသူကို မြင်၏။ ပိတၱရ္လောကမှလည်း ထိုသူသည် ယမလောက (ယမမင်း၏ လောက) သို့ ဆက်လက်သွားသည်ကို မြင်၏။
Verse 29
तस्मादपि समुत्पत्य सोमलोकमभिप्लुतम् । व्रजन्तमन्वपश्यत् स जैगीषव्यं महामुनिम्,वहाँसे भी ऊपर उठकर महामुनि जैगीषव्य जलमय चन्द्रलोकमें जाते दिखायी दिये
ထိုလောကမှလည်း ထပ်မံမြင့်တက်ကာ မဟာမုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျ (Jaigīṣavya) သည် ရေဖြင့်ပြည့်နှံ့သကဲ့သို့ ဖော်ပြထားသော စိုးမလောက (Somaloka) သို့ သွားနေသည်ကို သူမြင်၏။
Verse 30
लोकान् समुत्पतन्तं तु शुभानेकान्तयाजिनाम् । ततोडग्निहोत्रिणां लोकांस्ततश्चाप्युत्पपात ह
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– သူသည် တစ်ကိုယ်တည်း တစ်စိတ်တစ်သဘောဖြင့် ယဇ္ဈာပြုသူတို့ ရရှိသော မင်္ဂလာလောကများသို့ အထက်သို့ ပျံတက်သွားသည်ကို မြင်ရ၏။ ထိုမှတစ်ဖန် အဂ္နိဟောတရ (Agnihotra) ပြုသူတို့၏ လောကများသို့ ထပ်မံတက်ရောက်သွား၏။
Verse 31
दर्श च पौर्णमासं च ये यजन्ति तपोधना: । तेभ्य: स ददृशे धीमॉल्लोकेभ्य: पशूयाजिनाम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– တပဿဖြင့် ကြွယ်ဝသော တပဿဝီတို့အနက် ဒർശ (Darśa) နှင့် ပေါုර්ဏမာသ (Paurṇamāsa) ပူဇော်ပွဲများကို ပြုသူတို့သည် ပိုမြင့်သော လောကများ၌ ရှိကြသည်ဟု ထိုပညာရှိက မြင်၏။ ထိုမှတစ်ဖန် သူတို့သည် တိရစ္ဆာန်ပူဇော်ယဇ္ဈာ (Paśuyāga) ပြုသူတို့၏ လောကများသို့ ဆက်လက်သွားသည်ဟု ထင်ရှား၏။
Verse 32
ब्रजन्तं लोकममलमपश्यद् देवपूजितम् | चातुर्मास्यिर्बहुविधैर्यजन्ते ये तपोधना:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ဒေဝလ မုနိ (Devala Muni) သည် ဇိုင်ဂီရှဗျ (Jaigīṣavya) ကို အညစ်အကြေးကင်းစင်၍ ဒေဝတို့က ချီးမြှောက်ပူဇော်သော သန့်ရှင်းသည့် ဒေဝလောကသို့ ထွက်ခွာသွားနေသည်ကို မြင်၏။ ထိုသို့သော သန့်ရှင်းလောကများသည် တပဿဖြင့် ကြွယ်ဝသော တပဿဝီတို့က အမျိုးမျိုးသော စာတုർമាសျ (Cāturmāsya) ယဇ္ဈာများကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိကြ၏။
Verse 33
तेषां स्थान ततो यातं तथाग्निष्टोमयाजिनाम् । अग्निष्ठतेन च तथा ये यजन्ति तपोधना:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် အဂ္နိဋ္ဌောမ (Agniṣṭoma) ယဇ်ကို ဆောင်ရွက်ပြီးသူတို့အတွက် သတ်မှတ်ထားသော လောကကို ဖော်ပြ၏။ ထို့အတူ တပဿ (တပ) ကြွယ်ဝသော တပသီတို့က အဂ္နိဋ္ဌ (Agniṣṭha) ပူဇော်ပွဲဖြင့် ကိုးကွယ်သူတို့ ရောက်သည့် လောကကိုလည်း ဖော်ပြ၏။ ဤပိုဒ်သည် သန့်ရှင်းမှုနှင့် ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်သော ကရမကန့်ကွက် (ကမ္မ) သည် သေချာသော ဝိညာဉ်ရေး အကျိုးနှင့် ဆုလာဘ်ကို ဖြစ်စေကြောင်း အလေးပေးသည်။
Verse 34
वाजपेयं क्रतुवरं तथा बहुसुवर्णकम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “(သူသည်) အလွန်မြတ်သော ယဇ်ပွဲ ဝါဇပေယ (Vājapeya) ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ထို့အတူ ရွှေဒာန များပြားစွာဖြင့် အမှတ်အသားပြုသော အခြားယဇ်များကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။”
Verse 35
आहरन्ति महाप्राज्ञास्तेषां लोकेष्वपश्यत । जो महाप्राज्ञ पुरुष बहुत-सी सुवर्णमयी दक्षिणाओंसे युक्त क्रतुश्रेष्ठ वाजपेय यज्ञका अनुष्ठान करते हैं, उनके लोकोंमें भी उन्होंने जैगीषव्यका दर्शन किया ।।
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ရွှေဒာန များပြားစွာပါဝင်သည့် အထူးမြတ်သော ဝါဇပေယ (Vājapeya) ယဇ်ကို ဆောင်ရွက်ကြသော အလွန်ပညာရှိသူတို့ ရောက်သည့် လောကများတွင်ပင် သူသည် ဇိုင်ဂီရှဗျ (Jaigīṣavya) ကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ရာဇသူယ (Rājasūya) နှင့် ပုဏ္ဍရီက (Puṇḍarīka) ယဇ်များဖြင့် ကိုးကွယ်သူတို့အကြားတွင်လည်း ထိုနေရာ၌ သူ့ကို မြင်ခဲ့သည်။ ဤပိုဒ်သည် ယဇ်ပွဲ၏ အလွန်ကြီးမြတ်မှုနှင့် အလှူအတန်း၏ ခမ်းနားမှုသာဖြင့် ထူးခြားသည့် ဝိညာဉ်ရေး အဆင့်တစ်ခုကို မသေချာစေကြောင်းကို ညွှန်ပြပြီး၊ ထိုမြင့်မြတ်သော လောကများတစ်လျှောက် ဇိုင်ဂီရှဗျ၏ ရှိနေမှုက ယဇ်ကံ၏ ကုသိုလ်ထက် ပိုမိုမြင့်မား၍ တည်ငြိမ်သော အောင်မြင်မှုတစ်ရပ်ကို ပြသသည်။
Verse 36
अश्वमेधं क्रतुवरं नरमेधं तथैव च
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “(သူသည်) ယဇ်များအနက် အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သော အရှွမေဓ (Aśvamedha) ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ထို့အတူ နရမေဓ (Naramedha) ကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။” ဤစာကြောင်းသည် မဟာယဇ်များမှတစ်ဆင့် ထင်ဟပ်လာသော မင်းအာဏာကို အာရုံစိုက်သည့် မဟာကဗျာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို ဖော်ထုတ်သကဲ့သို့၊ အလွန်အကျွံ ယဇ်အယူအဆများနှင့် ဓမ္မ၏ ကန့်သတ်ချက်များအပေါ် စာရိတ္တဆိုင်ရာ တင်းမာမှုကိုလည်း အရိပ်အမြွက် ပြသည်။
Verse 37
सर्वमेधं च दुष्प्रापं तथा सौत्रामणिं च ये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “(ဆောင်ရွက်သူတို့) ရရှိရန် အလွန်ခက်ခဲသော ဆာဗမေဓ (Sarvamedha) ကိုလည်းကောင်း၊ ထို့အတူ ဆောထရာမဏီ (Sautrāmaṇī) ယဇ်ကိုလည်းကောင်း…”
Verse 38
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवल: । जो लोग दुर्लभ सर्वमेध तथा सौत्रामणि यज्ञ करते हैं, उनके लोकोंमें भी देवलने जैगीषव्यको देखा ।। द्वादशाहैश्व सत्रैश्न यजन्ते विविधैर्नूप
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ဒေဝလသည် ဇိုင်ဂီရှဗျကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ထိုမြင်တွေ့မှုသည် သာမန်ကောင်းမှု၏ အကျိုးရလဒ်များထက် များစွာမြင့်သော၊ ဆာဗ္ဗမေဓနှင့် ဆောထြာမဏီကဲ့သို့ ရှားပါး၍ ခက်ခဲသော ယဇ္ဉများကို ပြုလုပ်သူတို့ ရောက်ရှိသည့် လောကများအတွင်း၌ပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဇိုင်ဂီရှဗျ၏ ဓမ္မသဘောအဆင့်အတန်းသည် သာမန်အကျိုးကောင်းမှုတွင် မကန့်သတ်ဘဲ အမြင့်ဆုံး ပူဇော်ယဇ္ဉအောင်မြင်မှုများအလယ်၌ပင် အသိအမှတ်ပြုခံရကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။
Verse 39
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवल: । नरेश्वर! जो नाना प्रकारके द्वादशाह यज्ञोंका अनुष्ठान करते हैं, उनके लोकोंमें भी देवलने जैगीषव्यका दर्शन किया ।। मैत्रावरुणयोलोकानादित्यानां तथैव च
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုကောင်းကင်လောကများအတွင်း၌ ဒေဝလသည် ဇိုင်ဂီရှဗျကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ အို မင်းကြီး၊ အမျိုးမျိုးသော တစ်ဆယ့်နှစ်ရက်ကြာ ယဇ္ဉ (ဒွါဒသာဟ) များကို ကျင့်ဆောင်သူတို့ ရောက်ရှိသည့် လောကများတွင်ပင် ဒေဝလသည် ဇိုင်ဂီရှဗျ၏ ဒർശနကို ရခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မိတ္တရနှင့် ဝရုဏ၏ လောကများကိုလည်းကောင်း၊ အာဒိတျယတို့၏ လောကများကိုလည်းကောင်း မြင်တွေ့ခဲ့သည်။
Verse 40
रुद्राणां च वसूनां च स्थानं यच्च बृहस्पते:,तानि सर्वाण्यतीतानि समपश्यत् ततो$डसित: । तदनन्तर रुद्र, वसु और बृहस्पतिके जो स्थान हैं, उन सबको लाँधचकर ऊपर उठे हुए जैगीषव्यका असित देवलने दर्शन किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အစိတ ဒေဝလသည် ရုဒ္ဒရတို့၏ နေရာ၊ ဝသုတို့၏ နေရာနှင့် ဗြဟස්ပတိ၏ နေရာတို့ကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ထိုလောကများအားလုံးကို ကျော်လွန်သွားပြီးနောက်၊ ထို့ထက်အပေါ်၌ ရှိသမျှကိုလည်း သူမြင်တွေ့ခဲ့ရာ၊ ဤသည်မှာ ထိုရိရှီ၏ ဓမ္မတက်လှမ်းမှုသည် မြင့်မြတ်သော နတ်ဘုံအဆင့်များကိုပင် ကျော်လွန်ကြောင်းကို ဖော်ညွှန်းသည်။
Verse 41
।। आरुहा च गवां लोकं प्रयातो ब्रह्म॒सत्रिणाम्
ထို့နောက် သူသည် နွားတို့၏ လောကဟူသော မင်္ဂလာရှိသည့် ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ရောက်ပြီး၊ ဗြဟ္မ-သတ္တရိန်တို့၏ လောက—ဝေဒယဇ္ဉကို ရှည်လျားစွာ ဆောင်ရွက်သူတို့၏ အဝန်းအဝိုင်း—သို့ ထွက်ခွာသွားသည်။ ဤကောက်နုတ်ချက်သည် အခိုင်အမာသော ယဇ္ဉဝိနယနှင့် ကုသိုလ်ပြုကျင့်မှုတို့က သေပြီးနောက် မြင့်မြတ်သော အကျိုးရလဒ်များသို့ ဦးတည်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 42
लोकानपश्यद् गच्छन्तं जैगीषव्यं ततोडसित: । इसके बाद असितने गौओंके लोकमें जाकर जैगीषव्यको ब्रह्मसत्र करनेवालोंके लोकोंमें जाते देखा ।। त्रीललोकानपरान् विप्रमुत्पतन्तं स्वतेजसा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် အစိတသည် ဇိုင်ဂီရှဗျကို လောကများအတွင်း ဆက်လက်ရွေ့လျားသွားနေသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုဗြာဟ္မဏကို မိမိ၏ တေဇောဓာတ်အလင်းရောင်၏ အင်အားဖြင့် လောကသုံးပါးကို ကျော်လွန်ကာ အခြား မြင့်မားသော လောကများသို့ ပျံတက်သွားသည်ကို မြင်ခဲ့သည်—ထိုလောကများသည် ဗြဟ္မ-သတ္တရနှင့် အခြား မဟာဝေဒယဇ္ဉများကို ဆောင်ရွက်သူတို့ ရောက်ရှိသည့် နေရာများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တပသ်ကောင်းမှုနှင့် ယဇ္ဉဝိနယတို့သည် သေပြီးနောက် အမြင့်မြတ်ဆုံး အလားအလာများကို ပေးစွမ်းသည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 43
ततो मुनिवरं भूयो जैगीषव्यमथासित:
ထို့နောက် ထပ်မံတစ်ကြိမ်၊ ထင်ရှားမြင့်မြတ်သော ရှင်ရသေ့ ဂျိုင်ဂီရှဗျ သည် ထိုင်ချလိုက်၏—အကြံဉာဏ်နှင့် ဆက်လက်ဖွင့်ဟမည့် အကြောင်းအရာကို မြင်သူ၏ တည်ငြိမ်မှုနှင့် အာဏာတရားဖြင့် ပြန်လည်ဆက်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်ကြောင်းကို ပြသသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 44
सो<5चिन्तयन्महा भागो जैगीषव्यस्य देवल:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထင်ရှားတောက်ပသော ဒေဝလ သည် ဂျိုင်ဂီရှဗျ အပေါ် အနက်ရှိုင်းစွာ စဉ်းစား၍ မိမိစိတ်အတွင်း၌ တွေးတောလေ၏—ဤအခြေအနေတွင် ဘာကိုလုပ်သင့်သနည်း၊ မည်သည့်လမ်းကြောင်းက ဓမ္မနှင့် အညီဆုံးဖြစ်မည်နည်း ဟူ၍ စိတ်သည် ထိုဘက်သို့ လှည့်သွားလေ၏။
Verse 45
प्रभाव॑ं सुव्रतत्वं च सिद्धिं योगस्य चातुलाम् । तत्पश्चात् महाभाग देवलने जैगीषव्यके प्रभाव, उत्तम व्रत और अनुपम योगसिद्धिके विषयमें विचार किया ।।
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ကံကောင်းသောသူသည် နတ်တောအတွင်း၌ ဂျိုင်ဂီရှဗျကို စဉ်းစားလေ၏—သူ၏ ဓမ္မတန်ခိုး၊ သန့်ရှင်းသော ဝတ်ပြုကတိ၏ အထူးကောင်းမြတ်မှု၊ နှင့် ယောဂ၌ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော စိဒ္ဓိအောင်မြင်မှုတို့ကို။ ထို့နောက် တည်ကြည်သော အစိတ သည် လက်အုပ်ချီ၍ နှိမ့်ချသဘောဖြင့် ထိုလောကများ၌ နေထိုင်သော စိဒ္ဓတို့အနက် အကောင်းဆုံးတို့ကို မေးလေ၏– “ဤအကြောင်းကို ကြားလိုပါသည်၊ အကြောင်းမူကား ကျွန်ုပ်၌ အလွန်ကြီးမားသော စူးစမ်းလိုစိတ် ပေါ်ပေါက်လာပါပြီ။ တောက်ပကြီးမြတ်သော ဂျိုင်ဂီရှဗျကို ယခု မမြင်ရတော့ပါ—သူ ဘယ်မှာရှိသည်ကို ပြောပြပါ” ဟု။
Verse 46
प्रयत: प्राउजलि र्भूत्वा धीरस्तान् ब्रह्म॒सत्रिण: । जैगीषव्यं न पश्यामि तं शंसध्वं महौजसम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– တည်ငြိမ်၍ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်ကာ လက်အုပ်ချီရိုသေစွာဖြင့် ထိုတည်ကြည်သူသည် ယဇ္ဈပွဲ (satra) တွင် ပါဝင်နေသော ဗြဟ္မဏတို့အား ပြောလေ၏– “ဂျိုင်ဂီရှဗျကို မမြင်ရပါ။ ထိုအင်အားကြီး၍ တောက်ပသော ရသေ့အကြောင်းကို ပြောပြကြပါ” ဟု။
Verse 47
सिद्धा ऊचु शृणु देवल भूतार्थ शंसतां नो दृढव्रत
စိဒ္ဓတို့က ပြောသည်– “နားထောင်လော့ ဒေဝလ၊ ဝတ်ကတိခိုင်မာသူရေ—သတ္တဝါတို့နှင့် တည်ရှိမှု၏ အမှန်တရားကို ငါတို့အား ဖော်ပြလော့” ဟု။
Verse 48
जैगीषव्य: स वै लोकं शाश्षतं ब्रह्मणो गत: । सिद्धोंने कहा--दृढ़तापूर्वक उत्तम व्रतका पालन करनेवाले देवल! सुनो। हम तुम्हें वह बात बता रहे हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– «မုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျသည် အမှန်တကယ် ဘြဟ္မာ၏ အနန္တလောကသို့ ရောက်ရှိပြီးပြီ»။ ဤစကားသည် အမြင့်မြတ်သော ဝရတကို ခိုင်မာစွာ စောင့်ထိန်းခြင်း၏ အကျိုးကို ထင်ဟပ်စေသည်– ဝိညာဉ်ရေးအောင်မြင်မှုသည် ကံကောင်းမှုမဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်းတကျ ကျင့်သုံးမှုနှင့် အတွင်းစိတ်ခိုင်မာမှုတို့၏ သီလအကျိုးဖြစ်သည်။
Verse 49
असितो देवलस्तूर्णमुत्पपात पपात च । ततः सिद्धास्त ऊचुर्हि देवलं पुनरेव ह
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဘြဟ္မန်ကို ပူဇော်နေသော စိဒ္ဓတို့၏ စကားကို ကြားသော် အစိတဟု ခေါ်သော မုနိ ဒေဝလသည် ချက်ချင်း အပေါ်သို့ ခုန်တက်သော်လည်း ပြန်လည် ကျသွား၏။ ထို့နောက် စိဒ္ဓတို့သည် ဒေဝလအား ထပ်မံ၍ ပြောကြ၏»။
Verse 50
न देवलगतिस्तत्र तव गन्तुं तपोधन । ब्रहद्मण: सदने विप्र जैगीषव्यो यदाप्तवान्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– «တပဓန ဒေဝလ၊ ဗြာဟ္မဏတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ—သင်သည် ထိုနေရာသို့ သွားရောက်နိုင်သော အခွင့်မရှိ။ ထိုသည်ကား ဇိုင်ဂီရှဗျ ရရှိခဲ့သော ဘြဟ္မာ၏ နန်းတော်ဖြစ်၏»။ ဤစကားသည် ဝိညာဉ်ရေးအောင်မြင်မှု၏ အဆင့်အတန်းကို ထင်ဟပ်စေသည်– ဆန္ဒ သို့မဟုတ် ကြိုးစားမှုသာဖြင့် အမြင့်ဆုံးလောကသို့ မရောက်နိုင်; ကုသိုလ်နှင့် သိမြင်မှုတို့ ပြည့်ဝစွာ ရင့်ကျက်သူသာ ဝင်ရောက်ခွင့်ရသည်။
Verse 51
वैशम्पायन उवाच तेषां तद् वचन श्रुत्वा सिद्धानां देवल: पुनः । आनुपूर्व्येण लोकांस्तान् सर्वानवततार ह
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– «အို မင်းကြီး၊ စိဒ္ဓတို့ ပြောသော ထိုစကားကို ကြားသော် မုနိ ဒေဝလသည် ထပ်မံ၍ လောကတို့ကို အစဉ်လိုက် ဖြတ်သန်းကာ ဆင်းသက်လာပြီး အောက်သို့ ရောက်လာ၏»။ ဤဇာတ်ကြောင်းသည် အောင်မြင်ပြီးသူတို့ကို လေးစားခြင်းနှင့် အမြင့်မားသော အကြံဉာဏ်ကို လိုက်နာကာ စည်းကမ်းတကျ အစဉ်လိုက် လှုပ်ရှားခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 52
स्वमाश्रमपदं पुण्यमाजगाम पतत्त्रिवत् । प्रविशन्नेव चापश्यज्जैगीषव्यं स देवल:,पक्षीकी तरह उड़ते हुए वे अपने पुण्यमय आश्रमपर आ पहुँचे। आश्रमके भीतर प्रवेश करते ही देवलने जैगीषव्य मुनिको वहाँ बैठा देखा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– ဒေဝလသည် ငှက်ပျံသကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ မိမိ၏ သန့်ရှင်းသော အာရှရမ်သို့ ပြန်ရောက်လာ၏။ အာရှရမ်အတွင်းသို့ ဝင်ချိန်တွင် သူသည် ဇိုင်ဂီရှဗျ မုနိကို ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေသည်ကို မြင်ရ၏—ဤတွေ့ဆုံမှုသည် အာရှရမ်သည် သာသနာအာဏာကို အသိအမှတ်ပြုရာ သန့်ရှင်းသော နေရာဖြစ်ကြောင်းနှင့် လောကကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက် သင်ကြားမှု၊ ထိန်းချုပ်မှု၊ ဓမ္မကို ပြန်လည် သက်ဝင်စေရာ နေရာဖြစ်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 53
जैगीषव्यो मुनिर्धीमांस्तस्मिंस्तीर्थे समाहित: । वे मुनि सदा ब्रह्मचर्यपालनमें तत्पर रहते थे। उन्हें सब समय धर्मका ही सबसे बड़ा सहारा था। महाभाग! एक दिन बुद्धिमान् जैगीषव्य मुनि जो संन््यासी थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ဉာဏ်ပညာကြီးသော မုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျသည် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်း၍ ထိုသန့်ရှင်းသော တီရ္ထ၌ နေထိုင်လေ၏။ ထို့နောက် ဓမ္မနှင့်ညီသော စိတ်ဉာဏ်ဖြင့် ဒေဝလသည် သူ့အပေါ်ကို စဉ်းစားသုံးသပ်လေ၏—ဇိုင်ဂီရှဗျ၏ တပဿ (အာသီတိ) မှ ထွက်ပေါ်လာသော ယောဂဓာတ်အာနုဘော်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက်တည်း။
Verse 54
ततो<ब्रवीन्महात्मानं जैगीषव्यं स देवल: । विनयावनतो राजन्नुपसर्प्प महामुनिम्,राजन! इसके बाद महामुनि महात्मा जैगीषव्यके पास जाकर देवलने विनीतभावसे कहा--
ထို့နောက် ဒေဝလသည် မဟာမုနိ မဟာအတ္တမ ဇိုင်ဂီရှဗျ၏ အနီးသို့ သွားရောက်ကာ ယဉ်ကျေးနိမ့်ချစွာ ဦးညွှတ်၍ ပြောလေ၏—
Verse 55
मोक्षधर्म समास्थातुमिच्छेयं भगवन्नहम् । तस्य तद् वचन श्रुत्वा उपदेशं चकार सः
“အရှင်ဘုရား၊ မောက္ခသို့ပို့ဆောင်သော ဓမ္မ၌ ကျွန်ုပ် တည်မြဲလိုပါသည်” ဟုဆို၏။ ထိုစကားကို ကြားသော် မုနိသည် သင်ကြားညွှန်ပြမှုကို စတင်ပြုလေ၏။
Verse 56
विधिं च योगस्य परं कार्याकार्यस्य शास्त्रत: | संन्न्यासकृतबुद्धि त॑ ततो दृष्टवा महातपा:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ကျမ်းစာအာဏာကို အခြေခံ၍ ယောဂ၏ အမြင့်ဆုံး စည်းကမ်းနည်းလမ်းနှင့် လုပ်သင့်/မလုပ်သင့်ကို ခွဲခြားသိမြင်ရာ အမှန်တရားကို နားလည်ပြီးနောက် မဟာတပဿီသည် သူ့ကို ကြည့်မြင်လေ၏—စန္န്യാസ (လောကီစွဲလမ်းမှု စွန့်လွှတ်ခြင်း) ကြောင့် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာလာသူကို။
Verse 57
सर्वाश्नास्य क्रियाश्षक्रे विधिदृष्टेन कर्मणा । 'भगवन्! मैं मोक्षधर्मका आश्रय लेना चाहता हूँ।” उनकी वह बात सुनकर महातपस्वी जैगीषव्यने उनका संन्यास लेनेका विचार जानकर उन्हें ज्ञानका उपदेश किया। साथ ही योगकी उत्तम विधि बताकर शास्त्रके अनुसार कर्तव्य-अकर्तव्यका भी उपदेश दिया। इतना ही नहीं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ သူသည် ကျမ်းစာအတိုင်း ခွင့်ပြုထားသော နည်းလမ်းများဖြင့် လိုအပ်သော အခမ်းအနားများအားလုံးကို ပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်လေ၏။ ထို့နောက် စန္န്യാസအပေါ် စိတ်ကို ခိုင်မာစွာ ချမှတ်ပြီးလျှင်၊ သတ္တဝါအားလုံးနှင့် ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်များ) တို့ကပါ ထိုသန့်ရှင်းသော ပြောင်းလဲမှုအတိုင်း သူ့ကို အသိအမှတ်ပြုလေ၏။
Verse 58
देवलस्तु वच: श्रुत्वा भूतानां करुणं तथा
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– သက်ရှိသတ္တဝါတို့အတွက် ကရုဏာပြည့်ဝသော စကားကို ကြားသော် ဒေဝလလည်း စိတ်ထိခိုက်လှုပ်ရှားကာ ဖြစ်ရပ်တို့၏ ကြမ်းတမ်းမှုအလယ်၌ မေတ္တာကရုဏာ၏ သီလအလေးချိန်ကို သိမြင်လေ၏။
Verse 59
ततस्तु फलमूलानि पवित्राणि च भारत
ထို့နောက် အို ဘာရတ၊ သန့်ရှင်း၍ အခမ်းအနားအရ သင့်တော်သော အသီးနှင့် အမြစ်တို့ (ပေါ်ထွက်လာ/ရရှိလာ) သဖြင့် ဖြစ်ရပ်များကြား၌ ရိုးရှင်းသော်လည်း သန့်မြတ်သော အစာပေးကမ်းမှုကို ပြသလေ၏။
Verse 60
पुष्पाण्योषधयश्चेव रोरूयन्ति सहस्रश: । पुनर्नो देवल: क्षूद्रो नूनं छेत्स्यति दुर्मति:
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– “ပန်းများနှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များသည် ထောင်ပေါင်းများစွာဖြင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ မကောင်းသောစိတ်ရှိသည့် အငယ်အကျဉ်း ဒေဝလသည် ငါတို့ကို ထပ်မံ ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီးမည်မှာ သေချာ၏” ဟု။
Verse 61
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो दत्त्वा नावबुध्यते । भारत! यह देख फल-मूल, पवित्री (कुश), पुष्प और ओषधियाँ--ये सहस्रों पदार्थ यह कहकर बारंबार रोने लगे कि “यह खोटी बुद्धिवाला क्षुद्र देवल निश्चय ही फिर हमारा उच्छेद करेगा। तभी तो यह सम्पूर्ण भूतोंकी अभयदान देकर भी अब अपनी प्रतिज्ञाको स्मरण नहीं करता है” ।।
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– “အို ဘာရတ၊ သတ္တဝါအားလုံးကို အဘယ (ကြောက်မက်ခြင်းကင်း) ပေးပြီးနောက် မိမိကတိကို မသိမြင်/မမှတ်မိသူကြောင့်ပင် အသီး၊ အမြစ်၊ သန့်စင်စေသော ကုရှမြက်၊ ပန်းများနှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ—အရေအတွက်မရေတွက်နိုင်သော သဘာဝအရာဝတ္ထုတို့—ထပ်ခါထပ်ခါ ငိုကြွေးကာ ‘ဤ မကောင်းသောဉာဏ်ရှိသည့် အငယ်အကျဉ်း ဒေဝလသည် ငါတို့ကို သေချာပေါက် ထပ်မံ ဖျက်ဆီးမည်။ ထို့ကြောင့်ပင် သတ္တဝါအားလုံးကို အဘယပေးပြီးလည်း ယခု မိမိသစ္စာကတိကို မမှတ်မိတော့’ ဟု ငိုယိုလေ၏။”
Verse 62
मोक्षे गार्हस्थ्यधर्मे वा कि नु श्रेयस्करं भवेत् | तब मुनिश्रेष्ठ देवल पुनः अपनी बुद्धिसे विचार करने लगे, मोक्ष और गार्हस्थ्यधर्म इनमेंसे कौन-सा मेरे लिये श्रेयस्कर होगा ।।
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်သည်– “အမှန်တကယ် အကျိုးရှိဆုံးသည် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) လော၊ သို့မဟုတ် ဂါဟသ္ထျဓမ္မ (အိမ်ထောင်ရှင်၏ ဓမ္မ) လော” ဟု။ ထိုသို့ စိတ်၌ ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် မုနိအထွတ်အမြတ် ဒေဝလသည် ထပ်မံ စဉ်းစားသုံးသပ်ကာ မည်သည့်လမ်းက အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးသို့ ပို့ဆောင်မည်ကို ချိန်တွယ်လေ၏။
Verse 63
त्यक्त्वा गार्हस्थ्यधर्म स मोक्षधर्ममरोचयत् । नृपश्रेष्ठट देवलने मन-ही-मन इस बातपर निश्चित विचार करके गार्हस्थ्यधर्मको त्यागकर अपने लिये मोक्षधर्मको पसंद किया ।।
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– ထိုသို့သော အကြောင်းအရာများကို စိတ်တွင်း၌ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း စဉ်းစား၍ အဆုံးအဖြတ် ခိုင်မာစွာ ချပြီးနောက် ဒေဝလသည် အိမ်ထောင်ရှင်ဘဝ၏ ဓမ္မတာဝန်များကို စွန့်လွှတ်ကာ မောက္ခဓမ္မ—လွတ်မြောက်ခြင်း၏ လမ်းကို မိမိအတွက် ရွေးချယ်하였다။
Verse 64
प्राप्तवान् परमां सिद्धि परं योगं च भारत । भारत! इन सब बातोंको सोच-विचारकर देवलने जो संन्यास लेनेका ही निश्चय किया, उससे उन्होंने परमसिद्धि और उत्तम योगको प्राप्त कर लिया ।।
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– “အို ဘာရတ၊ ထိုအရာအားလုံးကို စဉ်းစား၍ သံန്യാസကို ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သဖြင့် ဒေဝလသည် အမြင့်ဆုံးသော စိဒ္ဓိနှင့် အထွတ်အထိပ် ယောဂကျင့်စဉ်ကို ရရှိ하였다။ ထို့နောက် ဘృဟஸပတိကို ဦးဆောင်သူအဖြစ်ထား၍ နတ်တို့ စုဝေးလာကြ၏။”
Verse 65
अथाब्रवीदृषिवरो देवान् वै नारदस्तथा
ထို့နောက် ရှင်သန်သူတို့အနက် အထွတ်အထိပ် ရှိသူ နာရဒသည် နတ်တို့အားလည်း မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Verse 66
योगनित्यो महाराज सिद्धि प्राप्तो महातपा: । राजन! महाराज! वे महातेजस्वी और महातपस्वी जैगीषव्य सदा योगपरायण रहकर सिद्धि प्राप्त कर चुके थे तथा देवलके ही आश्रममें रहते थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– “အို မဟာရာဇာ၊ ယောဂ၌ အမြဲတမ်း တည်ကြည်သူ မဟာတပသီ ဂျိုင်ဂီရှဗျသည် စိဒ္ဓိကို ရရှိပြီးသား ဖြစ်၏။ ဒေဝလက၏ အာရှရမ်၌ နေထိုင်လျက် ထိုသို့ ပြောကြားရာ၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ကောင်းကင်သားတို့ကလည်း တည်ငြိမ်စွာ ပြန်လည် ဖြေကြားကြ၏။”
Verse 67
नैवमित्येव शंसन्तो जैगीषव्यं महामुनिम् । नात:ः परतरं किंचित् तुल्यमस्ति प्रभावत:
သူတို့က “မဟုတ်ပါ—အမှန်ပင်!” ဟု ကြေညာကာ မဟာမုနိ ဂျိုင်ဂီရှဗျကို ချီးမွမ်းကြ၏။ “သူ့ထက် မြင့်မားသည့် အရာ မရှိတော့၊ အာနုဘော်နှင့် ဓမ္မစွမ်းအား၌ သူနှင့် တူညီသူ မရှိ” ဟု ဆိုကြ၏။
Verse 68
तेजसस्तपसश्चास्य योगस्य च महात्मन: । ऐसा कहनेवाले ज्ञानी नारदमुनिको देवताओंने महामुनि जैगीषव्यकी प्रशंसा करते हुए इस प्रकार उत्तर दिया--'आपको ऐसी बात नहीं कहनी चाहिये; क्योंकि प्रभाव, तेज, तपस्या और योगकी दृष्टिसे इन महात्मासे बढ़कर दूसरा कोई नहीं है” || ६६-६७ $ ।।
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ပညာရှိ ရှင်နာရဒ မုနိက ထိုသို့ ဆိုသောအခါ၊ မဟာမုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျကို ချီးမွမ်းလျက် နတ်တို့က ပြန်လည်ဆိုသည်—«ဤသို့ မပြောသင့်။ သြဇာအာနုဘော်၊ တేజဿ၊ တပဿ၊ ယောဂသတ္တိတို့အရ ဤမဟာအတ္တမန်ထက် မြင့်သူ မရှိ» ဟု။ ထို့ကြောင့် သာသနာတရားကို ထိန်းသိမ်းသော ဇိုင်ဂီရှဗျသည် အလွန်ထူးကဲသော အာနုဘော်ရှိသူအဖြစ် အမှန်တကယ် ထင်ရှား하였다။ ထိုနေရာသည် မဟာပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် ဆက်နွယ်သော အထူးမြတ်သော တီရ္ထ (သန့်ရှင်းရာ) နှင့် ဘုရားဖူးရာ ဖြစ်လာ하였다။
Verse 69
धर्मात्मा जैगीषव्य तथा असितमुनिका ऐसा ही प्रभाव था। उन दोनों महात्माओंका यह श्रेष्ठ स्थान ही तीर्थ है ।।
ဓမ္မတော်ကို ထိန်းသိမ်းသော ဇိုင်ဂီရှဗျနှင့် အစိတ မုနိတို့၏ အာနုဘော်သည် ထိုသို့ပင် ဖြစ်하였다။ မဟာအတ္တမန် နှစ်ပါး၏ ထိုအထူးမြတ်သော နေရာသည် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းရာ) ဖြစ်၏။ ထိုနေရာ၌လည်း လယ်ထွန်ကိုင်သူ မဟာအတ္တမန် ဘလရာမသည် ရေချိုးသန့်စင်ကာ၊ ဒွိဇ ဘရဟ္မဏတို့အား ငွေကြေးဥစ္စာကို လှူဒါန်း하였다။ အမြင့်ဆုံးအကျိုးကို ရည်ရွယ်သော ကုသိုလ်ကမ္မဖြင့် ဓမ္မ၏ အကျိုးကို ရရှိပြီးနောက်၊ လမင်းနတ် ဆိုးမ၏ ကြီးမြတ်၍ အထူးကောင်းမွန်သော တီရ္ထသို့ သွားရောက်하였다။
Verse 93
उपातिष्ठत धर्मज्ञो भैक्षकाले स देवलम् । जनमेजय! तदनन्तर कुछ कालतक ऐसा हुआ कि देवल मुनिवर जैगीषव्यको हर समय नहीं देख पाते थे। धर्मके ज्ञाता बुद्धिमान् संन्न्यासी जैगीषव्य केवल भोजन या भिक्षा लेनेके समय देवलके पास आते थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ အို ဇနမေဇယ၊ အချိန်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ဒေဝလ ရှင်သည် ဇိုင်ဂီရှဗျကို အချိန်တိုင်း မမြင်နိုင်တော့하였다။ ဓမ္မကို သိမြင်သော ပညာရှိ သံန്യാസီ ဇိုင်ဂီရှဗျသည် အစာစားရန် သို့မဟုတ် ဘိက္ခာခံရန် အချိန်၌သာ ဒေဝလထံသို့ လာရောက်하였다။
Verse 131
गौरवं परमं चक्रे प्रीतिं च विपुलां तथा । देवलस्तु यथाशक्ति पूजयामास भारत
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ သူသည် အမြင့်ဆုံးသော လေးစားမှုနှင့် အလွန်ကြီးမားသော ချစ်ခင်မှုကို ပြု하였다။ ဒေဝလသည်လည်း၊ အို ဘာရတ၊ မိမိတတ်နိုင်သမျှဖြင့် သူ့ကို ဂုဏ်ပြုပူဇော်하였다။
Verse 136
न चायमलसो भिक्षुरभ्य भाषत किंचन । उन्होंने सोचा, “इनकी पूजा करते हुए मुझे बहुत वर्ष बीत गये; परंतु वे आलसी भिक्षु आजतक एक बात भी नहीं बोले'
ထိုပျင်းရိသော ဘိက္ခုသည် ပြန်လည်စကားတစ်လုံးမျှ မပြော하였다။ ထိုအခါ စိတ်ထဲ၌ အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာသည်—“သူ့ကို ပူဇော်၍ အမှုဆောင်လာတာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီ။ သို့သော် ထိုအလျင်းသမား ဘိက္ခုက ယနေ့ထိ စကားတစ်လုံးတောင် မပြောသေး” ဟု။
Verse 143
अन्तरिक्षचर: श्रीमान् कलशं गृहा[ देवल: । यही सोचते हुए श्रीमान् देवलमुनि कलश हाथमें लेकर आकाशमार्गसे समुद्रतटकी ओर चल दिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ကောင်းကင်လမ်းဖြင့် သွားလာနိုင်သော ထင်ရှားမြတ်သော မုနိ ဒေဝလသည် ရေခွက် (ကလသ) ကို လက်ထဲယူလိုက်၏။ ထိုသို့ စဉ်းစားပြီးနောက် ဂုဏ်သရေရှိသော ဒေဝလမုနိသည် ကလသကို ကိုင်ဆောင်ကာ ကောင်းကင်လမ်းမှတစ်ဆင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေသို့ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 186
कलशं जलपूर्ण वै गृहीत्वा जनमेजय । जनमेजय! फिर उन्होंने समुद्रमें विधिपूर्वक स्नान करके पवित्र हो जपनेयोग्य मन्त्रका जप किया। जप आदि नित्यकर्म पूर्ण करके श्रीमान् देवल जलसे भरा हुआ कलश लेकर अपने आश्रमपर आये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– “အို ဇနမေဇယ၊ ရေပြည့်ကလသကို ကိုင်ဆောင်၍ သူသည် ပင်လယ်သို့ သွားကာ ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ရေချိုးသန့်စင်ပြီး၊ ဇပပြုရန် သင့်လျော်သော မန္တရကို ရွတ်ဆို하였다။ ဇပ စသည့် နေ့စဉ်ကိစ္စများကို ပြီးစီးပြီးနောက် ထင်ရှားမြတ်သော ဒေဝလသည် ရေပြည့်ကလသကို ယူဆောင်ကာ မိမိအာရှရမ်သို့ ပြန်လာ하였다။”
Verse 203
काष्ठ भूतो55श्रमपदे वसति सम महातपा: । आश्रममें प्रवेश करते ही देवलमुनिने वहाँ बैठे हुए जैगीषव्यको देखा
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုမဟာတပသီသည် အာရှရမ်နေရာ၌ သစ်သားဖြစ်သကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်၍ ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ကာ နေထိုင်하였다။ ဒေဝလသည် အာရှရမ်သို့ ဝင်ရောက်သည့်အခါ ထိုင်နေသော ဇိုင်ဂိဿဗျကို မြင်သော်လည်း၊ ဇိုင်ဂိဿဗျသည် ထိုအချိန်တွင်ပင် မည်သို့မျှ စကားမပြောဘဲ၊ မောန (တိတ်ဆိတ်ခြင်း) တပသ၌ စူးစိုက်ကာ သစ်သားကဲ့သို့ ထိုင်နေ하였다။
Verse 233
मया दृष्ट: समुद्रे च आश्रमे च कथं त्वयम् । राजेन्द्र! जैगीषव्यकी तपस्याका वह योगजनित प्रभाव देखकर ये मुनिश्रेष्ठ देवल फिर सोचने लगे--“मैंने इन्हें अभी-अभी समुद्रतटपर देखा है
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– “အို မင်းမြတ်၊ သင်ကို ပင်လယ်ကမ်းခြေ၌ ငါမြင်ခဲ့သည်၊ သို့သော် ယခု အာရှရမ်၌ သင်ရှိနေသည်—ဤသည် မည်သို့ ဖြစ်နိုင်သနည်း။ ဇိုင်ဂိဿဗျ၏ တပသနှင့် ယောဂမှ ပေါ်ထွန်းလာသော အံ့ဩဖွယ် အာနုဘော်တန်ခိုးသည် မည်သို့နည်း?” ထိုယောဂအံ့ဩမှုကို မြင်၍ မုနိတို့အထဲ အမြတ်ဆုံး ဒေဝလသည် အံ့အားသင့်စွာ စဉ်းစားလေ၏– “ငါသည် မကြာသေးမီကပင် သူ့ကို ပင်လယ်အစွန်း၌ မြင်ခဲ့သည်; ထိုသို့ဆိုလျှင် အာရှရမ်၌ မည်သို့ ရှိနေနိုင်သနည်း?”
Verse 333
तत् स्थानमनुसम्प्राप्तमन्वपश्यत देवल: । वहाँसे अग्निष्टोमयाजी तथा अग्निष्ट्त् यज्ञके द्वारा यज्ञ करनेवाले तपोधनोंके लोकमें पहुँचे हुए जैगीषव्यको देवल मुनिने देखा
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုဒေသသို့ ရောက်သောအခါ မုနိ ဒေဝလသည် ဇိုင်ဂိဿဗျကို မြင်하였다။ သူသည် အဂ္နိဿ္ဌိုးမ ယဇ్ఞနှင့် အခြား မီးယဇ్ఞများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် တပသီတို့၏ လောကသို့ ရောက်ရှိခဲ့သူ ဖြစ်၍ ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေ하였다။
Verse 353
तेषां लोकेष्वपश्यच्च जैगीषव्यं स देवल: । जो राजसूय और पुण्डरीक यज्ञके द्वारा यजन करते हैं, उनके लोकोंमें भी देवलने जैगीषव्यको देखा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ရာဇသူယနှင့် ပုဏ္ဍရိကကဲ့သို့ မဟာယဇ္ဉများကို ပြုလုပ်သူတို့ ရောက်ရှိသည့် ထိုလောကများထဲတွင်ပင် ဒေဝလသည် ဇိုင်ဂီရှဗျကို မြင်တွေ့하였다။ ဤကဏ္ဍသည် ယဇ္ဉကံ၏ ပုဏ္ဏမေတ္တာသည် စကြဝဠာအမိန့်အာဏာအတွင်း အသိအမှတ်ပြုခံရကြောင်းကို ပြသသော်လည်း၊ အမှန်တကယ် ထင်ရှားသည့်အချက်မှာ မြင့်မြတ်သောလောကများအနှံ့၌ပင် အလင်းရရှိပြီးသော ရှင်သန်သိမြင်သူ ဥပဒေသီကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်၍၊ ဝိညာဉ်ရေးအောင်မြင်မှုနှင့် ဂုဏ်သတင်းသည် ယဇ္ဉဆုလာဘ်အမြင့်ဆုံးကိုပါ ကျော်လွန်နိုင်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 393
सलोकतामनुप्राप्तमपश्यत ततोडसित: । तत्पश्चात् असितने मित्र, वरुण और आदित्योंके लोकोंमें पहुँचे हुए जैगीषव्यको देखा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် အစိတသည် သူ့ကို ထိုလောကကို ရောက်ရှိပြီးသူအဖြစ် မြင်တွေ့하였다။ ထို့နောက်တဖန် အစိတသည် မိတ္တရ၊ ဝရုဏ နှင့် အာဒိတျများ၏ ကောင်းကင်လောကများသို့ ရောက်ရှိသည့် ဇိုင်ဂီရှဗျကို မြင်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ပုဏ္ဏနှင့် စည်းကမ်းတကျ ကျင့်ကြံမှုကြောင့် မြင်သူ၏ တက်လှမ်းမှုသည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်မြတ်သော နတ်ဘုံများသို့ ရောက်သွားကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
Verse 423
पतिव्रतानां लोकांक्ष व्रजन्तं सो5न्वपश्यत । तत्पश्चात् देवलने देखा कि विप्रवर जैगीषव्य मुनि अपने तेजसे ऊपर-ऊपरके तीन लोकोंको लाँघकर पतिव्रताओंके लोकमें जा रहे हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူသည် ပတိဝြတားမိန်းမတို့၏ လောကသို့ သွားနေသည်ကို မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တဖန် နတ်ဘုံ၏ သန့်ရှင်းရာဌာန၌ ဒေဝလသည် ဗြာဟ္မဏအထူးမြတ်သူ—မုနိ ဇိုင်ဂီရှဗျကို—သူ၏ တပဿာတေဇောဓာတ်ဖြင့် လောကသုံးပါးကို ကျော်လွန်၍ ပတိဝြတားတို့အတွက် သီးသန့်ထားသော လောကသို့ တက်လှမ်းသွားနေသည်ကို မြင်ခဲ့သည်။ ဤကဏ္ဍသည် အိမ်ထောင်ရေးဓမ္မ၌ သစ္စာတည်ကြည်မှုကို မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားကြောင်းနှင့် ဓမ္မနှင့်ညီသော တပဿာအင်အားသည် အံ့ဩဖွယ်အထိ ရောက်နိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 436
नान्वपश्यत लोकस्थमन्तर्हितमरिंदम । शत्रुओंका दमन करनेवाले नरेश! इसके बाद असितने मुनिवर जैगीषव्यको पुनः किसी लोकमें स्थित नहीं देखा। वे अदृश्य हो गये थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းသူရေ! ဤနောက်ပိုင်းတွင် အစိတသည် မုနိအထူးမြတ် ဇိုင်ဂီရှဗျကို မည်သည့်လောက၌မဆို တည်ရှိနေသည်ဟု မမြင်တော့ပေ။ သူသည် မျက်စိမှောက်ကွယ်သွား၍ မမြင်နိုင်တော့သည်»။
Verse 466
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे । इसके बाद धैर्यवान् असितने उन लोकोंमें रहनेवाले ब्रह्मययाजी सिद्धों और साधु पुरुषोंसे हाथ जोड़कर विनीतभावसे पूछा--“महात्माओ! मैं महातेजस्वी जैगीषव्यको अब देख नहीं रहा हूँ। आप उनका पता बतावें। मैं उनके विषयमें सुनना चाहता हूँ। इसके लिये मेरे मनमें बड़ी उत्कण्ठा है”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဤအကြောင်းကို ငါကြားလိုသည်၊ ငါ့စိတ်တွင် စူးစမ်းလိုစိတ် အလွန်နက်ရှိုင်းသည်»။ ထို့နောက် သည်းခံတတ်သော အစိတသည် လက်အုပ်ချီ၍ ယဉ်ကျေးစွာဖြင့် ထိုလောကများ၌ နေထိုင်သော ဗြဟ္မယဇ္ဉပြုသော သိဒ္ဓများနှင့် သာဓုသူတော်ကောင်းများကို မေးမြန်း하였다– «မဟာတ္မာတို့ရေ! ယခု ငါသည် တေဇောဓာတ်ကြီးမားသော ဇိုင်ဂီရှဗျကို မမြင်တော့ပါ။ သူဘယ်မှာရှိသနည်း ပြောပြပါ။ သူ့အကြောင်းကို ငါကြားလိုသည်; ငါ့စိတ်သည် အလွန်တောင့်တလျက်ရှိသည်»။
Verse 573
ततो दृष्ट्वा प्ररुरुदु: को5स्मान् संविभजिष्यति । उनका संन्यास लेनेका विचार जानकर पितरोंसहित समस्त प्राणी यह कहते हुए रोने लगे “कि अब हमें कौन विभागपूर्वक अन्नदान करेगा”
ထို့နောက် ထိုအရာကို မြင်ကြသော် သူတို့သည် ရုတ်တရက် ငိုကြွေးလျက်—«ယခုမှစ၍ ငါတို့၏ အခွင့်အရေးအပိုင်းကို မည်သူက စနစ်တကျ ခွဲဝေပေးမည်နည်း» ဟု ဆိုကြ၏။ သူသည် သံန്യാസ—လောကစွန့်ခြင်း—ကို စဉ်းစားနေကြောင်း သိသဖြင့် ပိတೃ (Pitṛs) များနှင့်အတူ သတ္တဝါအားလုံးက စနစ်တကျ ခွဲဝေခြင်းနှင့် အသက်ရှင်စေသော အစာတန်ခိုးတော်လှူဒါန်းမှု ပျောက်ကွယ်မည်ကို စိုးရိမ်ကာ ဝမ်းနည်းငိုကြွေးကြ၏။
Verse 583
दिशो दश व्याहरतां मोक्ष त्यक्तुं मनो दधे । दसों दिशाओंमें विलाप करते हुए उन प्राणियोंका करुणायुक्त वचन सुनकर देवलने मोक्षधर्म (संन्यास)-को त्याग देनेका विचार किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ဒిశတစ်ဆယ်လုံးမှ ထွက်ပေါ်လာသော ကရုဏာပြည့်ဝသည့် ငိုကြွေးသံများကို ကြားသော် ဒေဝလသည် သတ္တဝါတို့၏ ဒုက္ခကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ၊ သူတို့၏ အကျပ်အတည်းကို တုံ့ပြန်ရမည့် ဓမ္မတာ၏ ဆွဲငင်မှုကြောင့် မိုက္ခဓမ္မ—သံန്യാസ (လောကစွန့်ခြင်း)—၏ လမ်းကို စွန့်လွှတ်ရန် စိတ်ထဲတွင် ဆုံးဖြတ်하였다။
Verse 643
जैगीषव्ये तपश्चास्य प्रशंसन्ति तपस्विन: । तब बृहस्पति आदि सब देवता और तपस्वी वहाँ आकर जैगीषव्य मुनिके तपकी प्रशंसा करने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ထိုနေရာ၌ တပသ္ဝီများသည် ဇိုင်ဂီရှဗျ၏ တပစ် (အာစီတပ) ကို ချီးမွမ်းကြ၏။ ထို့ပြင် ဗြဟස්ပတိနှင့် အခြားဒေဝတာများ၊ ရှင်ရသီများနှင့်အတူ ထိုအရပ်သို့ ရောက်လာကာ မုနိ၏ တပစ်ကို ချီးမြှောက်ကြပြီး၊ စိတ်နှလုံးတည်ကြည်၍ သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်ရေးရာ စည်းကမ်းတကျ အကျင့်သည် ဒေဝတို့အတွက်တောင် လေးစားထိုက်ကြောင်း အတည်ပြုကြ၏။
Verse 653
जैगीषव्ये तपो नास्ति विस्मापयति यो5सितम् । तदनन्तर मुनिश्रेष्ठ नारदने देवताओंसे कहा--'जैगीषव्यमें तपस्या नहीं है; क्योंकि ये असित मुनिको अपना प्रभाव दिखाकर आश्चर्यमें डाल रहे हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—“ဇိုင်ဂီရှဗျတွင် တကယ့်တပစ်မရှိ၊ အစိတ မုနိကို မိမိ၏ အာနုဘော်ကို ပြသကာ အံ့ဩစေခြင်းသာ ဖြစ်သည်” ဟု ဆို၏။ ထို့နောက် ရှင်ရသီတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး နာရဒက ဒေဝတာတို့အား—“ဇိုင်ဂီရှဗျ၏ အကျင့်သည် စစ်မှန်သော တပစ်မဟုတ်၊ အစိတကို အံ့ဩစေရန် မိမိ၏ သြဇာအာနုဘော်ကိုသာ အသုံးချနေသည်” ဟု ပြောကြား하였다။ ဤပိုဒ်သည် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် နှိမ့်ချမှုအပေါ် အခြေခံသော စစ်မှန်သည့် အာစီတပကို၊ အခြားသူတို့ကို အထင်ကြီးစေရန် အလွန်အကျွံ အံ့ဖွယ်အာနုဘော်ပြသခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ပြထားသည်။
Verse 3636
आहरन्ति नरश्रेष्ठास्तेषां लोकेष्वपश्यत । जो नरश्रेष्ठ क्रतुओंमें उत्तम अश्वमेध तथा नरमेधका अनुष्ठान करते हैं, उनके लोकोंमें भी उनका दर्शन किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—အမြင့်မြတ်ဆုံး ယဇ္ဉပူဇာများကို အထူးသဖြင့် အရှွမေဓ (Aśvamedha) နှင့် နရမေဓ (Naramedha) ကို ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် မြင့်မြတ်သော လောကများသို့ ရောက်ရှိသည့် လူထူးလူမြတ်တို့ကို သူမြင်တွေ့하였다။ ထိုကောင်းကင်လောကများအတွင်း၌ပင် သူတို့၏ ရှိနေမှုနှင့် မြင်တွေ့နိုင်မှုသည် ထင်ရှားနေပြီး၊ မဟာကာဗျာ၏ ဓမ္မတရားအယူအဆကို ပြသသည်—စည်းကမ်းတကျ အပြည့်အဝ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်သော ယဇ္ဉကမ္မသည် ထိုက်တန်သည့် နေရာရောက်မှုနှင့် နောက်ဘဝ၌ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ပေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter tests how dharma operates when survival pressures threaten learning: whether sages should disperse for sustenance or sustain disciplined study and transmission, and whether extraordinary sacrifice (Dadhīca’s relinquishment) is justified for collective protection.
Knowledge and ethical procedure outrank age and social position: instruction must follow dharmic method (formal discipleship), and the continuity of sacred learning is portrayed as a civilizational duty even in prolonged crisis.
No explicit phalaśruti formula is stated here; the chapter’s meta-function is exemplum-based, using tīrtha and lineage narration to authorize Sarasvatī’s sanctity and to frame Vedic preservation as a meritorious, society-sustaining act.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.