Adhyaya 31

Verse 1

अगस्त्य उवाच । धर्मतीर्थस्य माहात्म्यं कीदृग्देवेन शंभुना । स्कंद देव्यै समाख्यातं तदाख्याहि कृपां कुरु

Agastya berkata: Wahai Skanda, kasihanilah dan ceritakan—bagaimanakah kebesaran Dharmatīrtha yang telah dihuraikan oleh Dewa Śambhu kepada Sang Dewi? Sampaikanlah kisah itu, tunjukkan belas ihsan.

Verse 2

स्कंद उवाच । विंध्योन्नतिहृदाख्यामि धर्मतीर्थसमुद्भवम् । आकर्णय महाप्राज्ञ यथा देवेन भाषितम्

Skanda bersabda: Wahai maha-bijaksana, dengarkanlah. Aku akan menceritakan asal-usul Dharmatīrtha, menurut kisah yang disebut ‘Vindhyonnati-hṛd’, tepat sebagaimana telah dituturkan oleh Tuhan.

Verse 3

वृत्रं निहत्य वृत्रारिर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान् । अनुतप्तोथ पप्रच्छ प्रायश्चित्तं पुरोहितम्

Setelah membunuh Vṛtra, Vṛtrāri (Indra) menanggung dosa brahmahatyā. Dilanda penyesalan, lalu dia bertanya kepada purohita-nya tentang jalan prāyaścitta (penebusan dosa).

Verse 4

बृहस्पतिरुवाच । यदि त्वं देवराजेमां ब्रह्महत्यां सुदुस्त्यजाम् । अपानुनुत्सुस्तद्याहि काशीं विश्वेशपालिताम्

Bṛhaspati bersabda: Wahai raja para dewa, jika engkau ingin menghalau dosa brahma-hatyā yang amat berat dan sukar ditanggalkan ini, maka pergilah ke Kāśī yang dipelihara oleh Bhagavān Viśveśa.

Verse 5

नान्यत्किंचित्क्वचिद्दृष्टं ब्रह्महत्यामहौषधम् । राजधानीं परित्यज्य शक्र विश्वेशितुः पराम्

Di mana-mana pun tidak pernah terlihat ubat agung lain bagi dosa brahma-hatyā. Maka, wahai Śakra, tinggalkanlah ibu kota dan pergilah ke kota tertinggi milik Viśveśa.

Verse 6

भैरवस्यापिहस्ताग्रादपतद्वैधसं शिरः । यत्रानंदवने तत्र वृत्रशत्रो व्रज द्रुतम्

Di Ānandavana, dari hujung tangan Bhairava, jatuhlah kepala Vaidhasa (Brahmā). Wahai musuh Vṛtra, segeralah pergi ke tempat itu.

Verse 7

सीमानमपि संप्राप्य शक्रानंदवनस्य हि । ब्रह्महत्या पलायेत वेपमाना निराश्रया

Wahai Śakra, bahkan apabila engkau baru mencapai sempadan Ānandavana, dosa brahma-hatyā akan melarikan diri—menggigil dan tanpa tempat berlindung.

Verse 8

अन्येषामपि पापानां महापापजुषामपि । नाशयित्री परा काशी विश्वेश समधिष्ठिता

Bahkan bagi dosa-dosa lain, dan bagi mereka yang lama bergelumang dalam mahāpāpa, Kāśī yang tertinggi—di bawah naungan Viśveśa—ialah pemusnah segala dosa.

Verse 9

महापातकतो मुक्तिः काश्यामे व शतक्रतो । महासंसारतो मुक्तिः काश्यामेव न चान्यतः

Kebebasan daripada dosa-dosa besar hanya terdapat di Kashi, wahai Shatakratu; kebebasan daripada kitaran samsara yang luas hanya di Kashi, dan bukan di tempat lain.

Verse 10

निर्वाणनगरी काशी काशी सर्वाघसंघहृत् । विश्वेशितुः प्रिया काशी द्यौः काशी सदृशी नहि

Kashi adalah kota nirwana; Kashi menghapuskan segala himpunan dosa. Kashi amat dikasihi oleh Vishvesha; malah syurga tiada tandingannya dengan Kashi.

Verse 11

ब्रह्महत्याभयं यस्य यस्य संसारतो भयम् । जातुचित्तेन न त्याज्या काशिका मुक्तिकाशिका

Sesiapa yang takut akan dosa membunuh brahmana, sesiapa yang takut akan samsara—Kashika, Kashi yang menganugerahkan pembebasan, tidak seharusnya ditinggalkan di dalam hati.

Verse 12

जंतूनां कर्मबीजानां यत्र देहविसर्जने । न जातुचित्प्ररोहोस्ति हरदृष्ट्याप्तशुष्मणाम्

Di tempat itu, apabila makhluk meninggalkan tubuh, benih-benih karma tidak akan tumbuh lagi—bagi mereka yang daya hidupnya telah dikeringkan oleh pandangan Hara.

Verse 13

तां काशीं प्राप्य वृत्रारे वृत्रहत्यापनुत्तये । समाराधय विश्वेशं विश्वमुक्तिप्रदायकम्

Setelah sampai di Kashi itu, wahai musuh Vritra, demi menghapuskan dosa membunuh Vritra, sembahlah Vishvesha dengan sewajarnya, pemberi kebebasan kepada dunia.

Verse 14

बृहस्पतेरिति वचो निशम्य स सहस्रदृक् । आयाद्द्रुततरं काशीं महापातकघातुकाम्

Setelah mendengar sabda Bṛhaspati, Indra yang bermata seribu segera bergegas ke Kāśī—kota suci yang memusnahkan bahkan dosa-dosa paling besar.

Verse 15

स्नात्वोत्तरवहायां च धर्मेशं परितः स्थितः । आराधयन्महादेवं ब्रह्मद्वत्याप नुत्तये

Setelah mandi di Uttaravāhinī, baginda berdiri mengelilingi Dharmaśvara lalu memuja Mahādeva, memohon agar dosa brahmahatyā (pembunuhan Brahmana) disingkirkan.

Verse 16

महारुद्रजपासक्तः सुत्रामाथ त्रिलोचनम् । ददर्श लिंगमध्यस्थं स्वभासा दीपितांबरम्

Tenggelam dalam japa mantra Mahārudra, Indra lalu menyaksikan Tuhan Bermata Tiga—menampakkan diri di tengah liṅga, dengan cahaya-Nya menerangi segala penjuru.

Verse 17

पुनस्तुष्टाव वेदोक्तै रुद्रसूक्तैरनेकधा । विनिष्क्रम्य ततो लिंगादाविर्भूय भवोवदत्

Sekali lagi baginda memuji-Nya dengan pelbagai cara melalui Rudra-sūkta yang diwartakan dalam Veda; kemudian Bhava keluar dari liṅga, menampakkan diri dengan nyata, lalu bersabda.

Verse 18

शचीपते प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रत । किं देयं द्रुतमाख्याहि धर्मपीठकृतास्पद

“Wahai Śacīpati, Aku berkenan. Wahai engkau yang berikrar suci, pilihlah suatu kurnia. Segera nyatakan apa yang patut dianugerahkan—wahai yang berlindung di Dharmapīṭha.”

Verse 19

श्रुत्वेति देवदेवस्य स प्रेमवचनं हरिः । सर्वज्ञ किंतेऽविदितं तमुवाचेति वृत्रहा

Setelah mendengar kata-kata penuh kasih daripada Dewa segala dewa, Indra si pembunuh Vṛtra menjawab: “Wahai Tuhan Yang Maha Mengetahui, apakah mungkin ada sesuatu yang tidak Engkau ketahui?”

Verse 20

ततस्तत्कृपयानुन्नो धर्मपीठनिषेवणात् । निष्पाद्य तीर्थं तत्रेशोऽत्र स्नाहींद्रेति चाब्रवीत्

Kemudian, didorong oleh belas kasih-Nya dan oleh khidmat Indra di Dharmapīṭha, Tuhan menegakkan sebuah tīrtha di sana dan berfirman: “Wahai Indra, mandilah di sini.”

Verse 21

तत्रेंद्रः स्नानमात्रेण दिव्यगंधोऽभवत्क्षणात् । अवाप च रुचिं चारुं प्राक्तनीं शातयाज्ञिकीम्

Di sana, dengan mandi sahaja, Indra seketika menjadi harum dengan wangi ilahi; dan dia memperoleh kembali seri yang indah—kemuliaan lama yang lahir daripada yajña-yajña purbanya.

Verse 22

तदाश्चर्यमथो दृष्ट्वा मुनयो नारदादयः । परिसस्नुर्मुदायुक्ता धर्मतीर्थेऽघहारिणि

Melihat keajaiban itu, para muni seperti Nārada pun bersukacita; mereka juga mandi dengan gembira di Dharma-tīrtha yang menghapus dosa.

Verse 23

अतर्पयन्पितॄन्दिव्यान्व्यधुः श्राद्धानि श्रद्धया । धर्मेशं स्नापयामासुस्तत्तीर्थाम्बुभृतैर्घटैः

Mereka menenteramkan para Pitṛ yang suci dan melaksanakan upacara śrāddha dengan penuh श्रद्धा; kemudian mereka melakukan abhiṣeka, memandikan Dharmaśvara dengan tempayan-tempayan berisi air dari tīrtha itu.

Verse 24

तदा प्रभृति तत्तीर्थं धर्मांधुरिति विश्रुतम् । ब्रह्महत्यादि पापानामक्लेशं क्षालनं परम्

Sejak saat itu, tirtha suci itu masyhur dengan nama “Dharmāṃdhu”. Ia penyuci tertinggi yang membasuh—tanpa kesukaran—dosa seperti brahmahatyā dan seumpamanya.

Verse 25

यत्फलं तीर्थराजस्य स्नानेन परिकीर्त्यते । सहस्रगुणितं तत्स्याद्धर्मांधु स्नानमात्रतः

Apa jua pahala yang dipuji daripada mandi suci di “Raja segala Tīrtha”, pahala itu menjadi seribu kali ganda hanya dengan mandi di Dharmāṃdhu.

Verse 26

गंगाद्वारे कुरुक्षेत्रे गंगासागरसंगमे । यत्फलं लभते मर्त्यो धर्मतीर्थे तदाप्नुयात्

Apa jua pahala yang diperoleh insan fana di Gaṅgādvāra, di Kurukṣetra, atau di pertemuan Gaṅgā dengan lautan—pahala itu juga dicapai di Dharma-tīrtha.

Verse 27

नर्मदायां सरस्वत्यां गौतम्यां सिंहगे गुरौ । स्नात्वा यत्फलमाप्येत धर्मकूपे तदाप्नुयात्

Apa jua pahala yang diperoleh dengan mandi di Narmadā, Sarasvatī, Gautamī, di Siṃhage, atau di Guru—pahala itu juga diperoleh di Dharma-kūpa.

Verse 28

मानसे पुष्करे चैव द्वारिके सागरे तथा । तीर्थे स्नात्वा फलं यत्स्यात्तत्स्याद्धर्मजलाशये

Apa jua pahala yang terhasil daripada mandi suci di Tasik Mānasa, di Puṣkara, di Dvārakā, dan di tirtha lautan—pahala itu juga diperoleh di Dharma-jalāśaya, takungan suci Dharma.

Verse 29

कार्तिक्यां सूकरक्षेत्रे चैत्र्यां गौरीमहाह्रदे । शंखोद्धारे हरिदिने यत्फलं तत्फलं त्विह

Apa jua pahala kebajikan yang diperoleh pada bulan Kārtika di Sūkara-kṣetra, pada bulan Caitra di tasik agung Gaurī, di Śaṅkhoddhāra, dan pada hari suci Hari—pahala yang sama itulah diperoleh di sini.

Verse 30

तीर्थद्वयं प्रतीक्षंते सिस्नासून्पितरो नरान् । गंगायां धर्मकूपे च पिंडनिर्वपणाशया

Para leluhur menanti manusia yang ingin mandi suci di dua tīrtha—di Sungai Gaṅgā dan di Dharma-kūpa—dengan harapan menerima persembahan piṇḍa.

Verse 31

पितामहसमीपे वा धर्मेशस्याग्रतोथ वा । फल्गौ च धर्मकूपे च माद्यंति प्रपितामहाः

Sama ada di dekat Pitāmaha atau di hadapan Dharmeśa; demikian juga di Phalgū dan di Dharma-kūpa—para leluhur terdahulu bersukacita dan bergembira.

Verse 32

धर्मकूपे नरः स्नात्वा परितर्प्य पितामहान् । गयां गत्वा किमधिकं कर्ता पितृमुदावहम्

Setelah mandi di Dharma-kūpa dan memuaskan para leluhur menurut tata cara, apakah lagi manfaat pitr̥ yang lebih besar yang dapat dicapai dengan pergi ke Gayā?

Verse 33

यथा गयायां तृप्ताः स्युः पिंडदाने पितामहाः । धर्मतीर्थे तथैव स्युर्न न्यूनं नैव चाधिकम्

Sebagaimana para leluhur dipuaskan di Gayā melalui persembahan piṇḍa, demikian juga mereka dipuaskan di Dharma-tīrtha—tidak kurang dan tidak lebih; hasilnya setara.

Verse 34

ते धन्याः पितृभक्तास्ते प्रीणितास्तैः पितामहाः । पैत्रादृणाद्धर्मतीर्थे निष्कृतिर्यैः कृता सुतैः

Berbahagialah para putera yang berbakti kepada Pitṛ; dengan mereka para pītāmaha (nenek moyang) menjadi puas sepenuhnya. Putera yang di Dharmatīrtha melakukan penebusan (prāyaścitta) lalu terlepas daripada hutang leluhur (pitṛ-ṛṇa), merekalah yang benar-benar bertuah.

Verse 35

तत्तीर्थस्य प्रभावेण निष्पापोभूत्क्षणेन च । प्रणम्य देवदेवेशमिंद्रोऽगादमरावतीम्

Dengan pengaruh tirtha itu, seketika dia menjadi suci tanpa dosa. Lalu Indra, menunduk sembah kepada Devadeveśa, berangkat menuju Amarāvatī.

Verse 36

अपारो महिमा तस्य धर्मतीर्थस्य कुंभज । तत्कूपे स्वं निरीक्ष्यापि श्राद्धदानफलं लभेत्

Wahai Kumbhaja (Agastya), tidak terhingga kemuliaan Dharmatīrtha itu. Bahkan dengan sekadar memandang bayang diri di periginya, seseorang memperoleh pahala śrāddha serta pahala sedekah (dāna).

Verse 37

तत्रापि काकिणी मात्रं यच्छेत्पितृमुदे नरः । अक्षयं फलमाप्नोति धर्मपीठप्रभावतः

Di sana juga, jika seseorang memberi hanya sekeping kākiṇī demi kegembiraan Pitṛ, maka dengan kuasa Dharmapīṭha dia memperoleh pahala yang tidak binasa.

Verse 38

तत्र यो भोजयेद्विप्रान्यतिनोथ तपस्विनः । सिक्थे सिक्थे लभेत्सोथ वाजपेयफलं स्फुटम्

Di sana, sesiapa yang menjamu brāhmaṇa, yati atau pertapa—pada setiap suapan yang diberikan—pasti memperoleh buah yang nyata daripada yajña Vājapeya.

Verse 39

प्राप्यामरावतीं शक्रस्ततो दिविषदां पुरः । धर्मपीठस्य माहात्म्यं महत्काश्यामवर्णयत्

Setelah tiba di Amarāvatī, Śakra (Indra) pun di hadapan perhimpunan para dewa menuturkan kemuliaan agung Dharmapīṭha di Kāśī.

Verse 40

आगत्य पुनरप्यत्र शंभोरानंदकानने । मुनिवृंदारकैः सार्धं लिंगमस्थापयद्धरिः

Kembali lagi ke tempat ini—Ānandakānana milik Śambhu—Hari bersama rombongan para resi yang mulia telah menegakkan serta memahkotakan sebuah liṅga.

Verse 41

तारकेशात्पश्चिमत इंद्रेश्वरमितीरितम् । तस्य संदर्शनात्पुंसामैंद्रलोको न दूरतः

Di sebelah barat Tārakeśa termasyhur tempat suci bernama Indreśvara. Dengan sekadar memandangnya, bagi manusia alam Indra tidaklah jauh.

Verse 42

तद्दक्षिणे शचीशश्च स्वयं शच्या प्रतिष्ठितः । शचीशार्चनतः स्त्रीणां सौभाग्यमतुलं भवेत्

Di sebelah selatannya ada Śacīśa, yang didirikan oleh Śacī sendiri. Dengan pemujaan Śacīśa, kaum wanita memperoleh tuah dan kesejahteraan rumahtangga yang tiada bandingan.

Verse 43

तत्समीपेस्ति रंभेशो बहुसौख्यसमृद्धिदः । इंद्रेश्वरस्य परितो लोकपालेश्वरो परः

Di dekatnya ada Rambheśa, penganugerah kebahagiaan dan kemakmuran yang melimpah. Dan mengelilingi Indreśvara berdirilah Lokapāleśvara yang maha utama.

Verse 44

तदर्चनात्प्रसीदंति लोकपालाः समृद्धिदाः । धर्मेशात्पश्चिमाशायां धरणीशः प्रकीर्तितः । तद्दर्शनेन धैर्यं स्याद्राज्ये राजकुलादिषु

Dengan pemujaan kepada-Nya, para Lokapāla (penjaga alam) berkenan lalu mengurniakan kemakmuran. Di sebelah barat Dharmeśa termasyhur liṅga bernama Dharaṇīśa; dengan memandangnya sahaja timbul keberanian yang teguh, menyokong pemerintahan, keturunan diraja, dan kehidupan masyarakat.

Verse 45

धर्मेशाद्दक्षिणे पूज्यं तत्त्वेशाख्यं परं नरैः । तत्त्वज्ञानं प्रवर्तेत तल्लिंगस्य समर्चनात्

Di sebelah selatan Dharmeśa, manusia hendaklah memuja liṅga tertinggi bernama Tattveśa. Dengan pemujaan yang penuh bhakti kepada liṅga itu, pengetahuan hakiki tentang tattva (tattva-jñāna) mula bergerak dan berkembang dalam kehidupan.

Verse 46

धर्मेशात्पूर्वदिग्भागे वैराग्येशं समर्चयेत् । निवृत्तिश्चेतसस्तस्य लिंगस्य स्पर्शनादपि

Di arah timur dari Dharmeśa, hendaklah disembah Vairāgyeśa. Bahkan dengan menyentuh liṅga itu sahaja, hati menjadi nivṛtti—berpaling daripada belenggu dunia menuju pelepasan, kezuhudan, dan kawalan diri batin.

Verse 47

ज्ञानेश्वरं तथैशान्यां ज्ञानदं सर्वदेहिनाम् । ऐश्वर्येशमुदीच्यां च लिंगाद्धर्मेश्वराच्छुभात्

Di arah timur laut ada Jñāneśvara, pemberi pengetahuan kepada semua makhluk berjasad. Dan di arah utara ada Aiśvaryeśa—kedua-duanya hadir dalam hubungan yang suci dan membawa berkat dengan liṅga Dharmeśvara.

Verse 48

तद्दर्शनाद्भवेन्नृणामैश्वर्यं मनसेप्सितम् । पंचवक्त्रस्य रूपाणि लिंगान्येतानि कुंभज

Dengan memandangnya sahaja, manusia memperoleh kedaulatan dan kemakmuran yang diingini hati. Wahai Kumbhaja (Agastya), liṅga-liṅga ini ialah perwujudan Tuhan Bermuka Lima, Pañcavaktra Śiva.

Verse 49

एतान्यवश्यं संसेव्य नरः प्राप्नोति शाश्वतम् । अन्यत्तत्रैव यद्वृत्तं तदाख्यामि मुने शृणु

Sesiapa yang dengan setia berkhidmat dan bersandar pada liṅga-liṅga ini, pasti memperoleh hasil yang kekal abadi. Sekarang dengarlah, wahai muni; akan aku kisahkan peristiwa lain yang terjadi di tempat itu juga.

Verse 50

यच्छ्रुत्वापि नरो घोरे संसाराब्धौ न मज्जति । कदंबशिखरो नाम विंध्यपादो महानिह

Dengan mendengar kisah ini, seseorang tidak akan tenggelam dalam lautan saṃsāra yang menggerunkan. Di sini ada seorang agung bernama Kadaṃbaśikhara, iaitu Viṃdhyapāda yang perkasa.

Verse 51

दमस्य पुत्रस्तत्रासीद्दुर्दमो नाम पार्थिवः । पितर्युपरते राज्यं संप्राप्याविजितेंद्रियः

Di sana ada seorang raja bernama Durdama, putera Dama. Setelah ayahandanya mangkat dan baginda memperoleh kerajaan, inderanya masih belum ditaklukkan.

Verse 52

हरेत्पुरंध्रीः प्रसभं पौराणां काममोहितः । असाधवः प्रियास्तस्य साधवोऽप्रियतां ययुः

Diperdaya oleh nafsu, baginda merampas wanita-wanita penduduk kota dengan paksa. Orang jahat menjadi kesayangannya, sedangkan orang saleh jatuh dalam kebenciannya.

Verse 53

अदंड्यान्दंडयांचक्रे दंड्येष्वासीत्पराङमुखः । सदैव मृगयाशीलः सोऽभून्मृगयु संगतः

Baginda menghukum orang yang tidak patut dihukum, dan berpaling daripada menghukum yang patut dihukum. Sentiasa ketagih berburu, baginda pun bergaul dengan para pemburu.

Verse 54

विवासिताः स्वविषयात्तेन सन्मतिदायिनः । धर्माधिकारिणः शूद्रा ब्राह्मणाः करदीकृताः

Oleh dia, para penasihat bijaksana yang memberi nasihat mulia dihalau dari wilayah mereka sendiri; kaum Śūdra dijadikan pemegang kuasa dalam urusan Dharma, dan para Brāhmaṇa direndahkan menjadi rakyat pembayar ufti.

Verse 55

परदारेषुसंतुष्टः स्वदारेषु पराङ्मुखः । आनर्च जातुचिन्नैव देवौ दुःखांतकारिणौ

Berseronok dengan isteri orang lain dan berpaling daripada isterinya sendiri, dia tidak pernah—pada bila-bila masa—memuja dua Dewa yang menamatkan segala dukacita.

Verse 56

हारिणौ सर्वपापानां सर्ववांछितदायिनौ । सर्वेषां जगतीसारौ श्रीकंठश्रीपतीपती

Kedua-duanya ialah penghapus segala dosa, pemberi setiap kurnia yang dihajati, inti sari alam bagi semua makhluk: Śrīkaṇṭha (Śiva) dan Śrīpati (Viṣṇu), dua Tuhan.

Verse 57

स्वप्रजास्वेक उदितो धूमकेतुरिवापरः । दुर्दमो नाम भूपालः क्षयाया कांड एव हि

Dalam kalangan rakyatnya sendiri bangkit seorang raja bernama Durdama, bagaikan komet kedua—sesungguhnya suatu alamat kebinasaan.

Verse 58

स कदाचिन्मृगयुभिः पापर्धि व्यसनातुरः । सार्धं विवेशारण्यानि गृष्टिपृष्ठानुगो हयी

Pada suatu ketika, disiksa oleh ketagihan memburu yang berdosa, dia memasuki rimba bersama para pemburu, menunggang kuda yang mengekori rapat di belakang kawanan.

Verse 59

एकाकी दैवयोगेन दुर्दमः सोऽवनीपतिः । धन्वी तुरंगमारुढोऽविशदानंदकाननम्

Kemudian, dengan putaran takdir, raja Durdama mendapati dirinya bersendirian; busur di tangan dan menunggang kuda, baginda memasuki Ānandakānana—Rimba Kebahagiaan.

Verse 60

स विलोक्याथ सर्वत्र पादपा नवकेशिनः । सुच्छायांश्च सुविस्तारान्गतश्रम इवाभवत्

Baginda memandang ke segenap penjuru lalu melihat pepohon di mana-mana, segar dengan pucuk baharu; rendang nan indah dan melebar luas—seolah-olah lenyap segala penat.

Verse 62

केवलं मृगया जातस्तत्खेदो न व्यपाव्रजत् । आजन्मजनितः खेदो निरगात्तद्वनेक्षणात्

Keletihan yang lahir semata-mata daripada perburuan belum juga surut; namun dukacita yang terbit dari kelahiran demi kelahiran lenyap saat baginda menatap rimba itu.

Verse 63

सुगंधेन सुशीतेन सुमदेन सुवायुना । क्षणं संवीजितो राजा पल्लवव्यजनैः कुजैः

Dengan hembusan angin yang harum, sejuk dan menyukakan hati, raja seketika seolah-olah dikipas oleh pepohon, bagaikan kipas daripada pucuk daun.

Verse 64

अथावरुह्य तुरगात्स भूपालोतिविस्मितः । धर्मेशमंडपं प्राप्य स्वात्मानं प्रशशंस ह

Kemudian baginda turun dari kudanya; raja yang amat terperanjat itu sampai ke mandapa Dharmeśa, lalu di sana baginda mulai memuji dirinya sendiri.

Verse 65

धन्योस्म्यहं प्रसन्नोस्मि धन्ये मेद्य विलोचने । धन्यमद्यतनं चाहर्यदपश्यमिमां भुवम्

Berbahagialah aku, hatiku dipenuhi sukacita; berbahagialah kedua-dua mataku ini. Berbahagialah hari ini—hari ketika aku menatap bumi suci Kāśī ini.

Verse 66

पुनर्निनिंद चात्मानं धर्मपीठ प्रभावतः । धिङ्मां दुर्जनसंसर्गं त्यक्तसज्जनसंगमम्

Kemudian, oleh pengaruh Takhta Dharma itu, dia kembali mencela dirinya: “Celakalah aku—aku bergaul dengan orang jahat dan meninggalkan persahabatan orang baik.”

Verse 67

जंतूद्वेगकरं मूढं प्रजापीडनपंडितम् । परदारपरद्रव्यापहृत्यासुखमानिनम्

“Aku dahulu seorang dungu yang menyusahkan makhluk hidup; ‘bijak’ hanya dalam menindas rakyat; dan menyangka bahagia itu pada merampas isteri orang serta harta orang.”

Verse 68

अद्ययावन्मम गतं वृथाजन्माल्पमेधस । धर्मस्थानानीदृशानि यद्दृष्टानि न कुत्रचित्

“Hingga hari ini selama aku hidup, kelahiranku sia-sia—akal budiku amat cetek. Kerana di mana pun aku tidak pernah melihat tempat suci Dharma seperti ini.”

Verse 69

एवं बहु विनिंद्य स्वं नत्वा धर्मेश्वरं विभुम् । आरुह्याश्वं ययौ राजा दुर्दमो विषयं स्वकम्

Setelah demikian lama mencela dirinya, lalu menunduk sembah kepada Dharmēśvara Yang Maha Perkasa, Raja Durdama menaiki kudanya dan kembali ke negerinya sendiri.

Verse 70

ततोमात्यान्समाहूय क्रमायातांश्चिरंतनान् । नवीनान्परिनिर्वास्य पौरांश्चापि समाह्वयत्

Kemudian baginda memanggil para menteri—yang lama berkhidmat dan telah teruji oleh zaman. Baginda menyingkirkan yang baru dilantik, lalu menghimpunkan juga warga kota.

Verse 71

ब्राह्मणांश्चनमस्कृत्य तेभ्यो वृत्तीः प्रदाय च । पुत्रे राज्यं समारोप्य प्रजाधर्मे निवेश्य च

Baginda menunduk hormat kepada para brāhmaṇa serta mengurniakan kepada mereka sara hidup yang wajar. Baginda menabalkan puteranya di atas takhta dan meneguhkan rakyat dalam jalan Dharma.

Verse 72

परिदंड्य च दंडार्हान्साधूंश्च परितोष्य च । दारानपि परित्यज्य विषयेषु पराङ्मुखः

Baginda menghukum mereka yang layak dihukum dan menggembirakan para sādhū yang benar. Bahkan ikatan rumah tangga pun ditinggalkan; baginda berpaling daripada kenikmatan indera dan hal duniawi.

Verse 73

समागच्छदथैकाकी काशीं श्रेयोविकासिनीम् । धर्मेश्वरं समाराध्य कालान्निर्वाणमाप्तवान्

Kemudian baginda datang seorang diri ke Kāśī—yang menyingkapkan kebajikan tertinggi. Dengan bhakti baginda memuja Dharmēśvara, dan pada waktunya baginda mencapai nirvāṇa, pembebasan muktamad.

Verse 74

धर्मेशदर्शनान्नित्यं तथाभूतः स दुर्दमः । बभूव दमिनां श्रेष्ठः प्रांते मोक्षं च लब्धवान्

Dengan darśana Dharmēśa yang berterusan, Durdama pun berubah sedemikian. Baginda menjadi yang terunggul dalam kalangan mereka yang menahan diri, dan pada akhirnya memperoleh mokṣa juga.

Verse 76

इदं धर्मेश्वराख्यानं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । आजन्मसंचितात्पापात्स मुक्तो भवति क्षणात्

Sesiapa, wahai insan utama, yang mendengar kisah suci tentang Dharmeśvara ini, seketika terbebas daripada dosa yang terkumpul sepanjang kelahiran demi kelahiran.

Verse 77

श्राद्धकाले विशेषेण धर्मेशाख्यानमुत्तमम् । श्रावयेद्ब्राह्मणान्धीमान्पितॄणां तृप्तिकारणम्

Terutama pada waktu Śrāddha, orang bijaksana hendaklah memperdengarkan kisah yang utama tentang Dharmeśa kepada para Brahmana; kerana hal itu menjadi sebab kepuasan para Pitṛ (leluhur).

Verse 78

धर्माख्यानमिदं शृण्वन्नपि दूरस्थितः सुधीः । सर्वपापर्विनिर्मुक्तो गंतांते शिवमंदिरम्

Walaupun berada jauh, orang yang arif yang mendengar kisah suci Dharma ini terbebas daripada segala dosa, dan pada akhir hayat menuju ke mandir/dhāma Śiva.

Verse 79

इत्थं धर्मेश माहात्म्यं मया स्वल्पं निरूपितम् । धर्मपीठस्य माहात्म्यं सम्यक्को वेद कुंभज

Demikianlah aku telah menghuraikan secara ringkas kemuliaan Dharmeśa. Namun siapakah, wahai Kumbhaja, yang mampu mengetahui sepenuhnya kemuliaan sejati Dharma-pīṭha?

Verse 81

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंडे उत्तरार्धे धर्मेश्वराख्याननामैकाशीतितमोध्यायः

Demikianlah berakhir bab ke-81, bernama “Naratif Dharmeśvara”, dalam Uttarārdha Kāśī Khaṇḍa, pada bahagian keempat Śrī Skanda Mahāpurāṇa (Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā).