Adhyaya 111

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । स्कन्देन निर्मितं पूर्वं तपः कृत्वा सुदारुणम्

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Di tebing selatan Sungai Narmadā ada sebuah tīrtha yang amat indah dan mulia; pada zaman dahulu Skanda mendirikannya setelah menjalani tapa yang sangat berat.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । स्कन्दस्य चरितं सर्वमाजन्म द्विजसत्तम । तीर्थस्य च विधिं पुण्यं कथयस्व यथार्थतः

Yudhiṣṭhira bersabda: Wahai yang terbaik antara para dvija, ceritakan kepadaku dengan sebenar-benarnya seluruh riwayat Skanda sejak kelahirannya, dan jelaskan juga vidhi—tatacara yang berpahala—bagi tīrtha suci ini.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । देवदेवेन वै तप्तं तपः पूर्वं युधिष्ठिर । विज्ञप्तेन सुरैः सर्वैरुमादेवी विवाहिता

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Dahulu, wahai Yudhiṣṭhira, Dewa segala dewa telah bertapa; dan atas permohonan semua dewa, Umādevī pun dikahwinkan dengan-Nya.

Verse 4

नास्ति सेनापतिः कश्चिद्देवानां सुरसत्तम । नीयन्ते दानवैर्घोरैः सर्वे देवाः सवासवाः

Wahai yang terbaik antara para sura, para dewa tiada panglima; maka semua dewa—termasuk Indra—sedang ditewaskan dan dihalau oleh para Dānava yang menggerunkan.

Verse 5

यथा निशा विना चन्द्रं दिवसो भास्करं विना । न शोभते मुहूर्तं वै तथा सेना विनायका

Seperti malam tanpa bulan dan siang tanpa matahari tidak bersinar walau sesaat, demikianlah juga bala tentera tanpa pemimpin tidak akan berwibawa dan tidak dapat berkembang.

Verse 6

एवं ज्ञात्वा महादेव परया दयया विभो । सेनानीर्दीयतां कश्चित्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

Setelah mengetahui demikian, wahai Mahādeva, wahai Tuhan Yang Maha Perkasa; dengan belas kasihan tertinggi, kurniakanlah seorang panglima yang masyhur di tiga loka.

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं देवानां परमेश्वरः । कामयान उमां देवीं सस्मार मनसा स्मरम्

Tatkala mendengar kata-kata suci para dewa, Parameśvara—berhasrat akan Dewi Umā—mengingat dalam hati Smara (Kāma-dewa).

Verse 8

तेन मूर्छितसर्वाङ्गः कामरूपो जगद्गुरुः । कामयामास रुद्राणीं दिव्यं वर्षशतं किल

Oleh pengaruh itu, Guru Jagat mengambil rupa yang digerakkan oleh kama; seolah-olah pengsan pada seluruh anggota, baginda merindui Rudrāṇī selama seratus tahun ilahi.

Verse 9

देवराजस्ततो ज्ञात्वा महामैथुनगं हरम् । संमन्त्र्य दैवतैः सार्द्धं प्रैषयज्जातवेदसम्

Kemudian Raja para dewa mengetahui bahawa Hara telah memasuki penyatuan agung; setelah bermesyuarat bersama para dewa, baginda mengutus Jātavedas (Agni).

Verse 10

तेन गत्वा महादेवः परमानन्दसंस्थितः । सहसा तेन दृष्टोऽसौ हाहेत्युक्त्वा समुत्थितः

Apabila dia (Agni) pergi ke sana, dia melihat Mahādeva bersemayam dalam kebahagiaan tertinggi; tiba-tiba ketika dipandang oleh-Nya, Agni berseru “Aduh, aduh!” lalu bangkit serta-merta.

Verse 11

ततः क्रुद्धा महादेवी शापवाचमुवाच ह । वेपमाना महाराज शृणु यत्ते वदाम्यहम्

Kemudian Mahādevī yang murka mengucapkan kata-kata sumpahan. Dengan tubuh menggigil baginda bersabda: ‘Wahai raja agung, dengarkanlah apa yang aku nyatakan kepadamu.’

Verse 12

अहं यस्मात्सुरैः सर्वैर्याचिता पुत्रजन्मनि । कृता रतिश्च विफला संप्रेष्य जातवेदसम्

Kerana demi kelahiran seorang putera, semua dewa telah memohon kepadaku; namun dengan mengutus Jātavedas (Agni), perbuatan rati itu dijadikan sia-sia.

Verse 13

तस्मात्सर्वे पुत्रहीना भविष्यन्ति न संशयः । हरेणोक्तस्ततो वह्निरस्माकं बीजमावह

Maka sebab itu kamu semua akan tanpa putera—tiada syak lagi. Kemudian, atas titah Hara (Śiva), Wahni (Agni) membawa pergi benih kami.

Verse 14

यथा भवति लोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि । मम तेजस्त्वया शक्यं गृहीतुं सुरसत्तम । देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं नान्यः शक्तो जगत्त्रये

Sebagaimana yang mungkin dalam segala alam, demikianlah engkau patut bertindak. Wahai yang terbaik antara para dewa, hanya engkau mampu menerima tejas berapi milikku; demi tercapainya tujuan para dewa, tiada yang lain berdaya dalam tiga dunia.

Verse 15

अग्निरुवाच । तेजसस्तव मे देव का शक्तिर्धारणे विभो । करोति भस्मसात्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Agni berkata: ‘Wahai Tuhan, apakah daya yang ada padaku untuk menanggung tejas-Mu? Ia menjadikan abu seluruh tiga dunia, beserta segala yang bergerak dan yang tidak bergerak.’

Verse 16

ईश्वर उवाच । उदरस्थेन बीजेन यदि ते जायते रुजा । तदा क्षिपस्व तत्तेजो गङ्गातोये हुताशन

Īśvara bersabda: ‘Jika kerana benih yang bersemayam dalam perutmu timbul kesakitan, maka wahai Hutāśana (Agni), campakkan daya berapi itu ke dalam air suci Sungai Gaṅgā.’

Verse 17

एवमुक्त्वा महादेवोऽमोघं बीजमुत्तमम् । हव्यवाहमुखे सर्वं प्रक्षिप्यान्तरधीयत

Setelah berkata demikian, Mahādeva memasukkan seluruh benih yang utama lagi tidak pernah gagal itu ke dalam mulut Havyavāha (Agni), lalu baginda pun ghaib daripada pandangan.

Verse 18

गते चादर्शनं देवे दह्यमानो हुताशनः । गङ्गातोये विनिक्षिप्य जगाम स्वंनिवेशनम्

Apabila Deva (Śiva) telah hilang daripada pandangan, Agni—yang masih terbakar oleh daya yang tidak tertanggung itu—mencampakkannya ke dalam air Gaṅgā, lalu kembali ke kediamannya sendiri.

Verse 19

असहन्ती तु तत्तेजो गङ्गापि सरितां वरा । शरस्तम्बे विनिक्षिप्य जगामाशु यथागतम्

Tidak mampu menanggung tajas yang menyala itu, Gaṅgā—yang utama antara segala sungai—meletakkannya pada rumpun lalang, lalu segera kembali seperti sedia kala.

Verse 20

तत्र जातं तु तद्दृष्ट्वा सर्वे देवाः सवासवाः । कृत्तिकां प्रेषयामासुः स्तन्यं पाययितुं तदा

Melihat anak yang lahir di situ, semua dewa bersama Indra lalu mengutus para Kṛttikā untuk menyusukannya dengan air susu mereka.

Verse 21

दृष्ट्वा ता आगताः सर्वा गङ्गागर्भे महामतेः । षण्मुखैः षण्मुखो भूत्वा पिपासुरपिबत्स्तनम्

Tatkala melihat mereka semua tiba dalam naungan Gaṅgā laksana rahim, sang mahātmā pun menjadi bermuka enam dengan enam mulut, lalu—dalam kehausan—meminum susu dari payudara mereka.

Verse 22

जातकर्मादिसंस्कारान्वेदोक्तान्पद्मसम्भवः । चकार सर्वान्दाजेन्द्र विधिदृष्टेन कर्मणा

Padma-sambhava (Brahmā), wahai rājendra, telah melaksanakan semua saṁskāra yang diperintahkan Veda—bermula dengan upacara jātakarma—menurut peraturan dan tatacara yang benar.

Verse 23

षण्मुखात्षण्मुखो नाम कार्त्तिकेयस्तु कृत्तिकात् । कुमारश्च कुमारत्वाद्गङ्गागर्भोऽग्निजोऽपरः

Kerana bermuka enam, baginda disebut Ṣaṇmukha; kerana para Kṛttikā, baginda dikenali sebagai Kārttikeya. Kerana sentiasa muda, baginda disebut Kumāra; dan baginda juga masyhur sebagai Gaṅgā-garbha serta Agnija, ‘yang lahir daripada Api’.

Verse 24

एवं कुमारः सम्भूतो ह्यनधीत्य स वेदवित् । शास्त्राण्यनेकानि वेद चचार विपुलं तपः

Demikianlah Kumāra menzahirkan diri; meskipun tidak diajar secara rasmi, baginda tetap seorang yang mengetahui Veda. Baginda memahami banyak śāstra dan menjalani tapa yang amat besar.

Verse 25

देवारण्येषु सर्वेषु नदीषु च नदेषु च । पृथिव्यां यानि तीर्थानि समुद्राद्यानि भारत

Di semua rimba suci para dewa, di sungai dan anak sungai, serta pada segala tīrtha di bumi—bermula dari lautan, wahai Bhārata—baginda berkelana di antaranya.

Verse 26

ततः पर्याययोगेन नर्मदातटमाश्रितः । नर्मदादक्षिणे कूले चचार विपुलं तपः

Kemudian, menurut tertib waktunya, baginda berlindung di tebing Sungai Narmadā; dan di tebing selatannya baginda menunaikan tapa-brata yang amat besar.

Verse 27

ऋग्यजुःसामविहितं जपञ्जाप्यमहर्निशम् । ध्यायमानो महादेवं शुचिर्धमनिसंततः

Siang dan malam baginda melafazkan japa yang ditetapkan oleh Ṛg, Yajus dan Sāma Veda; sambil bermeditasi kepada Mahādeva—suci, serta teguh mengekang aliran prāṇa.

Verse 28

ततो वर्षसहस्रान्ते पूर्णे देवो महेश्वरः । उमया सहितः काले तदा वचनमब्रवीत्

Kemudian, apabila genap seribu tahun sempurna, pada waktu yang tepat Dewa Maheśvara, bersama Umā, pun bersabda demikian.

Verse 29

ईश्वर उवाच । अहं ते वरदस्तात गौरी माता पिता ह्यहम् । वरं वृणीष्व यच्चेष्टं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

Īśvara bersabda: “Wahai anakku, Aku pemberi kurnia kepadamu; Gaurī ialah ibumu—dan sesungguhnya Akulah ayahmu. Pilihlah satu anugerah menurut kehendakmu, walau sukar diperoleh di tiga alam.”

Verse 30

षण्मुख उवाच । यदि तुष्टो महादेव उमया सह शङ्कर । वृणोमि मातापितरौ नान्या गतिर्मतिर्मम

Ṣaṇmukha berkata: “Jika Engkau berkenan, wahai Mahādeva—wahai Śaṅkara bersama Umā—maka aku memilih kalian berdua sebagai ibu dan ayahku. Tiada tempat berlindung lain bagiku, tiada azam lain.”

Verse 31

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं पुत्रस्य वदनाच्च्युतम् । तथेत्युक्त्वा तु स्नेहेन प्रेम्णा तं परिषस्वजे

Setelah mendengar kata-kata suci yang terbit dari bibir puteranya, dia menjawab, “Tathāstu—demikianlah jadinya,” lalu dengan kasih sayang dan cinta, dipeluknya anak itu.

Verse 32

ततस्तं मूर्ध्न्युपाघ्राय ह्युमयोवाच शङ्करः

Kemudian Śaṅkara, setelah mencium (menghidu) ubun-ubunnya, pun bertitah—bersama Umā.

Verse 33

ईश्वर उवाच । अक्षयश्चाव्ययश्चैव सेनानीस्त्वं भविष्यसि

Īśvara bersabda: “Engkau akan menjadi akṣaya dan avyaya—tidak binasa dan tidak susut; dan engkau akan menjadi senānī, panglima bala tentera para dewa.”

Verse 34

शिखी च ते वाहनं दिव्यरूपो दत्तो मया शक्तिधरस्य संख्ये । सुरासुरादींश्च जयेति चोक्त्वा जगाम कैलासवरं महात्मा

“Dan burung merak yang berwujud ilahi Kuberikan kepadamu sebagai tunggangan, untuk medan perang Sang Pemegang Sakti (tombak). Setelah berfirman, ‘Tundukkan para dewa, asura dan yang lainnya,’ Tuhan yang agung itu pun berangkat ke Kailāsa yang utama.”

Verse 35

गते चादर्शनं देवे तदा स शिखिवाहनः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम सुरसन्निधौ

Apabila Dewa itu telah berangkat dan lenyap dari pandangan, maka dia—yang bertunggangan merak—setelah menegakkan (menginstal) Mahādeva, pun pergi menghadap para dewa.

Verse 36

तदाप्रभृति तत्तीर्थं स्कन्दतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं मर्त्यानां भुवि दुर्लभम्

Sejak saat itu, tempat suci itu masyhur sebagai ‘Skanda-tīrtha’. Ia amat suci, penghapus segala dosa, dan sangat jarang dicapai oleh insan fana di muka bumi.

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यो राजन्भक्त्या स्नात्वार्चयेच्छिवम् । गन्धमाल्याभिषेकैश्च याज्ञिकं स लभेत्फलम्

Wahai Raja, sesiapa yang mandi di tīrtha itu dengan bhakti lalu memuja Śiva—mempersembahkan wangian, kalungan bunga dan abhiṣeka—akan memperoleh ganjaran setara dengan yajña.

Verse 38

स्कन्दतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । तिलमिश्रेण तोयेन तस्य पुण्यफलं शृणु

Dengarlah ganjaran sucinya: sesiapa yang mandi di Skanda-tīrtha lalu memuja para dewa leluhur (Pitṛ) dengan air bercampur bijan, dia memperoleh pahala yang besar.

Verse 39

पिण्डदानेन चैकेन विधियुक्तेन भारत । द्वादशाब्दानि तुष्यन्ति पितरो नात्र संशयः

Wahai Bhārata, dengan satu piṇḍa-dāna sahaja yang dilakukan menurut aturan śāstra, para leluhur akan puas selama dua belas tahun—tiada keraguan.

Verse 40

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र शुभं वा यादि वाशुभम् । इह लोके परे चैव तत्सर्वं जायतेऽक्षयम्

Wahai raja segala raja, di tīrtha itu—sama ada dilakukan amalan yang baik atau yang buruk—akibatnya di dunia ini dan di alam sana menjadi kekal, tidak luput.

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्प्राणत्यागं करिष्यति । शास्त्रयुक्तेन विधिना स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

Di tīrtha itu, sesiapa yang melepaskan jasad menurut tatacara yang disahkan oleh śāstra akan menuju ke kediaman suci Śiva.

Verse 42

कल्पमेकं वसित्वा तु देवगन्धर्वपूजितः । अत्र भारतवर्षे तु जायते विमले कुले

Setelah berdiam selama satu kalpa, dimuliakan oleh para dewa dan Gandharva, kemudian ia lahir di Bhārata-varṣa ini dalam keluarga yang suci lagi mulia.

Verse 43

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रसमन्वितः

Dia menjadi mengetahui hakikat Veda dan Vedāṅga, bebas daripada segala penyakit, serta hidup genap seratus tahun lebih, dikurniai anak dan cucu.

Verse 44

इदं ते कथितं राजन्स्कन्दतीर्थस्य सम्भवम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं देवदेवेन भाषितम्

Wahai Raja, telah aku ceritakan kepadamu asal-usul dan kemuliaan Skanda-tīrtha—yang paling utama, membawa keberkatan, kemasyhuran dan umur panjang; memusnahkan segala dukacita; suatu pahala suci yang menghapus semua dosa, sebagaimana dituturkan oleh Dewa segala dewa.

Verse 111

। अध्याय

Tamat adhyāya — penanda penutup bab.