Sukta 33

Mantra 1

प्र पर्वतानामुशती उपस्थादश्वे इव विषिते हासमाने । गावेव शुभ्रे मातरा रिहाणे विपाट् छुतुद्री पयसा जवेते ॥

पर्वतांच्या रम्य कुशीतून त्या दोन अभिलाषिणी नद्या उसळून बाहेर येतात—जणू लगाम सुटलेल्या घोडी हसत-खिदळत धावाव्यात. उजळ मातांसारख्या, जशा गायी आपल्या वासराला चाटून माया करतात, तशा विपाट् आणि शुतुद्री पोषणरूपी दुधासह वेगाने धावतात.

Mantra 2

इन्द्रेषिते प्रसवं भिक्षमाणे अच्छा समुद्रं रथ्येव याथः । समाराणे ऊर्मिभिः पिन्वमाने अन्या वामन्यामप्येति शुभ्रे ॥

इंद्रप्रेरित होऊन, प्रवाहाचा प्रसव मागत, तुम्ही दोघी महामार्गावरच्या रथांसारख्या समुद्राकडे जाता. लाटांनी फुगून, संगमाच्या धावपळीत, हे शुभ्रे, तुमच्यातील एक उजळ धारा दुसरीकडे सरकून येते—एकाच प्रवाहात एकरूप होण्याची इच्छा धरून.

Mantra 3

अच्छा सिन्धुं मातृतमामयासं विपाशमुर्वीं सुभगामगन्म । वत्समिव मातरा संरिहाणे समानं योनिमनु संचरन्ती ॥

आम्ही सिंधूकडे आलो—जो सर्वाधिक मातृतुल्य, अविश्रांत आहे; आणि विपाशेकडे—जी विशाल व सुभगा आहे. जशा दोन माता वासराला चाटत माया करतात, तशा त्या दोघी एकाच योनीचा—एकाच उगमाचा व एकाच प्रवाहमार्गाचा—अनुसरण करीत, एकरूपतेने चालतात.

Mantra 4

एना वयं पयसा पिन्वमाना अनु योनिं देवकृतं चरन्तीः । न वर्तवे प्रसवः सर्गतक्तः किंयुर्विप्रो नद्यो जोहवीति ॥

याच (मार्गाने) आम्ही, पोषणाच्या दूध-रसाने (पयस्) फुगून, देवांनी घडविलेल्या योनी—उद्गम-पथ—याचा अनुक्रम करून चालतो. प्रवाहासाठी घडविलेली ही प्रसव-प्रेरणा मागे फिरत नाही; विप्र ऋषी नद्यांना हाक मारतो—त्यांचा गूढ मार्ग जाणून, त्यांच्या संमतीने पार उतरावे अशी अभिलाषा धरून.

Mantra 5

रमध्वं मे वचसे सोम्याय ऋतावरीरुप मुहूर्तमेवैः । प्र सिन्धुमच्छा बृहती मनीषावस्युरह्वे कुशिकस्य सूनुः ॥

हे ऋतधारिणींनो, सोम्य अशा माझ्या वचनात रमून जा; तुमच्या वेगवान प्रवाहांनी एक मुहूर्तभर तरी जवळ या. सिन्धूकडे माझी विशाल मनीषा पुढे धावते; कुशिकाचा पुत्र मी, गरजेच्या वेळी हाक देत, सहाय्यासाठी तुम्हांला आवाहन करतो.

Mantra 6

इन्द्रो अस्माँ अरदद्वज्रबाहुरपाहन्वृत्रं परिधिं नदीनाम् । देवोऽनयत्सविता सुपाणिस्तस्य वयं प्रसवे याम उर्वीः ॥

वज्रबाहु इंद्राने आमच्यासाठी वाट करून दिली; नद्यांना परिघासारखा अडथळा ठरणारा वृत्र त्याने दूर केला. सुहस्त देव सविता आम्हांला पुढे घेऊन गेला; त्या दिव्य प्रसव-प्रेरणेनेच आम्ही विस्तीर्ण उर्वींमध्ये प्रवास करतो.

Mantra 7

प्रवाच्यं शश्वधा वीर्यं तदिन्द्रस्य कर्म यदहिं विवृश्चत् । वि वज्रेण परिषदो जघानायन्नापोऽयनमिच्छमानाः ॥

सदैव उच्चारण्यास योग्य असे ते शाश्वत वीर्य—इंद्राचे ते कर्म—जेव्हा त्याने अहि (वृत्र)ला फाडून टाकले. वज्राने त्याने अडथळ्यांच्या वेढणाऱ्या आसनां/आवरणांना चिरडले; मग पाणी आपला मार्ग इच्छित, मुक्त प्रवाह शोधीत, पुढे सरकले.

Mantra 8

एतद्वचो जरितर्मापि मृष्ठा आ यत्ते घोषानुत्तरा युगानि । उक्थेषु कारो प्रति नो जुषस्व मा नो नि कः पुरुषत्रा नमस्ते ॥

हे जरितर (गायक), या वचनाचा अवमान करू नकोस; तुझी दूरवर घुमणारी घोषणा पुढील युगांपर्यंत टिकून राहो. आमच्या उक्थांमध्ये हा आर्तस्वर स्वीकार, संमतीने आमच्याकडे वळ; आम्हाला कुठेही खाली पाडू नकोस—हे पुरुषत्रा (मनुष्यहितकारी), तुला नमस्कार.

Mantra 9

ओ षु स्वसारः कारवे शृणोत ययौ वो दूरादनसा रथेन । नि षू नमध्वं भवता सुपारा अधोअक्षाः सिन्धवः स्रोत्याभिः ॥

ओ भगिनींनो (नद्यांनो), कवीचा हाक ऐका; तो दूरवरून बैलगाडी व रथ घेऊन तुमच्याकडे आला आहे. नम्र होऊन, कृपेनं वाट द्या; सु-पार—सहज पार होण्यासारख्या—व्हा, हे सिंधवः (धारा); तुमचे प्रवाह अक्ष (चाकाच्या धुरी) इतक्या खोलीपर्यंत खाली वाहू देत.

Mantra 10

आ ते कारो शृणवामा वचांसि ययाथ दूरादनसा रथेन । नि ते नंसै पीप्यानेव योषा मर्यायेव कन्या शश्वचै ते ॥

हे (नदी), तुझा प्रतिसाद-नाद आणि वचने आम्ही ऐकू—कारण तू दूरवरून बैलगाडी व रथ घेऊन आली आहेस. आमच्याकडे झुक—जशी जीवनरसाने परिपूर्ण स्त्री प्रेमात झुकते, जशी कन्या वराकडे झुकते; तशी तू सदैव आमच्याचकडे असो.

Mantra 11

यदङ्ग त्वा भरताः संतरेयुर्गव्यन्ग्राम इषित इन्द्रजूतः । अर्षादह प्रसवः सर्गतक्त आ वो वृणे सुमतिं यज्ञियानाम् ॥

जेव्हा, हे अङ्ग, भरतजन तुला पार करतील—गव्य (गोधन/किरण-संपदा) शोधीत—इन्द्रजूत, प्रेरित चालत्या दलासह; तेव्हा तो प्रसव (प्रेरणा) वेगाने पुढे धावो, मुक्त-धारेसारखा घडविलेला. तुझ्यासाठी मी यज्ञियांची सुमति—सद्बुद्धीची कृपा—निवडतो.

Mantra 12

अतारिषुर्भरता गव्यवः समभक्त विप्रः सुमतिं नदीनाम् । प्र पिन्वध्वमिषयन्तीः सुराधा आ वक्षणाः पृणध्वं यात शीभम् ॥

भरतजन—गव्यवः (किरण/गोधनाचे साधक)—पार उतरले; विप्राने नद्यांची सुमति—अनुग्रहपूर्ण सुसंवाद—मिळविला. हे सुराधाः, उत्तम साध्य करणाऱ्या धारांनो, तुम्ही उफाळून पुढे वाढा, प्रेरित होत; तुमची वक्ष (उर/काठ) भरून घ्या आणि शीघ्रतेने चला.

Mantra 13

उद्व ऊर्मिः शम्या हन्त्वापो योक्त्राणि मुञ्चत । मादुष्कृतौ व्येनसाघ्न्यौ शूनमारताम् ॥

उदित होणारी ऊर्मी (लाट) शम्या (लाकडी खुंटे) आघात करून दूर करो; हे आपः, योक्त्राणि (जुवे/बंधन) सैल करा. दुष्कृत्य वा दोषामुळे ते दोघे निर्दोष (अघ्न्यौ) बाधित होऊ नयेत; ते शूनम्—क्षेम व सुरक्षित तीर—प्राप्त करो.