
Sukta 3.34
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.34 traditionally)
Indra
Triṣṭubh
हा सूक्त इंद्राची स्तुती करतो—दुर्गभेत्ता इंद्र, जो पवित्र वाणी (ब्रह्मन्) यांच्या सामर्थ्याने दास/दस्यु-विरोधाचा पराभव करतो, शत्रूंना विखुरतो आणि ऋषींकरिता सत्य धन जिंकून देतो. त्याच्या कर्मांची महत्ता व धर्म्यता येथे गौरविली आहे—तो वाकड्याला सरळ करतो आणि अप्रतिहत बळाने विजय मिळवतो—आणि शेवटी हे युद्ध-प्रार्थना बनून इंद्राला विनवते की स्पर्धेत व समृद्धीत उपासकांची हाक ऐकून सहाय्य करावे.
Mantra 1
इन्द्रः पूर्भिदातिरद्दासमर्कैर्विदद्वसुर्दयमानो वि शत्रून् । ब्रह्मजूतस्तन्वा वावृधानो भूरिदात्र आपृणद्रोदसी उभे ॥
पुरभिद् इंद्रा, दीप्त अर्कांनी दासाला ओलांडून तू शत्रूंना विखुरलेस; सत्य वसु शोधून दानाचा प्रवाह ओतलास. ब्रह्मजूत, आपल्या तनु-शक्तीत वाढत, बहुदाता तूने द्यावा-पृथिवी—उभय—परिपूर्ण केल्या.
Mantra 2
मखस्य ते तविषस्य प्र जूतिमियर्मि वाचममृताय भूषन् । इन्द्र क्षितीनामसि मानुषीणां विशां दैवीनामुत पूर्वयावा ॥
तुझ्या मख-शक्तीची प्रेरक गती मी पुढे उचलतो, अमृतत्वासाठी वाणीला भूषवितो. हे इंद्रा, तू मनुष्यांच्या क्षितींचा (निवासांचा) स्वामी आहेस आणि दैवी विशांचाही; तूच पूर्वयावा—अग्रगामी, मार्गदर्शक—आहेस.
Mantra 3
इन्द्रो वृत्रमवृणोच्छर्धनीतिः प्र मायिनाममिनाद्वर्पणीतिः । अहन्व्यंसमुशधग्वनेष्वाविर्धेना अकृणोद्राम्याणाम् ॥
इंद्राने आक्रमणाचा नायक वृत्र उघड करून दाखविला; मायावींची नाना रूपे—योग्य घडणीचा अधिपती—त्याने चुरडून टाकली. वनांत त्याने अडथळा घालणाऱ्याचा वध केला आणि तेजस्वी गोधन प्रकट केले—उघड्या प्रदेशात मुक्तपणे फिरणाऱ्या रम्य संपदा.
Mantra 4
इन्द्रः स्वर्षा जनयन्नहानि जिगायोशिग्भिः पृतना अभिष्टिः । प्रारोचयन्मनवे केतुमह्नामविन्दज्ज्योतिर्बृहते रणाय ॥
इंद्राने स्वर्लोक—सूर्यलोक—जिंकून दिवसांना जन्म दिला; ज्वलंत शोधकांसह त्याने युद्धे जिंकली—आघातात सहाय्यक. मनूसाठी त्याने दिवसांचा केतू (चिन्ह) उजळविला आणि महान रणासाठी विशाल ज्योती प्राप्त केली.
Mantra 5
इन्द्रस्तुजो बर्हणा आ विवेश नृवद्दधानो नर्या पुरूणि । अचेतयद्धिय इमा जरित्रे प्रेमं वर्णमतिरच्छुक्रमासाम् ॥
इंद्र—प्रेरक व विस्तारक—प्रविष्ट झाला आहे; मानवाला उन्नत करणाऱ्या शक्ती तो अनेक व बहुविध धारण करतो. जरीत्र (गायक) याच्यात तो या धिया जागवितो; त्यांच्यासाठी हे उज्ज्वल तेज—आत्मशक्तींचा हा शुक्ल वर्ण—तो पुढे नेतो.
Mantra 6
महो महानि पनयन्त्यस्येन्द्रस्य कर्म सुकृता पुरूणि । वृजनेन वृजिनान्त्सं पिपेष मायाभिर्दस्यूँरभिभूत्योजाः ॥
इंद्राची कर्मे महान् व महिमायुक्त आहेत—लोक त्याची अनेक, सु-घडविलेली कृत्ये गातात. तो ऋजु-बलाने वक्रतेला चिरडतो; आपल्या मायांनी, अजेय ओजाने, दस्यूंवर विजय मिळवितो.
Mantra 7
युधेन्द्रो मह्ना वरिवश्चकार देवेभ्यः सत्पतिश्चर्षणिप्राः । विवस्वतः सदने अस्य तानि विप्रा उक्थेभिः कवयो गृणन्ति ॥
युद्धाने इंद्राने आपल्या महिमेने देवांसाठी विस्तीर्ण मार्ग केला—तो सत्पति, जनांचा पालनकर्ता. विवस्वताच्या सदनात त्याची ती कृत्ये—विप्र व कवी उक्थांनी, स्तुतिगीतांनी गातात.
Mantra 8
सत्रासाहं वरेण्यं सहोदां ससवांसं स्वरपश्च देवीः । ससान यः पृथिवीं द्यामुतेमामिन्द्रं मदन्त्यनु धीरणासः ॥
सर्वत्र-विजयी, वरेण्य, बलदाता—ज्याने स्वर-प्रकाश व दिव्य आपः जिंकल्या. ज्याने पृथ्वी, द्यौ आणि हा लोक वश केला—त्या इंद्राच्या मागोमाग स्थिर-धीर मने आनंदित होतात.
Mantra 9
ससानात्याँ उत सूर्यं ससानेन्द्रः ससान पुरुभोजसं गाम् । हिरण्ययमुत भोगं ससान हत्वी दस्यून्प्रार्यं वर्णमावत् ॥
त्याने वेगवान अश्व जिंकले; सूर्यही जिंकला. इंद्राने बहुभोगसमृद्ध गाईला जिंकले; सुवर्णमय आनंद आणि परिपूर्ण भोग-समृद्धीही मिळवली. दस्यूंना ठार करून तो पुढे सरकला आणि आर्य-तेज (वर्ण) याचे रक्षण केले.
Mantra 10
इन्द्र ओषधीरसनोदहानि वनस्पतीँरसनोदन्तरिक्षम् । बिभेद वलं नुनुदे विवाचोऽथाभवद्दमिताभिक्रतूनाम् ॥
इंद्राने औषधी आणि दिवस प्रकट केले; वनस्पतींचे अधिपती आणि अंतरिक्षही प्रकट केले. त्याने वलाला भेदले, वाणीला गोंधळविणाऱ्यांना हुसकावून लावले; मग तो शत्रु-संकल्पांचा दमनकर्ता झाला.
Mantra 11
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
या संग्रामात, वाज-प्राप्तीत, अत्यंत पुरुषार्थी उदार मघवान इंद्राला शुभफलासाठी आपण हाक मारूया. तो आपले ऐकून, मदतीसाठी उग्र होऊन रणांत, वृत्रांचा संहार करीत, धनसंपत्तीचा संग्राहक विजेता ठरो.
It praises Indra’s power to break obstacles and defeat hostile forces, and it asks him to grant victory, protection, and wealth. A key idea is that Indra’s triumph is invoked and strengthened through inspired sacred speech (brahman).
In Vedic poetry these often symbolize opposing powers that block light, order, and prosperity—whether enemies in conflict or inner obstacles. Indra is celebrated as the one who breaks such “strongholds” and restores the straight path.
It can be recited as a prayer before difficult efforts—exams, disputes, competitions, or inner struggles—asking for courage, clarity, and the removal of obstacles. Traditionally it also fits Indra-focused offerings, especially in soma-related contexts.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.