←Previous Verse

Valmiki Ramayana 2.21.63: Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 63

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः · Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma

based persuasion of Kausalyā

प्रसादयन्नरवृषभ स्समातरं पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान् ।

अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनं चकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम् ॥६३॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.21.63

prasādayan naravṛṣabhaḥ samātaraṁ parākramāj jigamiṣur eva daṇḍakān |

athānujaṁ bhṛśam anuśāsya darśanaṁ cakāra tāṁ hṛdi jananīṁ pradakṣiṇam ||63||

मातेला प्रसन्न करून तो नरश्रेष्ठ पराक्रमाने दंडकारण्यात जाण्यास उद्यत झाला. मग त्याने धाकट्या भावाला दृढपणे उपदेश केला आणि अंतःकरणपूर्वक मातेस प्रदक्षिणा घातली.

प्रसादयन्while pacifying / appeasing
प्रसादयन्:
कर्ता (कर्तृसमानाधिकरणः)
TypeVerb
Rootप्र+सद् (धातु) → प्रसादयत् (कृदन्त, शतृ)
Formकृदन्तः (वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्; क्रियाविशेषणभावेन (समकालिकक्रिया) — 'प्रसादयन्' = while pacifying
नरवृषभःthe bull among men / best of men
नरवृषभः:
कर्ता
TypeNoun
Rootनर + वृषभ (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणां वृषभः) — 'best of men'
सhe
स:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (तद्-शब्दः: सः → स)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पराक्रमात्from/through valor; courageously
पराक्रमात्:
हेतु (कारणम्)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/कारणे (ablative of cause)
जिगमिषुःwishing to go
जिगमिषुः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → जिगमिषु (इच्छार्थक-प्रातिपदिक, सन्/इच्छा)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इच्छार्थक-विशेषणम् (गन्तुम् इच्छन्)
एवindeed / just
एव:
सम्बन्ध/निपात (अवधारणम्)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; निश्चय/अवधारणार्थक-निपातः
दण्डकान्to the Dandaka (region/forest)
दण्डकान्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootदण्डक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; देशविशेषः (दण्डकारण्य-प्रदेशः)
अथthen / thereafter
अथ:
सम्बन्ध/निपात (अनन्तरता)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनुक्रम/अनन्तरार्थक-निपातः
अनुजम्the younger brother
अनुजम्:
कर्म (अनुशासनस्य)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भृशम्exceedingly / greatly
भृशम्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (तीव्रार्थक-अव्ययम्)
अनुशास्यhaving instructed / having admonished
अनुशास्य:
सम्बन्ध (पूर्वकालिकक्रिया)
TypeVerb
Rootअनु+शास् (धातु) → अनुशास्य (क्त्वान्त/ल्यबन्त कृदन्त)
Formकृदन्तः (क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययभावः), पूर्वकालिकक्रिया — 'having instructed/commanded'
दर्शनम्a visit / seeing (paying respects)
दर्शनम्:
कर्म (चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
चकारdid / performed / made
चकार:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → चकार (लिट्)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
ताम्her / that (lady)
ताम्:
कर्म (प्रदक्षिणं चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
हृदिin (his) heart
हृदि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणम्
जननीम्the mother
जननीम्:
कर्म (ताम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootजननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'मातरम्' इत्यस्य समानार्थक-विशेषण/अप्पोजिशन
प्रदक्षिणम्circumambulation (keeping to the right)
प्रदक्षिणम्:
कर्म (चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (प्रदक्षिणं चकार = circumambulated)

Rama, the best among men, thus pacified his mother insisting on his desire to depart for Dandaka forest with courage. And elaborately instructed his brother about his good intentions after which he circumambulated his mother with all his heart.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkaviṅśassargaḥ৷৷Thus ends the twentyfirst sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

R
Rāma
K
Kauśalyā (mother/jananī/devī)
L
Lakṣmaṇa (anuja)
D
Daṇḍaka forest

FAQs

Dharma is enacted through respectful conduct: calming elders, guiding juniors responsibly, and honoring one’s mother with reverence even amid personal hardship.

After persuading his mother and preparing for exile, Rāma instructs Lakṣmaṇa and performs a reverential circumambulation of Kauśalyā before departure.

Rāma’s composure and reverence—courage in action joined with gentleness toward family and strict adherence to proper conduct.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play