Sukta 7

Mantra 1

ओषधयः। १२ पञ्चपदा विराडतिशक्वरी, १४ उपरिष्टान्निचृद् बृहती, २६ निचृत्, २८ भुरिक्। या ब॒भ्रवो॒ याश्च॑ शु॒क्रा रोहि॑णीरु॒त पृश्न॑यः । असि॑क्नीः कृ॒ष्णा ओष॑धीः॒ सर्वा॑ अ॒च्छाव॑दामसि

ज्या औषधी तपकिरी आहेत, आणि ज्या शुभ्र-दीप्त आहेत; ज्या रोहिणी (लालसर) आहेत, आणि ज्या चित्रीत आहेत; ज्या असिक्नी (गडद) आहेत, ज्या कृष्णा (काळ्या) आहेत—हे सर्व औषधींनो, आम्ही तुम्हांला हाक देतो; आमच्याजवळ या.

Mantra 2

त्राय॑न्तामि॒मं पुरु॑षं॒ यक्ष्मा॑द् दे॒वेषि॑ता॒दधि॑ । यासां॒ द्यौष्पि॒ता पृ॑थि॒वी मा॒ता स॑मु॒द्रो मूलं॑ वी॒रुधां॑ ब॒भूव॑

देवांनी पाठविलेल्या यक्ष्मा (रोग) पासून या पुरुषाचे हे औषधी रक्षण करो. ज्यांचा पिता द्यौः (आकाश) आहे, माता पृथिवी आहे, आणि ज्यांचे मूळ व आदिमूळ समुद्र-जल झाले आहे.

Mantra 3

आपो॒ अग्रं दि॒व्या ओष॑धयः । तास्ते॒ यक्ष्म॑मेन॒स्य॑१मङ्गा॑दङ्गादनीनशन्

आपः (जल) हेच आद्य; या औषधी दिव्य आहेत. त्या तुझ्यासाठी पाप-संलग्न यक्ष्माला अंगांगातून हुसकावून दूर करो.

Mantra 4

प्र॒स्तृ॒ण॒ती स्त॒म्बिनी॒रेक॑शुङ्गाः प्रतन्व॒तीरोष॑धी॒रा व॑दामि । अं॒शु॒मतीः॑ का॒ण्डिनी॒र्या विशा॑खा॒ ह्वया॑मि ते वी॒रुधो॑ वैश्वदे॒वीरु॒ग्राः पु॑रुष॒जीव॑नीः ॥४ यद् वः॒ सहः॑ सहमाना वी॒र्यं॑१यच्च॑ वो॒ बल॑म्। तेने॒मम॒स्माद् यक्ष्मा॒त् पुरु॑षं मुञ्चतौषधी॒रथो॑ कृणोमि भेष॒जम्

ज्या ओषधी पसरत जातात, स्तंभ/दांडा धारण करणाऱ्या, एकशुंग (एक शिखर/एक कळी) असलेल्या, दूरवरपर्यंत स्वतःला विस्तार करणाऱ्या—त्यांना मी संबोधतो. अंशुमती (किरणयुक्त), काण्डिनी (गाठी/खंड असलेल्या), आणि बहुशाखा असलेल्या—त्यांना मी हाक देतो; हे वीरुधो, वैश्वदेवी (सर्व देवांच्या अधीन), उग्र, पुरुषजीवनी (मानवजीवन रक्षण करणाऱ्या)! तुमचे जे सह (विजयी सामर्थ्य), जे वीर्य आणि जे बल आहे—त्याच्याच बळावर, हे ओषधींनो, या पुरुषाला या यक्ष्मा (क्षय/रोग) पासून सोडवा; आणि मग मी भेषज (औषधोपचार) सिद्ध करतो.

Mantra 5

जी॒व॒लां न॑घारि॒षां जी॑व॒न्तीमोष॑धीम॒हम्। अ॒रु॒न्ध॒तीमु॒न्नय॑न्तीं पु॒ष्पां मधु॑मतीमि॒ह हु॑वे॒ऽस्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये

जीवन देणारी, अहिंसक, सजीव औषधी मी आवाहन करतो/करते—वर उचलून नेणारी, पुष्पयुक्त, मधुसारखी मधुर अरुंधती. या पुरुषासाठी अरिष्टता (अहानीकारक सुरक्षितता) प्राप्त व्हावी म्हणून मी तिला येथे हाक देतो/देते.

Mantra 6

इ॒हा य॑न्तु॒ प्रचे॑तसो मे॒दिनी॒र्वच॑सो॒ मम॑ । यथे॒मं पा॒रया॑मसि॒ पुरु॑षं दुरि॒तादधि॑

माझी प्रज्ञावान, मेद/पुष्टी देणारी वचने येथे येवोत—जेणेकरून आम्ही या पुरुषाला दुरित (दुःख-आपत्ती) यापासून दूर, सुरक्षितपणे पार नेऊ शकू.

Mantra 7

अ॒ग्नेर्घा॒सो अ॒पां गर्भो॒ या रोह॑न्ति॒ पुन॑र्णवाः । ध्रु॒वाः स॒हस्र॑नाम्नीर्भेष॒जीः स॒न्त्वाभृ॑ताः

अग्नीचे अन्न, आप् (जल) यांचा गर्भ—ज्या वाढतात, पुनर्नवा (सदा नवी) होणाऱ्या. ध्रुवा, सहस्रनाम्नी—त्या भेषजी (उपचारक औषधी) येथे आणल्या जावोत.

Mantra 8

अ॒वको॑ल्बा उ॒दका॑त्मान॒ ओष॑धयः । व्यृऽषन्तु दुरि॒तं ती॑क्ष्णशृ॒ङ्ग्यः

अवकोल्बा औषधी—जलतत्त्वसारयुक्त, तीक्ष्ण-शृंगी—आमचे दुःख-दुरित झाडून दूर करो.

Mantra 9

उ॒न्मु॒ञ्चन्ती॑र्विवरु॒णा उ॒ग्रा या वि॑ष॒दूष॑णीः । अथो॑ बलास॒नाश॑नीः कृत्या॒दूष॑णीश्च॒ यास्ता इ॒हा य॒न्त्वोष॑धीः

ज्या उन्मोचक, सर्वतो-विमोचक, उग्र अशा औषधी आहेत—ज्या विषाला दूषित/नष्ट करतात; ज्या बलासाचा नाश करतात; आणि ज्या कृत्या (टोणेटोटके) दूषित करून निष्फळ करतात—त्या सर्व औषधी येथे या स्थानी येवोत.

Mantra 10

अ॒प॒क्री॒ताः सही॑यसीर्वी॒रुधो॒ या अ॒भिष्टु॑ताः । त्राय॑न्ताम॒स्मिन् ग्रामे॒ गामश्वं॒ पुरु॑षं प॒शुम्

ज्या विकत घेतलेल्या (अपक्रीता) आणि अधिक सामर्थ्यवान, विधिपूर्वक स्तुत झालेल्या त्या वीरुध/वनस्पती—या ग्रामात गाय, घोडा, पुरुष आणि पशू यांचे रक्षण करो.

Mantra 11

मधु॑मन्मू॑लं म॑धुमद॑ग्रमासाम्म॑धुमन्म॑ध्यं वीरु॑धां बभूव । मधु॑मत् प॒र्णं मधु॑म॒त् पुष्प॑मासां॒ मधोः॒ संभक्ता अ॒मृत॑स्य भ॒क्षो घृ॒तमन्नं॑ दुह्रतां॒ गोपु॑रोगवम्

त्यांचे मूळ मधुमय, त्यांचा शिखरभाग मधुमय; वीरुधांचा मध्यभागही मधुमय झाला आहे. त्यांचे पान मधुमय, त्यांचे फूल मधुमय; मधुचे सहभागी, अमृताचे भक्ष्य—त्या घृत व अन्न (पोषण) दुधून देऊ देत; गायींना पुढे नेणाऱ्या/गौ-पुरोगामी होऊन, गो-समृद्धीसाठी.

Mantra 12

याव॑तीः किय॑तीश्चे॒माः पृ॑थि॒व्यामध्योष॑धीः । ता मा॑ सहस्रप॒र्ण्योऽ मृ॒त्योर्मु॑ञ्च॒न्त्वंह॑सः

पृथ्वीवर जितक्या, कितीही प्रकारच्या या सर्व ओषधी आहेत—त्या सहस्रपर्णी (हजार पानांची) मला अंहस (कष्ट/पापपीडा) पासून आणि मृत्यूपासून मुक्त करो.

Mantra 13

वैया॑घ्रो म॒णिर्वी॒रुधां॒ त्राय॑मानोऽभिशस्ति॒पाः । अमी॑वाः॒ सर्वा॒ रक्षां॒स्यप॑ ह॒न्त्वधि॑ दू॒रम॒स्मत्

वीरुधांचा व्याघ्रासारखा मणी (ताईत), जो रक्षण करतो, अभिशस्ति (शाप/दोषारोप) परतवतो—तो सर्व अमीवा (रोग) आणि सर्व रक्षांसि (राक्षसी बाधा) आमच्यावरून घालवून, आम्हापासून फार दूर हाणून पळवो.

Mantra 14

सिं॒हस्ये॑व स्त॒नथोः॒ सं वि॑जन्ते॒ऽग्नेरि॑व विजन्त॒ आभृ॑ताभ्यः । गवां॒ यक्ष्मः॒ पुरु॑षाणां वी॒रुद्भि॒रति॑नुत्तो ना॒व्याऽएतु स्रो॒त्याः

जसा सिंहाच्या गर्जनेने ते विखुरले जातात, जसा अग्नीच्या तेजाने ते गोळा केलेल्या औषधांतून हाकलले जाऊन बाहेर पडतात—गायींचा यक्ष्मा, पुरुषांचा यक्ष्मा—वीरुध् (औषधी वनस्पती) यांनी पूर्णपणे ढकलून दिलेला, तो नावेतून वाहत्या प्रवाहांकडे, धावत्या स्रोतांकडे जाऊन निघून जावो.

Mantra 15

मु॒मु॒चा॒ना ओष॑धयो॒ऽग्नेर्वै॑श्वान॒रादधि॑ । भूमिं॑ संतन्व॒तीरि॑त॒ यासां॒ राजा॒ वन॒स्पतिः॑

बंधनमुक्त करणाऱ्या या ओषधी—अग्नी, वैश्वानरापासून उत्पन्न—पृथ्वीवर स्वतःला पसरवीत पुढे निघा; ज्यांचा राजा वनस्पति-स्वामी आहे.

Mantra 16

या रोह॑न्त्याङ्गिर॒सीः पर्व॑तेषु स॒मेषु॑ च । ता नः॒ पय॑स्वतीः शि॒वा ओष॑धीः सन्तु॒ शं हृ॒दे

आंगिरसी-जनित, पर्वतांवर व समभूमीवर उगवणाऱ्या ज्या ओषधी आहेत—त्या दूधासारख्या रसाने परिपूर्ण, शिव, कल्याणकारी ओषधी आमच्या वाट्याला येवोत; हृदयाच्या शम-कल्याणासाठी.

Mantra 17

याश्चा॒हं वेद॑ वी॒रुधो॒ याश्च॒ पश्या॑मि॒ चक्षु॑षा । अज्ञा॑ता जानी॒मश्च॒ या यासु॑ वि॒द्म च॒ संभृ॑तम्

ज्या वीरुधा (वनस्पती) मला माहीत आहेत, आणि ज्या मी डोळ्यांनी पाहतो; अज्ञात असलेल्या त्यांनाही आम्ही ओळखू; आणि ज्यांत संचित (औषध-शक्ती) आहे असे आम्हाला माहीत आहे—

Mantra 18

सर्वाः॑ सम॒ग्रा ओष॑धी॒र्बोध॑न्तु॒ वच॑सो॒ मम॑ । यथे॒मं पा॒रया॑मसि॒ पुरु॑षं दुरि॒तादधि॑

संपूर्ण व अखंड अशा सर्व ओषधी माझ्या वचनाने जागृत होवोत; ज्यायोगे आम्ही या पुरुषाला दुःख, संकट व दुरितापासून दूर सुरक्षितपणे पार नेऊ.

Mantra 19

अ॒श्व॒त्थो द॒र्भो वी॒रुधां॒ सोमो॒ राजा॒मृतं॑ ह॒विः । व्री॒हिर्यव॑श्च भेष॒जौ दि॒वस्पु॒त्रावम॑र्त्यौ

अश्वत्थ, दर्भ, आणि वीरुधांमध्ये (औषधींमध्ये) सोम—राजा; अमृतस्वरूप हविः. तसेच व्रीहि (तांदूळ/धान्य) व यव (जव/बार्ली)—ही दोन भेषजे, दिव्य पुत्र, अमर्त्य.

Mantra 20

उज्जि॑हीध्वे स्त॒नय॑त्यभि॒क्रन्द॑त्योषधीः । य॒दा वः॑ पृश्निमातरः प॒र्जन्यो॒ रेत॒साव॑ति

हे औषधींनो, जेव्हा गडगडाट होतो, जेव्हा तो (मेघ) तुमच्यावर मोठ्याने गर्जतो—तेव्हा उगवा, पुढे या. पृश्नि-माता असलेल्या तुमच्यासाठी पर्जन्य रेतस् (बीज-रस) देऊन सिंचन करतो तेव्हा.

Mantra 21

तस्या॒मृत॑स्ये॒मं बलं॒ पुरु॑षं पाययामसि । अथो॑ कृणोमि भेष॒जं यथा स॑च्छ॒तहा॑यनः

त्या अमृताचे हे बळ आम्ही या पुरुषाला पाजतो. आणि मी भेषजही सिद्ध करतो, ज्यामुळे तो शंभर वर्षे पूर्णायुषी होईल.

Mantra 22

व॒रा॒हो वे॑द वी॒रुधं॑ नकु॒लो वे॑द भेष॒जीम्। स॒र्पा ग॑न्ध॒र्वा या वि॒दुस्ता अ॒स्मा अव॑से हुवे

वराह वनस्पती जाणतो; नकुल (मुंगूस) भेषज जाणतो. सर्प आणि गंधर्व जे जाणतात—त्यांनाच मी या पुरुषाच्या सहाय्यासाठी आवाहन करतो.

Mantra 23

याः सु॑प॒र्णा आ॑ङ्गिर॒सीर्दि॒व्या या र॒घतो॑ वि॒दुः । वयां॑सि हं॒सा या वि॒दुर्याश्च॒ सर्वे॑ पत॒त्रिणः॑ । मृ॒गा या वि॒दुरोष॑धी॒स्ता अ॒स्मा अव॑से हुवे

सुपर्ण, आङ्गिरस, दिव्य जन—जे वेगवानांनी जाणले; जे पक्ष्यांनी, हंसांनी, आणि सर्व पतत्रिणांनी जाणले; आणि मृगांनी औषधींबाबत जे जाणले—त्यांनाच मी या पुरुषाच्या सहाय्यासाठी आवाहन करतो.

Mantra 24

याव॑तीना॒मोष॑धीनां॒ गा॑वः प्रा॒श्नन्त्य॒घ्न्या याव॑तीनामजा॒वयः॑ । ताव॑ती॒स्तुभ्य॒मोष॑धीः॒ शर्म॑ यच्छ॒न्त्वाभृ॑ताः

अघ्न्या (अहिंसनीय) गायी ज्या ज्या ओषधींवर चरतात, आणि शेळ्या व मेंढ्या ज्या ज्या ओषधींवर चरतात,—तेवढ्याच ओषधी येथे आणलेल्या आहेत; त्या तुला शरण, रक्षा व विश्रांती प्रदान करो.

Mantra 25

याव॑तीषु मनु॒ष्याऽ भेष॒जं भि॒षजो॑ वि॒दुः । ताव॑तीर्वि॒श्वभे॑षजी॒रा भ॑रामि॒ त्वाम॒भि

मनुष्यांमध्ये भिषज (वैद्य) जे जे भेषज जाणतात,—तेवढ्याच सर्व-भेषजी (सर्वरोगहर) ओषधी मी येथे आणून तुझ्यावर लावीत आहे.

Mantra 26

पुष्प॑वतीः प्र॒सूम॑तीः फ॒लिनी॑रफ॒ला उ॒त। सं॒मा॒तर॑ इव दुह्राम॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये

पुष्पवती, प्रसूमती, फलिनी—आणि फलहीनही—अशा सर्वांना मातांसारखे एकत्र करून, या पुरुषासाठी अरिष्टता (अक्षय सुरक्षितता) मिळावी म्हणून आपण त्यांचे दुहन करूया.

Mantra 27

उत् त्वा॑हार्षं॒ पञ्च॑शला॒दथो॒ दश॑शलादु॒त। अथो॑ य॒मस्य॒ पड्वी॑शा॒द् विश्व॑स्माद् देवकिल्बि॒षात्

मी तुला पञ्चशला (पाचपटी फास) मधून, आणि दशशला (दहापटी फास) मधूनही बाहेर उचलून काढले आहे; तसेच यमाच्या बंधनातून, आणि सर्व प्रकारच्या देवकिल्बिष (देवप्रेरित अपराध) मधूनही.