Adhyaya 152: Praise of the Sacred Geography of Mathurā

Verse 1

अथ मथुरातीर्थ प्रशंसा ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा देवस्य माहात्म्यं लोहर्गलनिवासिनः ॥ त्रैलोक्यनाथाधिपतेर्विस्मयं परमं गता ॥

ഇപ്പോൾ മഥുരാതീർത്ഥപ്രശംസ. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ലോഹാർഗലത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്റെ മഹാത്മ്യം കേട്ട്, അവർ ത്രിലോകനാഥന്റെ അധിപനായ പ്രഭുവിനെക്കുറിച്ച് പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 2

धरन्युवाच ॥ पद्मपत्र विशालाक्ष लोकनाथ जगत्पते ॥ त्वत्प्रसादाच्च देवेश श्रुतं शास्त्रं महौजसम् ॥

ധരണി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പദ്മപത്ര-വിശാലാക്ഷ! ഹേ ലോകനാഥ, ഹേ ജഗത്പതേ! ഹേ ദേവേശ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ മഹാതേജസ്സുള്ള ശാസ്ത്രോപദേശം ശ്രവിച്ചു।

Verse 3

तव शिष्या च दासी च त्वामहं शरणङ्गता ॥ जगद्धाता जगज्ज्योतिर्जगत्प्रभुरतन्द्रितः ॥

ഞാൻ നിന്റെ ശിഷ്യയും ദാസിയും ആകുന്നു; ഞാൻ നിന്റെ ശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു। നീ ജഗദ്ധാതാവും ജഗജ്ജ്യോതിയും, സദാ ജാഗരൂകനായ ജഗത്പ്രഭുവുമാകുന്നു।

Verse 4

तव सम्भावनाद्देव जातास्मि कनकोज्ज्वला ॥ अलङ्कृता च शस्ता च सर्वशास्त्रेण मानद ॥

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ മാന്യമായ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തയായി. ഹേ മാനദ, സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളാൽ ഞാൻ അലങ്കൃതയും യോഗ്യയുമായി മാറി।

Verse 5

जगद्धातुर्जगच्छास्त्रकृते न हि परिश्रमः ॥ त्वय्यायत्तं जगत्सर्वं यच्च किंचित्प्रवर्त्तते ॥

ജഗദ്ധാതാവിന് ജഗത്-ശാസ്ത്രം രചിക്കുന്നതിൽ യാതൊരു പരിശ്രമവും ഇല്ല. സർവ്വജഗത്തും, എന്തെല്ലാം പ്രവൃത്തിയിലാകുന്നുവോ അതെല്ലാം നിനക്കേ ആശ്രിതമാണ്।

Verse 6

इति कृत्वा च मे देव त्वाह्लादो हृदि वर्त्तते ॥ लोहर्गलात् परं श्रेष्ठं गुह्यं परमदुर्लभम् ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഹേ ദേവാ, നിന്നെ സംബന്ധിച്ച ആനന്ദം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ലോഹാർഗലത്തിന് അപ്പുറം അതിലും ശ്രേഷ്ഠമായൊരു കാര്യമുണ്ട്—അത് ഗുഹ്യവും പരമദുർലഭവും ആകുന്നു।

Verse 7

तीर्थं तद्वद कल्याणं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥ यदस्ति दुर्लभं तीर्थं तत्त्वं कथय मे प्रभो ॥

ആ മംഗളകരമായ തീർത്ഥത്തെ—തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഉത്തമോത്തമമായതിനെ—വിവരിക്കണമേ. ദുർലഭമായ തീർത്ഥം ഏതാണോ, ഹേ പ്രഭോ, അതിന്റെ തത്ത്വം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 8

श्रीवराह उवाच ॥ न विद्यते च पाताले नान्तरिक्षे न मानुषे ॥ समानं मथुराया हि प्रियं मम वसुन्धरे ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പാതാളത്തിലുമില്ല, അന്തരീക്ഷത്തിലുമില്ല, മനുഷ്യലോകത്തിലും ഇല്ല—മഥുരയ്ക്കു തുല്യം ഒന്നുമില്ല; ഹേ വസുന്ധരേ, മഥുര എനിക്ക് അതിപ്രിയമാണ്.

Verse 9

सूत उवाच ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रियं च वसुधा तदा ॥ प्रणम्य शिरसा देवी वराहं पुनरब्रवीत् ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ പ്രിയവചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ വസുധ അപ്പോൾ സന്തോഷിച്ചു. ദേവി തലകുനിച്ച് വരാഹനോട് പ്രണാമം ചെയ്ത് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 10

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु कार्त्स्न्येन वसुधे कथ्यमानं मयानघे ॥ मथुरेति च विख्यातं तस्मान्नास्ति परं मम ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വസുധേ, ഹേ നിർമലേ, ഞാൻ പറയുന്നതു പൂർണ്ണമായി കേൾക്കുക. ‘മഥുരാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായതിനെക്കാൾ എനിക്ക് ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 11

सा रम्या च सुशस्ता च जन्मभूमिस्तथा मम ॥ शृणु देवि यथा स्तौमि मथुरां पापहारिणीम्

അത് (മഥുര) മനോഹരവും അത്യന്തം പ്രശംസിതവും ആകുന്നു; അതുതന്നെ എന്റെ ജന്മഭൂമിയും ആകുന്നു. ഹേ ദേവീ, കേൾക്കുക—പാപഹാരിണിയായ മഥുരയെ ഞാൻ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കുന്നു എന്ന്.

Verse 12

तत्र वासी नरो याति मोक्षं नास्त्यत्र संशयः ॥ महामाघ्यां प्रयागे तु यत्फलं लभते नरः

അവിടെ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. മഹാമാഘത്തിൽ പ്രയാഗത്തിൽ മനുഷ്യൻ നേടുന്ന ഫലം—

Verse 13

तत्फलं लभते देवि मथुरायां दिने दिने ॥ पूर्णे वर्षसहस्रं तु वाराणस्यां तु यत्फलम्

ദേവീ, അതേ ഫലം മഥുരയിൽ ദിനംപ്രതി ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ വാരാണസിയിൽ പൂർണ്ണമായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം—

Verse 14

तत्फलं लभते देवि मथुरायां क्षणेन हि ॥ कार्त्तिक्यां चैव यत्पुण्यं पुष्करे तु वसुन्धरे

ദേവീ, അതേ ഫലം മഥുരയിൽ നിസ്സംശയം ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ വസുന്ധരേ, കാർത്തിക മാസത്തിൽ പുഷ്കരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പുണ്യം—

Verse 15

तत्फलं लभते देवि मथुरायां जितेन्द्रियः ॥ मथुरां तु परित्यज्य योऽन्यत्र कुरुते रतिम्

ദേവീ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ മഥുരയിൽ അതേ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ മഥുരയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റിടത്ത് ആസക്തി വെക്കുന്നവൻ—

Verse 16

मूढो भ्रमति संसारे मोहितो मम मायया ॥ यः शृणोति वरारोहे माथुरं मम मण्डलम्

എന്റെ മായയാൽ മോഹിതനായ മൂഢൻ സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു. എന്നാൽ വരാരോഹേ, എന്റെ മഥുരാ-മണ്ഡലം ആരെങ്കിലും ശ്രവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—

Verse 17

अन्येनोच्चारितं शश्वत्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रं सरांसि च

ഇത് മറ്റൊരാൾ നിരന്തരം ഉച്ചരിച്ചാലും അവനും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു. ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, സമുദ്രം വരെയുള്ള സരോവരങ്ങളും—

Verse 18

मथुरायां प्रयान्त्यत्र सुप्ते चैव जनार्दने ॥ मथुरामण्डलं प्राप्य श्राद्धं कृत्वा यथाविधि

ജനാർദനൻ ശയനസ്ഥനായിരിക്കുമ്പോഴും അവർ ഇവിടെ മഥുരയിലേക്കു വരുന്നു. മഥുരാ-മണ്ഡലം പ്രാപിച്ച് വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം ചെയ്തു—

Verse 19

तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ कुब्जाम्रके सौकरवे मथुरायां विशेषतः

അവരും പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു—എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതിൽ സംശയമില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് മഥുരയിൽ, കുബ്ജാമ്രകത്തിലും സൗകരവത്തിലും—

Verse 20

विना सांख्येन योगेन मत्प्रसादान्न संशयः ॥ मथुरायां महापुर्यां ये वसन्ति शुचिव्रताः

സാംഖ്യവും യോഗവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതിൽ സംശയമില്ല. മഥുരാ മഹാപുരിയിൽ ശുചിവ്രതങ്ങളോടെ വസിക്കുന്നവർ—

Verse 21

बलिभिक्षाप्रदातारो देवास्ते नरविग्रहाः ॥ भविष्यामि वरारोहे द्वापरे युगसंस्थिते

ബലിയും ഭിക്ഷയും നൽകുന്ന ആ ദേവന്മാർ മനുഷ്യരൂപം ധരിക്കും. ഹേ വരാരോഹേ, ദ്വാപരയുഗം സ്ഥാപിതമായപ്പോൾ ഞാൻ അവതരിക്കും।

Verse 22

ययातिभूपवंशाच्च क्षत्रियः कुलवर्द्धनः ॥ भविष्यामि वरारोहे मथुरायां न संशयः

യയാതി രാജവംശത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച, കുലവർദ്ധക ക്ഷത്രിയനായി—ഹേ വരാരോഹേ—ഞാൻ മഥുരയിൽ സംശയമില്ലാതെ അവതരിക്കും।

Verse 23

मूर्तिं चतुर्विधां कृत्वा स्थास्यामि ऋषिभिः स्तुतः ॥ वत्सराणां शतं तत्र युद्धेषु कृतनिश्चयः

നാലുവിധ മూర్తി ധരിച്ചു ഞാൻ അവിടെ നിലകൊള്ളും, ഋഷിമാർ സ്തുതിക്കുന്നവനായി; അവിടെ നൂറു വർഷം യുദ്ധങ്ങളിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഇരിക്കും।

Verse 24

एका चन्दनसङ्काशा द्वितीया कनकप्रभा ॥ अशोकसदृशा चान्या अन्या चोत्पलसन्निभा

ഒന്ന് ചന്ദനസദൃശം, രണ്ടാമത് സ്വർണ്ണപ്രഭപോലെ; മറ്റൊന്ന് അശോകസദൃശം, മറ്റൊന്ന് നീലോത്പലസന്നിഭം।

Verse 25

तत्र गुह्यानि नामानि भविष्यन्ति मम प्रिये ॥ पुण्यानि च पवित्राणि संसारच्छेदनानि च

അവിടെ, ഹേ പ്രിയേ, എന്റെ നാമങ്ങൾ ഗുഹ്യമായിരിക്കും; അവ പുണ്യപ്രദവും പവിത്രകരവും സംസാരച്ഛേദകവുമാകും।

Verse 26

यत्राहं पातयिष्यामि द्वात्रिंशत्तु वसुन्धरे ॥ दैत्यान्घोरान्महाभागे कंसादीन् धर्मदूषकान्

എവിടെ, ഹേ വസുന്ധരേ, ഹേ മഹാഭാഗേ, ഞാൻ കംസാദികളായ ധർമ്മദൂഷകരായ മുപ്പത്തിരണ്ട് ഭീകര ദൈത്യന്മാരെ വീഴ്ത്തും।

Verse 27

यमुना यत्र सुवहा नित्यं सन्निहिता ध्रुवम् ॥ वैवस्वतसुता रम्या यमुना यत्र विश्रुता

യമുന എവിടെ സദാ സുന്ദരമായി ഒഴുകി നിത്യവും ധ്രുവമായി സന്നിഹിതയാകുന്നു; അവിടെ വൈവസ്വതൻ (യമൻ) എന്നവന്റെ രമണീയ പുത്രിയായ യമുന പ്രസിദ്ധയാണ്।

Verse 28

यमुना विश्रुता देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्र तीर्थानि गुह्यानि भविष्यन्ति ममानघे

ദേവീ, യമുന പ്രസിദ്ധയാണ്; ഇവിടെ വിചാരം വേണ്ട. അനഘേ, അവിടെ എനിക്കു ബന്ധപ്പെട്ട ഗുഹ്യ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടാകും।

Verse 29

येषु स्नाने नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः

ദേവീ, ഏതു തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുമോ; പിന്നെ ഇവിടെ എന്റെ കർമങ്ങളിൽ പരായണനായി പ്രാണൻ വിട്ടുപോകുന്നു।

Verse 30

न जायते स मर्त्येषु जायते च चतुर्भुजः ॥ अविमुक्ते नरः स्नातो मुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयम्

അവൻ വീണ്ടും മർത്ത്യലോകത്തിൽ ജനിക്കുകയില്ല; അവിടെ ചതുര്ഭുജനായ ഭഗവാൻ പ്രത്യക്ഷനാണ്. അവിമുക്തത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 31

तथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ विश्रान्तिसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥

അതുപോലെ ഇവിടെ പ്രാണൻ വിട്ടുപോകുന്നവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന നാമമുള്ള ഈ തീർത്ഥം ത്രൈലോക്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 32

यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ सर्वतीर्थेषु यत्स्नानं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥

ഹേ ദേവി, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിലെ സ്നാനവും സർവ്വ തീർത്ഥഫലവും അവിടെ തന്നേ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 33

तत्फलं लभते देवि दृष्ट्वा देवं गतश्रमः ॥ न च यज्ञैर्न तपसा न ध्यानैर्न च संयमैः ॥

ഹേ ദേവി, ദേവനെ ദർശിച്ച് ക്ഷീണം അകന്നവൻ ആ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. യജ്ഞം, തപസ്, ധ്യാനം, സംയമം എന്നിവകൊണ്ട് അത്ര എളുപ്പത്തിൽ അത് ലഭ്യമല്ല.

Verse 34

तत्फलं लभते स्नातो यथा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कालत्रयं तु वसुधे यः पश्यति गतश्रमः ॥

‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന സ്ഥലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താലും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ വസുധേ, ക്ഷീണമകന്ന് ത്രികാലം ദർശിക്കുന്നവൻ…

Verse 35

कृत्वा प्रदक्षिणे द्वे तु विष्णुलोकं स गच्छति ॥ अस्ति चान्यत्परं गुह्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

രണ്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് അവൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇതിലുപരി മറ്റൊരു പരമഗുഹ്യ രഹസ്യവും ഉണ്ട്—സമ്പൂർണ്ണ സംസാരചക്രത്തിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷം.

Verse 36

यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ प्रयागं नाम तीर्थं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥

ഹേ ദേവി, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അത് ‘പ്രയാഗ’ എന്ന തീർത്ഥം; ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായത്.

Verse 37

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ तथा कनखलं नाम तीर्थं गुह्यं परं मम ॥

ഇവിടെ ആരെങ്കിലും പ്രാണൻ വിട്ടാൽ അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതുപോലെ ‘കനഖലം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പരമവും ഗുഹ്യവും ആയ തീർത്ഥം എന്റെതായുണ്ട്.

Verse 38

स्नानमात्रेण तत्रापि नाकपृष्ठे स मोदते ॥ अस्ति क्षेत्रं परं गुह्यं तिन्दुकं नाम नामतः ॥

അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും അവൻ സ്വർഗ്ഗശിഖരത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു. കൂടാതെ ‘തിന്ദുക’ എന്ന പേരിലുള്ള പരമവും ഗുഹ്യവും ആയ ഒരു ക്ഷേത്രപ്രദേശം ഉണ്ട്.

Verse 39

तस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ദേവീ, ആ സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു. വസുന്ധരേ, ഈ തീർത്ഥത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് സംഭവിച്ചതിനെ കേൾക്കുക.

Verse 40

पाञ्चालविषये देवि काम्पिल्यं च पुरोत्तमम् ॥ धनधान्यसमायुक्तं ब्रह्मदत्तेन पालितम् ॥

ദേവീ, പാഞ്ചാലദേശത്ത് ‘കാംപില്യ’ എന്നൊരു ഉത്തമനഗരം ഉണ്ടായിരുന്നു—ധനധാന്യസമൃദ്ധവും ബ്രഹ്മദത്തൻ ഭരിച്ചതുമായിരുന്നു.

Verse 41

तस्मिंस्तु वसते देवि तिन्दुको नाम नापितः॥ तस्मिंस्तु वसतस्तस्य नापितस्य पुरोत्तमे॥

ദേവീ, ആ ഉത്തമനഗരത്തിൽ ‘തിന്ദുക’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ക്ഷൗരകൻ (നാപിതൻ) താമസിച്ചിരുന്നു. ആ നഗരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ആ നാപിതനെക്കുറിച്ചുള്ള (അടുത്ത) കഥ പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 42

कालेन महता तस्य कुटुम्बं च क्षयं गतम्॥ क्षीणे कुटुम्बे तु तदा सुभृशं दुःखपीडितः॥

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവന്റെ കുടുംബവും ക്ഷയിച്ചു. കുടുംബം ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്താൽ കടുത്ത പീഡിതനായി.

Verse 43

सर्वसङ्गं परित्यज्य सोऽगच्छन्मथुरां तदा॥ ब्राह्मणावसथे सोऽपि वसमानो वसुन्धरे॥

എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ആസക്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ അപ്പോൾ മഥുരയിലേക്കു പോയി. ഹേ വസുന്ധരേ, അവനും അവിടെ ബ്രാഹ്മണരുടെ വസതിസ്ഥലത്തിൽ താമസിച്ചു.

Verse 44

तस्य कर्मशतं कृत्वा स्नात्वैव यमुनां नदीम्॥ नित्यं स यमुनां स्नाति चिरकालं दृढव्रतः॥

അവൻ നൂറു കർമ്മങ്ങൾ (സേവ/വിധികൾ) നിർവഹിച്ചു യമുനാ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. ദൃഢവ്രതനായ അവൻ ദീർഘകാലം നിത്യവും യമുനയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 45

ततः कालेन महता पञ्चत्वं समुपागतः॥ स च तीर्थप्रभावेण जातोऽसौ ब्राह्मणोत्तमः॥

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം അവൻ പഞ്ചത്വം (മരണം) പ്രാപിച്ചു. ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനായി ജനിച്ചു.

Verse 46

तत्तीर्थस्य प्रभावेण जाता मुक्तिः सुदुर्लभा॥ ततः परं सूर्यतीर्थं सर्वपापप्रमोचनम्॥

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അത്യന്തം ദുർലഭമായ മോക്ഷം ലഭിച്ചു. അതിനുശേഷം സൂര്യതീർത്ഥം വരുന്നു; അത് സർവ്വപാപങ്ങൾ മോചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 47

विरोचनेन बलिना सूर्यस्त्वाराधितः पुरा॥ भ्रष्टराज्येन हि तथा धनकामेन सुन्दरि॥

പുരാതനകാലത്ത് വിരോചനന്റെ പുത്രനായ ബലി സൂര്യദേവനെ ആരാധിച്ചു. ഹേ സുന്ദരി, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി ധനം ആഗ്രഹിച്ചു അവൻ ആ ഉപാസന നടത്തി.

Verse 48

ऊर्ध्वबाहुर्निराहारस्तताप परमं तपः॥ साग्रं संवत्सरं देवि ततः काममवाप्तवान्॥

കൈകൾ ഉയർത്തി, നിരാഹാരനായി അവൻ പരമമായ തപസ്സു ചെയ്തു. ഹേ ദേവി, പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ അഭിലഷിതം നേടി.

Verse 49

तस्य प्रसन्नो भगवान् द्युमणिः प्रत्यभाषत॥ किं कारणं बले ब्रूहि तपस्यसि महत्तपः॥

അവനിൽ പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ ദ്യുമണി (സൂര്യൻ) പറഞ്ഞു—“ഹേ ബലി, പറയുക; എന്തു കാരണത്താൽ നീ ഇത്തരമൊരു മഹത്തപസ്സു ചെയ്യുന്നു?”

Verse 50

बलिरुवाच॥ भ्रष्टराज्योऽस्मि देवेश पाताले निवसाम्यहम्॥ वित्तेनापि विहीनस्य कुटुम्बभरणं कृतः॥

ബലി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ, ഞാൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ; പാതാളത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ധനം ഇല്ലെങ്കിലും കുടുംബഭരണം എനിക്ക് നിർബന്ധമായി വന്നു.”

Verse 51

मुकुटात्तस्य वै सूर्यॊ ददौ चिन्तामणिं ततः ॥ चिन्तामणिं समासाद्य पातालमगमद्बलिः ॥

അപ്പോൾ സൂര്യൻ തന്റെ മുകുടത്തിൽ നിന്ന് ചിന്താമണി രത്നം ദാനം ചെയ്തു. ചിന്താമണി ലഭിച്ച ബലി പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 52

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു. അവിടെ തന്നേ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ, അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 53

आदित्याहनि संक्रान्तौ ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ तस्मिन्स्नातो नरो देवि राजसूयफलं लभेत् ॥

ഞായറാഴ്ച, സംക്രാന്തിക്കാലത്ത്, ചന്ദ്രഗ്രഹണത്തിലും സൂര്യഗ്രഹണത്തിലും—ഹേ ദേവീ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ രാജസൂയയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 54

ध्रुवेण यत्र सन्तप्तं स्वेच्छया परमं तपः ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण ध्रुवलोके महीयते ॥

ധ്രുവൻ സ്വസങ്കൽപത്തോടെ പരമതപസ് അനുഷ്ഠിച്ച സ്ഥലത്ത്, അവിടെ സ്നാനം മാത്രത്താൽ തന്നെ ധ്രുവലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 55

पितॄंस्तारयते सर्वं पितृपक्षे विशेषतः ॥ दक्षिणे ध्रुवतीर्थस्य तीर्थराजं प्रकीर्तितम् ॥

ഇത് എല്ലാ പിതൃകളെയും തരിപ്പിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് പിതൃപക്ഷത്തിൽ. ധ്രുവതീർത്ഥത്തിന്റെ തെക്കായി ‘തീർത്ഥരാജം’ എന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 56

तस्मिन् स्नाते नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ तद्दक्षिणे महादेवि ऋषितीर्थं परं मम ॥

ഹേ ദേവീ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അതിന്റെ തെക്കായി, ഹേ മഹാദേവീ, എന്റെ പരമ ഋഷിതീർത്ഥം ഉണ്ട്.

Verse 57

तत्र स्नातो नरो देवि ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते ॥

ഹേ ദേവീ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ ഋഷിലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ തന്നേ പ്രാണൻ വിട്ടാൽ, എന്റെ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 58

दक्षिणे ऋषितीर्थस्य मोक्षतीर्थं परं मम ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण मोक्षमेव प्रपद्यते ॥

ഋഷിതീർത്ഥത്തിന്റെ തെക്കുവശത്ത് എന്റെ പരമ മോക്ഷതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 59

तत्र वै कोटितीर्थं हि देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन मम लोके महीयते ॥

അവിടെയേ കോടിതീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം. അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ എന്റെ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 60

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ तारिताः पितरस्तेन तथैव प्रपितामहाः ॥

കോടിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകളെ തർപ്പണാദികളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയാൽ, ആ കർമം മൂലം അവന്റെ പിതാക്കന്മാരും പ്രപിതാമഹന്മാരും മോചിതരാകുന്നു.

Verse 61

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ तत्रैव वायुतीर्थं तु पितॄणामपि दुर्लभम् ॥

കോടിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെയേ വായുതീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അത് പിതൃകൾക്കുപോലും ദുർലഭമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 62

पिण्डदानात्तु तत्रैव पितृलोके स गच्छति ॥ गया पिण्डप्रदानेन यत्फलं लभते नरः ॥ तत्फलं लभते देवि ज्येष्ठे दानान्न संशयः ॥

അവിടെയേ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ അവൻ പിതൃലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഗയയിൽ പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്‌താൽ മനുഷ്യൻ നേടുന്ന ഫലം ഏതോ, ദേവീ, ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിൽ ദാനം ചെയ്‌താലും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 63

द्वादशैतानि तीर्थानि देवानां दुर्लभानि च ॥ स्नानं दानं जपं होमं सहस्रगुणितं भवेत् ॥

ഈ പന്ത്രണ്ട് തീർത്ഥങ്ങൾ ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവിടെ ചെയ്യുന്ന സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം എന്നിവ സഹസ്രഗുണം ഫലപ്രദമാകും.

Verse 64

पृथिव्युवाच ॥ पुष्करं नैमिषं चैव पुरीं वाराणसीं तथा ॥ एतान् हित्वा महाभाग मथुरां किं प्रशंसति ॥

പൃഥിവി പറഞ്ഞു—പുഷ്കരം, നൈമിഷം, വാരാണസി നഗരവും; ഹേ മഹാഭാഗ, ഇവയെ വിട്ട് മഥുരയെ എന്തുകൊണ്ട് പ്രശംസിക്കുന്നു?

Verse 65

तृप्तिं प्रयान्ति पितरो यावत्स्थित्यग्रजन्मनः ॥ ये वसन्ति महाभागे मथुरामितरे जनाः ॥

അഗ്രജന്മൻ (പ്രധാന പിതൃപുരുഷൻ) നിലനിൽക്കുന്ന കാലം മുഴുവൻ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു; ഹേ മഹാഭാഗ, മറ്റു ജനങ്ങൾ മഥുരയിൽ വസിക്കുമ്പോൾ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

Verse 66

गङ्गां प्राप्य प्रयागे या वेणीति प्रथिता भुवि ॥ गङ्गाशतगुणा पुण्या माठुरे मम मण्डले ॥

പ്രയാഗത്തെ പ്രാപിച്ച് ഭൂമിയിൽ ‘വേണി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ ധാര, എന്റെ മഥുരാ മണ്ഡലത്തിൽ ഗംഗയെക്കാൾ നൂറിരട്ടി പുണ്യകരമെന്ന് വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 67

यस्मिन् स्नातो नरो देवि अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ इन्द्रलोकं समासाद्य नरोऽसौ देवि मोदते ॥

ഹേ ദേവി, ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രലോകം പ്രാപിച്ച്, ഹേ ദേവി, അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 68

तस्मिन् वरगृहे देवि ब्राह्मणो योगिनां वरः ॥ जातिस्मरो महाप्राज्ञो विष्णुभक्तो वसुन्धरे ॥

ഹേ ദേവി, ആ ശ്രേഷ്ഠ വാസസ്ഥലത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ട്—യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—അവൻ മുൻജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവൻ, മഹാപ്രാജ്ഞൻ, ഹേ വസുന്ധരേ, വിഷ്ണുഭക്തൻ.

Verse 69

तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम लोके महीयते ॥ ध्रुवतीर्थे तु वसुधे यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥

അവിടെ തന്നേ പ്രാണൻ വിട്ടാൽ അവൻ എന്റെ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ ഹേ വസുന്ധരേ, ധ്രുവതീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ…

Verse 70

येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं श्रुत्वा कामानवाप्नुयात् ॥

അവയെ ഓർക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു തന്നെ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു. തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യം ശ്രവിച്ചാൽ ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ പ്രാപിക്കാം.