Adhyaya 9

Verse 1

देव्युवाच । दिव्यं तेजो नमस्यामि यन्मे दृष्टं पुरातने । कालाग्निरुद्रमध्यस्थं प्रभासे शंकरोद्भवम्

ദേവി പറഞ്ഞു: ഞാൻ പുരാതനകാലത്ത് കണ്ട ആ ദിവ്യ തേജസ്സിനെ നമസ്കരിക്കുന്നു—പ്രഭാസത്തിൽ ശങ്കരനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച്, കാലാഗ്നിരുദ്രന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതമായത്.

Verse 2

यो वेदसंघैरृषिभिः पुराणैर्वेदोक्तयोगैरपि इज्यमानः । तं देवदेवं शरणं व्रजामि सोमेश्वरं पापविनाशहेतुम्

വേദസംഘങ്ങൾ, ഋഷികൾ, പുരാണങ്ങൾ, വേദോക്ത യോഗമാർഗങ്ങൾ എന്നിവയാലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ആ ദേവദേവനായ സോമേശ്വരന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് ഞാൻ പോകുന്നു; അവൻ പാപനാശഹേതുവാണ്.

Verse 3

देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । संशयो हृदि मे कश्चित्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति

ഹേ ദേവദേവാ, ജഗന്നാഥാ, ഭക്താനുഗ്രഹകാരകാ! എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു സംശയം ഉണ്ട്; അതിനെ ഛേദിക്കാൻ അർഹൻ നീയേ.

Verse 4

ईश्वर उवाच । कः संशयः समुत्पन्नस्तव देवि यशस्विनि । तन्मे कथय कल्याणि तत्सर्वं कथयाम्यहम्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ഹേ യശസ്വിനീ ദേവി! നിനക്കു ഏതു സംശയം ഉദ്ഭവിച്ചു? ഹേ കല്യാണി, അത് എനിക്കു പറയുക; ഞാൻ എല്ലാം വിശദീകരിക്കും.

Verse 5

देव्युवाच । यदि त्वं च महादेवो मुण्डमाला कथं कृता । अनादि निधनो धाता सृष्टिसंहारकारकः

ദേവി പറഞ്ഞു—നീ സത്യമായും മഹാദേവനാണെങ്കിൽ, മുണ്ഡമാല എങ്ങനെ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു? നീ അനാദി-അനന്തനായ വിധാതാവ്, സൃഷ്ടി-സംഹാരകർത്താവ്.

Verse 6

ततो विहस्य देवेशः शंकरो वाक्यमब्रवीत् । अनेकमुण्डकोटीभिर्या मे माला विराजते

അപ്പോൾ ദേവേശൻ ശങ്കരൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—“അനേകം കോടി മുണ്ഡങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ഈ മാല എനിക്കു ശോഭിക്കുന്നു.”

Verse 7

नारायण सहस्राणां ब्रह्मणामयुतस्य च कृता शिरःकरोटीभिरनादिनिधना ततः

“ആയിരക്കണക്കിന് നാരായണന്മാരുടെയും അയുത ബ്രഹ്മാക്കളുടെയും ശിരഃകരോട്ടികളാൽ ഈ മാല നിർമ്മിതമാണ്; അതുകൊണ്ട് ഇത് അനാദി-അനന്തമാണ്.”

Verse 8

अन्यो विष्णुश्च भवति अन्यो ब्रह्मा भवत्यपि । कल्पे कल्पे मया सृष्टः कल्पे विष्णुः प्रजापतिः

“ഓരോ കല്പത്തിലും വിഷ്ണുവും വ്യത്യസ്തൻ, ബ്രഹ്മാവും വ്യത്യസ്തൻ. ഓരോ കല്പത്തിലും എന്റെ കൈയ്യാൽ തന്നെയാണ് വിഷ്ണുവും പ്രജാപതിയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.”

Verse 9

अहमेवंविधो देवि क्षेत्रे प्राभासिके स्थितः । कालाग्निलिंगमूले तु मुंडमालाविभूषितः

“ഹേ ദേവി, ഞാൻ ഇങ്ങനെയത്രേ—പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ച്, കാലാഗ്നിലിംഗത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ മുണ്ഡമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ.”

Verse 10

अक्षसूत्रधरः शान्त आदिमध्यांतवर्जितः । पद्मासनस्थो वरदो हिमकुन्देन्दुसन्निभः

അക്ഷസൂത്രം ധരിച്ചു, ശാന്തനായി, ആദി-മധ്യ-അന്തരഹിതനായി; പദ്മാസനസ്ഥനായി, വരദാതാവായി, ഹിമം, കുന്ദം, ചന്ദ്രൻ എന്നിവപോലെ ദീപ്തിമാനായി ഭാസിക്കുന്നു।

Verse 11

मम वामे स्थितो विष्णुर्दक्षिणे च पितामहः । जठरे चतुरो वेदाः हृदये ब्रह्म शाश्वतम्

എന്റെ ഇടത്തുവശത്ത് വിഷ്ണു നിലകൊള്ളുന്നു, വലത്തുവശത്ത് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ്. എന്റെ ജഠരത്തിൽ നാലു വേദങ്ങൾ; എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ശാശ്വത ബ്രഹ്മം വസിക്കുന്നു।

Verse 12

अग्निः सोमश्च सूर्यश्च लोचनेषु व्यवस्थिताः

അഗ്നി, സോമൻ, സൂര്യൻ എന്നിവർ എന്റെ കണ്ണുകളിൽ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 13

एवंविधो महादेवि प्रभासे संव्यवस्थितः । आप्यतत्त्वात्समानीते मा ते भूत्संशयः क्वचित्

ഹേ മഹാദേവീ! ഇപ്രകാരമാണ് ഞാൻ പ്രഭാസത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായിരിക്കുന്നത്. ഈ അവതാരം ആപ്യതത്ത്വം (ജലതത്ത്വം) മുതൽ കൊണ്ടുവന്നതാണ്; അതിനാൽ നിനക്കൊരിക്കലും സംശയം ഉദിക്കരുത്।

Verse 14

एवमुक्ता तदा देवी हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव देवदेवेशं भक्त्या परमया युता

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവി ആനന്ദത്തിൽ ഗദ്ഗദമായ വാണിയോടെ, പരമഭക്തിയോടെ യുക്തയായി, ദേവദേവേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 15

देव्युवाच जय देव महादेव सर्वभावन ईश्वर । नमस्तेऽस्तु सुरेशाय परमेशाय वै नमः

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—ജയം, ഹേ ദേവാ! ഹേ മഹാദേവാ! സർവ്വഭാവങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഈശ്വരാ! സുരേശ്വരനേ, നമസ്കാരം; പരമേശ്വരനേ, നമസ്കാരം।

Verse 16

अनादिसृष्टिकर्त्रे च नमः सर्वगताय च । सर्वस्थाय नमस्तुभ्यं धाम्नां धाम्ने नमोऽस्तु ते

അനാദി സൃഷ്ടികർത്താവേ, നമസ്കാരം; സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം. സർവ്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; ധാമങ്ങളുടെ ധാമമേ, നമോ നമഃ।

Verse 17

षडंताय नमस्तुभ्यं द्वादशान्ताय ते नमः । हंसभेद नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं च मोक्षद

ഷഡന്ത തത്ത്വസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; ദ്വാദശാന്ത പരമസ്ഥാനമേ, നമസ്കാരം. ഹംസഭേദം (ആത്മവിവേകം) നൽകുന്നവനേ, നമസ്കാരം; മോക്ഷദാ, നമസ്കാരം।

Verse 18

इति स्तुतस्तदा देव्या प्रचलच्चन्द्रशेखरः । ततस्तुष्टस्तु भगवानिदं वचनमब्रवीत्

ദേവി ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ചന്ദ്രശേഖരൻ (ശിവൻ) ആനന്ദത്തിൽ ചലിച്ചു; തുടർന്ന് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 19

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञे तुष्टोऽहं व्रियतां वरः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സാധു, സാധു! ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞേ, ഞാൻ പ്രസന്നൻ; ഇഷ്ടമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക।

Verse 20

देव्युवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यदि वाप्यहम् । प्रभास क्षेत्रमाहात्म्यं पुनर्विस्तरतो वद

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശ്വരാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ, ഞാൻ വരത്തിന് അർഹയാണെങ്കിൽ, പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വീണ്ടും വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക।

Verse 21

भूतेश भगवान्विष्णुर्दैत्यानामन्तकाग्रणीः । स कस्माद्द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

ഹേ ഭൂതേശ്വരാ! ദൈത്യനാശത്തിൽ അഗ്രഗണ്യനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു എന്തുകൊണ്ട് ദ്വാരകയെ വിട്ട് പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തെ ആശ്രയിച്ചു?

Verse 22

षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । द्वारकामध्यसंस्थानि कथं न्यक्कृतवान्हरिः

ദ്വാരകയിൽ അറുപതിനായിരം തീർത്ഥങ്ങളും അറുപത് കോടി (കൂടി) സ്ഥാപിതമാണ്—എന്നിട്ടും ഹരി അവയെ ഗൗണമായി കണ്ട് (പ്രഭാസത്തെ) എങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠമാക്കി?

Verse 23

अमरैरावृतां पुण्यां पुण्यकृद्भिर्निषेविताम् । एवं तां द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासं कथमागतः

ദ്വാരക പുണ്യനഗരമാണ്—അമരന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും പുണ്യകർമ്മികൾ സേവിക്കുന്നതും. എങ്കിലും അദ്ദേഹം ആ ദ്വാരകയെ വിട്ട് പ്രഭാസത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ വന്നു?

Verse 24

देवमानुषयोर्नेता द्योभुवोः प्रभवो हरिः । किमर्थं द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासे निधनं गतः

ഹരി ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും നേതാവും ദ്യാവാഭൂമികളുടെ ഉദ്ഭവകാരണമുമാണ്; എങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ദ്വാരകയെ വിട്ട് പ്രഭാസത്തിൽ തന്റെ അന്ത്യം പ്രാപിച്ചു?

Verse 25

यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मानुषाणां मनोमयम् । प्रभासे स कथं कालं चक्रे चक्रभृतां वरः

മനുഷ്യരുടെ മനോമയമായ പ്രവർത്തനചക്രം ഒരുത്തൻ മാത്രം ചലിപ്പിക്കുന്നവൻ—ചക്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ പ്രഭാസത്തിൽ കാലം എങ്ങനെ കഴിച്ചു?

Verse 26

गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वलौकिकम् । स कथं भगवान्विष्णुः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

സകല ലോകത്തെയും സർവ്വസാധാരണമായി കാത്തുരക്ഷിക്കുന്ന ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തെ ആശ്രയിച്ചു എന്നു എങ്ങനെ പറയാം?

Verse 27

योंतकाले जलं पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः । लोकमेकार्णवं चक्रे दृष्ट्या दृष्टेन चात्मना

പ്രളയകാലത്ത് ജലം കുടിച്ച് ജലമയ ദേഹം ധരിച്ചു, തന്റെ ദൃഷ്ടിയാലും പ്രകടമായ ആത്മസ്വരൂപത്താലും ലോകത്തെ ഏക മഹാസമുദ്രമാക്കിയവനെ പ്രഭാസത്തിൽ സാധാരണ വാക്കുകളാൽ എങ്ങനെ പറയാം?

Verse 28

स कथं पञ्चतां प्राप प्रभासे पार्वतीपते । यः पुराणे पुराणात्मा वाराहं वपुरास्थितः

ഹേ പാർവതീപതേ! പുരാണങ്ങളിൽ ‘പുരാണാത്മാവ്’ എന്നു വാഴ്ത്തപ്പെട്ട് വരാഹവപു ധരിച്ചവൻ പ്രഭാസത്തിൽ പഞ്ചഭൂതാവസ്ഥ (ലയ/മരണം) എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?

Verse 29

उद्दधार महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् । स कथं त्यक्तवान्गात्रं प्रभासे पापनाशने

പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും സഹിതം സമസ്ത ഭൂമിയെ ഉയർത്തിയവൻ, പാപനാശകമായ പ്രഭാസത്തിൽ തന്റെ ദേഹം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 30

येन सिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुर्हतः । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

നൃസിംഹരൂപം ധരിച്ചു ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ച ആ ദേവദേവേശ്വരൻ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ എങ്ങനെ ആശ്രയം പ്രാപിക്കും?

Verse 31

सहस्रचरणं देवं सहस्राक्षं महाप्रभम् । सहस्रशिरसं वेदा यमाहुर्वै युगेयुगे

സഹസ്ര പാദങ്ങളും സഹസ്ര നേത്രങ്ങളും ഉള്ള മഹാപ്രഭയായ ആ ദേവനെ—വേദങ്ങൾ യുഗം യുഗമായി ‘സഹസ്രശിരസ്’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 32

तत्याज स कथं देवः प्रभासे स्वं कलेवरम् । नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्

ആരുടെയോ നാഭികമലത്തിൽ നിന്ന് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആലയം ഉദ്ഭവിച്ചുവോ, ആ ദേവൻ പ്രഭാസത്തിൽ തന്റെ ദേഹം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 33

एकार्णवगते लोके तत्पंकजमपंकजम् । येनोद्धृतं क्षणेनैव प्रभासस्थः स किं हरिः

ലോകം ഒരൊറ്റ മഹാസമുദ്രമായി മുങ്ങിയപ്പോൾ, മലിനരഹിതമായ ആ താമരയെ ക്ഷണത്തിൽ ഉയർത്തിയവൻ—ആ ഹരി പ്രഭാസത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ പിന്നെ എന്തു പറയണം?

Verse 34

उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्या मृतोदधेः । यः शेते शाश्वतं योगमास्थाय परवीरहा । स कथं त्यक्तवान्देहं प्रभासे परमेश्वरः

സമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത്, ക്ഷീരസാഗരമായ അമൃതോദധിയിൽ ശാശ്വതയോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി ശയിക്കുന്ന പരവീരഹാ പരമേശ്വരൻ പ്രഭാസത്തിൽ ദേഹം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 35

हव्यादान्यः सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄ नपि । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ഹവ്യഭോക്താക്കളായി ദേവന്മാരെയും കവ്യഭോക്താക്കളായി പിതൃകളെയും നിയമിച്ച ദേവദേവേശൻ എങ്ങനെ പ്രഭാസക്ഷേത്രം ആശ്രയിച്ചു എന്നു പറയാം?

Verse 36

युगानुरूपं यः कृत्वा रूपं लोकहिताय वै । धर्ममुद्धरते देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

ലോകഹിതത്തിനായി യുഗാനുസൃത രൂപം ധരിച്ചു ധർമ്മത്തെ ഉയർത്തുന്ന ദേവൻ എങ്ങനെ ഒരു മാത്രം ക്ഷേത്രത്തിൽ ആശ്രിതനാകുന്നു?

Verse 37

त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पाठकास्त्रयः । त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो देवास्त्रयो गुणाः । सृष्टं येन पुरा देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

മൂന്ന് വർണങ്ങൾ, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ, ത്രൈവಿದ್ಯയും അതിന്റെ മൂന്ന് പാഠകരും, മൂന്ന് കാലങ്ങൾ, മൂന്ന് കർമ്മങ്ങൾ, മൂന്ന് ദേവന്മാർ, മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പുരാതനമായി സൃഷ്ടിച്ച സൃഷ്ടികർത്താവായ ദേവൻ എങ്ങനെ ഒരു മാത്രം ക്ഷേത്രത്തിൽ ആശ്രിതനാകും?

Verse 38

या गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मिणाम् । चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

ധർമ്മയുക്തർക്കു അവൻ പരമഗതി, പാപകർമ്മികൾക്കു അവൻ അഗതി; ചാതുർവർണ്യത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും അവൻ, അതിന്റെ രക്ഷകനും അവൻ തന്നെ.

Verse 39

चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंस्थितः । कस्मात्स द्वारकां हित्वा प्रभासे पंचतां गतः

ചാതുർവിദ്യയെ അറിയുകയും ചാതുരാശ്രമധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുകയും ചെയ്തവൻ, ദ്വാരക വിട്ട് പ്രഭാസത്തിൽ ‘പഞ്ചത്വം’ എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?

Verse 40

दिगंतरं नभोभूमिरापो वायुर्विभावसुः । चंद्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशः क्षणदातनुः

അവൻ തന്നെയാണ് ദിഗന്തങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി, ആകാശവും ഭൂമിയും; അവൻ തന്നെയാണ് ജലം, വായു, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി. ചന്ദ്ര–സൂര്യദ്വയത്തിന്റെ ജ്യോതിയും അവൻ തന്നെ; യുഗേശ്വരൻ അവൻ—ക്ഷണമാത്രം അളക്കുന്ന കാലം തന്നെയാണ് അവന്റെ ദേഹം.

Verse 41

यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः । यः परं परतः प्रोक्तः परं यः परमात्मवान्

‘പരമ ജ്യോതി’യായി ശ്രുതിയിൽ കേൾക്കപ്പെടുന്നവൻ, ‘പരമ തപസ്’ എന്നായും ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നവൻ. പരാത്പരൻ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടവൻ; പരമാത്മസ്വഭാവസമ്പന്നനായ പരമൻ അവൻ തന്നെ.

Verse 42

आदित्यादिश्च यो दिव्यो यश्च दैत्यांतको विभुः । स कथं देवकीसूनुः प्रभासे सिद्धिमीयिवान्

ആദിത്യനെപ്പോലെ അഗ്രഗണ്യനായ ദിവ്യൻ, ദൈത്യാന്തകനായ വിഭു—അവൻ തന്നെയെങ്ങനെ ദേവകീസൂനുവായി പ്രഭാസത്തിൽ ‘സിദ്ധി’ പ്രാപിച്ചു?

Verse 43

युगांते चांतको यश्च यश्च लोकांतकांतकः । सेतुर्यो लोकसत्तानां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्

യുഗാന്തത്തിൽ അന്തകനായവൻ, ലോകാന്തകനെയും അന്തകനാക്കുന്നവൻ. ലോകസത്തകൾക്കു സേതുവായവൻ, ശുദ്ധീകരണകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവർക്കു സ്വയം പവിത്രതയായവൻ.

Verse 44

वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् । सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतोऽग्निवर्त्मनाम्

വേദവിദ്വാന്മാരിലും പരമ വേത്തയായവൻ, പ്രഭവാത്മാക്കളുടേയും പ്രഭുവായവൻ. ഭूतജാലങ്ങൾക്ക് അവൻ സോമസ്വരൂപനാകുന്നു; അഗ്നിവർത്ത്മം അനുസരിക്കുന്നവർക്കു അഗ്നിസ്വരൂപനാകുന്നു.

Verse 45

मनुष्याणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् । विनयो नयभूतानां तेजस्तेजस्विनामपि

മനുഷ്യരിൽ അവൻ തന്നെ മനസ്സാകുന്നു; തപസ്വികളിൽ അവൻ തന്നെ തപസ്സാകുന്നു. നയമുള്ളവരിൽ അവൻ തന്നെ വിനയം; തേജസ്വികളിലും അവൻ തന്നെ തേജസ്.

Verse 46

विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि । स कथं द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

എല്ലാ ദേഹധാരികളുടെയും രൂപങ്ങൾക്ക് ആദിരൂപവും, ഗതി നേടിയവർക്കും പരമഗതിയുമായവൻ—അവൻ ദ്വാരകയെ വിട്ട് പ്രഭാസക്ഷേത്രം എങ്ങനെ ആശ്രയിക്കും?

Verse 47

आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः । देवा हुताशनप्राणाः प्राणोऽग्नेर्मधुसूदनः । सकथं पद्मजप्राणः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വായു ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; വായുവിന്റെ പ്രാണം അഗ്നി. ദേവന്മാർ അഗ്നിയാൽ ജീവിക്കുന്നു; അഗ്നിയുടെ പ്രാണം മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) തന്നേ. അങ്ങനെ, പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാ)ന്റെ പ്രാണനായ അവൻ പ്രഭാസക്ഷേത്രം എങ്ങനെ ആശ്രയിക്കും?

Verse 48

सूत उवाच । इति प्रोक्तस्तदा देव्या शंकरो लोकशंकरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं पार्वतीं द्विजसत्तमाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലോകങ്ങൾക്ക് മംഗളം വരുത്തുന്ന ശങ്കരൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പാർവതിയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരേ.

Verse 49

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । रहस्यं सर्वपापघ्नं देवानामपि दुर्ल्लभम्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി, കേൾക്കുക; പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹിമ ഞാൻ വിശദമായി പ്രസ്താവിക്കും. ഇത് സർവ്വപാപനാശകമായ രഹസ്യം; ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം.

Verse 50

देवि क्षेत्राण्यनेकानि पृथिव्यां संति भामिनि । तीर्थानि कोटिसंख्यानि प्रभावस्तेषु संख्यया

ഹേ ദേവി, ഹേ ഭാമിനി! ഭൂമിയിൽ അനേകം പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്; തീർത്ഥങ്ങൾ കോടിസംഖ്യയിൽ—ഓരോന്നിനും അതതു അളവിൽ ആത്മീയ പ്രഭാവമുണ്ട്।

Verse 51

असंख्येय प्रभावं हि प्रभासं परिकीर्तितम् । ब्रह्मतत्त्वं विष्णुतत्त्वं रौद्रतत्त्वं तथैव च

പ്രഭാസത്തിന്റെ പ്രഭാവം വാസ്തവത്തിൽ അപരിമിതമെന്ന് കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു; കാരണം അവിടെ ബ്രഹ്മതത്ത്വം, വിഷ്ണുതത്ത്വം, കൂടാതെ രൗദ്രതത്ത്വവും സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 52

तत्र भूयः समायोगो दुर्ल्लभोऽन्येषु पार्वति । प्रभासे देवदेवेशि तत्त्वानां त्रितयं स्थितम्

ഹേ പാർവതി! ഇത്തരത്തിലുള്ള സമ്പൂർണ്ണ സംഗമം മറ്റിടങ്ങളിൽ ദുർലഭം. ഹേ ദേവദേവേശി! പ്രഭാസത്തിൽ ഈ തത്ത്വങ്ങളുടെ ത്രയം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 53

चतुर्विंशतितत्त्वैश्च ब्रह्मा लोकपितामहः । बालरूपी च नाम्नां च तत्र स्थाने स्थितः स्वयम्

അവിടെ ചതുര്വിംശതി തത്ത്വങ്ങളോടുകൂടെ ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാ സ്വയം ആ സ്ഥാനത്ത് വസിക്കുന്നു; ബാലരൂപം ധരിച്ചു പ്രസിദ്ധ നാമങ്ങളാൽ കീര്ത്തിമാനാകുന്നു।

Verse 54

पंचविशतितत्त्वानाम धिपो देवताग्रणीः । तस्मिन्स्थाने स्थितः साक्षाद्दैत्यानामंतकः शुभे

ഹേ ശുഭേ! പഞ്ചവിംശതി തത്ത്വങ്ങളുടെ അധിപൻ, ദേവതകളിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, ദൈത്യാന്തകൻ—ആ പ്രഭു സാക്ഷാൽ അതേ സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിതനാണ്।

Verse 55

अहं देवि त्वया सार्द्धं षट्त्रिंशत्तत्त्वसंयुतः । निवसामि महाभागे प्रभासे पापनाशने

ഹേ ദേവി! ഞാൻ സ്വയം നിനക്കൊപ്പം ഷട്ത്രിംശത് തത്ത്വസമന്വിതനായി, പാപനാശകമായ പ്രഭാസത്തിൽ, ഹേ മഹാഭാഗേ, വസിക്കുന്നു.

Verse 56

एवं तत्त्वमयं क्षेत्रं सर्वतीर्थमयं शुभम् । प्रभासमेव जानीहि मा कार्षीः संशयं क्वचित्

ഇങ്ങനെ ഈ ക്ഷേത്രം തത്ത്വമയവും ശുഭവും സർവതീർത്ഥമയവും ആകുന്നു. ഇതിനെ നിശ്ചയമായി പ്രഭാസം തന്നെയെന്ന് അറിയുക; ഒരിക്കലും സംശയം വരുത്തരുത്.

Verse 57

अपि कीटपतंगा ये म्रियंते तत्र ये नराः । तेऽपि यांति परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

അവിടെ മരിക്കുന്ന കീടപതംഗങ്ങളും അവിടെ മരണമടയുന്ന മനുഷ്യരും പോലും പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ വിചാരം വേണ്ട.

Verse 58

स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रभासे तु मृता देवि शिवलोकं व्रजंति ते

ഹേ ദേവി! സ്ത്രീകളും മ്ലേച്ഛരും ശൂദ്രരും, കൂടാതെ മൃഗങ്ങൾ—പക്ഷികളും വന്യമൃഗങ്ങളും—പ്രഭാസത്തിൽ മരിച്ചാൽ അവർ ശിവലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 59

कामक्रोधेन ये बद्धा लोभेन च वशीकृताः । अज्ञानतिमिराक्रांता मायातत्त्वे च संस्थिताः

കാമക്രോധങ്ങളിൽ ബന്ധിതരായി, ലോഭത്തിന് വശപ്പെട്ടവരായി, അജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്ധകാരത്തിൽ ആക്രാന്തരായി, മായാതത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ—

Verse 60

कालपाशेन ये बद्धास्तृष्णाजालेन मोहिताः । अधर्मनिरता ये च ये च तिष्ठंति पापिनः

കാലപാശത്താൽ ബന്ധിതരായി, തൃഷ്ണാജാലത്തിൽ മോഹിതരായി, അധർമ്മത്തിൽ നിരതരായി, പാപത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നവർ—

Verse 61

ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च ये चान्ये गुरुतल्पगाः । महापातकिनश्चापि ते यान्ति परमां गतिम्

ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കൾ, കൃതഘ്നർ, ഗുരുശയ്യ ലംഘിക്കുന്നവർ—ഇത്തരം മഹാപാതകികളും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 62

मातृहंता नरो यस्तु पितृहंता तथैव च । ते सर्वे मुक्तिमायांति किं पुनः शुभकारिणः

മാതൃഹന്തകനായ നരനും, പിതൃഹന്തകനായവനും—അവർ എല്ലാവരും മോക്ഷത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; പിന്നെ ശുഭകർമ്മം ചെയ്യുന്നവരെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം!