Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 32

Devanagari script

तत्याज स कथं देवः प्रभासे स्वं कलेवरम् । नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्

Transliteration

tatyāja sa kathaṃ devaḥ prabhāse svaṃ kalevaram | nābhyaraṇyāṃ samudbhūtaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham

Translation

ആരുടെയോ നാഭികമലത്തിൽ നിന്ന് പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആലയം ഉദ്ഭവിച്ചുവോ, ആ ദേവൻ പ്രഭാസത്തിൽ തന്റെ ദേഹം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Word by Word

• तत्याज: abandoned
• तत्याज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-क्रियाविशेषण

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रभासे: in Prabhāsa
• प्रभासे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्वम्: his own
• स्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलेवरम्)

• कलेवरम्: body
• कलेवरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलेवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नाभि-अरण्याम्: in the navel-forest
• नाभि-अरण्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नाभि + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नाभेः अरण्यम्)

• समुद्भूतम्: arisen, sprung forth
• समुद्भूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + उद् + भू (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (गृहम्)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• पैतामहम्: belonging to the Grandfather (Brahmā)
• पैतामहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्धित-निर्मित विशेषण (पितामहसम्बन्धि) विशेषणम् (गृहम्)

• गृहम्: house, abode
• गृहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unspecified (same inquiry voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (implied)

Visual Art Cues

Scene: A double-vision tableau: above, Viṣṇu’s navel-lotus blooming with Brahmā seated; below, the Prabhāsa seashore at dusk with a solemn, luminous atmosphere suggesting the Lord’s ‘casting off’ as a transcendental event rather than death.

Characters & Entities

• Brahmā (pitāmaha)
• Hari/Viṣṇu (implied)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord is the cosmic source of Brahmā; therefore any ‘abandoning of the body’ is a sacred mystery used to exalt Prabhāsa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is theological-poetic.