Adhyaya 166

Verse 1

देव्युवाच । प्रभासे संस्थिता या तु सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । तस्याश्चरित्रं मे ब्रूहि देवदेव जगत्पते

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ ജഗത്പതേ! പ്രഭാസത്തിൽ വസിക്കുന്ന ബ്രഹ്മപ്രിയയായ സാവിത്രിയുടെ അത്ഭുതചരിതം എനിക്കു പറയണമേ।

Verse 2

व्रतमाहात्म्यसंयुक्तमितिहाससमन्वितम् । पाति व्रत्यकरं स्त्रीणां महाभाग्यं महोदयम्

വ്രതമാഹാത്മ്യത്തോടു ചേർന്നും പുണ്യഇതിഹാസം സമന്വിതവുമായ ഈ ആഖ്യാനം വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സ്ത്രീകളെ കാത്തുരക്ഷിച്ച് മഹാഭാഗ്യവും മഹോന്നതിയും നൽകുന്നു।

Verse 3

ईश्वर उवाच । कथयामि महादेवि सावित्र्याश्चरितं महत् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः स्थल स्थाने महेश्वरि । यथा चीर्णं व्रतकरं सावित्र्या राजकन्यया

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവീ! സാവിത്രിയുടെ മഹത്തായ അത്ഭുതചരിതം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു। ഹേ മഹേശ്വരീ! പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെ ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് രാജകുമാരി സാവിത്രി വിധിപൂർവ്വം വ്രതം എങ്ങനെ അനുഷ്ഠിച്ചുവെന്നത്।

Verse 4

आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः । पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम पौरजानपद प्रियः

മദ്രദേശത്ത് അശ്വപതി എന്ന ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതനും പട്ടണ-ഗ്രാമജനങ്ങൾക്ക് പ്രിയനുമായിരുന്നു।

Verse 5

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः । यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः

ആ രാജാവ് ക്ഷമാശീലനും സന്താനരഹിതനും സത്യവാദിയും ജിതേന്ദ്രിയനും ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം പ്രഭാസക്ഷേത്രയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു; വിധിപൂർവ്വം യാത്ര ചെയ്ത് ‘സാവിത്രീസ്ഥലം’ എന്ന പുണ്യസ്ഥാനത്തെത്തി।

Verse 6

स सभार्यो व्रतमिदं तत्र चक्रे नृपः स्वयम् । सावित्रीति प्रसिद्धं यत्सर्वकामफलप्रदम्

അവിടെ രാജാവ് തന്റെ രാജ്ഞിയോടുകൂടെ സ്വയം ‘സാവിത്രീവ്രതം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ, എല്ലാ ശുഭകാമനകളുടെയും ഫലം നൽകുന്ന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 7

तस्य तुष्टाऽभवद्देवि सावित्री ब्रह्मणः प्रिया । भूर्भुवःस्वरितीत्येषा साक्षान्मूर्तिमती स्थिता

ഹേ ദേവീ! ബ്രഹ്മന്റെ പ്രിയയായ സാവിത്രി അവനിൽ പ്രസന്നയായി; ‘ഭൂർഭുവഃ സ്വഃ’ എന്ന ഉച്ചാരണശക്തി സാക്ഷാൽ മൂർത്തിമതിയായി അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 8

कमंडलुधरा देवी जगामादर्शनं पुनः । कालेन वहुना जाता दुहिता देवरूपिणी

കമണ്ഡലു ധരിച്ച ദേവി വീണ്ടും ദർശനാതീതയായി; ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞ് ദൈവസൗന്ദര്യത്തോടെ ദീപ്തമായ ഒരു പുത്രി ജനിച്ചു।

Verse 9

सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्याः पूजया तथा । सावित्रीत्येव नामाऽस्याश्चक्रे विप्राज्ञया नृपः

പ്രസന്നയായ സാവിത്രി നൽകിയതും സാവിത്രീപൂജയാൽ ലഭിച്ചതുമായ ആ പുത്രിക്ക് ബ്രാഹ്മണരുടെ നിർദേശപ്രകാരം രാജാവ് ‘സാവിത്രി’ എന്ന പേരുതന്നെ നൽകി।

Verse 10

सा विग्राहवतीव श्रीः प्रावर्धत नृपात्मजा । सावित्री सुकुमारांगी यौवनस्था बभूव ह

ആ രാജകുമാരി സാവിത്രി സാക്ഷാൽ ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യുടെ വിഗ്രഹംപോലെ വളർന്നു; സുകുമാരാംഗിയായ അവൾ യൗവനാവസ്ഥയിൽ എത്തി।

Verse 11

या सुमध्या पृथुश्रोणी प्रतिमा काञ्चनी यथा । प्राप्तेयं देवकन्या वा दृष्ट्वा तां मेनिरे जनाः

അവൾ സുമധ്യയും വിശാലശ്രോണിയുമായിരുന്നു; സ്വർണ്ണപ്രതിമപോലെ ദീപ്തിയായി. അവളെ കണ്ട ജനങ്ങൾ—“ഇവിടെ ഒരു ദേവകന്യ വന്നോ?” എന്നു വിചാരിച്ചു.

Verse 12

सा तु पद्मा विशालाक्षी प्रज्वलतीव तेजसा । चचार सा च सावित्री व्रतं यद्भृगुणोदितम्

ആ പദ്മസദൃശമായ വിശാലാക്ഷി കന്യ, അന്തർതേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൃഗു ഉപദേശിച്ചവിധം സാവിത്രീവ്രതം ആചരിച്ചു.

Verse 13

अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य च । हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयेद्वरवर्णिनी

പിന്നീട് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, ശിരസ്സ്നാനം ഉൾപ്പെടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ദേവതയെ സമീപിച്ചു. വിധിപ്രകാരം അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, ആ ശ്രേഷ്ഠ കന്യ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ മന്ത്രപാരായണം ചെയ്യിച്ചു.

Verse 14

तेभ्यः सुमनसः शेषां प्रतिगृह्य नृपात्मजा । सखीपरिवृताऽभ्येत्य देवी श्रीवत्सरूपिणी

അവരിൽ നിന്ന് ശേഷിച്ച പുഷ്പപ്രസാദം സ്വീകരിച്ച്, രാജകുമാരി സഖിമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി മടങ്ങി വന്നു—ശ്രീവത്സചിഹ്നധാരിണിയായ ദേവിയെപ്പോലെ ദീപ്തയായി.

Verse 15

साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषां पूर्वं निवेद्य च । कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता

അവൾ പിതാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമം ചെയ്ത്, ആദ്യം ശേഷിച്ച അർപ്പണം നിവേദിച്ചു. പിന്നെ കരംകൂപ്പി, ആ ശ്രേഷ്ഠ കന്യ രാജാവിന്റെ പാർശ്വത്ത് നിന്നു.

Verse 16

तां दृष्ट्वा यौवनप्राप्तां स्वां सुतां देवरूपिणीम् । उवाच राजा संमन्त्र्य पुत्र्यर्थं सह मन्त्रिभिः

ദേവീസദൃശമായ ദീപ്തിയോടെ യൗവനം പ്രാപിച്ച തന്റെ പുത്രിയെ കണ്ട രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടു കൂടെ ആലോചിച്ചു, പിന്നെ പുത്രിയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 17

पुत्रि प्रदानकालस्ते न हि कश्चिद्वृणोति माम् । विचारयन्न पश्यामि वरं तुल्यमिहात्मनः

‘മകളേ, നിന്റെ കന്യാദാനകാലം എത്തിയിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഇവിടെ ആരും എന്നെ (ബന്ധത്തിനായി) തേടുന്നില്ല. ആലോചിച്ചാലും എനിക്കു തുല്യനായ വരനെ കാണുന്നില്ല।’

Verse 18

देवादीनां यथा वाच्यो न भवेयं तथा कुरु । पठ्यमानं मया पुत्रि धर्मशास्त्रेषु च श्रुतम्

‘ദേവന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും മുമ്പിൽ എന്റെ പേരിൽ നിന്ദാവചനം ഉയരാതിരിക്കുവാൻ നീ അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്ക. മകളേ, ഇത് ഞാൻ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ വായിച്ചതും കേട്ടതുമാണ്।’

Verse 19

पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता । ब्रह्महत्या पितुस्तस्य सा कन्या वृषली स्मृता

‘പിതൃഗൃഹത്തിൽ തന്നെയിരിക്കെ, വിവാഹസംസ്കാരം നടക്കുന്നതിന് മുമ്പേ റജസ് (മാസികധർമ്മം) കാണുന്ന കന്യയാൽ ആ പിതാവിന് ബ്രഹ്മഹത്യാസമമായ ദോഷമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ആ കന്യ “വൃഷലി” എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।’

Verse 20

अतोऽर्थं प्रेषयामि त्वां कुरु पुत्रि स्वयंवरम् । वृद्धैरमात्यैः सहिता शीघ्रं गच्छावधारय

‘അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ അയക്കുന്നു—മകളേ, സ്വയംവരം നടത്തുക. വയോധികരും വിശ്വസ്തരുമായ അമാത്യരോടൊപ്പം വേഗം പോകുക; ദൃഢനിശ്ചയം കൈകൊള്ളുക।’

Verse 21

एवमस्त्विति सावित्री प्रोच्य तस्माद्विनिर्ययौ । तपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम सा

സാവിത്രി “ഏവമസ്തു (തഥാസ്തു)” എന്നു പറഞ്ഞു അവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു. അവൾ രാജർഷിമാരുടെ മനോഹര തപോവനങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 22

मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमाणि च

അവിടെയുള്ള മാന്യരായ വൃദ്ധന്മാരുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്ത്, പിന്നെ അവൾ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളും സന്ദർശിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 23

आजगाम पुनर्वेश्म सावित्री सह मंत्रिभिः । तत्रापश्यत देवर्षिं नारदं पुरतः शुचिम्

പിന്നീട് സാവിത്രി പരിചാരകരോടൊപ്പം തന്റെ വസതിയിലേക്കു മടങ്ങി വന്നു. അവിടെ അവൾ മുന്നിൽ ശുദ്ധനും ദീപ്തിമാനുമായ ദേവർഷി നാരദനെ കണ്ടു.

Verse 24

आसीनमासने विप्रं प्रणम्य स्मितभाषिणी । कथयामास तत्कार्यं येनारण्यं गता च सा

ആസനത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണനെ വന്ദിച്ച്, അവൾ മന്ദഹാസത്തോടെ മൃദുവായി സംസാരിച്ചു കൊണ്ട് താൻ വനത്തിലേക്കു പോയ കാര്യം വിശദീകരിച്ചു.

Verse 25

सावित्र्युवाच । आसीच्छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः । द्युमत्सेन इति ख्यातो दैवादन्धो वभूव सः

സാവിത്രി പറഞ്ഞു—ശാൽവരിൽ ധർമ്മാത്മാവായ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ, ഭൂമിപതി രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ‘ദ്യുമത്സേനൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ അവൻ ദൈവവശാൽ അന്ധനായി.

Verse 26

आर्यस्य बालपुत्रस्य द्युमत्सेनस्य रुक्मिणा । सामन्तेन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा

ആര്യനായ ദ്യുമത്സേനന് ചെറുപ്പക്കാരനായ പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, മുൻവൈരിയായ സാമന്തൻ രുക്മി ഈ ദൗർബല്യം മുതലെടുത്തു രാജ്യം കവർന്നു।

Verse 27

स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम्

ചെറുകുഞ്ഞുള്ള ഭാര്യയോടുകൂടെ അവൻ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 28

स तस्य च वने वृद्धः पुत्रः परमधार्मिकः । सत्यवागनुरूपो मे भर्तेति मनसेप्सितः

ആ വനത്തിൽ അവന്റെ പുത്രൻ വളർന്നു—പരമധാർമ്മികൻ, സത്യവാകൻ; എന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിച്ച, എനിക്കു യോജ്യനായ ഭർത്താവ് അവൻ തന്നെയായിരുന്നു।

Verse 29

नारद उवाच । अहो बत महत्कष्टं सावित्र्या नृपते कृतम् । बालस्वभावादनया गुणवान्सत्यवाग्वृतः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, അയ്യോ! സാവിത്രി മഹത്തായ കഷ്ടം വരുത്തി; യൗവനസ്വഭാവം മൂലം അവൾ ഗുണവാനും സത്യനിഷ്ഠനുമായ പുരുഷനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു।

Verse 30

सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते । सत्यं वदेति मुनिभिः सत्यवान्नाम वै कृतम्

അവന്റെ പിതാവ് സത്യം പറയുന്നു, മാതാവും സത്യം തന്നെ ഉച്ചരിക്കുന്നു; ‘ഇവൻ സത്യം പറയുന്നു’ എന്നു മുനിമാർ പറഞ്ഞതിനാൽ അവന് ‘സത്യവാൻ’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു।

Verse 31

नित्यं चाश्वाः प्रियास्तस्य करोत्यश्वाश्च मृन्मयान् । चित्रेऽपि च लिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते

കുതിരകൾ അവനു നിത്യവും പ്രിയം; അവൻ മണ്ണുകൊണ്ടും കുതിരകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, ചിത്രങ്ങളിലും കുതിരകൾ വരയ്ക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘ചിത്രാശ്വൻ’—ചിത്രിതകുതിരകളുള്ളവൻ—എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 32

सत्यवान्रंतिदेवस्य शिष्यो दानगुणैः समः । ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा

സത്യവാൻ രന്തിദേവന്റെ ശിഷ്യൻ; ദാനഗുണങ്ങളിൽ അവനോടു സമൻ. അവൻ ബ്രാഹ്മണഭക്തനും സത്യവാദിയും—ഉശീനരപുത്രൻ ശിബിയെപ്പോലെ।

Verse 33

ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः । रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली

അവൻ യയാതിയെപ്പോലെ ഉദാരൻ, സോമനെപ്പോലെ മനോഹരദർശനൻ. രൂപത്തിൽ അശ്വിനീകുമാരന്മാർക്കു തുല്യൻ; ദ്യുമത്സേനന്റെ ബലവാൻ പുത്രൻ।

Verse 34

एको दोषोऽस्ति नान्यश्च सोऽद्यप्रभृति सत्यवान् । संवत्सरेण क्षीणायुर्देहत्यागं करिष्यति

ഒരേയൊരു ദോഷം മാത്രമുണ്ട്, മറ്റൊന്നുമില്ല: ഇന്നുമുതൽ സത്യവാന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുന്നു. ഒരു വർഷത്തിനകം അവൻ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യും।

Verse 35

नारदस्य वचः श्रुत्वा दुहिता प्राह पार्थिवम्

നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, പുത്രി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 36

सावित्र्युवाच । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति ब्राह्मणाः । सकृत्कन्या प्रदीयेत त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

സാവിത്രി പറഞ്ഞു—രാജാക്കന്മാർ പ്രതിജ്ഞാവചനം ഒരിക്കൽ മാത്രമേ പറയൂ; ബ്രാഹ്മണരും ഒരിക്കൽ മാത്രമേ വാക്ക് നൽകൂ; കന്യാദാനവും ഒരിക്കൽ മാത്രമേ നടക്കൂ—ഈ മൂന്നു ‘ഒരിക്കൽ മാത്രം’ ആകുന്നു.

Verse 37

दीर्घायुरथवाल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा । सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्

അവൻ ദീർഘായുസ്സുള്ളവനായാലും അല്പായുസ്സുള്ളവനായാലും, ഗുണവാനായാലും ഗുണരഹിതനായാലും—ഞാൻ ഒരിക്കൽ അവനെ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; രണ്ടാമനെ ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയില്ല.

Verse 38

मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाऽभिधीयते । क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं हि मनस्ततः

ആദ്യം മനസ്സിൽ ദൃഢനിശ്ചയം ഉണ്ടാകുന്നു; പിന്നെ അത് വാക്കായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; തുടർന്ന് കർമമായി നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു—അതുകൊണ്ട് മനസ്സാണ് യഥാർത്ഥ പ്രമാണം.

Verse 39

नारद उवाच । यद्येतदिष्टं भवतः शीघ्रमेव विधीयताम् । अविघ्नेन तु सावित्र्याः प्रदानं दुहितुस्तव

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഇത് നിങ്ങള്ക്ക് ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ ഉടൻ തന്നെ ക്രമീകരിക്കട്ടെ; നിങ്ങളുടെ പുത്രി സാവിത്രിയുടെ കന്യാദാനം വിഘ്നമില്ലാതെ പൂർത്തിയാകട്ടെ.

Verse 40

एवमुक्त्वा समुत्पत्य नारूदस्त्रिदिवं गतः । राजा च दुहितुः सर्वं वैवाहिकमथाकरोत् । शुभे मुहूर्ते पार्श्वस्थैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് നാരദൻ എഴുന്നേറ്റ് ത്രിദിവത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് രാജാവ് തന്റെ പുത്രിക്കായി എല്ലാ വിവാഹക്രമങ്ങളും ഒരുക്കി—ശുഭ മുഹൂർത്തത്തിൽ, സമീപത്ത് വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണർ സന്നിഹിതരായിരിക്കെ.

Verse 41

सावित्र्यपि च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्तितम् । मुमुदेऽतीव तन्वंगी स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत्

സാവിത്രിയും ഹൃദയം ആഗ്രഹിച്ച ഭർത്താവിനെ ലഭിച്ച്, സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗിയായ അവൾ, പുണ്യവാൻ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചതുപോലെ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു।

Verse 42

एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम् । कालस्तु पश्यतां किञ्चिदतिचक्राम पार्वति

ഇങ്ങനെ ആ ആശ്രമത്തിൽ ആ സദ്ജനങ്ങൾ വസിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ കണ്ണുമുന്നിൽ തന്നെ അല്പം സമയം കടന്നുപോയി, ഹേ പാർവതി।

Verse 43

सावित्र्यास्तु तदा नार्यास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम् । नारदेन यदुक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते

എന്നാൽ ആ സമയത്ത് സദ്ഗുണവതിയായ സാവിത്രി പകലും രാത്രിയും അചഞ്ചലമായി നിന്നു; നാരദൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ അവളുടെ മനസ്സിൽ നിരന്തരം നിലകൊണ്ടു।

Verse 44

ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन । प्राप्तः कालोऽथ मर्तव्यो यत्र सत्यव्रतो नृपः

പിന്നീട് പല ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഒരിക്കൽ ആ നിശ്ചിത സമയം എത്തി—അപ്പോൾ രാജാവ് സത്യവ്രതൻ മരിക്കേണ്ടതായിരുന്നു।

Verse 45

ज्येष्ठमासे सिते पक्षे द्वादश्यां रजनीमुखे । गणयंत्याश्च सावित्र्या नारदोक्तं वचो हृदि

ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശി സന്ധ്യാസമയത്ത്, സാവിത്രി സമയം എണ്ണിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, നാരദൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിലനിന്നു।

Verse 46

चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिंत्य भामिनी । व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽश्रमे

“നാലാം ദിവസം അവൻ മരിക്കണം” എന്നു ചിന്തിച്ച് ആ സതീമതി ത്രിരാത്രവ്രതം നിശ്ചയിച്ചു; ആശ്രമത്തിൽ പകലും രാത്രിയും പാർത്തു।

Verse 47

ततस्त्रिरात्रं न्यवसत्स्नात्वा संतर्प्य देवताम् । श्वश्रूश्वशुरयोः पादौ ववंदे चारुहासिनी

പിന്നീട് അവൾ ത്രിരാത്രവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവതയെ വിധിപൂർവ്വം തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, മധുരഹാസിനിയായി ശ്വശ്രൂ-ശ്വശുരന്മാരുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്തു।

Verse 48

अथ प्रतस्थे परशुं गृहीत्वा सत्यवान्वनम् । सावित्र्यपि च भर्तारं गच्छंतं पृष्ठतोऽन्वयात्

അപ്പോൾ സത്യവാൻ കോടാലി കൈയിൽ എടുത്ത് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; സാവിത്രിയും പോകുന്ന ഭർത്താവിനെ പിന്നിൽ നിന്നു പിന്തുടർന്നു।

Verse 49

ततो गृहीत्वा तरसा फलपुष्पसमित्कुशान् । अथ शुष्काणि चादाय काष्ठभारमकल्पयत्

പിന്നീട് അവൻ വേഗത്തിൽ ഫലങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും സമിത്തും കുശയും ശേഖരിച്ചു; ഉണങ്ങിയ വിറകുകളും എടുത്ത് വിറകുഭാരം ഒരുക്കി।

Verse 50

अथ पाटयतः काष्ठं जाता शिरसि वेदना । काष्ठभारं क्षणात्त्यक्त्वा वटशाखावलंबितः

പിന്നീട് വിറക് പിളർക്കുമ്പോൾ അവന്റെ തലയിൽ വേദന ഉയർന്നു. ഉടൻ വിറകുഭാരം ഉപേക്ഷിച്ച് ആൽമരത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ ആശ്രയിച്ചു നിന്നു।

Verse 51

सावित्रीं प्राह शिरसो वेदना मां प्रबाधते । तवोत्संगे क्षणं तावत्स्वप्तुमिच्छामि सुन्दरि

അവൻ സാവിത്രിയോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ തലവേദന എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ സുന്ദരി, നിന്റെ മടിയിൽ ക്ഷണമാത്രം ഉറങ്ങാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 52

विश्रमस्व महाबाहो सावित्री प्राह दुःखिता । पश्चादपि गमिष्यामि ह्याश्रमं श्रमनाशनम्

ദുഃഖിതയായ സാവിത്രി പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാബാഹോ, കുറച്ചുനേരം വിശ്രമിക്കൂ. പിന്നെ ഞാൻ ക്ഷീണം അകറ്റുന്ന ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാം.”

Verse 53

यावदुत्संगगं कृत्वा शिरोस्य तु महीतले । तावद्ददर्श सावित्री पुरुषं कृष्णपिंगलम्

അവന്റെ തല ഭൂമിയിൽ തന്റെ മടിയിൽ വെച്ച ഉടനെ, സാവിത്രി കൃഷ്ണ-പിംഗള വർണ്ണമുള്ള ഒരു പുരുഷനെ ദർശിച്ചു.

Verse 54

किरीटिनं पीतवस्त्रं साक्षात्सूर्यमिवोदितम् । तमुवाचाथ सावित्री प्रणम्य मधुराक्षरम्

കിരീടധാരിയും പീതവസ്ത്രധാരിയും, ഉദിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനുമായ അവനെ വണങ്ങി സാവിത്രി മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 55

कस्त्वं देवोऽथवा दैत्यो यो मां धर्षितुमागतः । न चाहं केनचिच्छक्या स्वधर्माद्देव रोधितुम्

“നീ ആരാണ്—ദേവനോ ദൈത്യനോ—എന്നെ ധർഷിക്കാൻ വന്നത്? ഹേ ദേവാ, എന്റെ സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ആരും തടയാൻ കഴിയില്ല.”

Verse 56

विद्धि मां पुरुषश्रेष्ठ दीप्तामग्निशिखामिव

ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! എന്നെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ അറിയുക.

Verse 57

यम उवाच । यमः संयमनश्चास्मि सर्वलोकभयंकरः

യമൻ പറഞ്ഞു - ഞാൻ യമനാണ്, നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരനുമാണ്.

Verse 58

क्षीणायुरेष ते भर्ता संनिधौ ते पतिव्रते । न शक्यः किंकरैर्नेतुमतोऽहं स्वयमागतः

ഹേ പതിവ്രതേ! നിന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ആയുസ്സ് അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ എന്റെ കിങ്കരന്മാർക്ക് ഇദ്ദേഹത്തെ കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയില്ല, അതിനാൽ ഞാൻ തന്നെ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 59

एवमुक्त्वा सत्यव्रतशरीरात्पाशसंयुतः । अंगुष्ठमात्रं पुरुषं निचकर्ष यमो बलात्

ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, പാശധാരിയായ യമൻ സത്യവ്രതന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് തള്ളവിരലോളം വലിപ്പമുള്ള പുരുഷനെ ബലമായി പുറത്തെടുത്തു.

Verse 60

अथ प्रयातुमारेभे पंथानं पितृसेवितम् । सावित्र्यपि वरारोहा पृष्ठतोऽनुजगाम ह

പിന്നീട് അദ്ദേഹം പിതൃക്കൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന പാതയിലൂടെ യാത്ര തിരിച്ചു. സാവിത്രിയും അദ്ദേഹത്തിന് പിന്നാലെ പോയി.

Verse 61

पतिव्रतत्वाच्चाश्रांता तामुवाच यमस्तथा । निवर्त गच्छ सावित्रि मुहूर्तं त्वमिहागता

പതിവ്രതധർമ്മബലത്താൽ അവൾ ക്ഷീണിച്ചില്ല; അപ്പോൾ യമൻ അവളോട്— “സാവിത്രീ, മടങ്ങിപ്പോ; നീ ഇവിടെ വന്നത് അല്പസമയം മാത്രമാണ്” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 62

एष मार्गो विशालाक्षि न केनाप्यनुगम्यते

ഹേ വിശാലനയനേ, ഈ മാർഗം ആരും എളുപ്പത്തിൽ പിന്തുടരാൻ കഴിയുന്നതല്ല.

Verse 63

सावित्र्युवाच । न श्रमो न च मे ग्लानिः कदाचिदपि जायते । भर्तारमनुगच्छन्त्या विशिष्टस्य च संनिधौ

സാവിത്രി പറഞ്ഞു— എനിക്ക് ഒരിക്കലും ക്ഷീണമോ ഗ്ലാനിയോ ഉണ്ടാകുന്നില്ല; കാരണം ഞാൻ ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്നു, മഹാനായവന്റെ സന്നിധിയിലും ആകുന്നു.

Verse 64

सतां सन्तो गतिर्नान्या स्त्रीणां भर्ता सदा गतिः । वेदो वर्णाश्रमाणां च शिष्याणां च गतिर्गुरुः

സജ്ജന്മാർക്ക് സത്പുരുഷന്മാരെക്കാൾ വേറെ ഗതി ഇല്ല; സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് എപ്പോഴും ഗതി. വർണാശ്രമധർമ്മസ്ഥർക്കു വേദം ഗതി; ശിഷ്യർക്കു ഗുരുവാണ് ഗതി.

Verse 65

सर्वेषामेव भूतानां स्थानमस्ति महीतले । भर्त्तारमेकमुत्सृज्य स्त्रीणां नान्यः समाश्रयः

എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭൂമിയിൽ തത്തത്തായ സ്ഥാനം ഉണ്ട്; എന്നാൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവിനെ വിട്ടാൽ മറ്റൊരു ധർമ്മസമ്മത ആശ്രയം ഇല്ല.

Verse 66

एवमन्यैः सुमधुरैर्वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः । तुतोष सूर्यतनयः सावित्रीं वाक्यमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ ധർമ്മാർത്ഥസമ്പന്നമായ അനവധി അതിമധുര വചനങ്ങളാൽ സൂര്യപുത്രനായ യമൻ പ്രസന്നനായി, സാവിത്രിയോടു വാക്കു പറഞ്ഞു।

Verse 67

यम उवाच । तुष्टोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय भामिनि । सापि वव्रे च राज्यं स्वं विनयावनतानना

യമൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്; നിനക്കു മംഗളം. ഹേ ഭാമിനി, വരം ചോദിക്ക.” അവളും വിനയത്തോടെ മുഖം താഴ്ത്തി തന്റെ രാജ്യം പുനഃപ്രാപ്തിയാകട്ടെ എന്നു വരം ചോദിച്ചു।

Verse 68

चक्षुःप्राप्तिं तथा राज्यं श्वशुरस्य महात्मनः । पितुः पुत्रशतं चैव पुत्राणां शतमात्मनः

അവൾ മഹാത്മനായ ശ്വശുരനു ദൃഷ്ടി പുനഃലഭ്യവും രാജ്യം, പിതാവിനു നൂറു പുത്രന്മാർ, തനിക്കും പുത്രപരമ്പരയിൽ നൂറു പുത്രന്മാർ എന്നിങ്ങനെ വരങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 69

जीवितं च तथा भर्तुर्धर्मसिद्धिं च शाश्वतीम् । धर्मराजो वरं दत्त्वा प्रेषयामास तां ततः

അവൾ ഭർത്താവിന്റെ ജീവനും ധർമ്മസിദ്ധി ശാശ്വതമായി ലഭിക്കണമെന്നതും അപേക്ഷിച്ചു. ധർമ്മരാജൻ വരം നൽകി പിന്നെ അവളെ മുന്നോട്ടയച്ചു।

Verse 70

अथ भर्तारमासाद्य सावित्री हृष्टमानसा । जगाम स्वाश्रमपदं सह भर्त्रा निराकुला

അനന്തരം ഭർത്താവിനെ വീണ്ടും പ്രാപിച്ച സാവിത്രി ഹർഷഭരിതമനസ്സോടെ, കലക്കമില്ലാതെ, ഭർത്താവിനോടൊപ്പം തന്റെ ആശ്രമസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി।

Verse 71

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां च तया चीर्णं व्रतं त्विदम् । माहात्म्यतोऽस्य नृपतेश्चक्षुःप्राप्तिरभूत्पुरः

ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ പൗർണ്ണമിദിനത്തിൽ അവൾ വിധിപൂർവ്വം ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. ഈ വ്രതത്തിന്റെ മഹാത്മ്യപ്രഭാവത്താൽ രാജാവിന് शीഘ്രം ദൃഷ്ടി വീണ്ടും ലഭിച്ചു.

Verse 72

ततः स्वदेशराज्यं च प्राप निष्कण्टकं नृपः । पितास्याः पुत्रशतकं सा च लेभे सुताञ्छतम्

അതിനുശേഷം രാജാവ് തന്റെ സ്വരാജ്യം കൺടകരഹിതമായി—ശത്രുവും ഉപദ്രവവും ഇല്ലാതെ—വീണ്ടും നേടി. അവളുടെ പിതാവിന് നൂറു പുത്രന്മാർ ലഭിച്ചു; അവൾക്കും നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 73

एवं व्रतस्य माहात्म्यं कथितं सकलं मया

ഇങ്ങനെ ഈ വ്രതത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ മഹാത്മ്യം ഞാൻ വിവരിച്ചു.

Verse 74

देव्युवाच । कीदृशं तद्व्रतं देव सावित्र्या चरितं महत् । तस्मिंस्तु ज्येष्ठमासे हि विधानं तस्य कीदृशम्

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! സാവിത്രി അനുഷ്ഠിച്ച ആ മഹാവ്രതം എങ്ങനെയുള്ളത്? ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിൽ അതിന്റെ വിധിവിധാനം എന്താണ്?

Verse 76

का देवता व्रते तस्मिन्के मन्त्राः किं फलं विभो । विस्तरेण महेश त्वं ब्रूहि धर्मं सनातनम्

ആ വ്രതത്തിൽ ഏത് ദേവതയെ ആരാധിക്കണം, ഏത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം, അതിന്റെ ഫലം എന്ത്, ഹേ വിഭോ? ഹേ മഹേശാ! ഈ സനാതനധർമ്മം വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 77

त्रयोदश्यां तु ज्येष्ठस्य दन्तधावनपूर्वकम् । त्रिरात्रं नियमं कुर्यादुपवासस्य भामिनि

ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ത്രയോദശിയിൽ ദന്തധാവനം ആദ്യം ചെയ്ത്, ഹേ സുന്ദരീ, ഉപവാസരൂപമായ മൂന്ന് രാത്രികളുടെ നിയമം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 78

अशक्तस्तु त्रयोदश्यां नक्तं कुर्याज्जितेन्द्रियः । अयाचितं चतुर्दश्यां ह्युपवासेन पूर्णिमाम्

ത്രയോദശിയിൽ പൂർണ്ണ ഉപവാസം ചെയ്യാൻ അശക്തനായാൽ, ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ നക്തവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; ചതുര്ദശിയിൽ അയാചിത അന്നം മാത്രം സ്വീകരിച്ച്, പൗർണ്ണമിയിൽ ഉപവാസം പാലിക്കണം।

Verse 79

नित्यं स्नात्वा तडागे वा महानद्यां च निर्झरे । पांडुकूपे तु सुश्रोणि सर्वस्नानफलं लभेत्

ദിവസേന കുളത്തിലോ മഹാനദിയിലോ ഉറവിലോ സ്നാനം ചെയ്താലും, ഹേ സുഷ്രോണി, പാണ്ഡുകൂപത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ തീർത്ഥസ്നാനഫലവും ലഭിക്കും।

Verse 80

विशेषात्पूर्णिमायां तु स्नानं सर्षपमृज्जलैः

പ്രത്യേകിച്ച് പൗർണ്ണമി ദിനത്തിൽ കടുകും മൃത്തികയും കലർത്തിയ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 81

गृहीत्वा वालुकं पात्रे प्रस्थमात्रे यशस्विनि । अथवा धान्यमादाय यवशालितिलादिकम्

ഹേ യശസ്വിനീ, ഒരു പാത്രത്തിൽ ഒരു പ്രസ്ഥമാത്ര മണൽ എടുത്തുകൊണ്ട്—അല്ലെങ്കിൽ യവം, അരി, എള്ള് മുതലായ ധാന്യം എടുത്തുകൊണ്ട്—

Verse 82

ततो वंशमये पात्रे वस्त्रयुग्मेन वेष्टिते । सावित्रीप्रतिमां कृत्वा सर्वावयवशोभिताम्

അനന്തരം വസ്ത്രയുഗ്മംകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ മുളപ്പാത്രത്തിൽ, സർവ്വാവയവശോഭയോടെ സാവിത്രീദേവിയുടെ പ്രതിമ നിർമ്മിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 83

सौवर्णीं मृन्मयीं वापि स्वशक्त्या दारुनिर्मिताम् । रक्तवस्त्रद्वयं दद्यात्सावित्र्या ब्रह्मणः सितम्

സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണം, മണ്ണ് അല്ലെങ്കിൽ മരംകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമ അർപ്പിക്കണം; സാവിത്രീക്ക് ചുവന്ന വസ്ത്രയുഗ്മവും ബ്രഹ്മാവിന് വെളുത്ത വസ്ത്രവും സമർപ്പിക്കണം।

Verse 85

पूर्णकोशातकैः पक्वैः कूष्माण्डकर्कटीफलैः । नालिकेरैः सखर्जूरैः कपित्थैर्दाडिमैः शुभैः

പാകവും നിറഞ്ഞതുമായ കോശാതകഫലങ്ങൾ, കൂഷ്മാണ്ഡവും കർക്കടി ഫലങ്ങളും, നാളികേരവും ഖർജൂരവും, ശുഭമായ കപിത്തവും ദാടിമയും കൊണ്ടു നൈവേദ്യം ഒരുക്കണം।

Verse 86

जंबूजंबीरनारिंगैरक्षोटैः पनसैस्तथा । जीरकैः कटुखण्डैश्च गुडेन लवणेन च

ജംബൂഫലം, ജംബീരംയും നാരങ്ങിയും, അക്ഷോട്ടും പനസും; കൂടാതെ ജീരകം, കഠിനമസാലകൾ, ശർക്കരയും ഉപ്പും ചേർത്ത് പൂജാസാമഗ്രി പൂർണ്ണമാക്കണം।

Verse 87

विरूढैः सप्तधान्यैश्च वंशपात्रप्रकल्पितैः । रंजयेत्पट्टसूत्रैश्च शुभैः कुंकुमकेसरैः

മുളച്ച സപ്തധാന്യങ്ങളെ മുളപ്പാത്രങ്ങളിൽ ക്രമപ്പെടുത്തി, ശുഭമായ പട്ടുസൂത്രങ്ങളും കുങ്കുമവും കേശരവും കൊണ്ട് പൂജാസ്ഥലം അലങ്കരിക്കണം।

Verse 88

अवतारं करोत्येवं सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രിയയായ സാവിത്രി അവതാരം സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 89

तामर्च्चयीत मन्त्रेण सावित्र्या ब्रह्मणा समम् । इतरेषां पुराणोक्तो मंत्रोऽयं समुदाहृतः

സാവിത്രിയോടും ബ്രഹ്മാവോടും കൂടെ മന്ത്രം ജപിച്ച് ആ ദേവിയെ ആരാധിക്കണം. മറ്റുള്ളവർക്കും പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിച്ച ഈ മന്ത്രം ഇവിടെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 90

ओंकारपूर्वके देवि वीणापुस्तकधारिणि । वेदांबिके नमस्तुभ्यमवैधव्यं प्रयच्छ मे

ഓംകാരപൂർവകേ ദേവി, വീണയും പുസ്തകവും ധരിച്ചവളേ! വേദാംബികേ, നമസ്കാരം; എനിക്ക് അവൈധവ്യവരം പ്രസാദിക്കണമേ.

Verse 91

एवं संपूज्य विधिवज्जागरं तत्र कारयेत् । गीतवादित्रशब्देननरनारीकदंबकम् । नृत्यद्धसन्नयेद्रात्रिं नृत्यशास्त्रविशारदैः

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവം പൂജിച്ച് അവിടെ ജാഗരണം നടത്തണം. ഗാനവും വാദ്യങ്ങളുടെയും നാദത്തോടുകൂടെ സ്ത്രീപുരുഷസമൂഹം, നൃത്തശാസ്ത്രവിദഗ്ധരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ, നൃത്തം ചെയ്തു ഹസിച്ചു രാത്രി കഴിക്കട്ടെ.

Verse 92

सावित्र्याख्यानकं चापि वाचयीत द्विजोत्तमान् । यावत्प्रभातसमयं गीतभावरसैः सह

സാവിത്രിയുടെ ആഖ്യാനവും ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരാൽ വായിപ്പിക്കണം; ഭക്തിഭാവരസമുള്ള ഗാനങ്ങളോടുകൂടെ പ്രഭാതസമയം വരെ തുടരട്ടെ.

Verse 93

विवाहमेवं कृत्वा तु सावित्र्या ब्रह्मणा सह । परिधाप्य सितैर्वस्त्रैर्दंपतीनां तु सप्तकम्

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടെ സാവിത്രിയുടെ വിവാഹവിധി നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് ഏഴ് ദമ്പതികൾക്ക് ശ്വേതവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിപ്പിക്കണം।

Verse 94

सावित्रीं ब्रह्मणा सार्धमेवं शक्त्या प्रपूजयेत् । गन्धैः सुगन्धपुष्पैश्च धूपनैवेद्यदीपकैः

ഇങ്ങനെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടെ സാവിത്രീദേവിയെ യഥാവിധി പൂജിക്കണം—സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ, ധൂപം, നൈവേദ്യം, ദീപം എന്നിവ അർപ്പിച്ച്।

Verse 95

अथ सावित्रीकल्पज्ञे सावित्र्याख्यानवाचके । दैवज्ञे ह्युञ्छवृत्तिस्थे दरिद्रे चाग्निहोत्रिणि

പിന്നീട് സാവിത്രീ-കൽപജ്ഞൻ, സാവിത്രീ-ആഖ്യാനവാചകൻ, പണ്ഡിത ദൈവജ്ഞൻ, ഉഞ്ഛവൃത്തിയിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ, ദരിദ്രൻ, അഗ്നിഹോത്രി—ഇവരെ (ആഹ്വാനിക്കണം)।

Verse 96

एवं दत्त्वा विधानेन तस्यां रात्रौ निमन्त्रयेत् । पौर्णमास्यां वटाधस्ताद्दंपतीनां चतुर्दश

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവം ദാനം നൽകി, ആ രാത്രിയിൽ പൗർണ്ണമിദിനം ആൽമരത്തിന്റെ കീഴിൽ പതിനാലു ദമ്പതികളെ ക്ഷണിക്കണം।

Verse 97

ततः प्रभातसमये उषःकाल उपस्थिते । भक्ष्यभोज्यादिकं सर्वं सावित्रीस्थलमानयेत्

പിന്നീട് പ്രഭാതസമയത്ത് ഉഷസ്സുകാലം വന്നപ്പോൾ, ഭക്ഷ്യ-ഭോജ്യാദി എല്ലാ വിഭവങ്ങളും സാവിത്രീസ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരണം।

Verse 98

पाकं कृत्वा तु शुचिना रक्षां कृत्वा प्रयत्नतः । ब्राह्मणान्गृहिणीयुक्तांस्तत आह्वानयेत्सुधीः

ശുചിത്വത്തോടെ പാകം ചെയ്തു, പരിശ്രമത്തോടെ രക്ഷാവിധി നിർവഹിച്ചു, പിന്നെ ബുദ്ധിമാൻ ഗൃഹിണീസഹിത ബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിക്കണം।

Verse 99

सावित्र्याः स्थलके तत्र कृत्वा पादाभिषेचनम् । सुस्नातान्ब्राह्मणांस्तत्र सभार्यानुपवेशयेत्

അവിടെ സാവിത്രിയുടെ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് പാദപ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത്, നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത ബ്രാഹ്മണരെ ഭാര്യമാരോടുകൂടെ ഇരുത്തണം।

Verse 100

सावित्र्याः पुरतो देवि दंपत्योर्भोजनं ददेत् । तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशय

ദേവീ, സാവിത്രിയുടെ സന്നിധിയിൽ ആ ദമ്പതികൾക്ക് ഭോജനം അർപ്പിക്കണം; അതിനാൽ ഞാൻ തന്നേ അവിടെ ഭോജിതനാകുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 101

द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः । लक्ष्म्याः सहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति

ആർ രണ്ടാമതായി (രണ്ടാം ദമ്പതികൾക്ക്) ഭോജനം നൽകുന്നുവോ, അവനാൽ കേശവൻ ഭോജിതനാകുന്നു; ലക്ഷ്മീസഹിതനായ വരദാതാവ് അവന് ഇഷ്ടവരങ്ങൾ നൽകുന്നു।

Verse 102

सावित्र्या सहितो ब्रह्मा तृतीये भोजितो भवेत् । एकैकं भोजनं तत्र कोटिभोजसमं स्मृतम्

മൂന്നാം ഭോജനത്തിൽ സാവിത്രീസഹിത ബ്രഹ്മാവ് ഭോജിതനാകുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അവിടെ ഓരോ ഭോജനവും കോടി-ഭോജനത്തിന് തുല്യമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 103

अष्टादशप्रकारेण षड्रसीकृतभोजनम् । देव्यास्तत्र महादेवि सावित्रीस्थलसन्निधौ

ഹേ മഹാദേവി! അവിടെ സാവിത്രീസ്ഥാനത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ ദേവിക്കായി ഷഡ്രസസമ്പൂർണ്ണമായ അഷ്ടാദശവിധ ഭോജനം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 104

विधवा न कुले तस्य न वंध्या न च दुर्भगा । न कन्याजननी चापि न च स्याद्भर्तुरप्रिया । अष्टौ दोषास्तु नारीणां न भवंति कदाचन

ആ കുലത്തിൽ വിധവയും വന്ധ്യയും ദുര്ഭാഗ്യവതിയും ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല; പെൺമക്കളെ മാത്രം പ്രസവിക്കുന്ന മാതാവും ഇല്ല, ഭർത്താവിന് അപ്രിയയാകുന്നവളും ഇല്ല. സ്ത്രീകളുടെ അഷ്ടദോഷങ്ങൾ അവിടെ ഒരിക്കലും ഉദിക്കുകയില്ല।

Verse 105

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे च भोजनम् । दातव्यं सर्वदा देवि कटुनीलविवर्जितम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവി! സാവിത്രിയുടെ മുന്നിൽ എപ്പോഴും കട്ടുപദാർത്ഥങ്ങളും ‘നീല’ (കറുപ്പ്/നിഷിദ്ധ) ദ്രവ്യങ്ങളും ഒഴിവാക്കി ഭോജനം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 106

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । पंचप्रकारं मधुरं हृद्यं सर्वं सुसंस्कृतम्

സ്ത്രീകൾക്ക് ഒരിക്കലും പുളിയുള്ളതോ ക്ഷാരമുള്ളതോ (അതി ഉപ്പുള്ള/ക്ഷാരീയ) ഭോജനം നൽകരുത്; പകരം അഞ്ചുവിധ മധുരവും ഹൃദയഹാരിയും സുസംസ്കൃതവുമായ ആഹാരം നൽകണം।

Verse 107

घृतपूर्णापूपकाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । पूपकास्तादृशाः कार्या द्वितीयाऽशोकवर्तिका

നെയ്യ് നിറച്ചതും ധാരാളം പാലോടുകൂടിയതുമായ അപൂപങ്ങൾ (മാൽപുവ/കേക്ക്) തയ്യാറാക്കണം. അതുപോലെയുള്ള പൂപ്പകങ്ങളും ചെയ്യണം; രണ്ടാമത്തെ നൈവേദ്യം ‘അശോക-വർതികാ’ ആകുന്നു।

Verse 108

तृतीया पूपिका कार्या खर्जुरेण समन्विताः । चतुर्थश्चैव संयावो गुडाज्याभ्यां समन्वितः

മൂന്നാമത്തെ നൈവേദ്യമായി ഖജൂരോടുകൂടിയ പൂപ്പികകൾ (മധുരക്കേക്ക്) തയ്യാറാക്കണം. നാലാമത് ശർക്കരയും നെയ്യും ചേർന്ന സംയാവമാണ്.

Verse 109

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यजनोपेतं नारीनरशताकुलम् । पूपकैस्तु कुलं तस्या जायते नात्र संशयः

ഇത്തരം നൈവേദ്യങ്ങൾ പുരുഷന്മാർക്ക് ആഹ്ലാദം നൽകുകയും സ്ത്രീകൾക്ക് അത്യന്തം പ്രിയവുമാകുന്നു. അവളുടെ ഗൃഹം ധനം-ധാന്യം-ജനസമൃദ്ധിയോടെ, നൂറുകണക്കിന് സ്ത്രീപുരുഷന്മാരാൽ നിറയും. ഈ പൂപ്പികകളുടെ ദാനത്താൽ അവളുടെ വംശം നിശ്ചയമായി വർധിക്കും; സംശയമില്ല.

Verse 110

न ज्वरो न च संतापो दुःखं च न वियोगजम् । अशोकवर्तिदानेन कुलानामेकविंशतिः

ജ്വരം ഇല്ല, ദാഹസന്താപം ഇല്ല, വേർപാടിൽ നിന്നുള്ള ദുഃഖവും ഇല്ല. അശോക-വർത്തി ദാനം ചെയ്താൽ കുലത്തിന്റെ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകൾ ഉപകാരം പ്രാപിക്കും.

Verse 111

वधूभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनन्तकैः । पूरितं च कुलं तस्याः पूरिका या प्रयच्छति

പൂരിക ദാനം ചെയ്യുന്ന അവളുടെ കുലം മരുമക്കളാലും പുത്രന്മാരാലും, അനന്തമായ ദാസി-ദാസന്മാരാലും നിറഞ്ഞുതീരും.

Verse 112

पुत्रिण्यो वै दुहितरो वधूभिः सहिताः कुले । शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः

ശിഖരിണീ ദാനം ചെയ്യുന്ന യുവതികളുടെ കുലത്തിൽ പുത്രിമാർ പുത്രവതികളാകും; അവരുടെ കൂടെ മരുമക്കളും കുലത്തിൽ ഉണ്ടാകും—സംശയമില്ല.

Verse 113

मोदते च कुलं सर्वं सर्वसिद्धिप्रपूरितम् । मोदकानां प्रदानेन एवमाह पितामहः

മോദകദാനഫലമായി സർവ്വസിദ്ധികളാൽ പരിപൂർണ്ണമായി സമസ്തകുലവും ആനന്ദിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 114

एतच्च गौरिणीनां तु भोजनं हि विशिष्यते

ഗൗരീസ്ത്രീകൾക്ക് (സൗഭാഗ്യവതികളായ ഭക്തസ്ത്രീകൾക്ക്) ഈ ഭോജനദാനമാണ് പ്രത്യേകമായി ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 115

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी देवि भवेज्जन्मनिजन्मनि

ഹേ ദേവീ, അവൾ സൗഭാഗ്യവതി, പുത്രവതി, സാധ്വി, ധന-ഋദ്ധിസമ്പന്നയാകുന്നു; ജന്മംജന്മമായി ആയിരങ്ങളെ ഭോജിപ്പിക്കുന്നവളും ആകുന്നു।

Verse 116

पानानि चैव मुख्यानि हृद्यानि मधुराणि च । द्राक्षापानं तु चिंचायाः पानं गुडसमन्वितम्

പ്രധാന പാനീയങ്ങൾ ഹൃദ്യംയും മധുരവും ആയിരിക്കണം—ദ്രാക്ഷാപാനം, കൂടാതെ ശർക്കര (വെല്ലം) ചേർത്ത പുളിപ്പാനവും.

Verse 117

सरसेन तु तोयेन कृतखण्डेन वै शुभम् । सुवासिनीनां पेयं वै दातव्यं च द्विजन्मनाम्

സുഗന്ധജലത്തോടും മിശ്രി/ശുദ്ധശർക്കരയോടും ചേർത്ത ഈ ശുഭപാനം സുവാസിനികൾക്കും ദ്വിജന്മാർക്കും നിർബന്ധമായി നൽകണം।

Verse 118

इतरैरितराण्येव वर्णयोग्यानि यानि च । सुरभीणि च पानानि तासु योग्यानि दापयेत्

മറ്റു കൂട്ടങ്ങൾക്കും അവരുടെ വർണ്ണ-മര്യാദയ്ക്ക് യോജിച്ച മറ്റു ദ്രവ്യങ്ങൾ നൽകണം; അതുപോലെ ആ സ്ത്രീകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സുഗന്ധപാനീയങ്ങളും സമർപ്പിക്കണം।

Verse 119

प्रतिपूज्य विधानेन वस्त्रदानैः सकंचुकैः । कुङ्कुमेनानुलिप्तांगाः स्रग्दामभिरलंकृताः । गंधैर्धूपैश्च संपूज्य नालिकेरान्प्रदापयेत्

വിധിപ്രകാരം അവരെ പ്രതിപൂജിച്ച്, കഞ്ചുകസഹിതം വസ്ത്രദാനം ചെയ്യണം; കുങ്കുമം പുരട്ടി, മാലകളും പുഷ്പദാമങ്ങളും ധരിപ്പിച്ച് അലങ്കരിക്കണം; ഗന്ധവും ധൂപവും കൊണ്ട് സമ്പൂജിച്ച് ശേഷം നാളികേരങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം।

Verse 120

नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके । पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च । हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

കണ്ണുകളിൽ അഞ്ജനം ഇട്ട്, മസ്തകത്തിൽ സിന്ദൂരം വെച്ച്; സുഗന്ധിതവും മൃദുവുമായ ഹൃദയപ്രിയ പൂഗിഫലങ്ങൾ പാത്രങ്ങളോടുകൂടെ അവരുടെ കൈയിൽ നൽകി; പിന്നെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ആദരത്തോടെ വിടവാങ്ങിക്കണം।

Verse 121

स्वयं च भोजयेत्पश्चाद्बंधुभिर्बालकैः सह

അതിനുശേഷം താനും ബന്ധുക്കളും കുട്ടികളുമൊത്ത് ഭോജനം ചെയ്യണം।

Verse 123

एवमेव पितॄणां च आगम्य स्वे च मन्दिरे । पिण्डप्रदानपूर्वं तु श्राद्धं कृत्वा विधानतः । पितरस्तस्य तुष्टा वै भवन्ति ब्रह्मणो दिनम्

ഇതുപോലെ തന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി, പിണ്ഡപ്രദാനം ആദ്യം ചെയ്ത് വിധിപൂർവം പിതൃശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കണം; അവന്റെ പിതാക്കന്മാർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിനകാലം മുഴുവൻ തൃപ്തരായിരിക്കും।

Verse 124

तीर्थादष्टगुणं पुण्यं स्वगृहे ददतः शुभे । न च पश्यन्ति वै नीचाः श्राद्धं दत्तं द्विजातिभिः

തീർത്ഥദാനത്തേക്കാൾ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിൽ ശുഭഭാവത്തോടെ നൽകിയ ദാനം എട്ടിരട്ടി പുണ്യകരമാണ്. ദ്വിജന്മാർ അർപ്പിച്ച ശ്രാദ്ധം നീചബുദ്ധികൾ കാണുകയില്ല.

Verse 125

एकान्ते तु गृहे गुप्ते पितॄणां श्राद्धमिष्यते । नीचं दृष्ट्वा हतं तत्तु पितॄणां नोपतिष्ठति

പിതൃകൾക്കുള്ള ശ്രാദ്ധം വീട്ടിലെ ഏകാന്തവും ഗോപ്യവും സംരക്ഷിതവുമായ സ്ഥലത്ത് നടത്തണം. നീചർ കണ്ടാൽ അത് നശിച്ച് പിതൃകൾക്ക് എത്തുകയില്ല.

Verse 126

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं गुप्तं च कारयेत् । पितॄणां तृप्तिदं प्रोक्तं स्वयमेव स्वयंभुवा

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ പരിശ്രമത്തോടെയും ശ്രാദ്ധം ഗോപ്യമായി തന്നെ നടത്തണം. പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്നതാണിത് എന്ന് സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് തന്നേ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 127

गौरीभोज्यादिका या तु उत्सर्गात्क्रियते क्रिया । राजसी सा समाख्याता जनानां कीर्तिदायिनी

എന്നാൽ പൊതുവെ പ്രദർശനമായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം—ഗൗരീഭോജം മുതലായവ—‘രാജസീ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അത് ജനങ്ങളിൽ കീർത്തി നൽകുന്നു.

Verse 128

इदं दानं सदा देयमात्मनो हित मिच्छता । श्राद्धे चैव विशेषेण यदीच्छेत्सात्त्विकं फलम्

സ്വന്തം യഥാർത്ഥ ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈ ദാനം എപ്പോഴും നൽകണം—പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാദ്ധകാലത്ത്—സാത്ത്വിക ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 129

इदमुद्यापनं देवि सावित्र्यास्तु व्रतस्य च । सर्वपातकशुद्ध्यर्थं कार्यं देवि नरैः सदा । अकामतः कामतो वा पापं नश्यति तत्क्षणात्

ഹേ ദേവി, ഇതു സാവിത്രീവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപനം (സമാപനകർമ്മം) ആകുന്നു. സർവ്വപാപശുദ്ധിക്കായി, ഹേ ദേവി, മനുഷ്യർ ഇത് എപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടതാണ്. നിഷ്കാമമായാലും സകാമമായാലും പാപം അതേ ക്ഷണത്തിൽ നശിക്കുന്നു.

Verse 130

इह लोके तु सौभाग्यं धनं धान्यं वराः स्त्रियः । भवंति विविधास्तेषां यैर्यात्रा तत्र वै कृता

ഈ ലോകത്തുതന്നെ അവർക്ക് സൗഭാഗ്യം ലഭിക്കുന്നു—ധനം, ധാന്യം, കൂടാതെ പലവിധത്തിലുള്ള ഉത്തമ ഭാര്യ/ഉത്തമ ജീവിതസഖാവ്—അവിടെ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്തവർക്ക്.

Verse 131

इदं यात्राविधानं तु भक्त्या यः कुरुते नरः । शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते

ഈ യാത്രാവിധാനം ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുന്നവൻ—അല്ലെങ്കിൽ ഇത് കേൾക്കുന്നവൻ പോലും—സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 132

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलके शुभे । प्रदक्षिणा यः कुरुते फलदानैर्यथाविधि

ജ്യേഷ്ഠ പൗർണ്ണമിദിനത്തിൽ, ശുഭമായ സാവിത്രീസ്ഥലത്ത്, വിധിപ്രകാരം ഫലദാനം അർപ്പിച്ച് ആരെങ്കിലും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ—

Verse 133

अष्टोत्तरशतं वापि तदर्धार्धं तदर्धकम् । यः करोति नरो देवि सृष्ट्वा तत्र प्रदक्षिणाम्

ഹേ ദേവി, അവിടെ ആരെങ്കിലും നൂറ്റെട്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയോ—അഥവാ അതിന്റെ പകുതി, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പകുതിയുടെ പകുതി—അങ്ങനെ ആ സ്ഥലത്ത് പ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുകയോ ചെയ്താൽ—

Verse 134

अगम्यागमनं यैश्च कृतं ज्ञानाच्च मानवैः । अन्यानि पातकान्येवं नश्यंते नात्र संशयः

ജ്ഞാനപൂർവം അഗമ്യാഗമനപാപവും മറ്റു പാതകങ്ങളും ചെയ്ത മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങൾ പോലും ഈവിധം നശിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 135

यैर्गत्वा स्थलके संध्या सावित्र्याः समुपासिता । स्वपत्न्याश्चैव हस्तेन पांडुकूपजलेन च

ആ സ്ഥലത്ത് ചെന്നു പാണ്ഡുകൂപജലം സ്വന്തം കൈകളാൽ എടുത്ത്, ഭാര്യയോടുകൂടെ സാവിത്രീ-സന്ധ്യോപാസന ചെയ്യുന്നവർ, ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ വിധിപൂർവം സന്ധ്യ അനുഷ്ഠിച്ചവരാകുന്നു।

Verse 136

भृंगारकनकेनैव मृन्मयेनाथ भामिनि । आनीय तु जलं पुण्यं संध्योपास्तिं करोति यः । तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या ह्युपासिता

ഹേ സുന്ദരി, സ്വർണ്ണപാത്രത്തിലോ മൺകുടത്തിലോ ആ പുണ്യജലം കൊണ്ടുവന്ന് സന്ധ്യോപാസന ചെയ്യുന്നവന്, പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തെ സന്ധ്യാനുഷ്ഠാനം ചെയ്തതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 137

अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा । उपवासे त्वनंतं च कथायाः श्रवणे तथा

ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു; ദാനം ചെയ്താൽ അതിന്റെ പത്തിരട്ടി പുണ്യം; ഉപവാസത്തിൽ അനന്തഫലം; അതുപോലെ പുണ്യകഥ ശ്രവണമൂലവും।

Verse 166

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीव्रतविधिपूजनप्रकारोद्यापनादिकथनंनाम षट्षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ത്തിൽ ‘സാവിത്രീവ്രതവിധി, പൂജനപ്രകാരം, ഉദ്യാപനാദികളുടെ വിവരണം’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്റി അറുപത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।