Adhyaya 2

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । सर्वेषामपि भूतानां दैत्यदानवरक्षसाम् । भवन्तो वै पूज्यतमा देवादीनां तथैव च

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—സകല ജീവികളിലും, ദൈത്യ-ദാനവ-രാക്ഷസന്മാരിലും പോലും, നിങ്ങൾ ഋഷിമാരാണ് ഏറ്റവും പൂജ്യർ; ദേവാദികളിലും അതുപോലെ തന്നെ।

Verse 2

अनुज्ञया तु युष्माकं प्रसादात्केशवस्य हि । अधिष्ठानं भगवतः कथयामि निबोधत

നിങ്ങളുടെ അനുവാദത്താലും കേശവന്റെ പ്രസാദത്താലും, ഞാൻ ഭഗവാന്റെ പവിത്ര അധിഷ്ഠാനം വിവരിക്കുന്നു—ശ്രദ്ധിച്ച് കേട്ട് ഗ്രഹിക്കുവിൻ।

Verse 3

पश्चिमस्य समुद्रस्य तीरमाश्रित्य तिष्ठति । कुशस्थलीति या पूर्वं कुशेन स्थापिता पुरी

പശ്ചിമ സമുദ്രതീരം ആശ്രയിച്ച് ആ നഗരം നിലകൊള്ളുന്നു; അത് മുൻപ് ‘കുശസ്ഥലി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടതും കുശൻ സ്ഥാപിച്ചതുമായ പുരിയാണ്।

Verse 4

वहते गोमती यत्र सागरेण समंततः । द्वारावतीति सा विप्रा आनर्त्तेषु प्रकीर्त्तिता

ഗോമതി ഒഴുകുന്നിടത്ത്, സമുദ്രം എല്ലാടവും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന ആ സ്ഥലം—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ആനർത്തദേശത്ത് ‘ദ്വാരാവതി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 5

तस्यां वसति विश्वात्मा सर्वकामप्रदो हरिः । कला षोडशसंयुक्तो मूर्तिं द्वादशकान्वितः

ആ ദ്വാരകയിൽ വിശ്വാത്മാവായ ഹരി, സർവകാമപ്രദൻ, വസിക്കുന്നു. അവൻ ഷോഡശകലാസംയുക്തനായി ദ്വാദശമൂർത്തികളായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 6

तदेव परमं धाम तदेव परमं पदम् । द्वारका सा च वै धन्या यत्राऽस्ते मधुसूदनः

അതുതന്നെ പരമ ധാമം; അതുതന്നെ പരമ പദം. മധുസൂദനൻ സ്വയം വസിക്കുന്ന ആ ദ്വാരക ധന്യമാണ്.

Verse 7

यत्र कृष्णश्चतुर्बाहुः शंखचक्रगदाधरः । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति तत्र गत्वा कलौ युगे

ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ചതുര്ഭുജ കൃഷ്ണൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് ചെന്നാൽ, കലിയുഗത്തിലും മനുഷ്യർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः । विस्मयाविष्टमनसस्तमूचुर्मुनिसत्तमाः

മഹാത്മാവായ പ്രഹ്ലാദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ മുനിശ്രേഷ്ഠർ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । क्षयं यदुकुले याते भारे चोपहृते भुवः । प्रभासे यादवश्रेष्ठः स्वस्थानमगमद्धरिः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—യദുകുലം ക്ഷയിച്ചും ഭൂമിയുടെ ഭാരം നീങ്ങിയുമപ്പോൾ, പ്രഭാസത്തിൽ യാദവശ്രേഷ്ഠനായ ഹരി തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്തു.

Verse 10

द्वारावत्या प्लावितायां समंतात्सागरेण हि । कथं स भगवांस्तत्र कलौ दैत्य प्रकीर्त्यते

ദ്വാരാവതി എല്ലാടവും സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയിരിക്കെ, ഹേ ദൈത്യാ, കലിയുഗത്തിലും ആ ഭഗവാൻ അവിടെ ഉണ്ടെന്നു എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു?

Verse 11

कथयस्व सुरश्रेष्ठ कथं विष्णुर्महीतले । स्थितश्चानर्त्तविषय एतद्विस्तरतो वद

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, പറയുക—വിഷ്ണു ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ വസിച്ചു, ആനർത്തദേശത്തിൽ (ദ്വാരകാ പ്രദേശത്ത്) എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിതനായി; ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക.

Verse 12

उग्रसेने नरपतौ प्रशासति वसुन्धराम् । कृष्णो यदुपुरीमेतां शोभयामास सर्वतः

നരപതി ഉഗ്രസേനൻ ഭൂമിയെ ഭരിക്കുമ്പോൾ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ യദുക്കളുടെ ഈ പുരി (ദ്വാരക)യെ എല്ലാടവും ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 13

रममाणे रमानाथे रामाभिरमणे हरौ । एकदा तु समासीने सभायां यदुसत्तमे

ഒരിക്കൽ, രമാനാഥനായ ഹരി രമണികളോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, യദുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അദ്ദേഹം സഭയിൽ ആസീനനായിരുന്നു.

Verse 14

कथाभिः क्रियमाणाभिर्विचित्राभिरनेकधा । उद्धवः कथयामास प्रचारं यदुनंदनम्

വിവിധവിധത്തിലുള്ള വിചിത്രസംഭാഷണങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ, ഉദ്ധവൻ യദുനന്ദനനോട് ഒരാളുടെ വരവും സഞ്ചാരവും (പ്രചാരവൃത്താന്തം) വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 15

यात्रायामनुसंप्राप्तं दुर्वाससमकल्मषम् । स्थितं तं गोमतीतीरे चक्रतीर्थसमीपतः

തീർത്ഥയാത്രയുടെ ക്രമത്തിൽ പാപകല്മഷരഹിതനായ ദുർവാസ മുനി എത്തി, ഗോമതീതീരത്ത് ചക്രതീർത്ഥസമീപം അവിടെ വസിച്ചു।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा सहसोत्थाय भगवान्रुक्मिणीगृहम् । जगाम हृष्टमनसा विश्वशक्तिरधोक्षजः

അത് കേട്ട ഉടൻ വിശ്വശക്തിയായ അധോക്ഷജ ഭഗവാൻ എഴുന്നേറ്റ്, ഹർഷിതമനസ്സോടെ രുക്മിണിയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 17

आगत्योवाच वैदर्भीं संप्राप्तमृषिसत्तमम् । तपोनिर्धूत पाप्माऽयमत्रिपुत्रो महातपाः

അവിടെ എത്തി അദ്ദേഹം വൈദർഭി (രുക്മിണി)യോട് പറഞ്ഞു—“ഇവിടെ ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇദ്ദേഹം അത്രിയുടെ പുത്രൻ, മഹാതപസ്വി; തപസ്സാൽ പാപം ദഹിച്ചവൻ।”

Verse 18

आतिथ्येनार्चितो विप्रो दास्यते च महोदयम् । गृहिणी न गृहे यस्य सत्पात्रागमनं वृथा

ആതിഥ്യത്തോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ മഹോദയം (മഹാസമൃദ്ധി) നൽകും; എന്നാൽ യഥാർത്ഥ ഗൃഹിണിയില്ലാത്ത വീട്ടിൽ സത്പാത്രന്റെ വരവ് വ്യർത്ഥമാകുന്നു।

Verse 19

तस्य देवा न गृह्णंति पितरश्च तथोदकम् । तदागच्छस्व गच्छामो निमंत्रयितुमत्रिजम्

അത്തരക്കാരന്റെ അർപ്പണം ദേവന്മാർ സ്വീകരിക്കുകയില്ല; പിതൃക്കളും ജലതർപ്പണം പോലും സ്വീകരിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ വരിക, നാം പോയി അത്രിപുത്രനായ (ദുർവാസ)നെ ക്ഷണിക്കാം।

Verse 20

तथेत्युक्त्वा तु सा देवी रथमारुरुहे सती । रथमारुह्य देवेशो रुक्मिण्या सहितो हरिः । जगाम तत्र यत्रास्ते दुर्वासा मुनिसत्तमः

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ സതീദേവി രഥത്തിൽ ആരൂഢയായി. തുടർന്ന് ദേവേശനായ ഹരി രുക്മിണിയോടുകൂടെ രഥം കയറി, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ദുർവാസൻ വസിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 21

दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा कूले नदनदीपतेः । कापालिकस्य पुरतः सुस्नातं वरसीकरैः

നദനദീപതിയുടെ തീരത്ത് തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്ന ആ കപാലധാരിയെ മുന്നിൽ കണ്ടു; അവൻ ശുഭജലബിന്ദുക്കളാൽ സിഞ്ചിതദേഹനായി, সদ്യഃസ്നാതനായി നിലകൊള്ളുന്നതും അവർ ദർശിച്ചു।

Verse 22

प्रणम्य भगवान्भक्त्या पप्रच्छाऽनामयं ततः । पश्चाद्विदर्भतनया रुक्मिणी प्रणनाम तम्

ഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ഭഗവാൻ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു. പിന്നെ വിദർഭതനയയായ രുക്മിണിയും അദ്ദേഹത്തെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 23

दुर्वासाश्चापि तौ दृष्ट्वा दर्शनार्थमुपागतौ । पप्रच्छ कुशलं तत्र स्वागतेनाभिनंद्य च

ദുർവാസനും ആ ഇരുവരും ദർശനാർത്ഥം വന്നതു കണ്ടു; അവിടെ സ്വാഗതം ചെയ്ത് അഭിനന്ദിച്ചു, അവരുടെ കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു।

Verse 24

दुर्वासा उवाच । कुशलं कृष्ण सर्वत्र कुत्र वासस्तवाऽधुना । कति दारा धनापत्यमेतद्विस्तरतो वद

ദുർവാസൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ കൃഷ്ണാ! എല്ലായിടത്തും കുശലമാണോ? ഇപ്പോൾ നിന്റെ വാസസ്ഥലം എവിടെയാണ്? നിനക്ക് എത്ര ഭാര്യമാർ, ധനവും സന്താനവും എങ്ങനെ? ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക।”

Verse 25

श्रीकृष्ण उवाच । समुद्रेण प्रदत्ता मे भूभिर्द्वादशयोजना । तस्यां निवसतो ब्रह्मन्पुरी हेममयी मम

ശ്രീകൃഷ്ണൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സമുദ്രം എനിക്ക് ദ്വാദശ യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ഭൂമി ദാനം ചെയ്തു. അവിടെ വസിക്കുമ്പോൾ എന്റെ പുരി ഹേമമയമാണ്.

Verse 26

प्रासादास्तत्र सौवर्णा नवलक्षाणि संख्यया । तस्यां वसामि संहृष्टस्त्वत्प्रसादात्सुनिर्भयः

അവിടെ സ്വർണ്ണമയമായ പ്രാസാദങ്ങൾ നവലക്ഷം എണ്ണത്തിൽ ഉണ്ട്. നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ആ നഗരിയിൽ ആനന്ദത്തോടെ, പൂർണ്ണ നിർഭയനായി വസിക്കുന്നു.

Verse 27

तच्छुत्वा वचनं तस्य विस्मयाविष्टमानसः । प्रत्युवाच स दुर्वासाः प्रहस्य मधुसूदनम्

അവന്റെ വചനം കേട്ടപ്പോൾ ദുർവാസാവിന്റെ മനസ് വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി. അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിയോടെ മധുസൂദനനോട് (കൃഷ്ണനോട്) മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 28

वसंति तावका ये च तेषां संख्या वदस्व भोः । यावत्यश्च महिष्यस्ते पुत्राः परिजनास्तथा

ഹേ മഹാശയാ! അവിടെ വസിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ ജനങ്ങളുടെ എണ്ണം പറയുക. കൂടാതെ നിങ്ങളുടെ മഹിഷിമാർ (റാണിമാർ), പുത്രന്മാർ, പരിജനങ്ങൾ എത്ര?

Verse 29

श्रीकृष्ण उवाच । ब्रह्मन्षोडशसाहस्रं भार्य्याश्चाष्टाधिका मम । तासां मध्येऽभीष्टतमा विदर्भाधिपतेः सुता

ശ്രീകൃഷ്ണൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! എനിക്ക് ഷോഡശസഹസ്രം ഭാര്യമാർ, കൂടാതെ എട്ട് അധികവും ഉണ്ട്. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത് വിദർഭാധിപന്റെ പുത്രിയാണ്.

Verse 30

एकैकस्या दश सुताः कन्या चैका तथा मुने । षट्पंचाशद्यदूनां तु कोट्यः परिजनो मम

ഹേ മുനേ! ഓരോ (രാജ്ഞിക്കും) പത്ത് പുത്രന്മാരും ഒരു പുത്രിയും ഉണ്ട്. എന്റെ പരിജനം യാദവരുടെ അമ്പത്താറു കോടി ആകുന്നു.

Verse 31

शेषाः प्रकृतयो ब्रह्मंस्तेषां संख्या न विद्यते । तच्छ्रुत्वा चिंतयामास किमेतदिति विस्मितः

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! പ്രകൃതിയുടെ ശേഷിക്കുന്ന രൂപങ്ങളുടെ എണ്ണം അറിയാനാകില്ല. അത് കേട്ട് അദ്ദേഹം വിസ്മയത്തോടെ—“ഇത് എന്ത്?” എന്ന് ചിന്തിച്ചു.

Verse 32

अहो ह्यनंतवीर्यस्य मायामाश्रित्य तिष्ठतः । अनंता सर्वकर्तृत्वे प्रवृत्तिर्दृश्यतामिय म्

അഹോ! മായയെ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊള്ളുന്ന അനന്തവീര്യനായ ആ പ്രഭുവിന്റെ സർവകർത്തൃത്വത്തിലെ ഈ അന്ത്യമില്ലാത്ത പ്രവർത്തനം ലോകത്തിൽ ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 33

दुर्वासा उवाच । स्वागतं ते महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते । दर्शनेन त्वदीयेन प्रीतिमेति च मे मनः

ദുർവാസാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹോ! സ്വാഗതം. പറയുക, നിനക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? നിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ മനസ് ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । यदि प्रसन्नो भगवांस्तदागच्छस्व मे गृहम् । शिरसा धार्य्य पादांबु प्रयास्यामि पवित्रताम्

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വരിക. നിങ്ങളുടെ പാദോദകം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു ഞാൻ പവിത്രത പ്രാപിക്കും.

Verse 35

दुर्वासा उवाच । अक्षमासारसर्वस्वं किं मां नयसि माधव । नय मां यदि मद्वाक्यं करोषि सह भार्यया

ദുർവാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മാധവാ! നീ ക്ഷമയുടെ സാരസർവ്വസ്വം; എങ്കിൽ എന്നെ (എന്റെ അഭിലാഷപ്രകാരം) എന്തുകൊണ്ട് നയിക്കുന്നില്ല? എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഭാര്യയോടുകൂടെ എന്നെ നയിക്കൂ.

Verse 36

प्रह्लाद उवाच । एवमस्त्विति चोक्त्वा स प्रस्थितः स्वरथेन हि । तं दृष्ट्वा प्रस्थितं विष्णुं प्रहस्योवाच भर्त्सयन्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—“എവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ തന്റെ തന്നെ രഥത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. വിഷ്ണു പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടു അവൻ ചിരിച്ചു, പരിഹസിച്ച് പറഞ്ഞു.

Verse 37

दुर्वासा उवाच । दुर्वाससं न जानासि मुञ्चेमान्हयसत्तमान् । त्वं च भार्या तथा चेयं वहतं स्वरथेन माम्

ദുർവാസൻ പറഞ്ഞു—നിനക്ക് ദുർവാസനെ അറിയില്ലേ? ഈ ശ്രേഷ്ഠ കുതിരകളെ അഴിച്ചുവിടുക. നീയും നിന്റെ ഭാര്യയും—എന്റെ തന്നെ രഥത്തിൽ എന്നെ വഹിക്കണം.

Verse 38

श्रीकृष्ण उवाच । भगवन्यथा प्रब्रवीषि विप्र कर्तास्मि तत्तथा । त्वया कृपालुना ब्रह्मन्पारितोऽहं सबांधवः

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ വിപ്രാ! നിങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ തന്നേ ഞാൻ ചെയ്യും. ഹേ ബ്രഹ്മൻ! നിങ്ങളുടെ കരുണയാൽ ഞാൻ ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ രക്ഷിതനും പോഷിതനും ആകുന്നു.

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । तौ तथा ऋषिवर्य्योऽसौ युक्तां देवीं रथे स्वके । तथैव पुण्डरीकाक्षं याहि याहीत्यभाषत

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ആ ഋഷിവര്യൻ ദേവിയെ (രാജ്ഞിയെ) തന്റെ രഥത്തിൽ യഥാവിധി ഇരുത്തി; പിന്നെ പുണ്ഡരീകാക്ഷനോട് “പോ, പോ” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 40

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वा वहमानं रथं हरिम् । साधुसाध्विति भाषंत ऊचुः सर्वे परस्परम्

ഹരി രഥം വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ട എല്ലാ ദേവന്മാരും പരസ്പരം പറഞ്ഞു, വീണ്ടും വീണ്ടും—“സാധു! സാധു!” എന്നു ഘോഷിച്ചു.

Verse 41

अहो ब्रह्मण्यदेवस्य परां भक्तिं प्रपश्यत । स्कन्धे कृत्वा धुरं यो हि वहते भार्य्यया सह

അഹോ! ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അനുകമ്പയുള്ള ബ്രഹ്മണ്യദേവന്റെ പരമഭക്തി നോക്കുക; അവൻ ഭാര്യയോടുകൂടെ സ്വന്തം തോളിൽ നുകം വെച്ച് ഭാരം വഹിക്കുന്നു.

Verse 42

विकीर्यमाणः कुसुमैः सुरसंघैर्जनार्दनः । जगाम स रथं गृह्य सभार्यो द्वारकां प्रति

ദേവസംഘങ്ങൾ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിയുമ്പോൾ ജനാർദനൻ രഥത്തിൽ കയറി, ഭാര്യയോടുകൂടെ ദ്വാരകയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 43

उह्यमाने रथे तस्मिन्रुक्मिणी तृषिताऽभवत् । उवाच कृष्णं वैदर्भी श्रमव्याकुललोचना

ആ രഥം വലിക്കപ്പെടുമ്പോൾ രുക്മിണി ദാഹാർത്തയായി. ക്ഷീണത്തിൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളുള്ള വൈദർഭി കൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 44

श्रान्ता भारपरिक्लिष्टा वहती कोपनं द्विजम् । पाययित्वोदकं कान्त नय मां मन्दिरं स्वकम्

ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചു, ഭാരത്തിൽ പീഡിതയായി ഈ കോപിഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനെ വഹിക്കുന്നു. പ്രിയനേ, അവനു ജലം കുടിപ്പിച്ച് എന്നെ എന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോവുക.

Verse 45

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः पादाक्रान्त्या धरातलात् । आनयामास भगवान्गगां त्रिपथगां शुभाम्

അവളുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച ഭഗവാൻ പാദപ്രഹാരത്തോടെ ധരാതലം അമർത്തി, ഭൂമിയിൽ നിന്നു ത്രിപഥഗയായ ശുഭ ഗംഗയെ പുറപ്പെടുവിച്ചു।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा निर्मलं शीतं सुगंधं पावनं तथा । पपौ पिपासिता देवी रुक्मिणी जाह्नवीजलम्

ആ ജലം നിർമ്മലം, ശീതളം, സുഗന്ധമുള്ളതും പാവനവും ആണെന്ന് കണ്ട ദാഹാർത്തയായ ദേവി രുക്മിണി ജാഹ്നവി (ഗംഗ) ജലം പാനം ചെയ്തു।

Verse 47

पीतं तया जलं दृष्ट्वा चुकोप ऋषिसत्तमः । जज्वाल ज्वलनप्रख्यः शशाप परमेश्वरीम्

അവൾ ജലം പാനം ചെയ്തതു കണ്ട ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ ക്രോധിച്ചു; അഗ്നിപ്രഖ്യനായി ജ്വലിച്ച് പരമേശ്വരിയെ ശപിച്ചു।

Verse 48

दुर्वासा उवाच । मामपृष्ट्वा जलं यस्मात्पीतवत्यसि रुक्मिणी । तस्मात्पानरता नित्यं भविष्यसि न संशयः

ദുർവാസാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ രുക്മിണീ! എന്നോട് ചോദിക്കാതെ നീ ജലം പാനം ചെയ്തതിനാൽ, നീ നിത്യവും പാനാസക്തയായിരിക്കും; സംശയമില്ല।

Verse 49

अवियुक्ता रथाद्यस्मान्मामपृष्ट्वा जलं त्वया । पीतं तस्माच्च कृष्णेन वियुक्ता त्वं भविष्यसि

രഥത്തിൽ നിന്നു വേർപെടാതെയിരിക്കെ പോലും എന്നോട് ചോദിക്കാതെ നീ ജലം പാനം ചെയ്തു; അതിനാൽ നീ കൃഷ്ണനിൽ നിന്നുമും വിരഹം പ്രാപിക്കും।

Verse 50

प्रह्लाद उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं क्रोधसंरक्तलोचनः । परित्यज्य रथं विप्रो भूमावेवावतिष्ठति

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഇത്രയും പറഞ്ഞ ശേഷം, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണൻ രഥം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിയിൽ തന്നേ ഇരുന്നുനിന്നു।

Verse 51

एवं शप्ता तदा देवी रुदोदातीव विह्वला । उवाच कृष्णं करुणं कथं स्थास्ये त्वया विना

ഇങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ട ദേവി, ഉച്ചത്തിൽ കരയുന്നതുപോലെ വിറച്ച് വ്യാകുലയായി, കരുണാമയനായ കൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞു—“നിന്നില്ലാതെ ഞാൻ ഇവിടെ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളും?”

Verse 52

श्रीकृष्ण उवाच । आयास्ये प्रत्यहं देवि द्विकालं भवनं तव । यो मां पश्यति चात्रस्थं स त्वामेव प्रपश्यति

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—“ദേവീ, ഞാൻ പ്രതിദിനം ഇരുകാലവും (പ്രഭാതവും സായാഹ്നവും) നിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് വരും. ഇവിടെ എന്നെ നിലകൊള്ളുന്നതായി കാണുന്നവൻ സത്യത്തിൽ നിന്നെയേ കാണുന്നു.”

Verse 53

मां हि दृष्ट्वा नरो यस्तु त्वां न पश्यति भक्तितः । अर्द्ध्ं यात्रा फलं तस्य भविष्यति न संशयः

എന്നെ കണ്ടിട്ടും ഭക്തിയോടെ നിന്നെ കാണാത്ത മനുഷ്യന് യാത്രാഫലം പകുതിമാത്രമേ ലഭിക്കൂ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 54

आश्वास्य च प्रियामेवं ब्राह्मणं यदुनन्दनः । ततः प्रसादयामास दुर्वाससमकल्मषम्

ഇങ്ങനെ പ്രിയയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, യദുനന്ദനൻ പിന്നെ മലിനതയില്ലാത്ത മുനി ബ്രാഹ്മണൻ ദുർവാസസിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 55

बाह्यो पवनमध्ये तु पूजयामास तं तथा । अवनिज्य स्वयं पादौ विप्रपादावनेजनम् । धारयामास शिरसा जगतः पावनो हरिः

പുറത്ത് തുറന്ന വായുമണ്ഡലത്തിൽ അദ്ദേഹം അവനെ യഥാവിധി പൂജിച്ചു. സ്വന്തം കൈകളാൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ലോകപാവനനായ ഹരി ആ പാദോദകം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു.

Verse 56

दत्त्वार्घ्यं गां च विप्राय मधुपर्कं स भक्तितः । विधिवद्भोजयामास षड्रसेन द्विजोत्तमम्

ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന് അർഘ്യം, ഒരു പശു, മധുപർകം എന്നിവ നൽകി; തുടർന്ന് വിധിപ്രകാരം ആറു രസങ്ങളുള്ള ആഹാരത്തോടെ ആ ദ്വിജോത്തമനെ ഭോജനിപ്പിച്ചു.