Adhyaya 12

Verse 1

नारद उवाच । अथ ते ददृशुः पार्थ संयमस्थं महामुनिम् । कूर्माख्यानंनामैकादशोऽध्यायः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ, ഹേ പൃഥാപുത്രാ, അവർ സംയമത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ ആ മഹാമുനിയെ ദർശിച്ചു. (ഇവിടെ ‘കൂർമാഖ്യാനം’ എന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തം.)

Verse 2

जटास्त्रिषवणस्नानकपिलाः शिरसा तदा । धारयन्तं लोमशाख्यमाज्यसिक्तमिवानलम्

അപ്പോൾ അവർ ലോമശൻ എന്ന മുനിയെ കണ്ടു—ത്രിസന്ധ്യാസ്നാനത്താൽ കപിലവർണ്ണമായ ജടകൾ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു, നെയ്യൊഴുക്കിയ അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായി।

Verse 3

सव्यहस्ते तृणौघं च च्छायार्थे विप्रसत्तमम् । दक्षिणे चाक्षमालां च बिभ्रतं मैत्रमार्गगम्

ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ നിഴലിനായി ഇടങ്കയ്യിൽ പുല്ലുകെട്ട് ധരിച്ചു, വലങ്കയ്യിൽ അക്ഷമാലയും പിടിച്ച്, മൈത്രിയുടെയും ഉപകാരത്തിന്റെയും പാതയിൽ നടന്നു।

Verse 4

अहिंसयन्दुरुक्ताद्यैः प्राणिनो भूमिचारिणः । यः सिद्धिमेति जप्येन स मैत्रो मुनिरुच्यते

ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികളെ കഠിനവാക്കുകളാലും മറ്റും ഹിംസിക്കാത്തവൻ, ജപത്തിലൂടെ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നവൻ—അവനെയാണ് ‘മൈത്ര’ മുനി എന്നു പറയുന്നത്।

Verse 5

बकभूपद्विजोलूकगृध्रकूर्मा विलोक्य च । नेमुः कलापग्रामे तं चिरंतनतपोनिधिम्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ കൊക്ക്, മൃഗരാജൻ (സിംഹം), പക്ഷി, മൂങ്ങ, കഴുകൻ, ആമ—കലാപഗ്രാമത്തിൽ ആ ചിരന്തന തപോനിധിയെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 6

स्वागतासनसत्कारेणामुना तेऽति सत्कृताः । यथोचितं प्रतीतास्तमाहुः कार्यं हृदि स्थितम्

അവൻ സ്വാഗതം, ആസനം, യഥോചിതമായ അതിഥിസത്കാരം എന്നിവകൊണ്ട് അവരെ അത്യന്തം ആദരിച്ചു. അവർ യഥാവിധി തൃപ്തരായി ഹൃദയത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കാര്യം അവനോട് അറിയിച്ചു.

Verse 7

कूर्म उवाच । इन्द्रद्युम्नोऽयमवनीपतिः सत्रिजनाग्रणीः । कीर्तिलोपान्निरस्तोऽयं वेधसा नाकपृष्ठतः

കൂർമൻ പറഞ്ഞു—ഇവൻ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന അവനിപതി, മനുഷ്യരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ. കീര്ത്തി ക്ഷയിച്ചതിനാൽ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് അവനെ സ്വർഗ്ഗശിഖരത്തിൽ നിന്ന് താഴെ തള്ളിയിരിക്കുന്നു.

Verse 8

मार्कंडेयादिभिः प्राप्य कीर्त्युद्धारंच सत्तम । नायं कामयते स्वर्गं पुनःपातादिभीषणम्

ഹേ സത്തമാ! മാർക്കണ്ഡേയാദികളെ സമീപിച്ച് കീര്ത്തിയുടെ പുനഃസ്ഥാപനം നേടിയിട്ടും, വീണ്ടും പതനഭയം ഉള്ളതിനാൽ ഭീതിജനകമായ സ്വർഗ്ഗം അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

Verse 9

भवतानुगृहीतोऽयमिहेच्छति महोदयम् । प्रणोद्यस्तदयं भूपः शिष्यस्ते भगवन्मया । त्वत्सकाशमिहानीतो ब्रूहि साध्वस्य वांछितम्

നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവൻ ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ മഹോന്നതി ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ഭഗവൻ, ഞാൻ ഈ രാജാവിനെ—നിങ്ങളുടെ ശിഷ്യനെ—പ്രേരിപ്പിച്ച് നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ കൊണ്ടുവന്നു. അവൻ എന്ത് ആഗ്രഹിക്കണം എന്ന് ശരിയായി അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 10

परोपकरणं नाम साधूनां व्रतमाहितम् । विशेषतः प्रणोद्यानां शिष्यवृत्तिमुपेयुषाम्

പരോപകാരം എന്നത് സാദുക്കൾക്കായി സ്ഥാപിതമായ വ്രതധർമ്മമാണ്; പ്രത്യേകിച്ച് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിന് പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടവർക്കും ശിഷ്യവൃത്തിയെ സ്വീകരിച്ചവർക്കും അതിവിശേഷമായി.

Verse 11

अप्रणोद्येषु पापेषु साधु प्रोक्तमसंशयम् । विद्वेषं मरणं चापि कुरुतेऽन्यतरस्य च

ഉപദേശത്തിന് യോഗ്യമല്ലാത്ത പാപികളെക്കുറിച്ച് സദ്ജനങ്ങൾ സംശയമില്ലാതെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—അവരോടുള്ള സംഗതി വൈരം ജനിപ്പിക്കുകയും, ഇരുപക്ഷങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരുവർക്കു മരണത്തിനും കാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 12

अप्रमत्तः प्रणोद्येषु मुनिरेष प्रयच्छति । तदेवेति भवानेवं धर्मं वेत्ति कुतो वयम्

ഈ മുനി എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഉപദേശത്തിന് യോഗ്യരായവർക്കു സഹായം നൽകുന്നു। നിങ്ങൾ ധർമ്മം ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് അറിയുന്നത്; ഞങ്ങൾ അതിനെ വേറെയെങ്ങനെ അറിയും?

Verse 13

लोमश उवाच । कूर्म युक्तमिदं सर्वं त्वयाभिहितमद्य नः । धर्मशास्त्रोपनतं तत्स्मारिताः स्म पुरातनम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൂർമാ! ഇന്ന് നീ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞതെല്ലാം യുക്തമാണ്। അത് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യവും, പുരാതന ഉപദേശം ഞങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്।

Verse 14

ब्रूहि राजन्सुविश्रब्धं सन्देहं हृदयस्थितम् । कस्ते किमब्रवीच्छेषं वक्ष्याम्यहं न संशयः

ഹേ രാജാവേ! പൂർണ്ണ വിശ്വാസത്തോടെ പറയുക; ഹൃദയത്തിലുള്ള സംശയം വെളിപ്പെടുത്തുക। ആരാണ് നിങ്ങളോട് എന്ത് പറഞ്ഞത്? ശേഷമുള്ളതും പറയുക—ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ വിശദീകരിക്കും।

Verse 15

इन्द्रद्युम्न उवाच । भगवन्प्रथमः प्रश्रस्तावदेव ममोच्यताम् । ग्रीष्मकालेऽपि मध्यस्थै रवौ किं न तवाश्रमः

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! ആദ്യം എന്റെ ആദ്യ ചോദ്യം തന്നെ ഉത്തരം പറയുക। ഗ്രീഷ്മകാലത്തും സൂര്യൻ മദ്ധ്യത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിൽ ശീതള നിഴൽ-ആശ്രയം എന്തുകൊണ്ട് ഇല്ല?

Verse 16

कुटीमात्रोऽपि यच्छाया तृणैः शिरसि पाणिगैः

സ്വകൈകളാൽ പുല്ല് പിടിച്ച് തലമേൽ ഒരുക്കുന്ന കുടിലമാത്രമായ നിഴലും മതിയെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 17

लोमश उवाच । मर्तव्यमस्त्यवश्यं च काय एष पतिष्यति । कस्यार्थे क्रियते गेहमनित्यभवमध्यगैः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—മരണം അനിവാര്യമാണ്; ഈ ദേഹം തീർച്ചയായും വീഴും. അനിത്യഭവത്തിന്റെ നടുവിൽ നിൽക്കുന്നവർ ആര്ക്കുവേണ്ടി ഗൃഹം പണിയുന്നു?

Verse 18

यस्य मृत्युर्भवेन्मित्रं पीतं वाऽमृतमुत्तमम् । तस्यैतदुचितं वक्तुमिदं मे श्वो भविष्यति

മരണം സുഹൃത്തായവനോ, അല്ലെങ്കിൽ പരമ അമൃതം പാനം ചെയ്തവനോ—അവനേയ്ക്ക് മാത്രമേ ‘ഇത് നാളെ എന്റേതാകും’ എന്നു പറയുന്നത് യുക്തിയുള്ളൂ।

Verse 19

इदं युगसहस्रेषु भविष्यमभविद्दिनम् । तदप्यद्यत्वमापन्नं का कथामरणावधेः

ഈ ദിവസം ഒരിക്കൽ ആയിരം യുഗങ്ങൾക്കുശേഷം വരുമെന്നു തോന്നിയിരുന്നു; എന്നാൽ അതേ ‘ഇന്ന്’ ആയി എത്തി. പിന്നെ മരണത്തിന്റെ പരിധിയെക്കുറിച്ച് എന്ത് പറയാം?

Verse 20

कारणानुगतं कार्यमिदं शुक्रादभूद्वपुः । कथं विशुद्धिमायाति क्षालितांगारवद्वद

കാര്യത്തിന് കാരണം അനുസരണമുണ്ട്; ഈ ദേഹം ശുക്രത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചു. പറയുക—കഴുകിയ കരിക്കട്ടപോലെ ഇത് എങ്ങനെ ശുദ്ധിയിലേക്കെത്തും?

Verse 21

तदस्यापि कृते पापं शत्रुषड्वर्गनिर्जिताः । कथंकारं न लज्जन्ते कुर्वाणा नृपसत्तम

അതിന്റെ പേരിലും പാപം ചെയ്യപ്പെടുന്നു—കാമക്രോധാദി ആറു അന്തർശത്രുക്കൾക്കാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടവർ. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ കർമ്മം ചെയ്യുമ്പോഴും അവർ ലജ്ജിക്കാത്തത് എങ്ങനെ?

Verse 22

तद्ब्रह्मण इहोत्पन्नः सिकताद्वयसम्भवः । निगमोक्तं पठञ्छृण्वन्निदं जीविष्यते कथम्

ആ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഇവിടെ ജനിച്ച്, രണ്ട് ‘സികത’ (പുരുഷ-സ്ത്രീ)കളുടെ സംഗമത്തിൽ പിറന്നവൻ; എങ്കിലും വേദവചനങ്ങൾ വായിച്ചും കേട്ടും ഈ ജീവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ (വിവേകത്തോടെ) എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

Verse 23

तथापि वैष्णवी माया मोहयत्यविवेकिनम् । हृदयस्थं न जानंति ह्यपि मृत्यु शतायुषः

എങ്കിലും വൈഷ്ണവീ മായ അവിവേകിയെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു. നൂറുവർഷം ജീവിച്ചാലും ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്ന മരണത്തെ അവർ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.

Verse 24

दन्ताश्चलाश्चला लक्ष्मीर्यौवनं जीवितं नृप । चलाचलमतीवेदं दानमेवं गृहं नृणाम्

ഹേ നൃപാ, പല്ലുകൾ അസ്ഥിരം, ലക്ഷ്മി ചഞ്ചലം, യൗവനവും ജീവിതവും അസ്ഥായിയാണ്. എല്ലാം ക്ഷണഭംഗുരമെന്ന് അറിഞ്ഞ് മനുഷ്യൻ ദാനം ചെയ്യണം; മനുഷ്യരുടെ ഗൃഹജീവിതവും അതുപോലെ ചഞ്ചലമാണ്.

Verse 25

इति विज्ञाय संसारसारं च चलाचलम् । कस्यार्थे क्रियते राजन्कुटजादि परिग्रहः

ഇങ്ങനെ സംസാരത്തിന്റെ സാരവും ചഞ്ചലവും അസ്ഥായിയുമെന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, ഹേ രാജൻ—കുടജം മുതലായ ചെറുവസ്തുക്കൾ വരെ ശേഖരിച്ച് പിടിക്കുന്നത് ആരുടെ വേണ്ടി?

Verse 26

इन्द्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवानेव श्रूयते भुवनत्रये । तदर्थमहमायातस्तत्किमेवं वचस्तव

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു: 'മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഭഗവാൻ മാത്രമേ ചിരായുസ്സുള്ളവനായി കേൾക്കപ്പെടുന്നുള്ളൂ. അതിനായിട്ടാണ് ഞാൻ വന്നത്, പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ് അങ്ങയുടെ വാക്കുകൾ ഇപ്രകാരമായിരിക്കുന്നത്?'

Verse 27

लोमश उवाच । प्रतिकल्पं मच्छरीरादेकरोमपरिक्षयः । जायते सर्वनाशे च मम भावि प्रमापणम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു: 'ഓരോ കല്പത്തിലും എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു രോമം കൊഴിഞ്ഞുപോകുന്നു. എല്ലാം നശിക്കുമ്പോൾ എന്റെ മരണവും സംഭവിക്കും.'

Verse 28

पश्य जानुप्रदेशं मे द्व्यंगुलं रोमवर्जितम् । जातं वपुस्तद्बिभेमि मर्तव्ये सति किं गृहैः

'എന്റെ മുട്ടിന് സമീപം നോക്കൂ, രണ്ട് വിരലോളം ഭാഗം രോമമില്ലാത്തതായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ ഈ മാറ്റം കണ്ട് ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു. മരണം ഉറപ്പായിരിക്കെ, വീടുകൾ കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?'

Verse 29

नारद उवाच । इत्थं निशम्य तद्वाक्यं स प्रहस्यातिविस्मितः । भूपालस्तस्य पप्रच्छ कारणं तादृशायुषः

നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇപ്രകാരം ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ രാജാവ് ചിരിച്ചുകൊണ്ടും അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചുകൊണ്ടും അങ്ങനെയുള്ള ആയുസ്സിന്റെ കാരണം ചോദിച്ചു.

Verse 30

इन्द्रद्युम्न उवाच । पृच्छामि त्वामहं ब्रह्मन्यदायुरिदमीदृशम् । तव दीर्घं प्रभावोऽसौ दानस्य तपसोऽथवा

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! അങ്ങയുടെ ആയുസ്സ് ഇപ്രകാരമായിരിക്കുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. ഈ ദീർഘായുസ്സ് ദാനത്തിന്റെ ഫലമാണോ അതോ തപസ്സിന്റേതാണോ?'

Verse 31

लोमश उवाच । श्रृणु भूप प्रवक्ष्यामि पूर्वजन्मसमुद्भवाम् । शिवधर्मयुतां पुण्यां कथां पापप्रणाशनीम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ശ്രവിക്ക; മുൻജന്മത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച, ശിവധർമ്മയുതമായ, പുണ്യദായിനിയും പാപനാശിനിയുമായ കഥ ഞാൻ പറയും.

Verse 32

अहमासं पुरा शूद्रो दरिद्रोऽतीवभूतले । भ्रमामि वसुधापृष्ठे ह्यशनपीडितो भृशम्

മുമ്പ് ഞാൻ ശൂദ്രനായിരുന്നു, ഭൂമിയിൽ അത്യന്തം ദരിദ്രൻ. ആഹാരക്കഷ്ടം മൂലം കഠിനമായി പീഡിതനായി ഞാൻ ഭൂമിയുടെ മേൽഭാഗത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 33

ततो मया महल्लिंगं जालिमध्यगतं तदा । मध्याह्नेऽस्य जलाधारो दृष्टश्चैवा विदूरतः

അപ്പോൾ ഞാൻ ജാലിയുടെ നടുവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മഹാലിംഗം കണ്ടു. മധ്യാഹ്നത്തിൽ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ അതിന്റെ ജലാധാരവും (പൂജാജലസ്ഥലം) ദൃശ്യമായി.

Verse 34

ततः प्रविश्य तद्वारि पीत्वा स्नात्वा च शांभवम् । तल्लिंगं स्नापितं पूजा विहिता कमलैः शुभैः

പിന്നീട് അകത്ത് കടന്ന് ആ പുണ്യജലം പാനം ചെയ്ത് ശാംഭവവിധിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. ആ ലിംഗത്തെ സ്നാപനം ചെയ്ത് ശുഭകമലങ്ങളാൽ പൂജ നിർവഹിച്ചു.

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकंठोऽहं श्रीकंठं तं नमस्य च । पुनः प्रचलितो मार्गे प्रमीतो नृपसत्तम

പിന്നീട് വിശപ്പും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് എന്റെ കണ്ഠം വരണ്ടു; ആ ശ്രീകണ്ഠനെ ഞാൻ നമസ്കരിച്ചു. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, വീണ്ടും വഴിയിലിറങ്ങി വഴിമധ്യേ തന്നെ ഞാൻ മരണമടഞ്ഞു.

Verse 36

ततोऽहं ब्राह्मणगृहे जातो जातिस्मरः सुतः । स्नापनाच्छिवलिंगस्य सकृत्कमलपूजनात्

അതിനുശേഷം ഞാൻ ബ്രാഹ്മണഗൃഹത്തിൽ പൂർവജന്മസ്മരണമുള്ള പുത്രനായി ജനിച്ചു; ഒരിക്കൽ ശിവലിംഗത്തിന് സ്നാനം നടത്തി താമരകളാൽ പൂജിച്ചതിനാൽ.

Verse 37

स्मरन्विलसितं मिथ्या सत्याभासमिदं जगत् । अविद्यामयमित्येवं ज्ञात्वा मूकत्वमास्थितः

പൂർവാനുഭവം സ്മരിച്ച് ഞാൻ അറിഞ്ഞു—ഈ ലോകം വെറും ലീല; മിഥ്യ, സത്യത്തിന്റെ പ്രതിഭാസമാത്രം, അവിദ്യാമയം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ഞാൻ മൗനം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 38

तेन विप्रेण वार्धक्ये समाराध्य महेश्वरम् । प्राप्तोऽहमिति मे नाम ईशान इति कल्पितम्

ആ ബ്രാഹ്മണൻ വാർദ്ധക്യത്തിൽ മഹേശ്വരനെ വിധിപൂർവം ആരാധിച്ചു; ‘ഞാൻ പ്രാപിച്ചു’ എന്നു പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് എന്റെ പേര് ‘ഈശാനൻ’ എന്നു കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 39

ततः स विप्रो वात्सल्यादगदान्सुबहून्मम । चकार व्यपनेष्यामि मूकत्वमिति निश्चयः

പിന്നീട് ആ ബ്രാഹ്മണൻ സ്നേഹവശാൽ എനിക്കായി അനവധി ഔഷധങ്ങൾ ഒരുക്കി; ‘ഈ മൂകത നീക്കാം’ എന്നു നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 40

मंत्रवादान्बहून्वैद्यानुपायानपरानपि । पित्रोस्तथा महामायासंबद्धमनसोस्तथा

അവൻ അനവധി മന്ത്രവാദികളെയും വൈദ്യന്മാരെയും മറ്റു ഉപായങ്ങളെയും പ്രയോഗിച്ചു; മഹാമായയിൽ ബന്ധിതമനസ്സുള്ള എന്റെ മാതാപിതാക്കളും അതുപോലെ തന്നെ ശ്രമിച്ചു.

Verse 41

निरीक्ष्य मूढतां हास्यमासीन्मनसि मे तदा । तथा यौवनमासाद्य निशि हित्वा निजं गृहम्

അവരുടെ മൂഢത കണ്ടപ്പോൾ അന്നേരം എന്റെ മനസ്സിൽ ഹാസ്യം ഉദിച്ചു. പിന്നെ യൗവനം പ്രാപിച്ച് ഞാൻ രാത്രിയിൽ സ്വന്തം ഗൃഹം വിട്ടുപോയി।

Verse 42

संपूज्य कमलैः शंभुं ततः शयनमभ्यगाम् । ततः प्रमीते पितरि मूढैत्यहमुज्झितः

കമലങ്ങളാൽ ശംഭുവിനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച് ഞാൻ പിന്നെ ശയനത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് പിതാവ് മരിച്ചപ്പോൾ ‘മൂഢൻ’ എന്നു കരുതി എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 43

संबंधिभिः प्रतीतोऽथ फलाहारमवस्थितः । प्रतीतः पूजयामीशमब्जैर्बहुविधैस्तथा

പിന്നീട് ബന്ധുക്കൾ അംഗീകരിച്ചതോടെ ഞാൻ ഫലാഹാരത്തിൽ മാത്രം നിലകൊണ്ടു. അതിൽ തൃപ്തനായി പലവിധ കമലങ്ങളാൽ ഞാൻ ഈശ്വരനെ പൂജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 44

अथ वर्षशतस्यांते वरदः शशिशेखरः । प्रत्यक्षो याचितो देहि जरामरणसंक्षयम्

അതിനുശേഷം നൂറു വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം വരദനായ ശശിശേഖരൻ (ചന്ദ്രശേഖരൻ) പ്രത്യക്ഷനായി. ഞാൻ അപേക്ഷിച്ചു—“ജരയും മരണവും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന അനുഗ്രഹം തരണമേ.”

Verse 45

ईश्वर उवाच । अजरामरता नास्ति नामरूपभृतोयतः । ममापि देहपातः स्यादवधिं कुरु जीविते

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“നാമരൂപം ധരിച്ച ദേഹികൾക്ക് അജരാമരത്വം ഇല്ല. എനിക്കും ദേഹപാതം സംഭവിക്കും; അതിനാൽ നിന്റെ ജീവിതത്തിന് ഒരു നിശ്ചിത പരിധി തിരഞ്ഞെടുക്കുക.”

Verse 46

इति शंभोर्वचः श्रुत्वा मया वृतिमिदं तदा । कल्पांते रोमपातोऽस्तु मरणं सर्वसंक्षये

ശംഭുവിന്റെ വചനം ശ്രവിച്ചിട്ട് ഞാൻ അപ്പോൾ ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചു—“കൽപാന്തത്തിൽ സർവ്വസംക്ഷയം സംഭവിക്കുമ്പോഴേ എന്റെ മരണം വരിക; അതുവരെ വെറും രോമപാതം മാത്രമാകട്ടെ।”

Verse 47

ततस्तव गणो भूयामिति मेऽभीप्सितो वरः । तथेत्युक्त्वा स भगवान्हरश्चादर्शनं गतः

പിന്നെ എനിക്ക് അഭിലഷിതമായ വരം ഇതായിരുന്നു—“ഞാൻ നിന്റെ ഗണനായിരിക്കട്ടെ.” “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ഹരൻ അദൃശനായി.

Verse 48

अहं तपसिनिष्ठश्च ततः प्रभृति चाभवम् । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते शिवपूजनात्

അന്നുമുതൽ ഞാൻ തപസ്സിൽ ദൃഢനിഷ്ഠനായി. ശിവപൂജയാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 49

ब्रध्नाब्जैरितरैर्वपि कमलैर्नात्र संशयः । एवं कुरु महाराज त्वमप्याप्स्यसि वांछितम्

ബ്രധ്നാബ്ജ കമലങ്ങളാലോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റു കമലങ്ങളാലോ—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുക, മഹാരാജാ; നിങ്ങളും അഭിലഷിതം പ്രാപിക്കും.

Verse 50

हरभक्तस्य लोकस्य त्रिलोक्यां नास्ति दुर्लभम् । बहिःप्रवृत्तिं सगृह्य ज्ञानकर्मेन्द्रियादि च

ഹരഭക്തർക്കു ത്രിലോകത്തിലും ദുർലഭമെന്നൊന്നുമില്ല. എങ്കിലും ബാഹ്യപ്രവൃത്തിയും ജ്ഞാന-കർമേന്ദ്രിയാദികളും സ്വീകരിച്ച്, അവയുടെ യഥാസ്ഥാനം മനസ്സിലാക്കണം.

Verse 51

लयः सदाशिवे नित्यमतर्यो गोऽयमुच्यते । दुष्करत्वाद्वहिर्योगं शिव एव स्वयं जगौ

സദാശിവനിൽ നിത്യ ലയം പ്രാപിക്കുന്നതേ ‘അമർത്ത്യ മാർഗം’ എന്നു പറയുന്നു. ബാഹ്യയോഗം ദുഷ്കരമായതിനാൽ ശിവൻ തന്നേ അതു ഉപദേശിച്ചു.

Verse 52

पंचभिश्चार्चनं भूतैर्विशिष्टफलदं ध्रुवम् । क्लेशकर्मविपाकाद्यैराशयैश्चाप्य संयुतम्

പഞ്ചഭൂതങ്ങളാൽ നിർവഹിക്കുന്ന അർച്ചന നിശ്ചയമായും വിശിഷ്ടഫലദായകമാണ്; എങ്കിലും ക്ലേശം, കർമ്മം, കർമ്മവിപാകം മുതലായ ആശയ-സംസ്കാരങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെട്ടു തന്നെയിരിക്കുന്നു.

Verse 53

ईशानमाराध्य जपन्प्रणवं मुक्तिपाप्नुयात् । सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना

ഈശാനനെ ആരാധിച്ച് പ്രണവം (ഓം) ജപിച്ചാൽ മുക്തി പ്രാപിക്കാം. സർവ്വപാപക്ഷയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ശിവനിൽ ഭാവന ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാകും.

Verse 54

पापोपहतबुद्धीनां शिवे वार्तापि दुर्लभा । दुर्लभं भारते जन्म दुर्लभं शिवपूजनम्

പാപം കൊണ്ട് ക്ഷതമായ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് ശിവനെക്കുറിച്ചൊരു വാക്ക് കേൾക്കുന്നതും ദുർലഭം. ഭാരതത്തിൽ ജനനം ദുർലഭം; ശിവപൂജനവും ദുർലഭം.

Verse 55

दुर्लभं जाह्नवीस्नानं शिवे भक्तिः सुदुर्लभा । दुर्लभं ब्राह्मणे दानं दुर्लभं वह्निपूजनम्

ജാഹ്നവി (ഗംഗ)യിൽ സ്നാനം ദുർലഭം; ശിവഭക്തി അതിലും അതിദുർലഭം. ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ദുർലഭം; അഗ്നിപൂജനവും ദുർലഭം.

Verse 56

अल्पपुण्यैश्च दुष्प्रापं पुरुषोत्तमपूजनम्

അल्पപുണ്യമുള്ളവർക്ക് പുരുഷോത്തമന്റെ പൂജ ലഭിക്കുക ദുർലഭവും ദുഷ്പ്രാപ്യവും ആകുന്നു।

Verse 57

लक्षेण धनुषां योगस्तदर्धेन हुताशनः । पात्रं शतसहस्रेण रेवा रुद्रश्च षष्टिभिः

ഒരു ലക്ഷം ധനുസ്സുകൾകൊണ്ട് ‘യോഗ’ം കണക്കാക്കുന്നു; അതിന്റെ പകുതിയാൽ ‘ഹുതാശനൻ’ (പവിത്ര അഗ്നി) കണക്കാക്കുന്നു. ലക്ഷത്തിൽ ഒരുവനേ യഥാർത്ഥ ‘പാത്രം’; റേവയും രുദ്രനും അറുപതിൽ ഒരാൾ—അതിദുർലഭം।

Verse 58

इति दमुक्तमखिलं मया तव महीपते । यथायुरभवद्दीर्घं समाराध्य महेश्वरम्

ഹേ മഹീപതേ! ഞാൻ നിനക്കു എല്ലാം പറഞ്ഞു. മഹേശ്വരനെ യഥാവിധി ആരാധിച്ചാൽ ആയുസ്സ് ദീർഘമാകും എന്നു പ്രഖ്യാപിതമാണ്।

Verse 59

न दुर्लभं न दुष्प्रापं न चासाध्यं महात्मनाम् । शिवभक्तिकृतां पुंसां त्रिलोक्यामिति निश्चितम्

മഹാത്മാക്കൾക്കു ഒന്നും ദുർലഭമല്ല, ദുഷ്പ്രാപ്യമല്ല, അസാധ്യവും അല്ല. ശിവഭക്തി അനുഷ്ഠിച്ചവർക്ക് ഇത് ത്രിലോകത്തിലും നിശ്ചിതം।

Verse 60

नंदीश्वरस्य तेनैव वपुषा शिवपूजनात् । सिद्धिमालोक्य को राजञ्छंकरं न नमस्यति

നന്ദീശ്വരൻ അതേ ദേഹത്താൽ ശിവപൂജ ചെയ്ത് നേടിയ സിദ്ധി കണ്ടിട്ട്, ഹേ രാജാവേ! ശങ്കരനെ ആരാണ് നമസ്കരിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 61

श्वेतस्य च महीपस्य श्रीकंठं च नमस्यतः । कालोपि प्रलयं यातः कस्तमीशं न पूजयेत्

ശ്രീകണ്ഠനെ വണങ്ങിയ ശ്വേതരാജാവിനുവേണ്ടി കാലം പോലും ലയിച്ചുപോയി. അങ്ങനെയുള്ള ഈശ്വരനെ ആരാണ് പൂജിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 62

यदिच्छया विश्वमिदं जायते व्यवतिष्ठते । तथा संलीयते चांते कस्तं न शरणं व्रजेत्

ആരുടെ ഇച്ഛയാലാണോ ഈ പ്രപഞ്ചം ഉണ്ടാവുകയും നിലനിൽക്കുകയും ഒടുവിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്, അദ്ദേഹത്തെ ആരാണ് ശരണം പ്രാപിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 63

एतद्रहस्यमिदमेव नृणां प्रधानं कर्तव्यमत्र शिवपूजनमेव भूप । यस्यांतरायपदवीमुपयांति लोकाः सद्योः नरः शिवनतः शिवमेव सत्यम्

ഹേ രാജാവേ! മനുഷ്യരുടെ പ്രധാന കർത്തവ്യം ശിവപൂജ തന്നെയാണ്, ഇതാണ് രഹസ്യം. ശിവനെ വണങ്ങുന്നവൻ തടസ്സങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് സത്യസ്വരൂപനായ ശിവനെത്തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.