Adhyaya 48

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाभाग यथा स्कंदेन भाषितः । महामहोत्सवः शंभोः पृच्छते कुंभसंभवे

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യനായ സൂതാ! കേൾക്കുക; സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞതുപോലെ. കുംഭസംഭവൻ (അഗസ്ത്യൻ) സന്നിധിയിൽ ശംഭുവിന്റെ മഹാമഹോത്സവത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाप्राज्ञ शंभु प्रावेशिकीं कथाम् । त्रैलोक्यानंदजननीं महापातकतंकिनीम्

സ്കന്ദൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ! ശംഭുവിന്റെ പുണ്യപ്രവേശകഥ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്ക. അത് ത്രിലോകാനന്ദജനനി; മഹാപാതകങ്ങളെ ഭീതിപ്പെടുത്തുന്നതുമാണ്.

Verse 3

मंदरादागतः शंभुश्चैत्रे दमनपर्वणि । प्राप्याप्यानंदगहनमितश्चेतश्चचार ह

മന്ദരത്തിൽ നിന്നെത്തിയ ശംഭു ചൈത്രമാസത്തിലെ ദമനപർവ്വദിനത്തിൽ, ആനന്ദസാന്ദ്രമായ ഘനവനം പ്രാപിച്ച്, ഇഷ്ടാനുസാരം ഇവിടെ അവിടെ വിഹരിച്ചു.

Verse 4

मोक्षलक्ष्मीविलासेथ प्रासादे सिद्धिमागते । देवो विरजसः पीठादंतर्गेहं विवेश ह

അനന്തരം ‘മോക്ഷലക്ഷ്മീവിലാസ’ എന്ന, സിദ്ധി ലഭിക്കുന്ന പ്രാസാദത്തിൽ, പ്രഭു വിരജാപീഠത്തിൽ നിന്നു അന്തർഗൃഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 5

ऊर्जशुक्लप्रतिपदि बुधराधासमायुजि । चंद्रे सप्तमराशिस्थे शेषेषूच्चग्रहेषु च

ഊർജമാസത്തിലെ ശുക്ലപ്രതിപദയിൽ ബുധൻ രാധാ-നക്ഷത്രസമയുക്തനായിരുന്നു; ചന്ദ്രൻ സപ്തമരാശിയിൽ നിലകൊണ്ടു; ശേഷഗ്രഹങ്ങൾ ഉച്ചസ്ഥാനങ്ങളിൽ ആയിരുന്നു.

Verse 6

वाद्यमानेषु वाद्येषु प्रसन्नासु हरित्सु च । ब्राह्मणानां श्रुतिरव न्यक्कृतान्यरवांतरे

വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുകയും ഹരിതവനങ്ങൾ പ്രസന്നമായിരിക്കയും ചെയ്തപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണരുടെ വൈദിക ശ്രുതി-സ്വരം ഉയർന്നു; ഇടയ്ക്കുള്ള മറ്റു ശബ്ദങ്ങളെ അത് മൂടിക്കളഞ്ഞു.

Verse 7

प्रतिशब्दित भूर्लोक भुवर्लोकांतराध्वनि । सर्वं प्रमुदितं चासीच्छंभोः प्रावेशिकोत्सवे

ഭൂലോകവും ഭുവർലോകവും തമ്മിലുള്ള പാതകളിൽ എല്ലാടവും പ്രതിധ്വനി മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ശംഭുവിന്റെ മംഗളപ്രവേശോത്സവത്തിൽ സർവ്വവും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 8

चारणास्तु स्तुतिं कुर्युर्जर्हृषुर्देवतागणाः

ചാരണർ സ്തുതിഗാനം ചെയ്തു; ദേവഗണങ്ങൾ ഹർഷത്തിൽ പുളകിതരായി।

Verse 9

ववुर्गंधवहा वाता ववृषुः कुसुमैर्घनाः । सर्वे मंगलनेपथ्याः सर्वे मंगलभाषिणः

സുഗന്ധവാഹിനിയായ കാറ്റുകൾ വീശി; മേഘങ്ങൾ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. എല്ലാവരും മംഗളവേഷത്തിൽ അലങ്കരിതരായി; എല്ലാവരും മംഗളവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 10

स्थावरा जंगमाः सर्वे जाता आनंदमेदुराः । सुरासुरेषु सर्वेषु गंधर्वेषूरगेषु च

സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ആയ എല്ലാ ജീവികളും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും, ഗന്ധർവന്മാരിലും നാഗന്മാരിലും അതേ ഹർഷം വ്യാപിച്ചു।

Verse 11

विद्याधरेषु साध्येषु किन्नरेषु नरेषु च । स्त्रीपुंजातेषु सर्वेषु रेजुश्चत्वार एव च

വിദ്യാധരന്മാരിലും സാധ്യന്മാരിലും കിന്നരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും—സ്ത്രീപുരുഷ സമസ്ത സമൂഹങ്ങളിലും—എല്ലാടവും, എല്ലാവിധത്തിലും, തേജസ്സും ശോഭയും പ്രകാശിച്ചു।

Verse 12

निष्प्रत्यूहं च नितरां पुरुषार्थाः पदेपदे । धूपधूमभरैर्व्योम यद्रक्तं तु तदा मुने

ഹേ മുനേ, അന്ന് പടിപടിയായി നിർവിഘ്നമായി പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ സിദ്ധിച്ചു; ഘനമായ ധൂപധൂമരാശികളാൽ ആകാശം അപ്പോൾ രക്തിമമായി തോന്നി.

Verse 13

नाद्यापि नीलिमानंतं परित्यजति कर्हिचित् । नीराजनाय ये दीपास्तदा सर्वे प्रबोधिताः

അപ്പോഴും ആ ഗാഢ നീലിമ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോയില്ല; നീരാജന (ആരതി)ക്കായുള്ള ദീപങ്ങൾ എല്ലാം അന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 14

तेषां ज्योतींषि खेद्यापि राजंते तारकाच्छलात् । प्रतिसौधं पताकाश्च नानाकारा विचित्रिताः

അവയുടെ ജ്യോതികൾ നക്ഷത്രങ്ങളെന്ന വ്യാജേന അത്യന്തം ദീപ്തമായി തിളങ്ങി; ഓരോ സൗധത്തിലും നാനാരൂപങ്ങളായ വിചിത്രമായി അലങ്കരിച്ച പതാകകൾ ഉയർത്തപ്പെട്ടു.

Verse 15

रम्यध्वजप्रभाधौता रेजुः प्रति शिवालयम् । क्वचिद्गायंति गीतज्ञाः क्वचिन्नृत्यंति नर्तकाः

മനോഹര ധ്വജങ്ങളുടെ പ്രഭയിൽ കഴുകപ്പെട്ടതുപോലെ ഓരോ ശിവാലയത്തിലേക്കുള്ള വഴികൾ തിളങ്ങി; ചിലിടങ്ങളിൽ ഗീതജ്ഞർ പാടുകയും ചിലിടങ്ങളിൽ നർത്തകർ നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

Verse 16

चतुर्विधानि वाद्यानि वाद्यंते च क्वचित्क्वचित् । प्रत्यध्वं चंदनरसच्छटा पिच्छिलभूमयः

ചിലിടങ്ങളിൽ നാലുവിധ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി; ഓരോ വഴിയിലും ചന്ദനരസത്തിന്റെ തളിപ്പുകൾ കൊണ്ട് നിലം മൃദുവായി, സുഗന്ധിതമായി, അല്പം വഴുക്കുന്നതായി മാറി.

Verse 17

हरित श्वेत मांजिष्ठ नील पीत बहुप्रभाः । प्रत्यंगणं शुभाकारा रंगमालाश्चकाशिरे

ഹരിതം, ശ്വേതം, മഞ്ജിഷ്ഠ-രക്തം, നീലം, പീതം മുതലായ അനേകം ദീപ്തവർണങ്ങളുള്ള ശുഭാകാര പുഷ്പമാലകൾ ഓരോ അങ്കണവും അന്തഃപ്രാകാരവും അലങ്കരിച്ച് പ്രകാശിച്ചു।

Verse 18

रत्नकुट्टिमभूभागा गोपुराग्रेषु रेजिरे । सुधोज्ज्वला हर्म्यमालाः सौधनामप्रपेदिरे

രത്നഖചിത കുട്ടിമഭൂമികൾ ഗോപുരശിഖരങ്ങളിൽ തിളങ്ങി; സുദാ-ഉജ്ജ്വലമായ വെളുത്ത ലേപത്തിൽ ദീപ്തമായ ഹർമ്യനിരകൾ സത്യത്തിൽ ‘സൗധം’ എന്ന നാമത്തിന് അർഹമായി।

Verse 19

अचेतनान्यपि तदा चेतनानीव संबभुः । यानि कानीह कीर्त्यंते मंगलानि घटोद्भव

ഹേ ഘടോദ്ഭവാ! അപ്പോൾ ഇവിടെ കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്ന മംഗളലക്ഷണങ്ങൾ അത്ര തെളിഞ്ഞു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതിനാൽ ജഡവസ്തുക്കളും ചൈതന്യമുള്ളവപോലെ തോന്നി।

Verse 20

तेषामेव हि सर्वेषां तत्तु जन्मदिवाभवत् । आगत्य देवदेवोथ मुक्तिमंडपमाविशत्

നിശ്ചയമായും അവർക്കെല്ലാം അത് ജന്മദിനംപോലെ ആയിരുന്നു; പിന്നെ ദേവദേവൻ വന്നു മുക്തിമണ്ഡപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 21

अथाभिषिक्तश्चतुराननेन महर्षिवृंदैः सह देवदेवः । शुभासनस्थः सहितो भवान्या कुमारवृंदैः परितो वृतश्च

അനന്തരം ചതുരാനനനായ ബ്രഹ്മാവ് മഹർഷിവൃന്ദങ്ങളോടുകൂടെ ദേവദേവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു। അദ്ദേഹം ശുഭാസനത്തിൽ ഭവാനിയോടൊപ്പം ആസീനനായി, ചുറ്റും കുമാരവൃന്ദങ്ങളാൽ പരിവൃതനായിരുന്നു।

Verse 22

रत्नैरसंख्यैर्बहुभिर्दुकूलैर्माल्यैर्विचित्रैर्लसदिष्टगंधैः । अपूपुजन्देवगणा महेशं तदा मुदाते च महोरग्रेंद्राः

അസംഖ്യ രത്നങ്ങളാലും, ധാരാളം ഉത്തമ ദൂകൂലവസ്ത്രങ്ങളാലും, മനോഹരവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ മധുരസുഗന്ധമുള്ള മാലകളാലും ദേവഗണങ്ങൾ അന്ന് മഹേശനെ പൂജിച്ചു; മഹോരഗേന്ദ്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കളും ആനന്ദിച്ചു.

Verse 23

रत्नाकरैश्चापि गिरींद्रव्यैर्यथा स्वमन्यैरपि पुण्यधीभिः । संपूजितः कुंभज तत्र शंभुर्नीराजितो मातृगणैरथेशः

ഹേ കുംഭജ! അവിടെ ശംഭുവിനെ രത്നസമുദ്രങ്ങളുടെ നിധികളാലും, ഗിരിരാജന്മാരുടെ ദ്രവ്യങ്ങളാലും, പുണ്യബുദ്ധിയുള്ളവർ കൊണ്ടുവന്ന മറ്റു അർഘ്യങ്ങളാലും വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിച്ചു. തുടർന്ന് മാതൃഗണങ്ങൾ പ്രഭുവിന് നീരാജന-ആരതിയും നടത്തി.

Verse 24

संतोष्य सर्वान्प्रथमं मुनींद्रान्स्वैस्वैर्हृदिस्थैश्च चिराभिलाषैः । ब्रह्माणमाभाष्य शिवोथ विष्णुं जगाद सर्वामरवृंदवंद्यः

ആദ്യം ശിവൻ എല്ലാ മുനീന്ദ്രന്മാരെയും അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ദീർഘകാലമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന അഭിലാഷങ്ങൾ നിറവേറ്റി സന്തോഷിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, സർവ്വ അമരവൃന്ദങ്ങളാൽ വന്ദിതനായ അദ്ദേഹം വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 25

इतो निषीदेति समानपूर्वं त्वं मे समस्तप्रभुतैकहेतुः । दूरेपि तिष्ठन्निकटस्त्वमेव त्वत्तो न कश्चिन्मम कार्यकर्ता

“ഇവിടെ, നിനക്കു യോജിച്ച സ്ഥാനത്ത് ഇരിക്കൂ. എന്റെ സമസ്ത പ്രഭുത്വത്തിനും ഏക കാരണമാകുന്നത് നീയത്രേ. നീ ദൂരത്ത് നിന്നാലും സത്യത്തിൽ നീ തന്നെയാണ് സമീപം; നിന്നെ കൂടാതെ എന്റെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നവൻ ആരുമില്ല.”

Verse 26

त्वया दिवोदास नरेंद्रवर्यः सदूपदेशैश्च तथोपदिष्टः । यथा स सिद्धिं परमामवाप समीहितं मे निखिलं च सिद्धम्

“നിനക്കാൽ നരേന്ദ്രവര്യനായ ദിവോദാസൻ ഉത്തമ ഉപദേശങ്ങളാൽ യഥോചിതമായി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ അവൻ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. അതുപോലെ ഞാൻ അഭിലഷിച്ചതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി സിദ്ധമായി.”

Verse 27

विष्णो वरं ब्रूहि य ईप्सितस्ते नादेयमत्रास्ति किमप्यहो ते । इदं मयाऽनंदवनं यदाप्तं हेतुस्तु तत्रत्वमसौ गणेशः

ഹേ വിഷ്ണുവേ! നിനക്കിഷ്ടമായ വരം പറയുക; ഇവിടെ നിനക്കു നൽകാനാകാത്തത് ഒന്നുമില്ല. എനിക്ക് ലഭിച്ച ഈ ആനന്ദവനം—അതിന്റെ കാരണം നീ അവിടെ ഇരിക്കുന്നതും ആ ഗണേശനും തന്നെയാണ്.

Verse 28

जगुर्गंधर्वनिकरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ഗന്ധർവരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പാടി, അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തു.

Verse 29

श्रुत्वेति वाक्यं जगदीशितुश्च प्रोवाच विष्णुर्वरदं महेशम् । यदि प्रसन्नोसि पिनाकपाणे तदा पदाद्दूरमहं न ते स्याम्

ജഗദീശ്വരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഷ്ണു വരദാതാവായ മഹേശനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ പിനാകപാണേ! നീ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും ദൂരെയാകരുതേ.”

Verse 30

श्रुत्वेति वाक्यं मधुसूदनस्य जगाद तुष्टो नितरां पुरारिः । सदा मुरारे मम सन्निधौ त्वं तिष्ठस्व निर्वाणरमाश्रयेत्र

മധുസൂദനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പുരാരി ശിവൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി പറഞ്ഞു—“ഹേ മുരാരേ! എപ്പോഴും എന്റെ സന്നിധിയിൽ തന്നെ വസിക്ക; ഇവിടെ തന്നെയാണ് നിർവാണ-രമയുടെ ആശ്രയം.”

Verse 31

आदावनाराध्य भवंतमत्र यो मां भजिष्यत्यपि भक्तियुक्तः । समीहितं तस्य न सेत्स्यति ध्रुवं परात्परान्मेंबुज चक्रपाणे

ഹേ പരാത്പര, പദ്മ-ചക്രധാരിയായ പ്രഭോ! ഇവിടെ ആദ്യം നിന്നെ ആരാധിക്കാതെ, ഭക്തിയോടെയെങ്കിലും എന്നെ ഭജിക്കുന്നവന്റെ അഭിലഷിതം തീർച്ചയായും സിദ്ധിക്കുകയില്ല.

Verse 32

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

ഹേ അച്യുതാ! എന്റെ മുക്തിമണ്ഡപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവന് എല്ലായിടത്തും സുഖം ഉദിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ ഫലം നിർമലമായ കൈലാസഗിരിയിലും ഇല്ല—ഭക്തചിത്തം സ്ഥിരവും ശ്രീ അചലവും ആയാലും.

Verse 33

निमेषमात्रं स्थिरचित्तवृत्तयस्तिष्ठंति ये दक्षिणमंडपेत्र मे । अनन्यभावा अपि गाढमानसा न ते पुनर्गर्भदशामुपासते

ഇവിടെ എന്റെ ദക്ഷിണമണ്ഡപത്തിൽ സ്ഥിരചിത്തവൃത്തിയോടെ ഒരു നിമിഷമാത്രം പോലും നില്ക്കുന്നവർ—അനന്യഭാവവും ഗാഢമനസ്സും ഉള്ളവർ—വീണ്ടും ഗർഭദശ (പുനർജന്മം) പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 34

संस्नाय ये चक्रसरस्यगाधे समस्ततीर्थैक शिरोविभूषणे । क्षणं विशंतीह निरीहमानसा निरेनसस्ते मम पार्षदा हि

ചക്രസരസ്സിന്റെ ആഴമുള്ള ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്—സകല തീർത്ഥങ്ങളുടെയും ശിരോഭൂഷണമായ അതിൽ—പിന്നെ ഇവിടെ ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും നിർഇഹമനസ്സോടെ പ്രവേശിക്കുന്നവർ പാപരഹിതരായി എന്റെ പാർഷദരാകുന്നു.

Verse 35

स्मरंति ये मामपवर्गमंडपे किंचिद्यथाशक्ति ददत्यपि स्वम् । शृण्वंति पुण्याश्च कथाः क्षणं स्थिरास्ते कोटिगोदानफलं भजंति

മുക്തിമണ്ഡപത്തിൽ എന്നെ സ്മരിച്ച്, യഥാശക്തി സ്വന്തംതിൽ നിന്ന് അല്പമെങ്കിലും ദാനം ചെയ്ത്, ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും സ്ഥിരമായി പുണ്യകഥകൾ ശ്രവിക്കുന്നവർ—കോടി ഗോദാനഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 36

उपेंद्रतप्तानि तपांसि तैश्चिरं स्नाता हि ते चाखिलतीर्थसार्थकैः । स्नात्वेह ये वै मणिकर्णिका ह्रदे समासते मुक्तिजनाश्रयेक्षणम्

അവരാൽ ഉപേന്ദ്രൻ ചെയ്തതുപോലെയുള്ള തപസ്സുകൾ ദീർഘകാലം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു; കൂടാതെ അവർ സകല തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സംയുക്ത പ്രഭാവത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു. ഇവിടെ മണികർണികാ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മുക്തിജനാശ്രയത്തിൽ ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും ഇരിക്കുന്നവർ ആ പുണ്യപ്രഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 37

तीर्थानि संतीह पदेपदे हरे तुला क्व तेषां मणिकर्णिकायाः । कतीहनो संति शुभाश्च मंडपाः परंपरोमुक्तिरमाश्रयोयम्

ഹേ ഹരി! ഈ കാശിയിൽ പടിപടിയായി തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, മണികർണികയോട് അവയ്ക്ക് എന്ത് ഉപമ? ഇവിടെ എത്രയോ ശുഭ മണ്ടപങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഇടവിടാതെ പരമ്പരയായി മോക്ഷം ലഭിക്കുന്ന ആശ്രയം ഇതുതന്നെ.

Verse 38

कैवल्यमंडपस्यास्य भविष्ये द्वापरे हरे । लोके ख्यातिर्भवित्रीयमेष कुक्कुटमंडपः

ഹേ ഹരി! ഭാവിയിൽ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഈ കൈവല്യ-മണ്ഡപം ലോകത്തിൽ ‘കുക്കുട-മണ്ഡപം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 39

हरिरुवाच । भालनेत्रसमाख्याहि कथं निर्वाणमंडपः । तथा ख्यातिमसौ गंता यथा देवेन भाषितम्

ഹരി പറഞ്ഞു— ‘നിർവാണ-മണ്ഡപം “ഭാലനേത്ര” എന്ന നാമത്തിൽ എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു? ദേവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അതേ ഖ്യാതി അത് എങ്ങനെ നേടും?’

Verse 40

देवदेव उवाच । महानंदो द्विजो नाम भविष्योत्र चतुर्भुज । अग्रवेदीसमाचारस्त्यक्ततीर्थप्रतिग्रहः

ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു— ‘ഹേ ചതുര്ഭുജാ! ഭാവിയിൽ ഇവിടെ മഹാനന്ദൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ദ്വിജൻ (ബ്രാഹ്മണൻ) ഉണ്ടാകും; അവൻ ശ്രേഷ്ഠ വൈദികാചാരം അനുസരിക്കും, തീർത്ഥബന്ധമായ ദാന-പ്രതിഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ ആയിരിക്കും.’

Verse 41

अदांभिकोऽक्रूरमनाः सदैवातिथिवल्लभः । अथ यौवनमासाद्य पितर्युपरते स हि

അവൻ കപടമില്ലാത്തവൻ, മൃദുമനസ്കൻ, എപ്പോഴും അതിഥിസത്കാരത്തിൽ പ്രിയമുള്ളവൻ ആയിരുന്നു. പിന്നെ യൗവനം പ്രാപിച്ച്, പിതാവ് പരലോകഗതനായപ്പോൾ…

Verse 42

विषमेषु शरैस्तीव्रैः कारितस्त्वपदे पदम् । जहार कस्यचिद्भार्या मैत्रीं कृत्वा तु तेन वै

വിഷമസാഹചര്യങ്ങളിൽ തീക്ഷ്ണശരങ്ങളാൽ ആഹതനായ അവൻ പടിപടിയായി തെറ്റിലേക്കു തള്ളപ്പെട്ടു. പിന്നെ ഒരാളുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ച് അവന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചു.

Verse 43

तया च प्रेरितोऽपेयं पपौ चापि विमोहितः । अभक्ष्यभक्षणरुचिरभून्मदनमोहितः

അവളുടെ പ്രേരണയാൽ കുടിക്കരുതാത്തതു അവൻ കുടിച്ചു; മോഹിതനായി അത് പരസ്യമായും ചെയ്തു. കാമമോഹത്തിൽ അമ്പരന്ന് നിരോധിതഭക്ഷണത്തിൽ രുചി വളർന്നു.

Verse 44

वैष्णवान्धनिनो दृष्ट्वा क्षणं वैष्णववेषभृत् । शैवान्निंदति मूढात्मा नरकत्राणकारणम्

ധനിക വൈഷ്ണവരെ കണ്ടാൽ അവൻ ക്ഷണമാത്രം വൈഷ്ണവവേഷം ധരിക്കും; എന്നാൽ ആ മൂഢാത്മാവ് ശൈവരെ നിന്ദിക്കും—ഇങ്ങനെ നരകത്തെയേ ‘രക്ഷാമാർഗം’ ആക്കുന്നു.

Verse 45

शिवभक्तान्समालोक्य किंचिच्च परिदित्सुकान् । गर्हयेद्वैष्णवान्सर्वाञ्शैवलिंगोपजीवकः

ശിവഭക്തരെ കണ്ടാൽ—അൽപസഹായം പോലും തേടുന്നവരെ—അവൻ, ശിവലിംഗസേവനത്തിൽ ജീവിച്ചിട്ടും, എല്ലാ വൈഷ്ണവരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തി നിന്ദിച്ചു.

Verse 46

इति पाखंडधर्मज्ञः संध्यास्नानपराङ्मुखः । विशालतिलकः स्रग्वी शुद्धधौतांबरोज्वलः

ഇങ്ങനെ പാഖണ്ഡധർമ്മത്തിൽ നിപുണനായിരുന്നിട്ടും അവൻ സന്ധ്യാവന്ദനവും പുണ്യസ്നാനവും എന്ന കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്തിരിഞ്ഞിരുന്നു. എങ്കിലും വിശാല തിലകം, മാല, ശുദ്ധമായി കഴുകിയ തിളങ്ങുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയോടെ അവൻ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 47

शिखी चोपग्रहकरः सर्वेभ्योऽसत्प्रतिग्रही । तस्यापत्यद्वयं जातमुन्मत्तपथवर्तिनः

ശിഖിയും ചെറുചെറു ലാഭങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവനും ഏവരിൽ നിന്നുമുള്ള അനുപയോഗ്യ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. അവനു രണ്ടു മക്കൾ ജനിച്ചു; അവർ ഉന്മത്തവും മോഹഭ്രാന്തവുമായ വഴിയിൽ നടന്നവർ ആയിരുന്നു.

Verse 48

एवं तस्य प्रवृत्तस्य कश्चित्पर्वतदेशतः । समागमिष्यति धनी तीर्थयात्रार्थसिद्धये

അവൻ ഇങ്ങനെ പ്രവൃത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു പർവ്വതദേശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ധനികൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിക്കാനായി അവിടെ എത്തിച്ചേരും.

Verse 49

स्नात्वा स चक्रसरसि कथयिष्यति चेति वै । अहमस्ति धनोदित्सुर्जात्या चांडालसत्तमः

അവൻ ചക്രസരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പറയും— ‘എനിക്ക് ധനം ഉണ്ട്, ദാനം നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ജന്മത്താൽ ഞാൻ ചാണ്ഡാലനാണ്.’

Verse 50

अस्ति कश्चित्प्रतिग्राही यस्मै दद्यामहं धनम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा कैश्चिच्चांगुलिसंज्ञया

‘ഈ ധനം ഞാൻ നൽകാൻ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ?’ എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞത് കേട്ട് ചിലർ വിരലിന്റെ സൂചനകൊണ്ട് (ഒരാളെ) കാണിച്ചു.

Verse 51

उद्दिष्ट उपविष्टोसौ यो जपेद्ध्यानमुद्रया । एष प्रतिग्रहं त्वत्तो ग्रहीष्यति न चेतरः

‘ഞങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന അവിടെ ഇരിക്കുന്നവൻ, ധ്യാനമുദ്രയിൽ ജപം ചെയ്യുന്നവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് നിന്നിൽ നിന്ന് ദാനം സ്വീകരിക്കുക; മറ്റാരുമല്ല.’

Verse 52

इति तेषां वचः श्रुत्वा स गत्वा तत्समीपतः । दंडवत्प्रणिपत्याथ तं बभाषे तदांत्यजः

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ ആ മനുഷ്യന്റെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു. പിന്നെ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് ആ അന്ത്യജൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 53

मामुद्धर महाविप्र तीर्थं मे सफलीकुरु । किंचिद्वस्त्वस्ति मे तत्त्वं गृहाणानुग्रहं कुरु

ഹേ മഹാവിപ്രാ! എന്നെ ഉദ್ಧരിക്കണമേ, എന്റെ തീർത്ഥയാത്ര ഫലപ്രദമാക്കണമേ. എന്റെ പക്കൽ കുറച്ച് ധനം ഉണ്ട്—അത് സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിക്കണമേ.

Verse 54

अथाक्षमालिकां कर्णे कृत्वा ध्यानं विसृज्य च । कियद्धनं तवास्तीह पप्रच्छ करसंज्ञया

അപ്പോൾ ജപമാല കാതിനരികെ വെച്ച് ധ്യാനം വിട്ട്, കൈസൂചനയാൽ ചോദിച്ചു—‘ഇവിടെ നിനക്കുള്ള ധനം എത്ര?’

Verse 55

तस्य संज्ञां स वै बुद्ध्वा प्रोवाचाति प्रहृष्टवत् । संतृप्तिर्यावता ते स्यात्तावद्दास्यामि नान्यथा

അവന്റെ സൂചന മനസ്സിലാക്കി അവൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു—‘നിങ്ങൾക്ക് തൃപ്തിയാകുന്നത്ര ഞാൻ നൽകും; അതിൽ കുറവില്ല.’

Verse 56

इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह । सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ മൗനം വിട്ട് പറഞ്ഞു—‘ഞാൻ ആനന്ദിതൻ, സത്യത്തിൽ മഹാനന്ദം നിറഞ്ഞവൻ; ദാനം സ്വീകരിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ ഞാൻ നിസ്സ്പൃഹൻ.’

Verse 57

परं तेऽनुग्रहार्थं तु करिष्यामि प्रतिग्रहम् । किंच मे वचनं त्वं चेत्करिष्यस्युत्तमोत्तम

നിനക്കു കൃപ കാണിക്കാനായി മാത്രമേ ഞാൻ ഈ ദാനം സ്വീകരിക്കൂ. എന്നാൽ ഹേ ഉത്തമോത്തമാ, നീ എന്റെ വചനം അനുസരിച്ചാൽ മാത്രമേ അത് യുക്തമാകൂ.

Verse 58

यावदस्त्यखिलं वित्तं तन्मध्ये न्यस्य कस्यचित् । न स्तोकमपि दातव्यं तदाऽदास्यामि नान्यथा

നിന്റെ കൈവശമുള്ള മുഴുവൻ ധനവും ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചു വെക്കുക. അതിൽ നിന്നു അല്പംപോലും മറ്റെവിടെയും കൊടുക്കരുത്; അപ്പോൾ മാത്രമേ ഞാൻ സ്വീകരിക്കൂ, അല്ലാതെ അല്ല.

Verse 59

चांडाल उवाच । यावदस्ति मयानीतं विश्वेशप्रीतये वसु । तावत्तुभ्यं प्रदास्यामि विश्वेशस्त्वं यतो मम

ചാണ്ഡാലൻ പറഞ്ഞു— ‘വിശ്വേശന്റെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ കൊണ്ടുവന്ന ധനം എത്രയുണ്ടോ അതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് നൽകും; കാരണം നിങ്ങളാണ് എന്റെ വിശ്വേശൻ, എന്റെ നാഥൻ.’

Verse 60

ये वसंतीह विश्वेश राजधान्यां द्विजोत्तम । क्षुद्राक्षुद्रा जंतुमात्रा विश्वेशां शास्त एव हि

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഇവിടെ വിശ്വേശന്റെ രാജധാനിയിൽ ആരെല്ലാം വസിച്ചാലും—നീചനായാലും അനീചനായാലും, ഏതൊരു ജീവിയുമായാലും—അവരുടെ രക്ഷകനും മാർഗ്ഗദർശകനും വിശ്വേശൻ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 61

परोद्धरणशीला ये ये परेच्छाप्रपूरकाः । परोपकृतिशीला ये विश्वेशां शास्त एव हि

മറ്റുള്ളവരെ ഉയർത്തുന്ന സ്വഭാവമുള്ളവർ, മറ്റുള്ളവരുടെ ധർമ്മസമ്മത ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവർ, പരോപകാരത്തിൽ നിഷ്ഠരായവർ—അത്തരം ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനും മാർഗ്ഗദർശകനും വിശ്വേശൻ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 62

इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टेंद्रियमानसः । उवाच पार्वतीयं तं सोऽग्रजन्मांत्यजं तदा

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ പാർവതീ-ബന്ധമുള്ള ആ അന്ത്യജനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 64

विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः । स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह

‘വിശ്വേശൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു, വന്നതുപോലെ തന്നെ അവൻ പോയി. എന്നാൽ ആ ബ്രാഹ്മണൻ മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാർ നിന്ദിച്ചിട്ടും അവിടെയേ (കാശിയിൽ) താമസിച്ചു.

Verse 65

बहिर्निर्गतमात्रस्तु बहुभिः परिभूयते । चांडालब्राह्मणश्चैष चांडालात्त धनस्त्वसौ

പക്ഷേ പുറത്തേക്ക് ഇറങ്ങിയ ഉടൻ പലരും അവനെ അപമാനിച്ചു—‘ഇവൻ ചാണ്ഡാല-ബ്രാഹ്മണൻ! അവൻ ചാണ്ഡാലനെക്കൊണ്ട് ധനവാനായി!’

Verse 66

असावेव हि चांडालः सर्वलोकबहिष्कृतः । इत्थं तमनुधावंति थूत्कुर्वंतः परितो हरे

‘ഇവൻ തന്നെയാണ് ചാണ്ഡാലൻ, സർവ്വജനങ്ങളും ബഹിഷ്കരിച്ചവൻ!’ എന്നു പറഞ്ഞു, ഹേ ഹരി, ചുറ്റും തുപ്പിക്കൊണ്ട് അവർ അവനെ പിന്തുടർന്നു ഓടി.

Verse 67

स च तद्भयतो गेहात्काकभीतदिवांधवत् । न निःसरेत्क्वचिदपि लज्जाकृति नतास्यकः

അവരുടെ ഭയത്താൽ അവൻ വീട്ടിൽ നിന്ന് എവിടെയും പുറത്തേക്കിറങ്ങിയില്ല—കാക്കകളെ ഭയക്കുന്ന അന്ധനെപ്പോലെ; ലജ്ജയാൽ മുഖം താഴ്ത്തി നിന്നു.

Verse 68

स एकदा संप्रधार्य गृहिण्या लोकदूषितः । जगाम कीकटान्देशांस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

ഒരിക്കൽ, ലോകനിന്ദയ്ക്ക് പാത്രമായ അവൻ ഭാര്യയുമായി ആലോചിച്ച് വാരണാസി നഗരം ഉപേക്ഷിച്ച് കീകട ദേശങ്ങളിലേക്ക് പോയി.

Verse 69

मध्ये मार्गं स गच्छन्वै लक्षितस्तु सकांचनः । अपि कार्पटिकांतस्थः स रुद्धो मार्गरोधिभिः

വഴിമധ്യേ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ അവന്റെ കൈവശം സ്വർണ്ണമുണ്ടെന്ന് അവർ മനസ്സിലാക്കി; ഒരു ഭിക്ഷുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിന് അടുത്തായിരുന്നിട്ടും, കൊള്ളക്കാർ അവനെ തടഞ്ഞു.

Verse 70

नीत्वा ते तमरण्यानीं तस्कराः सपरिच्छदम् । उल्लुंठ्य धनमादाय समालोच्य परस्परम्

ആ കള്ളന്മാർ അവനെയും അവന്റെ സാധനങ്ങളെയും കാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവന്റെ സമ്പത്ത് കൊള്ളയടിച്ച ശേഷം അവർ പരസ്പരം ആലോചിച്ചു.

Verse 71

प्रोचुर्भूरिधनं चैतज्जीर्यत्यस्मिन्न जीवति । असौ धनी प्रयत्नेन वध्यः सपरिचारकः

അവർ പറഞ്ഞു, "ഇത് ധാരാളം സമ്പത്തുണ്ട്; ഇവൻ ജീവിച്ചിരുന്നാൽ ഇത് നഷ്ടപ്പെടും. അതിനാൽ, ഈ ധനികനെയും അവന്റെ സേവകനെയും തീർച്ചയായും കൊല്ലണം."

Verse 72

संप्रधार्येति तेप्राहुः स्मर्तव्यं स्मर पांथिक । त्वां वयं घातयिष्यामो निश्चितं सपरिच्छदम्

ഇപ്രകാരം തീരുമാനിച്ചുകൊണ്ട് അവർ പറഞ്ഞു, "ഹേ സഞ്ചാരി! നീ ഓർക്കേണ്ടതെല്ലാം ഓർത്തുകൊള്ളുക. ഞങ്ങൾ തീർച്ചയായും നിന്നെയും നിന്റെ കൂട്ടരെയും കൊല്ലാൻ പോകുന്നു."

Verse 73

निशम्येति मनस्येव कथयामास स द्विजः । अहो प्रतिगृहीतं मे यदर्थं वसु भूरिशः

ഇതു കേട്ട് ആ ദ്വിജൻ മനസ്സിൽ തന്നേ പറഞ്ഞു— “അയ്യോ! ഞാൻ ഇത്രയും അപാരധനം എന്തിനായി സ്വീകരിച്ചു?”

Verse 74

कुटुंबमपि तन्नष्टं नष्टश्चापि प्रतिग्रहः । जीवितं चापि मे नष्टं नष्टा काशीपुरीस्थितिः

“എന്റെ കുടുംബവും നശിച്ചു, ഞാൻ സ്വീകരിച്ച പ്രതിഗ്രഹവും നഷ്ടപ്പെട്ടു; എന്റെ ജീവനും നഷ്ടം—കാശീപുരിയിലെ എന്റെ വാസവും നഷ്ടം.”

Verse 75

युगपत्सर्वमेवाशु नष्टं दुर्बुद्धिचेष्टया । न काश्यां मरणं प्राप्तं तस्माद्दुष्टप्रतिग्रहात्

“ദുർബുദ്ധിയുള്ള ഒരു പ്രവൃത്തിയാൽ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് വേഗത്തിൽ നശിച്ചു; ആ ദുഷ്ട പ്രതിഗ്രഹം മൂലം എനിക്ക് കാശിയിൽ മരണം പോലും ലഭിച്ചില്ല।”

Verse 76

प्रांते कुटुंबस्मरणात्तथाकाशीस्मृतेरपि । चोरैर्हतोपि स तदा कीकटे कुक्कुटोऽभवत्

അവസാനത്തിൽ കുടുംബസ്മരണയും കാശീസ്മരണയും ഉണ്ടായിരിക്കെ—കള്ളന്മാർ കൊന്നിട്ടും അവൻ അപ്പോൾ കീകടദേശത്ത് കോഴിയായി ജനിച്ചു।

Verse 77

सा कुक्कुटी सुतौ तौ तु ताम्रचूडत्वमापतुः । प्रांते काशीस्मरणतो जाता जातिस्मृतिः परा

ആ ഭാര്യ കോഴിയായി, ആ രണ്ടു പുത്രന്മാർ താമ്രചൂഡന്മാർ (ചൂടുള്ള കോഴികൾ) ആയി; അവസാനം കാശീസ്മരണത്താൽ അവർക്കു അത്യന്തം വിശിഷ്ടമായ ജാതിസ്മൃതി (പൂർവജന്മസ്മരണം) ഉദിച്ചു।

Verse 78

इत्थं बहुतिथेकाले गते कार्पटिकोत्तमाः । तस्मिन्नेवाध्वनि प्राप्ताश्चत्वारो यत्र कुक्कुटाः

ഇങ്ങനെ അനേകം ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠ കാർപടിക തപസ്വികൾ അതേ വഴിയിൽ എത്തി; അവിടെ നാലു കുക്കുടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 79

वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि । काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः

അവർ പരസ്പരം ഉച്ചത്തിൽ വാരാണസിയുടെ കഥ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു; കാശീകഥ കേട്ടപ്പോൾ ആ ‘ചരണായുധ’ കുക്കുടങ്ങൾ അപ്പോൾ ഉള്ളിൽ ഉണർന്നു.

Verse 80

जातिस्मृतिप्रभावेण तत्संगेन तु निर्गताः । तैश्च कार्पटिकश्रेष्ठेः पथि दृष्ट्वा कृपालुभिः

ജാതിസ്മൃതിയുടെ പ്രഭാവത്താലും ആ സംഗത്താലും പ്രേരിതരായി അവർ പുറത്തുവന്നു; കരുണയുള്ള ആ കുക്കുടങ്ങൾ വഴിയിൽ കാർപടികശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ടു സ്നേഹത്തോടെ പ്രതികരിച്ചു.

Verse 81

तंदुलादिपरिक्षेपैः प्रापिताः क्षेत्रमुत्तमम् । ते तु क्षेत्रं समासाद्य चत्वारश्चरणायुधाः

അരി മുതലായ ധാന്യങ്ങൾ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് അവരെ ആ ഉത്തമ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു; ആ പുണ്യക്ഷേത്രം പ്രാപിച്ച് ആ നാലു ‘ചരണായുധ’ കുക്കുടങ്ങൾ അവിടെ എത്തി.

Verse 82

चरिष्यंतोऽत्र परितो मुक्तिमंडपमुत्तमम् । जिताहारान्सनियमान्कामक्रोधपराङ्मुखान्

അവർ ഇവിടെ ഉത്തമ മുക്തിമണ്ഡപത്തെ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചും വസിച്ചും ഇരുന്നു—ആഹാരനിയന്ത്രണത്തോടെ, നിയമാനുഷ്ഠാനത്തോടെ, കാമക്രോധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുഖരായി.

Verse 84

मन्नामोच्चारणपरान्मत्कथार्पितसुश्रुतीन् । मद्दत्तचित्तसद्वृत्तीन्दृष्ट्वा क्षेत्रनिवासिनः

അവരെ—എൻ നാമോച്ചാരണത്തിൽ നിരതരായി, എൻ കഥാശ്രവണത്തിന് അർപ്പിതമായ ശ്രദ്ധയോടെ, എനിക്കർപ്പിത ചിത്തവും സദ്വൃത്തിയും ഉള്ളവരായി—കണ്ട് ക്ഷേത്രനിവാസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു।

Verse 85

मानयामासुरथ तान्कुक्कुटान्साधुवर्त्मनः । प्राक्तनां वासनायोगात्संप्रधार्य परस्परम् । क्रमेणाहारमाकुंच्य प्राणांस्त्यक्ष्यंति चात्र वै

അപ്പോൾ സദ്മാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട ആ കുക്കുടങ്ങളെ അവർ ആദരിച്ചു. പൂർവ്വവാസനയുടെ യോഗത്താൽ പരസ്പരം ഗ്രഹിച്ച്, അവർ ക്രമേണ ആഹാരം കുറച്ച്, തീർച്ചയായും ഇവിടെ തന്നെ പ്രാണൻ ത്യജിക്കും।

Verse 86

पश्यतां सर्वलोकानां विष्णो ते मदनुग्रहात् । विमानमधिरुह्याशु कैलासं प्राप्य मत्पदम्

ഹേ വിഷ്ണുവേ! സർവ്വലോകങ്ങളും കാണുന്നിരിക്കെ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവർ വേഗത്തിൽ വിമാനം കയറി കൈലാസം പ്രാപിച്ച് എന്റെ പദം നേടും।

Verse 87

निर्विश्य सुचिरं कालं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । ततोऽत्र ज्ञानिनो भूत्वा मुक्तिं प्राप्स्यंति शाश्वतीम्

അവർ ദീർഘകാലം അത്യുത്തമമായ ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, തുടർന്ന് ഇവിടെ ജ്ഞാനികളായി ശാശ്വത മുക്തി പ്രാപിക്കും।

Verse 88

ततो लोकास्तददारभ्य कथयिष्यंति सर्वतः । मुक्तिमंडपनामैतदेष कुक्कुटमंडपः

അതിനുശേഷം എല്ലായിടത്തും ജനങ്ങൾ പറയും—‘ഇത് മുക്തിമണ്ഡപം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഇതുതന്നെ കുക്കുടമണ്ഡപം.’

Verse 89

चरित्रमपि वै तेषां ये स्मरिष्यंति मानवाः । मुक्तिमंडपमासाद्य श्रेयः प्राप्स्यंति तेपि हि

ആ ഭക്തരുടെ പുണ്യചരിതം സ്മരിക്കുന്ന മനുഷ്യരും മുക്തിമണ്ഡപത്തെ പ്രാപിച്ച് നിശ്ചയമായും പരമശ്രേയസ്സും ആത്മീയസിദ്ധിയും നേടുന്നു.

Verse 90

इति यावत्कथां शंभुर्भविष्यामग्रतो हरेः । अकरोत्तुमुलो नादो घंटानां तावदुद्गतः

ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ ശംഭു ഇങ്ങനെ കഥ പറയുമ്പോഴേക്കും, അതേ നിമിഷം ഘണ്ടകളിൽ നിന്നൊരു ഭീകരമായ കോലാഹലധ്വനി ഉയർന്നു.

Verse 91

अथनंदिनमाहूय देवदेव उमाधवः । प्रोवाच नंदिन्विज्ञायागत्य ब्रूहि कुतो रवः

അപ്പോൾ ദേവദേവൻ, ഉമാധവൻ നന്ദിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു—“നന്ദീ, പോയി അന്വേഷിച്ച് വരിക; വന്ന് പറയുക, ഈ രവം എവിടെ നിന്നാണ് ഉയരുന്നത്?”

Verse 92

अथ नंदी समागत्य प्रोवाच वृषभध्वजम् । नमस्कृत्य प्रहृष्टास्यः प्रबद्धकरसंपुटः

അപ്പോൾ നന്ദി വന്ന് വൃഷഭധ്വജനായ പ്രഭുവിനോട് പറഞ്ഞു. നമസ്കരിച്ചു, സന്തോഷമുഖത്തോടെ, കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ അവൻ അറിയിച്ചു.

Verse 93

प्रहासान्मत्कथालापांल्लाभमोहविवर्जितान् । स्वर्धुनीस्नानसंक्लिन्न सुनिर्मलशिरोरुहान्

“അവർ ഹർഷിതരാണ്, എന്റെ കഥകളുടെ സംവാദത്തിൽ ലീനരാണ്, ലാഭവും മോഹവും വിട്ടവർ; സ്വർധുനിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് നനഞ്ഞ അവരുടെ കേശങ്ങൾ അത്യന്തം നിർമലമാണ്.”

Verse 94

अथ स्मित्वाब्रवीच्छंभुः सिद्धं नस्तु समीहितम् । उत्थाय देवदेवेशः सह देव्या सुमंगलः

അപ്പോൾ ശംഭു പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങളുടെ അഭീഷ്ടം സിദ്ധമാകട്ടെ.” തുടർന്ന് ദേവദേവേശൻ, പരമ മംഗളൻ, ദേവിയോടുകൂടെ എഴുന്നേറ്റ് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 95

ब्रह्मणा हरिणा सार्धं ततोऽगाद्रंगमंडपम् । स्कंद उवाच । श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं परमानंदकारणम् । नरः परां मुदं प्राप्य कैलासं प्राप्स्यति ध्रुवम्

പിന്നീട് അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിനോടും ഹരിയോടും കൂടി രംഗമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോയി. സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—പരമാനന്ദത്തിന് കാരണമായ ഈ പുണ്യാധ്യായം ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പരമഹർഷം പ്രാപിച്ച് നിശ്ചയമായി കൈലാസം എത്തും.

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे मुक्तिमंडपगमनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ നാലാം വിഭാഗമായ കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ ‘മുക്തിമണ്ഡപഗമനം’ എന്ന എൺപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।