Adhyaya 45

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाबुद्धे यथा स्कंदेन भाषितम् । भविष्यं मम तस्याग्रे कुंभयोने महामते

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബുദ്ധിയുള്ള സൂത, സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ശ്രവിക്ക. കൂടാതെ മഹാമതി കുംഭയോനി (അഗസ്ത്യ) യുടെ സന്നിധിയിൽ എന്നെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ ഭാവിയും ശ്രവിക്ക.

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाभाग त्वं मैत्रावरुणे मुने । पाराशर्यो मुनिवरो यथा मोहमुपैष्यति

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ മൈത്രാവരുണ മുനേ (അഗസ്ത്യ), ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്ക. മുനിവരനായ പാരാശര്യൻ (വ്യാസൻ) എങ്ങനെ മോഹത്തിലേക്ക് പതിക്കും എന്നു ശ്രവിക്ക.

Verse 3

व्यस्य वेदान्महाबुद्धिर्नाना शाखा प्रभेदतः । अष्टादशपुराणानि सूतादीन्परिपाठ्य च

മഹാബുദ്ധിമാനായ വ്യാസൻ വേദങ്ങളെ പല ശാഖകളും വിഭാഗങ്ങളും ആയി ക്രമപ്പെടുത്തി; കൂടാതെ സൂതാദികളാൽ അഷ്ടാദശ പുരാണങ്ങൾ യഥാവിധി പഠിപ്പിച്ച് പാരായണം ചെയ്യിച്ചു।

Verse 4

श्रुतिस्मृतिपुराणानां रहस्यं यस्त्वचीकरत् । महाभारतसंज्ञं च सर्वलोकमनोहरम्

ശ്രുതി, സ്മൃതി, പുരാണങ്ങളുടെ അന്തർഗ്ഗത രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തിയവൻ തന്നെയാണ്—സകലലോകഹൃദയങ്ങളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന ‘മഹാഭാരതം’ എന്ന മഹാഗ്രന്ഥം രചിച്ചത്।

Verse 5

सर्वपापप्रशमनं सर्वशांतिकरं परम् । यस्य श्रवणमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति

ഇത് പരമമായ ഉപായം—സകല പാപങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുകയും സർവ്വവിധ ശാന്തി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇതിന്റെ ശ്രവണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും നശിക്കുന്നു।

Verse 6

एकदा स मुनिः श्रीमान्पर्यटन्पृथिवीतले । संप्राप्तो नैमिषारण्यं यत्र संति मुनीश्वराः

ഒരിക്കൽ ആ ശ്രീമാനായ മുനി ഭൂമിതലത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ എത്തി; അവിടെ മുനീശ്വരന്മാർ വസിക്കുന്നു।

Verse 7

अष्टाशीतिसहस्राणि शौनकाद्यास्तपोधनाः । त्रिपुंड्रितमहाभाला लसद्रुद्राक्षमालिनः

ശൗനകാദികളായ തപോധനർ എൺപത്തിയെട്ടായിരം പേർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; വിശാല ലലാടങ്ങളിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രചിഹ്നവും, ദീപ്തമായ രുദ്രാക്ഷമാലകളും ധരിച്ച് അവർ ശോഭിച്ചു।

Verse 8

विभूतिधारिणो भक्त्या रुद्रसूक्तजपप्रियान् । लिंगाराधनसंसक्ताञ्छिवनामकृतादरान्

അവർ ഭക്തിയോടെ വിഭൂതി ധരിച്ചു, രുദ്രസൂക്തജപത്തിൽ പ്രീതരായി; ലിംഗാരാധനയിൽ ലീനരായി, ശിവനാമത്തോടു ആദരവുള്ളവരായിരുന്നു.

Verse 9

एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । इति ब्रुवाणान्सततं परिनिश्चितमानसान्

“വിശ്വേശൻ മാത്രമേ മുക്തിദാതാവുള്ളൂ—മറ്റാരുമില്ല.” എന്ന് അവർ നിരന്തരം പറഞ്ഞു; അവരുടെ മനസ്സുകൾ ദൃഢനിശ്ചയത്തിൽ സ്ഥിരമായിരുന്നു.

Verse 10

विलोक्य स मुनिर्व्यासस्तासर्वान्गिरिशात्मनः । उत्क्षिप्य तर्जनीमुच्चैः प्रोवाचेदं वचः पुनः

ഗിരീശനോടു സമർപ്പിതരായ അവരെല്ലാം കണ്ട മুনি വ്യാസൻ ചൂണ്ടുവിരൽ ഉയർത്തി, ഉച്ചത്തിൽ വീണ്ടും ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 11

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

വാക്കുകളുടെ ജാലം മഥിച്ച്, പലവട്ടം പലവിധത്തിൽ ആലോചിച്ച്, ഈ ഒരേയൊരു നിഗമനം അറിഞ്ഞു—സർവേശ്വരനായ ഹരിയേ സേവ്യൻ.

Verse 12

वेदे रामायणे चैव पुराणेषु च भारते । आदिमध्यावसानेषु हरिरेकोऽत्र नापरः

വേദത്തിൽ, രാമായണത്തിൽ, പുരാണങ്ങളിൽ, ഭാരതത്തിൽ—ആദി, മധ്യം, അവസാനം എല്ലായിടത്തും—ഇവിടെ ഹരിയേ ഏകമായി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 13

सत्यं सत्यं त्रिसत्यं पुनः सत्यं न मृषा पुनः । न वेदादपरं शास्त्रं न देवोच्युततः परः

സത്യം, സത്യം, ത്രിസത്യം; വീണ്ടും അതു സത്യമേ, ഒരിക്കലും അസത്യമല്ല. വേദത്തേക്കാൾ മേലായ ശാസ്ത്രമില്ല; അച്യുതൻ (വിഷ്ണു)നേക്കാൾ മേലായ ദേവനുമില്ല.

Verse 14

लक्ष्मीशः सर्वदो नान्यो लक्ष्मीशोप्यपवर्गदः । एक एव हि लक्ष्मीशस्ततो ध्येयो न चापरः

ലക്ഷ്മീശനെക്കാൾ വേറെ ആരും സർവ്വഫലദാതാവല്ല; ലക്ഷ്മീശൻ തന്നെയാണ് മോക്ഷദാതാവും. സത്യത്തിൽ ലക്ഷ്മീശൻ ഒരുവനേ; അതിനാൽ അവനെയേ ധ്യാനിക്കണം, മറ്റാരെയും അല്ല.

Verse 15

भुक्तेर्मुक्तेरिहान्यत्र नान्यो दाता जनार्दनात् । तस्माच्चतुर्भुजो नित्यं सेवनीयः सुखेप्सुभिः

ഭോഗവും മോക്ഷവും—ഇഹത്തിലും പരത്തിലും—ജനാർദനനെക്കാൾ വേറെ ദാതാവില്ല. അതിനാൽ യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ചതുര്ഭുജനായ പ്രഭുവിനെ നിത്യം സേവിക്കണം.

Verse 16

विहाय केशवादन्यं ये सेवंतेल्पमेधसः । संसारचक्रे गहने ते विशंति पुनःपुनः

കേശവനെ വിട്ട് അല്പബുദ്ധിയുള്ളവർ മറ്റാരെയെങ്കിലും സേവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ ഗഹനമായ സംസാരചക്രത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പതിക്കുന്നു.

Verse 17

एक एव हि सर्वेशो हृषीकेशः परात्परः । तं सेवमानः सततं सेव्यस्त्रिजगतां भवेत्

സർവേശ്വരൻ ഒരുവനേ—പരാത്പരനായ ഹൃഷീകേശൻ. അവനെ നിരന്തരം സേവിക്കുന്നവൻ ത്രിജഗത്തിൽ സേവ്യനും ആദരണീയനും ആകുന്നു.

Verse 18

एको धर्मप्रदो विष्णुस्त्वेको बह्वर्थदो हरिः । एकः कामप्रदश्चक्री त्वेको मोक्षप्रदोच्युतः

ധർമ്മം നൽകുന്നത് ഏക വിഷ്ണുവേ; അനവധി ഐശ്വര്യം നൽകുന്നത് ഏക ഹരിയേ. ചക്രധാരി പ്രഭുവേ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു; അച്യുതനേ മോക്ഷദാതാവെന്ന് പ്രസിദ്ധം.

Verse 19

शार्ङ्गिणं ये परित्यज्य देवमन्यमुपासते । ते सद्भिश्च बहिष्कार्या वेदहीना यथा द्विजाः

ശാർങ്ഗിണനായ വിഷ്ണുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു ദേവനെ ആരാധിക്കുന്നവർ സദ്ജനങ്ങൾക്കാൽ ബഹിഷ്കരിക്കപ്പെടേണ്ടവർ; വേദഹീന ദ്വിജന്മാരെപ്പോലെ.

Verse 20

श्रुत्वेति वाक्यं व्यासस्य नैमिषारण्यवासिनः । प्रवेपमानहृदयाः परिप्रोचुरिदं वचः

വ്യാസന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് നൈമിഷാരണ്യവാസികൾ—ഹൃദയം വിറച്ച്—അദ്ദേഹത്തോട് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു.

Verse 21

ऋषय ऊचुः । पाराशर्य मुने मान्यस्त्वमस्माकं महामते । यतो वेदास्त्वया व्यस्ताः पुराणान्यपि वेत्ति यत्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ പാരാശര്യ മുനേ, ഹേ മഹാമതേ! നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് ആദരണീയൻ; കാരണം വേദങ്ങളെ നിങ്ങൾ വിഭജിച്ചു, പുരാണങ്ങളെയും നിങ്ങൾ അറിയുന്നു.

Verse 22

यतश्च कर्ता त्वमसि महतो भारतस्य वै । धर्मार्थकाममोक्षाणां विनिश्चयकृतो ध्रुवम्

കൂടാതെ മഹത്തായ ഭാരതത്തിന്റെ കർത്താവ് നിങ്ങൾ തന്നെയാകയാൽ, ധർമ്മം-അർത്ഥം-കാമം-മോക്ഷം എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ നിർണ്ണായകമായ തീർപ്പു നൽകിയവൻ നിങ്ങൾ തന്നെയെന്ന് നിശ്ചയം.

Verse 23

तत्त्वज्ञः कोपरश्चात्र त्वत्तः सत्यवतीसुत । भवता यत्प्रतिज्ञातं निश्चित्योक्षिप्यतर्जनीम्

ഹേ സത്യവതീപുത്ര വ്യാസാ! നീ തത്ത്വജ്ഞൻ; ഇവിടെ നിന്നേക്കാൾ അധികം കോപശീലൻ ആരുണ്ട്? നീ ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞയെ ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ച് തർജനി ഉയർത്തി കടുപ്പത്തോടെ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു।

Verse 24

अस्मिन्माणवकास्तत्र परिश्रद्दधते नहि । प्रतिज्ञा तस्य वचसस्तव श्रद्धा भवेत्तदा

ഈ കാര്യത്തിൽ ഇവിടെ ഉള്ള മാണവകർ (ശിഷ്യർ) പൂർണ്ണ വിശ്വാസം വെക്കുന്നില്ല. നിന്റെ വചനത്തിൽ അവർക്ക് അപ്പോൾ മാത്രമേ ശ്രദ്ധ ഉണ്ടാകൂ—ആ വാക്ക് പ്രതിജ്ഞയായി പ്രവർത്തിയിൽ സിദ്ധിക്കുമ്പോൾ।

Verse 25

यदाऽनंदवने शंभोः प्रतिजानासि वै वचः

ശംഭുവിന്റെ (ശിവന്റെ) ആനന്ദവനത്തിൽ നീ സത്യമായി നിന്റെ വാക്ക് പ്രതിജ്ഞയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നപ്പോൾ…

Verse 26

गच्छ वाराणसीं व्यास यत्र विश्वेश्वरः स्वयम् । न तत्र युगधर्मोस्ति न च लग्ना वसुंधरा

ഹേ വ്യാസാ! വാരാണസിയിലേക്ക് പോകുക; അവിടെ സ്വയം വിശ്വേശ്വരൻ വസിക്കുന്നു. അവിടെ യുഗധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനം ഇല്ല; വസുന്ധരയും സാധാരണ പരിധികളിൽ കുടുങ്ങിയിട്ടില്ല।

Verse 27

इति श्रुत्वा मुनिर्व्यासः किंचित्कुपितवद्धृदि । जगाम तूर्णं सहितः स्वशिष्यैरयुतोन्मितैः

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ മുനി വ്യാസന്റെ ഹൃദയം അല്പം കോപം ഉണർന്നതുപോലെ ആയി. അദ്ദേഹം തന്റെ അസംഖ്യ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 28

प्राप्य वाराणसीं व्यासः स्नात्वा पंचनदे ह्रदे । श्रीमन्माधवमभ्यर्च्य ययौ पादोदकं ततः

വാരാണസിയിൽ എത്തി വ്യാസൻ പഞ്ചനദ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ശ്രീമാൻ മാധവനെ ആരാധിച്ച്, പിന്നെ ഭഗവാന്റെ പാദോദകം ലഭിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 29

तत्र स्नानादिकं कृत्वा दृष्ट्वा चैवादिकेशवम् । पंचरात्रं ततः कृत्वा वैष्णवैरभिनंदितः

അവിടെ സ്നാനാദി ആചാരങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചു ആദികേശവന്റെ ദർശനം നേടി, തുടർന്ന് പഞ്ചരാത്ര വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; വൈഷ്ണവർ അദ്ദേഹത്തെ അഭിനന്ദിച്ചു.

Verse 30

अग्रतः पृष्ठतः शंखैर्वाद्यमानैः प्रमोदितः । जयविष्णो हृषीकेश गोविंद मधुसूदन

മുന്നിലും പിന്നിലും ശംഖധ്വനി മുഴങ്ങുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ആനന്ദിതനായി; അവർ—“ജയ വിഷ്ണോ! ഹൃഷീകേശ, ഗോവിന്ദ, മധുസൂദന!” എന്നു ഘോഷിച്ചു.

Verse 31

अच्युतानंतवैकुंठ माधवोपेंद्रकेशव । त्रिविक्रम गदापाणे शार्ङ्गपाणे जनार्दन

“ഹേ അച്യുതാ, ഹേ അനന്താ, ഹേ വൈകുണ്ഠാ; ഹേ മാധവാ, ഉപേന്ദ്രാ, കേശവാ; ഹേ ത്രിവിക്രമാ, ഗദാപാണി, ശാർങ്ഗപാണി, ജനാർദന!”

Verse 32

श्रीवत्सवक्षः श्रीकांत पीतांबर मुरांतक । कैटभारे बलिध्वंसिन्कंसारे केशिसूदन

“ഹേ ശ്രീവത്സചിഹ്നിത വക്ഷസ്ഥലധാരീ, ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)കാന്താ, പീതാംബരധാരീ; മുരാന്തകാ; കൈടഭാരി; ബലിയുടെ ഗർവ്വധ്വംസക; കംസാരേ; കേശിസൂദന!”

Verse 33

नारायणासुररिपो कृष्ण शौरे चतुर्भुज । देवकीहृदयानंद यशोदानंदवर्धन

ഹേ നാരായണാ, അസുരശത്രുവേ; ഹേ കൃഷ്ണാ, ശൗരി, ചതുര്ഭുജപ്രഭോ! നീ ദേവകിയുടെ ഹൃദയാനന്ദം, യശോദയുടെ ഹർഷം വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ।

Verse 34

पुंडरीकाक्ष दैत्यारे दामोदर बलप्रिय । बलारातिस्तुत हरे वासुदेव वसुप्रद

ഹേ പുണ്ഡരീകാക്ഷാ, ദൈത്യാരേ; ഹേ ദാമോദരാ, ബലരാമപ്രിയ! ഹേ ഹരി, ഇന്ദ്രസ്തുത; ഹേ വാസുദേവാ, ധനസമൃദ്ധിയും മംഗളാശീർവാദവും നൽകുന്നവൻ।

Verse 35

विष्वक्चमूस्तार्क्ष्य रथवनमालिन्नरोत्तम । अधोक्षज क्षमाधार पद्मनाभ जलेशय

ഹേ വിശ്വവ്യാപി സേനാധരാ, ഗരുഡരഥാരൂഢാ; ഹേ വനമാലാധാരീ, പരമപുരുഷാ! ഹേ അധോക്ഷജാ, ഭൂമിയുടെ ആധാരമേ; ഹേ പദ്മനാഭാ, ജലശായീ പ്രഭോ!

Verse 36

नृसिंह यज्ञवाराह गोपगोपालवल्लभ । गोपीपते गुणातीत गरुडध्वज गोत्रभृत्

ഹേ നൃസിംഹാ, ഹേ യജ്ഞവരാഹാ! ഹേ ഗോപഗോപാലപ്രിയാ, ഗോസംരക്ഷകാ! ഹേ ഗോപീപതേ, ഗുണാതീതാ; ഹേ ഗരുഡധ്വജാ, ഗോവർധനധാരീ!

Verse 37

जय चाणूरमथन जय त्रैलोक्यरक्षण । जयानाद्य जयानंद जय नीलोत्पलद्युते

ജയം ചാണൂരമഥനാ! ജയം ത്രൈലോക്യരക്ഷകാ! ജയം അനാദിയേ! ജയം ആനന്ദസ്വരൂപാ! ജയം നീലോത്പലദ്യൂതിയുള്ളവനേ!

Verse 38

कौस्तुभोद्भूषितोरस्क पूतनाधातुशोषण । रक्षरक्ष जगद्रक्षामणे नरकहारक

കൗസ്തുഭരത്നം അണിഞ്ഞ മാറോടുകൂടിയവനേ, പൂതനയുടെ ജീവനെ എടുത്തവനേ! രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ! ലോകരക്ഷകനായ രത്നമേ, നരകത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ!

Verse 39

सहस्रशीर्षपुरुष पुरुहूत सुखप्रद । यद्भूतं यच्च भाव्यं वै तत्रैकः पुरुषो भवान्

ആയിരം തലകളുള്ള പുരുഷാ, അനേകരാൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നവനേ, സുഖം നൽകുന്നവനേ! കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാറ്റിലും അങ്ങ് മാത്രമാണ് ഏക പുരുഷൻ.

Verse 40

इत्यादि नाममालाभिः संस्तुवन्वनमालिनम् । स्वच्छंदलीलया गायन्नृत्यंश्च परया मुदा

ഇപ്രകാരം നാമമാലകളാൽ വനമാലിയെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, പരമാനന്ദത്തോടെ സ്വച്ഛന്ദമായി പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

Verse 41

व्यासो विश्वेशभवनं समायातः सुहृष्टवत् । ज्ञानवापी पुरोभागे महाभागवतैः सह

വ്യാസൻ അതീവ സന്തോഷത്തോടെ വിശ്വേശ്വരന്റെ ഭവനത്തിലെത്തി; മഹാഭക്തരോടൊപ്പം ജ്ഞാനവാപിയുടെ മുൻഭാഗത്ത് അദ്ദേഹം എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 42

विराजमानसत्कंठस्तुलसीवरदामभिः । स्वयं तालधरो जातः स्वयं जातः सुनर्तकः

തുളസിമാലകളാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴുത്ത് ശോഭിച്ചിരുന്നു; സ്വയം കൈത്താളമേന്തി അദ്ദേഹം തന്നെ ഒരു നല്ല നർത്തകനായി മാറി.

Verse 43

वेणुवादनतत्त्वज्ञः स्वयं श्रुतिधरोभवत् । नृत्यं परिसमाप्येत्थं व्यासः सत्यवतीसुतः

ഇങ്ങനെ വേണുവാദനത്തിന്റെ തത്ത്വജ്ഞനും സ്വയം ശ്രുതിധരനുമായ സത്യവതീപുത്രൻ വ്യാസൻ തന്റെ നൃത്തം സമാപിപ്പിച്ചു।

Verse 44

पुनरूर्ध्वभुजं कृत्वा दक्षिणं शिष्यमध्यगः । पुनः पपाठ तानेव श्लोकान्गायन्निवोच्चकैः

വീണ്ടും ഭുജം ഉയർത്തി വലതുവശത്തെ ശിഷ്യന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു, അതേ ശ്ലോകങ്ങൾ ഉച്ചസ്വരത്തിൽ പാട്ടുപോലെ വീണ്ടും പാരായണം ചെയ്തു।

Verse 45

परिनिर्मथ्य वाग्जालं सुनिश्चित्यासकृद्बहु । इदमेकं परिज्ञातं सेव्यः सर्वेश्वरो हरिः

വാക്കുകളുടെ ജാലം നന്നായി മഥിച്ച് പലവട്ടം പരിശോധിച്ചപ്പോൾ ഒരൊറ്റ നിശ്ചയം തെളിഞ്ഞു—സർവേശ്വരനായ ഹരിയേ സേവ്യൻ।

Verse 46

इत्यादि श्लोकसंघातं स्वप्रतिज्ञा प्रबोधकम् । यावत्पठति स व्यासः सव्यमुत्क्षिप्य वै भुजम्

സ്വപ്രതിജ്ഞയെ ഉണർത്തുന്ന ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ലോകസമൂഹം പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ വ്യാസൻ ഇടത് ഭുജം ഉയർത്തി തുടർന്നും വായിച്ചു।

Verse 47

तस्तंभ तावत्तद्बाहुं स शैलादिः स्वलीलया । वाक्स्तंभश्चापि तस्यासीन्मुनेर्व्यासस्य सन्मुनेः

അപ്പോൾ ശൈലാദി ഭഗവാൻ (ശിവൻ) തന്റെ ലീലാശക്തിയാൽ ആ ഭുജത്തെ സ്തംഭിപ്പിച്ചു; ആ സന്മുനി വ്യാസന്റെ വാക്കും അതേ നിമിഷം നിലച്ചു।

Verse 48

ततो गुप्तं समागम्य विष्णुर्व्यासमभाषत । अपराद्धं महच्चात्र भवता व्यास निश्चितम्

അപ്പോൾ വിഷ്ണു ഗുപ്തരൂപത്തിൽ വന്ന് വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ വ്യാസാ, ഇവിടെ നീ തീർച്ചയായും മഹാപരാധം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.”

Verse 49

तवैतदपराधेन भीतिर्मेपि महत्तरा । एक एव हि विश्वेशो द्वितीयो नास्ति कश्चन

“നിന്റെ ഈ അപരാധം മൂലം എനിക്കും അതിലധികം ഭയം തോന്നുന്നു. കാരണം വിശ്വേശ്വരൻ ഒരുവനേ; രണ്ടാമൻ ആരുമില്ല.”

Verse 50

तत्प्रसादादहं चक्री लक्ष्मीशस्तत्प्रभावतः । त्रैलोक्यरक्षासामर्थ्यं दत्तं तेनैव शंभुना

“അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ചക്രധാരി, ലക്ഷ്മീപതി ആയി; അവന്റെ തന്നെ പ്രഭാവത്താൽ ത്രിലോകരക്ഷാസാമർത്ഥ്യം—അതേ ശംഭുവാൽ ദത്തമായി.”

Verse 51

तद्भक्त्या परमैश्वर्यं मया लब्धं वरात्ततः । इदानीं स्तुहि तं शंभुं यदि मे शुभमिच्छसि

“അവനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ, അവന്റെ വരത്താൽ ഞാൻ പരമൈശ്വര്യം നേടി. ഇപ്പോൾ ആ ശംഭുവിനെ സ്തുതിക്ക; എനിക്കും നിനക്കും ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.”

Verse 52

अन्यदापि न वै कार्या भवता शेमुषीदृशी । पाराशर्य इति श्रुत्वा संज्ञया व्याजहार ह

“ഇനി ഒരിക്കലും നിനക്കു ഇത്തരമൊരു ധാരണ ഉണ്ടാകരുത്. ‘പാരാശര്യാ!’ എന്നു കേട്ടപ്പോൾ അവൻ സംജ്ഞയാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.”

Verse 53

भुजस्तंभः कृतस्तेन नंदिना दृष्टिमात्रतः । वाक्स्तंभस्तद्भयाज्जातः स्पृश मे कंठकंदलीम्

നന്ദിയുടെ ദൃഷ്ടിമാത്രത്തിൽ എന്റെ ഭുജങ്ങൾ സ്തംഭിച്ചു; അവന്റെ ഭയത്തിൽ എന്റെ വാക്കും മുടങ്ങി. അതുകൊണ്ട്, പ്രഭോ, എന്റെ കണ്ഠത്തിലെ ഈ കന്ദലിയെ സ്പർശിച്ച് എന്നെ മോചിപ്പിക്കണമേ.

Verse 54

यथा स्तोतुं भवानीश प्रभवाभि भवांतकम । संस्पृश्य विष्णुस्तत्कंठं गुप्तमेव जगाम ह

ഹേ ഭവാനീശ, ഹേ ഭവാന്തക! അവൻ നിന്നെ സ്തുതിക്കാനാകുവാൻ വിഷ്ണു അവന്റെ കണ്ഠം സ്പർശിച്ചു; പിന്നെ അവൻ അദൃശ്യനായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 55

ततः सत्यवतीसूनुस्तथा स्तंभितदोर्लतः । प्रारब्धवान्महेशानं परितुष्टोतुमुदारधीः

അപ്പോൾ സത്യവതിയുടെ പുത്രൻ—ഭുജങ്ങൾ ഇപ്പോഴും സ്തംഭിച്ചിരിക്കെ—ഉദാരബുദ്ധിയോടെ മഹേശനെ പ്രസാദിപ്പാൻ സ്തുതിയാരംഭിച്ചു.

Verse 57

यः क्षीराब्धेर्मंदराघातजातो ज्वालामाली कालकूटोति भीमः । तं सोढुं वा को परोऽभून्महेशाद्यत्कीलाभिः कृष्णतामाप विष्णुः

ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ മന്ദരപർവതാഘാതത്തിൽ നിന്ന് ജ്വാലാമാലിയോടെ ഭീകരമായ കാലകൂടവിഷം ഉദിച്ചു. അതിനെ മഹേശനല്ലാതെ ആരാണ് സഹിക്കുക? അതിന്റെ ദഹനകീലകളാൽ വിഷ്ണുവും കൃഷ്ണവർണ്ണനായി.

Verse 58

यद्वाणोभूच्छ्रीपतिर्यस्य यंता लोकेशो यत्स्यंदनं भूः समस्ता । वाहा वेदा यस्य येनेषुपाताद्दग्धा ग्रामास्त्रैपुरास्तत्समः कः

ആരുടെ ബാണമായിരുന്നു ശ്രീപതി (വിഷ്ണു), ആരുടെ സാരഥിയായിരുന്നു ലോകേശൻ (ബ്രഹ്മാ), ആരുടെ രഥമായിരുന്നു സമസ്ത ഭൂമി, ആരുടെ അശ്വങ്ങളായിരുന്നു വേദങ്ങൾ—ആരുടെ ഇഷുപാതത്തിൽ ത്രിപുരനഗരങ്ങൾ ദഗ്ധമായി—അവനോട് സമൻ ആര്?

Verse 59

यं कदर्पो वीक्षमाणः समानं देवैरन्यैर्भस्मजातः स्वयं हि । पौष्पैर्बाणैः सर्वविश्वैकजेता को वा स्तुत्यः कामजेतुस्ततोन्यः

മറ്റു ദേവന്മാരോടു സമനെന്നു കരുതി കാമദേവൻ ആരെയാണോ നോക്കിയത്, അവൻ തന്നേ ഭസ്മമായി. പുഷ്പബാണങ്ങളാൽ സർവ്വലോകവും ജയിക്കുന്നവൻ—ആ കാമജേതാവല്ലാതെ മറ്റാരാണ് സ്തുത്യൻ?

Verse 60

यं वै वेदो वेद नो नैव विष्णुर्नोवा वेधा नो मनो नैव वाणी । तं देवेशं मादृशः कोल्पमेधा याथात्म्याद्वै वेत्त्यहो विश्वनाथम्

വേദം പോലും ആരെയാണോ അല്പം മാത്രമേ അറിയുന്നുള്ളൂ, വിഷ്ണുവോ ബ്രഹ്മാവോ, മനസ്സോ വാക്കോ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത ആ ദേവേശൻ വിശ്വനാഥനെ എന്റെ പോലെയുള്ള അല്പമേധാവി യാഥാർത്ഥ്യമായി എങ്ങനെ അറിയും?

Verse 61

यस्मिन्सर्वं यस्तु सर्वत्र सर्वो यो वै कर्ता योऽविता योऽपहर्ता । नो यस्यादिर्यः समस्तादिरेको नो यस्यांतो योंतकृत्तं नतोस्मि

ആരിൽ എല്ലാം നിലകൊള്ളുന്നു, ആരാണ് സർവ്വത്ര സർവ്വരൂപനായിരിക്കുന്നത്; ആരാണ് കർത്താവും രക്ഷകനും സംഹാരകനും; ആര്ക്കും ആദിയില്ല, എങ്കിലും സർവ്വത്തിന്റെയും ഏക ആദിയായവൻ; ആര്ക്കും അന്തമില്ല, എങ്കിലും അന്തങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ—അവനേ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 62

यस्यैकाख्या वाजिमेधेन तुल्या यस्या न त्या चैकयाल्पेंद्रलक्ष्मीः । यस्य स्तुत्या लभ्यते सत्यलोको यस्यार्चातो मोक्षलक्ष्मीरदूरा

ആരുടെയൊരു നാമോച്ചാരണമെങ്കിലും അശ്വമേധയാഗത്തിനുതുല്യം; ആരുടെ മുമ്പിൽ ഇന്ദ്രന്റെ അല്പ ഐശ്വര്യവും ഒന്നുമല്ല; ആരുടെ സ്തുതിയാൽ സത്യലോകം ലഭിക്കുന്നു; ആരുടെ അർച്ചനയാൽ മോക്ഷലക്ഷ്മി ദൂരെയല്ല.

Verse 63

नान्यं देवं वेद्म्यहं श्रीमहेशान्नान्यं देवं स्तौमि शंभोरृतेऽहम् । नान्यं देवं वा नमामि त्रिनेत्रात्सत्यं सत्यं सत्यमेतन्मृषा न

ശ്രീമഹേശനെ ഒഴികെ ഞാൻ മറ്റൊരു ദേവനെയും അറിയുന്നില്ല; ശംഭുവിനെ ഒഴികെ ഞാൻ മറ്റൊരു ദേവനെ സ്തുതിക്കുന്നില്ല; ത്രിനേത്രനെ ഒഴികെ ഞാൻ മറ്റൊരു ദേവനെയും നമസ്കരിക്കുന്നില്ല. സത്യം, സത്യം—ഇതേ സത്യം; അസത്യമല്ല.

Verse 64

इत्थं यावत्स्तौति शंभुं महर्षिस्तावन्नंदी शांभवाद्दृक्प्रसादात् । तद्दोः स्तंभं त्यक्तवांश्चाबभाषे स्मायंस्मायं ब्राह्मणेभ्यो नमो वः

ഇങ്ങനെ മഹർഷി ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ശംഭുവിന്റെ പ്രസന്നദൃഷ്ടിപ്രസാദത്താൽ നന്ദി തന്റെ ഭുജങ്ങളുടെ ജഡതയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി. അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പുഞ്ചിരിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“നമസ്കാരം നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും।”

Verse 65

नंदिकेश्वर उवाच । इदं स्तवं महापुण्यं व्यास ते परिकीर्तितम् । यः पठिष्यति मेधावी तस्य तुष्यति शंकरः

നന്ദികേശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വ്യാസാ, നീ പരികീർത്തിച്ച ഈ സ്തവം മഹാപുണ്യകരമാണ്. ബുദ്ധിമാൻ ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ ശങ്കരൻ അവനിൽ പ്രസന്നനാകും.

Verse 66

व्यासाष्टकमिदं प्रातः पठितव्यं प्रयत्नतः । दुःस्वप्नपापशमनं शिवसान्निध्यकारकम्

ഈ ‘വ്യാസാഷ്ടകം’ പ്രഭാതത്തിൽ പരിശ്രമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യണം. ഇത് ദുഷ്സ്വപ്നങ്ങളും പാപങ്ങളും ശമിപ്പിച്ച് ശിവസാന്നിധ്യം വരുത്തുന്നു.

Verse 67

मातृहा पितृहा वापि गोघ्नो बालघ्र एव वा । सुरापी स्वर्णहृद्वापि निष्पापो स्याः स्तुतेर्जपात्

മാതൃഹന്താവായാലും പിതൃഹന്താവായാലും, ഗോഹന്താവായാലും ബാലഹന്താവായാലും; സുരാപാനിയായാലും സ്വർണ്ണഹാരകനായാലും—ഈ സ്തുതിയുടെ ജപംകൊണ്ട് അവനും പാപരഹിതനാകും.

Verse 68

स्कंद उवाच । पाराशर्यस्तदारभ्य शंभुभक्तिपरोभवत् । लिंगं व्यासेश्वरं स्थाप्य घंटाकर्ण ह्रदाग्रतः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—അന്നുമുതൽ പാരാശര്യൻ (വ്യാസൻ) ശംഭുഭക്തിയിൽ പരമമായി ലീനനായി. അദ്ദേഹം ഘണ്ടാകർണ്ണ ഹ്രദത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് ‘വ്യാസേശ്വര’ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 69

विभूतिभूषणो नित्यं नित्यरुद्राक्षभूषणः । रुद्रसूक्तपरो नित्यं नित्यं लिंगार्चकोभवत्

അവൻ നിത്യം വിഭൂതിയെ അലങ്കാരമായി ധരിച്ചു, നിത്യവും രുദ്രാക്ഷമാലയാൽ ഭൂഷിതനായി. രുദ്രസൂക്തങ്ങളിൽ സദാ പരായണനായി, നിത്യ ലിംഗാർച്ചകൻ ആയി മാറി.

Verse 70

स कृत्वा क्षेत्रसंन्यासं त्यजेन्नाद्यापि काशिकाम् । तत्त्वं क्षेत्रस्य विज्ञाय निर्वाणपददायिनः

അവൻ ക്ഷേത്രസന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ചിട്ടും ഇന്നുവരെ കാശികയെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; കാരണം നിർവാണപദം നൽകുന്ന ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തത്ത്വം അവൻ അറിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 71

घंटाकर्णह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं नरः । यत्रकुत्र मृतो वापि वाराणस्यां मृतो भवेत्

ഘണ്ടാകർണ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വ്യാസേശ്വരനെ ദർശിച്ച മനുഷ്യൻ, പിന്നീട് എവിടെ മരിച്ചാലും, വാരാണസിയിൽ മരിച്ചവനെന്ന ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 72

काश्यां व्यासेश्वरं लिंगं पूजयित्वा नरोत्तमः । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि पातकैर्नाभिभूयते

കാശിയിൽ വ്യാസേശ്വര ലിംഗത്തെ പൂജിച്ച ഉത്തമൻ എവിടെയും സത്യജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുകയില്ല; പാപങ്ങൾ അവനെ കീഴടക്കുകയുമില്ല.

Verse 73

व्यासेश्वरस्य ये भक्ता न तेषां कलिकालतः । न पापतो भयं क्वापि न च क्षेत्रोपसर्गतः

വ്യാസേശ്വരഭക്തർക്കു കലികാലത്തിൽ നിന്നു ഭയമില്ല; എവിടെയും പാപത്തിൽ നിന്നു ഭയമില്ല; ക്ഷേത്രബന്ധമായ ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്നുമില്ല.

Verse 74

व्यासेश्वरः प्रयत्नेन द्रष्टव्यः काशिवासिभिः । घंटाकर्णकृतस्नानैः क्षेत्रपातकभीरुभिः

കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവർ, ക്ഷേത്രപാപഭീതിയോടെ ഘണ്ടാകർണ്ണതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തവർ, പരിശ്രമത്തോടെ വ്യാസേശ്വര (ലിംഗ)ദർശനം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം।

Verse 95

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे व्यासभुजस्तंभोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ നാലാം ഭാഗമായ കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ ‘വ്യാസഭുജസ്തംഭ’ എന്ന പേരിലുള്ള തൊണ്ണൂറ്റിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।