Adhyaya 27

Verse 1

पार्वत्युवाच । नमस्ते देवदेवेश प्रणमत्करुणानिधे । वद केदारमाहात्म्यं भक्तानामनुकंपया

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവേശ്വരാ! നമസ്കാരം; പ്രണതജനങ്ങളോടു കരുണയുടെ നിധിയേ! ഭക്തന്മാരോടുള്ള അനുകമ്പയാൽ കേദാരമാഹാത്മ്യം അരുളിച്ചെയ്യുക।

Verse 2

तस्मिंल्लिंगे महाप्रीतिस्तव काश्यामनुत्तमा । तद्भक्ताश्च जना नित्यं देवदेवमहाधियः

കാശിയിൽ ആ ലിംഗത്തോടുള്ള നിങ്ങളുടെ മഹാപ്രീതി അനുത്തമം; അതിന്റെ ഭക്തർ നിത്യം ദേവദേവനിൽ പരായണരായി മഹാധിയുള്ളവരായിരിക്കും।

Verse 3

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णेभिधास्यामि केदारेश्वर संकथाम् । समाकर्ण्यापि यां पापोप्यपापो जायते क्षणात्

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ അപർണേ, ശ്രവിക്കൂ; ഞാൻ കേദാരേശ്വരന്റെ പുണ്യസങ്കഥ പറയാം; അത് കേട്ടാൽ പാപിയും ക്ഷണത്തിൽ പാപരഹിതനാകും।

Verse 4

केदारं यातुकामस्य पुंसो निश्चितचेतसः । आजन्मसंचितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ദൃഢചിത്തത്തോടെ കേദാരത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പുരുഷന്റെ ജന്മംമുതൽ സഞ്ചിതമായ പാപം അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു।

Verse 5

गृहाद्विनिर्गते पुंसि केदारमभिनिश्चितम् जन्मद्वयार्जितं पापं शरीरादपि निर्व्रजेत्

കേദാരത്തെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുരുഷൻ വീട്ടിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുമ്പോൾ, രണ്ടു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം ശരീരത്തിൽ നിന്നുപോലും വിട്ടുപോകുന്നു.

Verse 6

मध्ये मार्गं प्रपन्नस्य त्रिजन्मजनितं त्वघम् । देहगेहाद्विनिःसृत्य निराशं याति निःश्वसत्

മാർഗം പ്രാപിച്ചവന്റെ മൂന്നു ജന്മജന്യ പാപം ദേഹ-ഗൃഹത്തിൽ നിന്നു പുറത്തേക്ക് ഒഴിഞ്ഞു, നിരാശയായി തോറ്റവനെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പോടെ അകന്നു പോകുന്നു.

Verse 7

सायंकेदारकेदारकेदारेति त्रिरुच्चरन् । गृहेपि निवसन्नूनं यात्राफलमवाप्नुयात्

സന്ധ്യാകാലത്ത് ‘കേദാര, കേദാര, കേദാര’ എന്ന് മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ, വീട്ടിൽ താമസിച്ചാലും തീർത്ഥയാത്രാഫലം നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

दृष्ट्वा केदारशिखरं पीत्वा तत्रत्यमंबु च । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

കേദാരശിഖരം ദർശിച്ച് അവിടത്തെ ജലം പാനം ചെയ്താൽ, ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 9

हरपापह्रदे स्नात्वा केदारेशं प्रपूज्य च । कोटिजन्मार्जितैनोभिर्मुच्यते नात्र संशयः

ഹര-പാപ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കേദാരേശനെ പൂജിച്ചാൽ, കോടി ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 10

सकृत्प्रणम्य केदारं हरपापकृतोदकः । स्थाप्य लिंगं हृदंभोजे प्रांते मोक्षं गमिष्यति

ഒരിക്കൽ കേദാരത്തെ നമസ്കരിച്ചു പാപഹരമായ ഹരപാപഹര ജലത്തിൽ ശുദ്ധനായി, ഹൃദയകമലത്തിൽ ശിവലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ—ജീവിതാന്തത്തിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 11

हरपापह्रदे श्राद्धं श्रद्धया यः करिष्यति । उद्धृत्य सप्तपुरुषान्स मे लोकं गमिष्यति

ശ്രദ്ധയോടെ ഹരപാപഹ്രദത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ ഏഴ് തലമുറകളെ ഉയർത്തി എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കും.

Verse 12

पुरा राथंतरे कल्पे यदभूदत्र तच्छृणु । अपर्णे दत्तकर्णा त्वं वर्णयामि तवाग्रतः

രാഥന്തര കല്പത്തിൽ പണ്ടെ ഇവിടെ സംഭവിച്ചതെന്തെന്നു കേൾക്കുക. ഹേ അപർണാ, ശ്രദ്ധയോടെ ചെവി കൊടുക്കുക; ഞാൻ നിന്റെ മുമ്പിൽ അതു വിവരിക്കുന്നു.

Verse 13

एको ब्राह्मणदायाद उज्जयिन्या इहागतः । कृतोपनयनः पित्रा ब्रह्मचर्यव्रतेस्थितः

ഉജ്ജയിനിയിൽ നിന്നൊരു ബ്രാഹ്മണവംശാവകാശിയായ യുവാവ് ഇവിടെ വന്നു. പിതാവ് ഉപനയനം നടത്തി; അവൻ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായിരുന്നു.

Verse 14

स्थलीं पाशुपतीं काशीं स विलोक्य समंततः । द्विजैः पाशुपतैः कीर्णां जटामुकुटभूषितैः

അവൻ ചുറ്റുമെല്ലാം പാശുപതീ-സ്വഭാവമുള്ള കാശിയുടെ പുണ്യസ്ഥലം കണ്ടു—ജടാമുകുടം ധരിച്ച പാശുപത ദ്വിജന്മാരാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 15

कृतलिंगसमर्चैश्च भूतिभूषितवर्ष्मभिः । भिक्षाहृतान्नसंतुष्टैः पुष्टैर्गंगामृतोदकैः

അവർ വിധിപൂർവ്വം ലിംഗത്തെ സമർചിച്ചു; അവരുടെ ദേഹങ്ങൾ പവിത്ര വിഭൂതിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭിക്ഷയിൽ ലഭിച്ച അന്നത്തിൽ തൃപ്തരായി, ഗംഗയുടെ അമൃതസമമായ ജലത്താൽ അവർ പോഷിതരായിരുന്നു.

Verse 16

बभूवानंदितमना व्रतं जग्राह चोत्तमम् । हिरण्यगर्भादाचार्यान्महत्पाशुपताभिधम्

ആനന്ദിത മനസ്സോടെ അവൻ ഉത്തമ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു—‘പാശുപത’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ മഹാവ്രതം—ആചാര്യ ഹിരണ്യഗർഭനിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതായി.

Verse 17

स च शिष्यो वशिष्ठोभूत्सर्वपाशुपतोत्तमः । स्नात्वा ह्रदे हरपापे नित्यप्रातः समुत्थितः

ആ ശിഷ്യൻ വശിഷ്ഠനായി—എല്ലാ പാശുപതന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠൻ. അവൻ നിത്യവും പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ‘ഹരപാപ’ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 18

विभूत्याहरहः स्नाति त्रिकालं लिंगमर्चयन् । नांतरं स विजानाति शिवलिंगे गुरौ तथा

അവൻ ദിനംപ്രതി വിഭൂതി ധരിച്ചു സ്നാനം ചെയ്ത്, ത്രികാലവും ലിംഗാരാധന നടത്തി. ശിവലിംഗത്തിലും ഗുരുവിലും അവൻ യാതൊരു ഭേദവും കണ്ടില്ല.

Verse 19

स द्वादशाब्ददेशीयो वशिष्ठो गुरुणा सह । ययौ केदारयात्रार्थं गिरिं गौरीगुरोर्गुरुम्

വശിഷ്ഠൻ പന്ത്രണ്ടു വയസ്സായപ്പോൾ ഗുരുവിനോടൊപ്പം കേദാരയാത്രയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു—ഗൗരിയുടെ ഗുരുവിനും പരമഗുരുവായ ആ ഗിരിയിലേക്കു.

Verse 20

यत्र गत्वा न शोचंति किंचित्संसारिणः क्वचित । प्राश्योदकं लिंगरूपं लिंगरूपत्वमागताः

ആ സ്ഥലത്ത് ചെന്നാൽ സംസാരജീവികൾ ഒരിക്കലും യാതൊരു വിധത്തിലും ദുഃഖിക്കുകയില്ല. ലിംഗബന്ധിതമായ പവിത്ര തീർത്ഥജലം പാനം ചെയ്ത് അവർ ലിംഗരൂപത പ്രാപിച്ച് ശിവരൂപത്തിൽ ഏകത്വം നേടുന്നു.

Verse 21

असिधारं गिरिं प्राप्य वशिष्ठस्य तपस्विनः । गुरुर्हिरण्यगर्भाख्यः पंचत्वमगमत्तदा

തപസ്വിയായ വസിഷ്ഠൻ അസിധാര പർവതത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, ഹിരണ്യഗർഭൻ എന്നറിയപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരു അപ്പോൾ പഞ്ചത്വം പ്രാപിച്ചു—അഥവാ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളിൽ ലീനമായി ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു.

Verse 22

पश्यतां तापसानां च विमाने सार्वकामिके । आरोप्य तं पारिषदाः कैलासमनयन्मुदा

തപസ്വികൾ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, ശിവന്റെ പാര്ഷദന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ സർവകാമസിദ്ധി നൽകുന്ന വിമാനംമേൽ കയറ്റി സന്തോഷത്തോടെ കൈലാസത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 23

यस्तु केदारमुद्दिश्य गेहादर्धपथेप्यहो । अकातरस्त्यजेत्प्राणान्कैलासे स चिरं वसेत्

കേദാരത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട് അർദ്ധമാർഗ്ഗത്തിലേയും—ഭയമില്ലാതെ സ്ഥിരചിത്തനായി—പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ, അവൻ ദീർഘകാലം കൈലാസത്തിൽ വസിക്കും.

Verse 24

तदाश्चर्यं समालोक्य स वशिष्ठस्तपोधनः । केदारमेव लिंगेषु बह्वमंस्त सुनिश्चितम्

ആ അത്ഭുതം കണ്ട തപോധനനായ വസിഷ്ഠൻ, ശിവലിംഗങ്ങളിൽ കേദാരമേ നിശ്ചയമായും പരമ മഹത്തായതെന്ന് ദൃഢമായി ഉറപ്പിച്ചു.

Verse 25

अथ कृत्वा स कैदारीं यात्रां वाराणसीमगात् । अग्रहीन्नियमं चापि यथार्थं चाकरोत्पुनः

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം കേദാരയാത്ര പൂർത്തിയാക്കി വാരാണസിയിലേക്കു പോയി. പിന്നെയും വിധിപ്രകാരം നിയമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അവയെ യഥാർത്ഥമായി ആചരിച്ചു.

Verse 26

प्रति चैत्रं सदा चैत्र्यां यावज्जीवमहं ध्रुवम् । विलोकयिष्ये केदारं वसन्वाराणसीं पुरीम्

ഓരോ വർഷവും ചൈത്രമാസത്തിൽ—അതെ, ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ഉറപ്പായി—വാരാണസി നഗരത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ കേദാരദർശനം ചെയ്യും.

Verse 27

तेन यात्राः कृताः सम्यक् षष्टिरेकाधिका मुदा । आनंदकानने नित्यं वसता ब्रह्मचारिणा

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മചാരിയായി ആനന്ദകാനനത്തിൽ നിത്യവും വസിച്ചുകൊണ്ട്, അദ്ദേഹം സന്തോഷത്തോടെ യഥാവിധി തീർത്ഥയാത്രകൾ നടത്തി—ആകെ അറുപത്തൊന്ന്.

Verse 28

पुनर्यात्रां स वै चक्रे मधौ निकटवर्तिनि । परमोत्साहसंतुष्टः पलिता कलितोप्यलम्

മധു (വസന്ത) മാസം അടുത്തുവന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും യാത്ര ആരംഭിച്ചു; പരമോത്സാഹത്തിൽ തൃപ്തനായിരുന്നു, മുടി മുഴുവനും നരച്ചിരുന്നാലും.

Verse 29

तपोधनैस्तन्निधनं शंकमानैर्निवारितः । कारुण्यपूर्णहृदयैरन्यैरपि च संगिभिः

ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിലേക്കു നയിക്കുമെന്ന ആശങ്കയിൽ തപോധന ഋഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു; കരുണ നിറഞ്ഞ ഹൃദയമുള്ള മറ്റു സഹചാരികളും അദ്ദേഹത്തെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 30

ततोपि न तदुत्साहभंगोभूद्दृढचेतसः । मध्ये मार्गं मृतस्यापि गुरोरिव गतिर्मम

എന്നിട്ടും ആ ദൃഢചിത്തന്റെ ഉത്സാഹം തകർന്നില്ല. യാത്രയുടെ നടുവിലും, മരിച്ച ഗുരുവിനെപ്പോലെ, അവന്റെ ഗതി എനിക്ക് വഴികാട്ടിയായി നിന്നു.

Verse 31

इति निश्चितचेतस्के वशिष्ठे तापसे शुचौ । अशूद्रान्न परीपुष्टे तुष्टोहं चंडिकेऽभवम्

ഇങ്ങനെ ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള ശുദ്ധ തപസ്വിയായ വസിഷ്ഠൻ ശൂദ്രരുടെ അന്നാൽ പോഷിക്കപ്പെടാതിരുന്നപ്പോൾ, ഞാൻ ചണ്ഡിക അവനിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നയായി.

Verse 32

स्वप्रेमया स संप्रोक्तो वशिष्ठस्तापसोत्तमः । दृढव्रत प्रसन्नोस्मि केदारं विद्धि मामिह

സ്വപ്രേമഭക്തിയാൽ ശ്രേഷ്ഠ തപസ്വിയായ വസിഷ്ഠൻ എന്നോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞു: ‘ഹേ ദൃഢവ്രതാ, ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; ഇവിടെ എന്നെ കേദാരമായി അറിയുക.’

Verse 33

अभीष्टं च वरं मत्तः प्रार्थयस्वाविचारितम् । इत्युक्तवत्यपि मयि स्वप्नो मिथ्येति सोब्रवीत्

ഞാൻ ‘എന്നിൽ നിന്ന് നിനക്കിഷ്ടമായ വരം മടിയില്ലാതെ ചോദിക്ക’ എന്നു പറഞ്ഞിട്ടും, അവൻ ‘ഇത് സ്വപ്നം; ഇത് മിഥ്യ’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 34

ततोपि स मया प्रोक्तः स्वप्नो मिथ्याऽशुचिष्मताम् । भवादृशाममिथ्यैव स्वाख्या सदृशवर्तिनाम्

എന്നിട്ടും ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു— ‘അശുചികൾക്കാണ് സ്വപ്നം മിഥ്യ; എന്നാൽ നിനക്കുപോലെ സ്വസ്വഭാവത്തിന് യോജിച്ച് സദാചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്ക് എന്റെ സ്വയംപ്രകാശനം ഒരിക്കലും അസത്യമല്ല.’

Verse 35

वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि स्वप्नशंकां त्यज द्विज । तव सत्त्ववतः किंचिन्मयादेयं न किंचन

വരം പറയുക; ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. ഹേ ദ്വിജാ, ഇത് സ്വപ്നമെന്ന സംശയം ഉപേക്ഷിക്കൂ. സത്ത്വഗുണമുള്ള നിനക്കു ഞാൻ നൽകാൻ കഴിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 36

इत्युक्तं मे समाकर्ण्य वरयामास मामिति । शिष्यो हिरण्यगर्भस्य तपस्विजनसत्तमः

ഞാൻ പറഞ്ഞതു കേട്ട്, തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹിരണ്യഗർഭന്റെ ശിഷ്യൻ, അതനുസരിച്ച് എന്നോടു വരം അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 37

यदि प्रसन्नो देवेश तदा मे सानुगा इमे । सर्वे शूलिन्नुग्राह्या एष एव वरो मम

ഹേ ദേവേശാ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എന്നോടൊപ്പം ഉള്ള ഈ എല്ലാ അനുഗാമികളും ശൂലധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് അർഹരാകട്ടെ—ഇതേയാണ് എന്റെ വരം.

Verse 38

देवि तस्येदमाकर्ण्य परोपकृतिशालिनः । वचनं नितरां प्रीतस्तथेति तमुवाच ह

ഹേ ദേവീ, പരോപകാരശീലനായ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് (പ്രഭു) അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു; അവനോട് ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 39

पुनः परोपकरणात्तत्तपो द्विगुणीकृतम् । तेन पुण्येन स मया पुनः प्रोक्तो वरं वृणु

വീണ്ടും പരോപകാരത്താൽ അവന്റെ തപസ്സ് ഇരട്ടിയായി. ആ പുണ്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ഞാൻ അവനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—‘വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക’.

Verse 40

स वशिष्ठो महाप्राज्ञो दृढ पाशुपतव्रतः । देवि मे प्रार्थयामास हिमशैलादिह स्थितिम्

അത്യന്തം പ്രാജ്ഞനായ വസിഷ്ഠൻ, പാശുപതവ്രതത്തിൽ ദൃഢനിഷ്ഠനായവൻ; ഹേ ദേവീ! ഹിമശൈലത്തിൽ നിന്നെത്തി ഇവിടെ വസിക്കണമെന്നു എന്നോടു പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 41

ततस्तत्तपसाकृष्टः कलामात्रेण तत्र हि । हिमशैले ततश्चात्र सर्वभावेन संस्थितः

അപ്പോൾ ആ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ആകർഷിതനായി, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ ഹിമശൈലത്തിലെത്തി; പിന്നീടിവിടെ സമ്പൂർണ്ണഭാവത്തോടെ സ്ഥാപിതനായി.

Verse 42

ततः प्रभाते संजाते सर्वेषां पश्यतामहम् । हिमाद्रे प्रस्थितः प्राप्तस्तूयमानः सुरर्षिभिः

പിന്നീട് പ്രഭാതം ഉദിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാവരും നോക്കിനിൽക്കേ ഞാൻ ഹിമാദ്രിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു അവിടെ എത്തി; ദേവർഷിമാർ പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ.

Verse 43

वशिष्ठं पुरतः कृत्वा सर्वसार्थसमायुतम् । हरपापह्रदे तीर्थे स्थितोहं तद्नुग्रहात्

വസിഷ്ഠനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, മുഴുവൻ അനുയായിസമൂഹത്തോടുകൂടി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ‘ഹരപാപഹ്രദ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 44

मत्परिग्रहतः सर्वे हरपापे कृतोदकाः । आराध्य मामनेनैव वपुषा सिद्धिमागताः

എന്റെ ആശ്രയത്തിലുള്ള എല്ലാവരും ഹരപാപത്തിൽ ഉദകകർമ്മം നിർവഹിച്ചു, ഈ എന്റെ സാകാരസ്വരൂപത്തെ ആരാധിച്ച് സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 45

तदा प्रभृति लिंगेस्मिन्स्थितः साधकसिद्धये । अविमुक्ते परे क्षेत्रे कलिकाले विशेषतः

അന്നുമുതൽ ഭക്തസാധകരുടെ സിദ്ധിക്കായി ഞാൻ ഈ ലിംഗത്തിൽ തന്നേ വസിക്കുന്നു—പരമ അവിമുക്തക്ഷേത്രമായ കാശിയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ।

Verse 46

तुषाराद्रिं समारुह्य केदारं वीक्ष्य यत्फलम् । तत्फलं सप्तगुणितं काश्यां केदारदर्शने

മഞ്ഞുമല കയറി കേദാരദർശനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഏതോ, കാശിയിൽ കേദാരദർശനത്തിൽ അതേ പുണ്യം ഏഴിരട്ടിയായി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 47

गौरीकुंडं यथा तत्र हंसतीर्थं च निर्मलम् । यथा मधुस्रवा गंगा काश्यां तदखिलं तथा

അവിടെ ഗൗരീകുണ്ഡവും നിർമല ഹംസതീർത്ഥവും ഉള്ളതുപോലെ, അവിടെ മധുസ്രവ ഗംഗയും ഉള്ളതുപോലെ—അത് എല്ലാം കാശിയിലും അതുപോലെ തന്നെയുണ്ട്।

Verse 48

इदं तीर्थं हरपापं सप्तजन्माघनाशनम् । गंगायां मिलितं पश्चाज्जन्मकोटिकृताघहम्

ഈ ഹരപാപ തീർത്ഥം ഏഴ് ജന്മങ്ങളിലെ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ ഗംഗയിൽ ലയിച്ചാൽ കോടി ജന്മങ്ങളിലെ സമ്പാദിത പാപങ്ങളെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നു।

Verse 49

अत्र पूर्वं तु काकोलौ युध्यतौ खान्निपेततुः । पश्यतां तत्र संस्थानां हंसौ भूत्वा विनिर्गतौ

ഇവിടെ പൂർവകാലത്ത് രണ്ട് കാക്കകൾ പോരാടിക്കൊണ്ട് ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണു; അവിടെ കൂടിയിരുന്നവർ നോക്കിനിൽക്കേ അവർ ഹംസങ്ങളായി മാറി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 50

गौरि त्वया कृतं पूर्वं स्नानमत्र महाह्रदे । गौरीतीर्थं ततः ख्यातं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम्

ഹേ ഗൗരീ! നീ മുമ്പ് ഈ മഹാഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തതിനാൽ, ഇത് ‘ഗൗരീതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി—സകല തീർത്ഥങ്ങളിലും പരമോത്തമം.

Verse 51

अत्रामृतस्रवा गंगा महामोहांधकारहृत् । अनेकजन्मजनित जाड्यध्वंसविधायिनी

ഇവിടെ ഗംഗ അമൃതധാരയായി ഒഴുകുന്നു; അവൾ മഹാമോഹത്തിന്റെ ഘനാന്ധകാരം നീക്കി, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ ജഡത്വം നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 52

सरसा मानसेनात्र पूर्वं तप्तं महातपः । अतस्तु मानसं तीर्थं जने ख्यातिमिदं गतम्

ഇവിടെ പുരാതനകാലത്ത് സരസാ, മാനസാ എന്നിവർ മഹാതപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു; അതിനാൽ ഇത് ജനങ്ങളിൽ ‘മാനസതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 53

अत्र पूर्वं जनः स्नानमात्रेणैव प्रमुच्यते । पश्चात्प्रसादितश्चाहं त्रिदशैर्मुक्तिदुर्दृशैः

ഇവിടെ മുമ്പ് ജനങ്ങൾ സ്നാനം മാത്രത്തിലൂടെ തന്നെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരാകുമായിരുന്നു; പിന്നീട് മോക്ഷം നൽകുന്ന, ദർശനത്തിന് ദുർലഭമായ ദേവന്മാർ എന്നെയും പ്രസന്നമാക്കി.

Verse 54

सर्वे मुक्तिं गमिष्यंति यदि देवेह मानवाः । केदारकुंडे सुस्नातास्तदोच्छित्तिर्भविष्यति

ഈ ദിവ്യസ്ഥാനത്തിൽ എല്ലാ മനുഷ്യരും കേദാരകുണ്ഡത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠമായി സ്നാനം ചെയ്താൽ, എല്ലാവരും മോക്ഷം പ്രാപിക്കും; അപ്പോൾ ലോകത്തിന്റെ തുടർച്ചയും അവസാനിക്കും.

Verse 55

सर्वेषामेव वर्णानामाश्रमाणां च धर्मिणाम् । तस्मात्तनुविसर्गेत्र मोक्षं दास्यति नान्यथा

എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലെയും എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലെയും ധർമ്മനിഷ്ഠർക്കായി; അതിനാൽ ഇവിടെ ദേഹത്യാഗസമയത്തുതന്നെ ഇത് മോക്ഷം നൽകുന്നു, മറ്റെങ്ങനെ അല്ല।

Verse 56

ततस्तदुपरोधेन तथेति च मयोदितम् । तदारभ्य महादेवि स्नानात्केदारकुंडतः

പിന്നീട് അവരുടെ നിർബന്ധം മൂലം ഞാൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു. ഓ മഹാദേവി, അന്നുമുതൽ കേദാരകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ഈ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 57

समर्चनाच्च भक्त्या वै मम नाम जपादपि । नैःश्रेयसीं श्रियं दद्यामन्यत्रापि तनुत्यजाम

ഭക്തിയോടെ സമ്യക് ആരാധന ചെയ്താലും, എന്റെ നാമജപം ചെയ്താലും ഞാൻ പരമ ശ്രേയസ്സായ അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു; മറ്റിടത്ത് ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർക്കും ആ പരമഗതി ഞാൻ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 58

केदारतीर्थे यः स्नात्वा पिंडान्दास्यति चात्वरः । एकोत्तरशतं वंश्यास्तस्य तीर्णा भवांबुधिम्

കേദാരതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഉടൻ പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ നൂറ്റൊന്ന് വംശജർ ഭവസാഗരം കടക്കുന്നു।

Verse 59

भौमवारे यदा दर्शस्तदा यः श्राद्धदो नरः । केदारकुंडमासाद्य गयाश्राद्धेन किं ततः

ദർശ അമാവാസി ചൊവ്വാഴ്ച വന്നാൽ, കേദാരകുണ്ഡത്തിൽ എത്തി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്—പിന്നെ ഗയാശ്രാദ്ധം എന്തിന്?

Verse 60

केदारं गंतुकामस्य बुद्धिर्देया नरैरियम् । काश्यां स्पृशंस्त्वं केदारं कृतकृत्यो भविष्यसि

കേദാരത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനോട് ജനങ്ങൾ ഈ ഉപദേശം നൽകട്ടെ—‘കാശിയിൽ തന്നേ കേദാരത്തെ സ്പർശിച്ചു പൂജിച്ചാൽ നീ കൃതകൃത്യനാകും.’

Verse 61

चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च । त्रिगंडूषान्पिबन्प्रातर्हृल्लिंगमधितिष्ठति

ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, പ്രഭാതത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആചമനം (ത്രിഗണ്ഡൂഷം) ചെയ്ത്, വിധിപൂർവ്വം ഹൃല്ലിംഗത്തെ ഉപാസിക്കുന്നു.

Verse 62

केदारोदकपानेन यथा तत्र फलं भवेत् । तथात्र जायते पुंसां स्त्रीणां चापि न संशयः

കേദാരജലം പാനം ചെയ്താൽ അവിടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എങ്ങനെയോ, അതേ ഫലം ഇവിടെ കാശിയിലും പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ലഭിക്കുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 63

केदारभक्तं संपूज्य वासोन्नद्रविणादिभिः । आजन्मजनितं पापं त्यक्त्वा याति ममालयम्

വസ്ത്രം, അന്നം, ധനം മുതലായവ നൽകി കേദാരഭക്തനെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു പൂജിച്ചാൽ, ജന്മം മുതൽ സഞ്ചിതമായ പാപം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 64

आषण्मासं त्रिकालं यः केदारेशं नमस्यति । तं नमस्यंति सततं लोकपाला यमादयः

ആറ് മാസം പ്രതിദിനം ത്രികാലവും കേദാരേശനെ നമസ്കരിക്കുന്നവനെ, യമൻ മുതലായ ലോകപാലകർ നിരന്തരം നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 65

कलौ केदारमाहात्म्यं योपि कोपि न वेत्स्यति । यो वेत्स्यति सुपुण्यात्मा सर्वं वेत्स्यति स ध्रुवम्

കലിയുഗത്തിൽ കേദാരമാഹാത്മ്യം പ്രായം ആരും അറിയുകയില്ല. എന്നാൽ അതറിയുന്നവൻ മഹാപുണ്യാത്മാവ്; അറിയേണ്ടതെല്ലാം അവൻ നിശ്ചയമായി അറിയുന്നു.

Verse 66

केदारेशं सकृद्दृष्ट्वा देवि मेऽनुचरो भवेत् । तस्मात्काश्यां प्रयत्नेन केदारेशं विलोकयेत्

ഹേ ദേവി, കേദാരേശനെ ഒരിക്കൽ ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എന്റെ അനുചരനാകും. അതിനാൽ കാശിയിൽ പരിശ്രമത്തോടെ കേദാരേശദർശനം ചെയ്യണം.

Verse 67

चित्रांगदेश्वरं लिंगं केदारादुत्तरे शुभम् । तस्यार्चनान्नरो नित्यं स्वर्गभोगानुपाश्नुते

കേദാരത്തിന്റെ വടക്കായി ‘ചിത്രാംഗദേശ്വര’ എന്ന ശുഭലിംഗം ഉണ്ട്. അതിന്റെ നിത്യാർച്ചനയാൽ മനുഷ്യൻ നിരന്തരം സ്വർഗ്ഗഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 68

केदाराद्दक्षिणे भागे नीलकंठ विलोकनात् । संसारोरगदष्टस्य तस्य नास्ति विषाद्भयम्

കേദാരത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് നീലകണ്ഠനെ ദർശിക്കുന്നതാൽ, സംസാരസർപ്പദഷ്ടനായവന് വിഷാദമെന്ന വിഷത്തിന്റെ ഭയം ഇല്ല.

Verse 69

तद्वायव्यंबरीषेशो नरस्तदवलोकनात् । गर्भवासं न चाप्नोति संसारे दुःखसंकुले

അതിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറായി അംബാരീഷേശൻ ഉണ്ട്; അദ്ദേഹത്തെ ദർശിച്ചാൽ ദുഃഖസങ്കുലമായ ഈ സംസാരത്തിൽ വീണ്ടും ഗർഭവാസം (പുനർജന്മം) ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 70

इंद्रद्युम्नेश्वरं लिंगं तत्समीपे समर्च्य च । तेजोमयेन यानेन स स्वर्ग भुवि मोदते

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നേശ്വര ലിംഗത്തെ അതിന്റെ സമീപത്ത് വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ, ഭക്തൻ തേജോമയ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 71

तद्दक्षिणे नरो दृष्ट्वा लिंगं कालंजरेश्वरम् । जरां कालं विनिर्जित्य मम लोके वसेच्चिरम्

അതിന്റെ തെക്കിലുള്ള കാലഞ്ജരേശ്വര ലിംഗം ദർശിക്കുന്നവൻ ജരയും കാലവും ജയിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം വസിക്കുന്നു।

Verse 72

दृष्ट्वा क्षेमेश्वरं लिंगमुद्क्चित्रांगदेश्वरात् । सर्वत्र क्षेममाप्नोति लोकेऽत्र च परत्र च

ചിത്രാംഗദേശ്വരത്തിന്റെ വടക്കിലുള്ള ക്ഷേമേശ്വര ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ, ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും എല്ലായിടത്തും ക്ഷേമം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 73

स्कंद उवाच । देवदेवेन विंध्यारे केदार महिमा महान् । इत्याख्यायि पुरांबायै मया तेपि निरूपितः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—വിംധ്യപ്രദേശത്തിലെ കേദാരത്തിന്റെ മഹിമ ദേവദേവൻ പൂർവ്വം അംബയായ പാർവതിയോട് പറഞ്ഞിരുന്നു; അതേ വിവരണം ഞാൻ നിങ്ങളോടും പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 74

केदारेश्वरलिंगस्य श्रुत्वोत्पत्तिं कृती नरः । शिवलोकमवाप्नोति निष्पापो जायते क्षणात्

കേദാരേശ്വര ലിംഗത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ പുണ്യവാൻ ശ്രവിച്ചാൽ, അവൻ ശിവലോകം പ്രാപിക്കുകയും ക്ഷണത്തിൽ പാപരഹിതനാകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 77

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे केदारमहिमाख्यानं नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ നാലാം വിഭാഗമായ കാശീഖണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിൽ ‘കേദാരമഹിമാഖ്യാനം’ എന്ന എഴുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।