Adhyaya 24

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणु वातापि संहर्तः काश्यां पातकतंकिनी । पद्मकल्पे तु या वृत्ता दमनस्य द्विजन्मनः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ വാതാപി-സംഹർത്താവേ! കേൾക്കുക; കാശിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാപനാശിനിയായ ഈ കഥ കേൾക്കുക. പദ്മകൽപ്പത്തിൽ സംഭവിച്ച ദ്വിജൻ ദമനന്റെ വൃത്താന്തമാണിത്.

Verse 2

भारद्वाजस्य तनयो दमनो नाम नामतः । कृतमौंजीविधिः सोथ विद्याजातं प्रगृह्य च

ഭാരദ്വാജന്റെ പുത്രൻ ദമനൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. അവൻ വിധിപൂർവ്വം മൗഞ്ജീബന്ധനം (ഉപനയനം) നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ശാസനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 3

संसारदुःखबहुलं जीवितं चापि चंचलम् । विज्ञाय दमनो विद्वान्निर्जगाम गृहान्निजात्

സംസാരം ദുഃഖബഹുലവും ജീവിതം ചഞ്ചലവുമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, പണ്ഡിതനായ ദമനൻ തന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 4

कांचिद्दिशं समालंब्य निर्वेदं परमं गतः । प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यब्धि प्रतिकाननम्

ഒരു ദിശയെ ആശ്രയിച്ച്, പരമ നിർവേദം (വൈരാഗ്യം) പ്രാപിച്ച്, അവൻ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ആശ്രമത്തിലേക്കും, പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് പർവ്വതത്തിലേക്കും, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് സമുദ്രത്തിലേക്കും, കാനനത്തിൽ നിന്ന് കാനനത്തിലേക്കും സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 5

प्रतितीर्थं प्रतिनदि स बभ्राम तपोयुतः । यावंत्यायतनानीह तिष्ठंति परितो भुवम्

തപസ്സോടെ യുക്തനായ അവൻ ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും ഓരോ നദിയിലും സഞ്ചരിച്ചു; ഭൂമിയാകെ നിലകൊള്ളുന്ന എല്ലാ പുണ്യായതനങ്ങളിലേക്കും അവൻ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 6

अध्युवास स तावंति संयतेंद्रियमानसः । परं न मनसः स्थैर्यं क्वापि प्रापि च तेन वै

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും മനസ്സിനെയും സംയമപ്പെടുത്തി അവൻ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളിൽ വസിച്ചു; എങ്കിലും എവിടെയും മനസ്സിന്റെ പരിപൂർണ്ണ സ്ഥിരത ലഭിച്ചില്ല.

Verse 7

मनोरथोपदेष्टा च कुत्रचित्क्वापि नेक्षितः । कदाचिद्दैवयोगात्स दमनो नाम तापसः

ഹൃദയത്തിന്റെ പരമ ലക്ഷ്യം ഉപദേശിക്കുന്ന മാർഗ്ഗദർശകൻ അവന് എവിടെയും കണ്ടില്ല; എന്നാൽ ഒരിക്കൽ ദൈവയോഗത്താൽ ‘ദമന’ എന്ന തപസ്വി ലഭിച്ചു.

Verse 8

रेवातटे निरैक्षिष्ट तीर्थं चामरकंटकम् । महदायतनं पुण्यमोंकारस्यापि तत्र वै

രേവാ തീരത്ത് അവൻ ‘ആമരകണ്ടകം’ എന്ന തീർത്ഥം കണ്ടു; അവിടെ ഓംകാരത്തിന്റെ മഹത്തായ പുണ്യാലയവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 9

दृष्ट्वा हृष्टमना आसीच्चेतः स्थैर्यमवाप ह । अथ पाशुपतांस्तत्र स निरीक्ष्य तपोधनान्

അത് കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ഹർഷിതനായി, ചിത്തത്തിന് സ്ഥിരത ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് അവിടെ തപോധനരായ പാശുപത തപസ്വികളെ അവൻ നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 10

विभूतिभूषिततनून्कृतलिंगसमर्चनान् । विहितप्राणयात्रांश्च कृतागमविचारणान्

അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ വിഭൂതിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അവർ ലിംഗത്തിന് സമ്യക് അർച്ചന നടത്തി; വിധിപ്രകാരം പ്രാണയാത്രാ ശാസനം പാലിച്ച്, ആഗമങ്ങളുടെ വിചാരത്തിൽ നിരതരായിരുന്നു.

Verse 11

स्वस्थोपविष्टान्स्वपुरोरग्रतोऽचलमानसान् । प्रणम्योपाविशत्तत्र तदाचार्यस्य सन्निधौ

തന്റെ മുന്നിൽ ശാന്തമായി ഉപവിഷ്ടരായി, അചലചിത്തരായ അവരെ കണ്ടു അവൻ ആദ്യം ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രണാമം ചെയ്തു; പിന്നെ ആ പൂജ്യ ആചാര്യന്റെ സന്നിധിയിൽ അവിടെ തന്നെ ഉപവിഷ്ടനായി।

Verse 12

प्रबद्धहस्तयुगलः प्रणमतरकंधरः । अथ पाशुपताचार्यो गर्गो नाम महामुनिः

കൈകൾ ചേർത്ത്, പ്രണാമാർത്ഥം കഴുത്ത് നമിച്ച്, അവിടെ പാശുപതാചാര്യൻ—ഗർഗനാമ മഹാമുനി—നിന്നിരുന്നു।

Verse 13

वार्धकेन समाक्रांतस्तपसा कृशविग्रहः । शंभोराराधनेनिष्ठः श्रेष्ठः सर्वतपस्विषु

വാർദ്ധക്യം പിടിച്ചും തപസ്സാൽ കൃശദേഹനായിട്ടും, ശംഭുവിന്റെ ആരാധനയിൽ അചഞ്ചലനിഷ്ഠയോടെ നിലകൊണ്ടു; സർവതപസ്വികളിലും ശ്രേഷ്ഠൻ।

Verse 14

पप्रच्छ दमनं चेति कस्त्वं कस्मादिहागतः । तरुणोपि विरक्तोसि कुतस्तद्वद सत्तम

അവൻ ദമനനോട് ചോദിച്ചു—“നീ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? യുവാവായിട്ടും നീ വിരക്തനാണ്—അത് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? പറയുക, ഹേ സത്തമാ।”

Verse 15

इति प्रणयपूर्वं स निशम्य दमनोऽब्रवीत् । भगोः पाशुपताचार्य सर्वज्ञाराधनप्रिय

ഇങ്ങനെ സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞത് കേട്ട് ദമൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ പാശുപതാചാര്യ! സർവജ്ഞനായ പ്രഭുവിന്റെ ആരാധനയിൽ പ്രിയനായ നിങ്ങൾ…”

Verse 16

कथयामि यथार्थं ते निजचेतोविचेष्टितम् । अहं ब्राह्मणदायादो वेदशास्त्रकृतश्रमः

എന്റെ സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ ചലനങ്ങളെ ഞാൻ നിനക്കു സത്യമായി പറയുന്നു. ഞാൻ ബ്രാഹ്മണവംശജനാണ്; വേദശാസ്ത്രപഠനത്തിൽ പരിശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 17

संसारासारतां ज्ञात्वा वानप्रस्थमशिश्रियम् । अनेनैव शरीरेण महासिद्धिमभीप्सता

സംസാരത്തിന്റെ അസാരത അറിഞ്ഞ് ഞാൻ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം സ്വീകരിച്ചു; ഈ ദേഹത്തോടെയേ മഹാസിദ്ധി നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 18

स्नातं बहुषु तीर्थेषु मंत्रा जप्तास्तु कोटिशः । देवताः सेविता बह्व्यो हवनं च कृतं बहु

ഞാൻ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; മന്ത്രങ്ങൾ കോടിക്കണക്കിന് ജപിച്ചു. പല ദേവതകളെയും സേവിച്ചു; അനവധി ഹവനങ്ങളും നടത്തി.

Verse 19

शुश्रूषिताश्च गुरवो बहवो बह्वनेहसम् । महाश्मशानेषु निशा भूयस्योप्यतिवाहिताः

ഞാൻ ദീർഘകാലം അനേകം ഗുരുക്കന്മാരെ ശുശ്രൂഷിച്ചു; മഹാശ്മശാനങ്ങളിൽ പോലും അനവധി രാത്രികൾ കഴിച്ചു കൂട്ടി.

Verse 20

शिखराणि गिरींद्राणां मया चाध्युषितान्यहो । दिव्यौषधि सहस्राणि मया संसाधितान्यपि

അയ്യോ, ഞാൻ ഗിരീന്ദ്രന്മാരുടെ ശിഖരങ്ങളിൽ പോലും വസിച്ചു; ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യ ഔഷധികളെയും സാധിച്ച് കൈവശമാക്കി.

Verse 21

रसायनानि बहुशः सेवितानि मया पुनः । महासाहसमालंब्य सिद्धाध्युषितकंदराः

ഞാൻ പലവട്ടം അനവധി രസായന ഔഷധങ്ങൾ സേവിച്ചിട്ടുണ്ട്; മഹാസാഹസത്തെ ആശ്രയിച്ച് സിദ്ധർ അധിവസിക്കുന്ന ഗുഹകളിലും കന്ദരകളിലും ഞാൻ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 22

मया प्रविष्टा बहुशः कृतांतवदनोपमाः । तपश्चापि महत्तप्तं बहुभिर्नियमैर्यमैः

ഞാൻ പലവട്ടം കൃതാന്തന്റെ വായുപോലെ തോന്നുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടുണ്ട്; കൂടാതെ അനവധി നിയമങ്ങളും യമങ്ങളും പാലിച്ച് മഹത്തായ തപസ്സും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്।

Verse 23

परं किंचित्क्वचिन्नैक्षि सिद्ध्यंकुरमपि प्रभो । इदानीं त्वामनुप्राप्य महीं पर्यटता मया

പ്രഭോ! എങ്കിലും എവിടെയും എനിക്ക് സിദ്ധിയുടെ മുളപോലും കാണാനായില്ല; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഭൂമിയെ പര്യടനം ചെയ്ത് നിന്നെ പ്രാപിച്ചതിനാൽ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആശ ഉദിച്ചു।

Verse 24

मनसः स्थैर्यमापन्नमिव संप्राप्तसिद्धिना । अवश्यं त्वन्मुखांभोजाद्यद्वचो निःसरिष्यति

എന്റെ മനസ്സ് സിദ്ധി ലഭിച്ചതുപോലെ സ്ഥിരത പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; നിന്റെ താമരമുഖത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന വചനങ്ങൾ നിശ്ചയമായും ഫലപ്രദമാകും।

Verse 25

तेनैव महती सिद्धिर्भवित्री मम नान्यथा । तद्ब्रूहि सूपदेशं च कथं सिद्धिर्भवेन्मम

അതുകൊണ്ടുതന്നെ എനിക്ക് മഹാസിദ്ധി ഉണ്ടാകും, മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല; അതിനാൽ ശ്രേഷ്ഠ ഉപദേശം അരുളുക—എനിക്ക് സിദ്ധി എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

Verse 26

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन प्रथीयसी । दमनस्य निशम्येति गर्गाचार्यो वचस्तदा

ദമനയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗർഗാചാര്യൻ പറഞ്ഞു—“ഈ പാർത്ഥിവ ദേഹത്തോടെയേ നീ നിശ്ചയമായും മഹത്വവും സിദ്ധിയും പ്രാപിക്കും.”

Verse 27

प्रत्यक्षदृष्टं प्रोवाच महदाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वेषां शृण्वतां तत्र शिष्याणां स्थिरचेतसाम् । मुमुक्षूणां धृतवतां महापाशुपतं व्रतम्

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം പ്രത്യക്ഷാനുഭവത്തിൽ സിദ്ധമായ പരമ അത്ഭുതകരവും ഉത്തമവുമായ ഉപദേശം പ്രസ്താവിച്ചു. അവിടെ സ്ഥിരചിത്തരായ ശിഷ്യർ—മോക്ഷാകാംക്ഷികൾ, ദൃഢവ്രതികൾ—എല്ലാവരും ശ്രവിച്ചു; അതാണ് മഹാപാശുപത വ്രതം.

Verse 28

गर्ग उवाच । अनेनैवेह देहेन यदि त्वं सिद्धिकामुकः । शृणुष्वावहितो भूत्वा तदा ते कथयाम्यहम्

ഗർഗൻ പറഞ്ഞു—“ഈ ദേഹത്തോടെയേ നീ സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; അപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കിത് വിശദീകരിക്കും.”

Verse 29

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदे सताम् । धर्मार्थकाममोक्षाख्य रत्नानां परमाकरे

അവിമുക്ത മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ—സത്സ്വഭാവികൾക്ക് സർവസിദ്ധി നൽകുന്നതിൽ—ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്ന രത്നങ്ങളുടെ പരമ ഖനിയാണ് ഉള്ളത്।

Verse 30

समाश्रितानां जंतूनां सर्वेषां सर्वकर्मणाम् । शलभानां प्रदीपाभे तमःस्तोम महाद्विपि

ഏതു ജീവികളും—ഏതു കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരായാലും—അവിടെ ശരണം പ്രാപിച്ചാൽ, അവിമുക്തം ശലഭങ്ങൾക്ക് ദീപംപോലെ; അന്ധകാരക്കൂട്ടങ്ങളെ ചവിട്ടിമെതിക്കുന്ന മഹാഗജംപോലെയും ആകുന്നു।

Verse 31

कर्मभूरुह दावाग्नौ संसाराब्ध्यौर्वशोचिपि । निर्वाणलक्ष्मी क्षीराब्धौ सुखसंकेतसद्मनि

ഹേ കാശീ! നീ കര്‍മ്മവൃക്ഷത്തിന് ദാവാഗ്നിപോലെ, സംസാരസമുദ്രത്തിന് ഔര്‍വാഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവള്‍. നീ മോക്ഷസുഖസൂചകമായ ധാമം; നിര്‍വാണലക്ഷ്മി വസിക്കുന്ന ക്ഷീരസമുദ്രംപോലെ।

Verse 32

दीर्घनिद्रा प्रसुप्तानां परमोद्बोधदायिनि । यातायातश्रमापन्नप्राणिमार्गमहीरुहि

ഹേ കാശീ! ദീർഘ അജ്ഞാനനിദ്രയിൽ ഉറങ്ങുന്നവർക്ക് നീ പരമ ജാഗരണം നൽകുന്നവളാണ്. ജനനമരണങ്ങളുടെ നിരന്തര വരവുപോകലാൽ ക്ഷീണിച്ച ജീവികളുടെ പാതയിൽ നീ മഹാവൃക്ഷംപോലെ ആശ്രയനിഴൽ നൽകുന്നു।

Verse 33

अनेकजन्मजनित महापापाद्रिवज्रिणि । नामोच्चारकृतां पुंसां महाश्रेयो विधायिनि

ഹേ കാശീ! അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സഞ്ചിതമായ മഹാപാപപർവ്വതത്തിന് നീ വജ്രംപോലെ പ്രഹരിക്കുന്നവളാണ്. നിന്റെ നാമോച്ചാരണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ നീ മനുഷ്യർക്കു മഹാശ്രേയസ്, പരമമംഗളം നൽകുന്നു।

Verse 34

विश्वेशितुः परेधाम्नि सीम्नि स्वर्गापवर्गयोः । स्वर्धुनी लोलकल्लोला नित्यक्षालित भूतले

അവിടെ വിശ്വേശ്വരന്റെ പരമ ധാമം; സ്വർഗ്ഗവും അപവർഗ്ഗവും (മോക്ഷവും) തമ്മിലുള്ള അതിരിൽ. അവിടെ സ്വർധുനി (ഗംഗ)യുടെ ചഞ്ചല തരംഗങ്ങളാൽ ഭൂതലം നിത്യവും കഴുകപ്പെടുന്നു।

Verse 35

एवंविधे महाक्षेत्रे सर्वदुःखौघहारिणि । प्रत्यक्षं मम यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि महामते

ഇത്തരത്തിലുള്ള മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ, എല്ലാ ദുഃഖപ്രവാഹവും ഹരിക്കുന്നിടത്ത്, ഹേ മഹാമതേ! എനിക്ക് പ്രത്യക്ഷമായി സംഭവിച്ച വൃത്താന്തം ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 36

यत्र कालभयं नास्ति यत्र नास्त्येनसो भयम् । तत्क्षेत्रमहिमानं कः सम्यग्वर्णयितुं क्षमः

എവിടെ കാലഭയം ഇല്ല, എവിടെ പാപഭയവും ഇല്ല—ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹിമയെ യഥാർത്ഥമായി ആര് വിവരിക്കാൻ കഴിയും?

Verse 37

तीर्थानि यानि लोकेस्मिञ्जंतूनामघहान्यहो । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं काशीमायांति नित्यशः

ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികളുടെ പാപം അകറ്റുന്ന എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും—സ്വന്തം ശുദ്ധിക്കായി നിത്യവും കാശിയിലേക്കു വരുന്നു.

Verse 38

अपि काश्यां वसेद्यस्तु सर्वाशी सर्वविक्रयी । स यां गतिं लभेन्मर्त्यो यज्ञैर्दानैर्न सान्यतः

കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എല്ലാം തിന്നുകയും എല്ലാം വിൽക്കുകയും ചെയ്താലും—അവൻ പ്രാപിക്കുന്ന ഗതി മറ്റെവിടെയും യജ്ഞദാനങ്ങളാൽ പോലും ലഭ്യമല്ല.

Verse 39

रागबीजसमुद्भूतः संसारविटपो महान् । दीर्घस्वाप कुठारेण च्छिन्नः काश्यां न वर्धते

ആസക്തിയുടെ വിത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ മഹാസംസാരവൃക്ഷം, ദീർഘ (ആಧ್ಯാത്മിക) നിദ്ര എന്ന കോടാലിയാൽ വെട്ടിക്കളഞ്ഞാൽ കാശിയിൽ വീണ്ടും വളരുകയില്ല.

Verse 40

सर्वेषामूषराणां तु काशी परम ऊषरः । वप्तुर्बीजमिदं तस्मिन्नुप्तं नैव प्ररोहति

എല്ലാ ഉഷരഭൂമികളിലും കാശിയാണ് പരമ ഉഷരം; അവിടെ കർമ്മരൂപ ‘വിത്തുകാരൻ’ വിതച്ച വിത്തും ഒരിക്കലും മുളയ്ക്കുകയില്ല.

Verse 41

स्मरिष्यंतीह ये काशीमवश्यं तेपि साधवः । तेप्यघौघ विनिर्मुक्ता यास्यंति गतिमुत्तमाम्

ഇവിടെ ജീവിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ നിശ്ചയമായി കാശിയെ സ്മരിക്കുന്നവർ അവരും സദ്ഗുണികളാകുന്നു. പാപപ്രവാഹങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരായി അവർ പരമോത്തമ ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 42

विभूतिः सर्वलोकानां सत्यादीनां सुभंगुरा । अभंगुरा विमुक्तस्य सा तु लभ्या शिवाज्ञया

സത്യലോകാദി എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും വിഭൂതി നശ്വരം. എന്നാൽ വിമുക്തനുള്ള ആ വിഭൂതി അവിനാശി; അത് ശിവാജ്ഞ (അനുഗ്രഹം) കൊണ്ടുമാത്രം ലഭ്യമാകുന്നു.

Verse 43

कृमिकीटपतंगानामविमुक्ते तनुत्यजाम् । विभूतिर्दृश्यते या सा क्वास्ति ब्रह्मांडमंडले

അവിമുക്തത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന കൃമി, കീടം, പതംഗം മുതലായവർക്കുപോലും കാണപ്പെടുന്ന മഹിമ—അത്തരം മഹിമ ബ്രഹ്മാണ്ഡമണ്ഡലത്തിൽ മറ്റെവിടെയുണ്ട്?

Verse 44

वाराणसी यदा प्राप्ता कदाचित्कालपर्ययात् । स उपायो विधातव्यो येन नो निष्क्रमो बहिः

കാലപര്യയവശാൽ ഒരിക്കൽ വാരാണസിയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, അതിന്റെ പുറത്തേക്ക് പോകേണ്ടിവരാത്തവിധം യോജിച്ച ഉപായം സ്വീകരിക്കണം.

Verse 45

पूर्वतो मणिकर्णीशो ब्रह्मेशो दक्षिणे स्थितः । पश्चिमे चैव गोकर्णो भारभूतस्तथोत्तरे

കിഴക്കായി മണികർണീശൻ, തെക്കായി ബ്രഹ്മേശൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പടിഞ്ഞാറായി ഗോകർണൻ, വടക്കായി അതുപോലെ ഭാരഭൂതനും നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 46

इत्येतदुत्तमं क्षेत्रमविमुक्ते महाफलम् । मणिकर्णी ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा विश्वेश्वरंविभुम्

ഇങ്ങനെ അവിമുക്തം എന്ന ഈ ഉത്തമക്ഷേത്രം മഹാഫലദായകം. മണികർണീ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സർവ്വവ്യാപിയായ വിശ്വേശ്വരപ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചാൽ (മഹാപുണ്യം ലഭിക്കും)।

Verse 47

क्षेत्रं प्रदक्षिणीकृत्य राजसूयफलं लभेत् । तत्र श्राद्धप्रदातुश्च मुच्यंते प्रपितामहाः

ഈ ക്ഷേത്രം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ രാജസൂയയാഗഫലം ലഭിക്കും. അവിടെ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ പ്രപിതാമഹന്മാരും ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും।

Verse 48

अविमुक्त समं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडगोलके । न विद्यते क्वचित्सत्यं सत्यं साधकसिद्धिदम्

സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡഗോളത്തിലും അവിമുക്തത്തിന് തുല്യമായ ക്ഷേത്രം എവിടെയും ഇല്ല—ഇത് സത്യം, സത്യം; കാരണം ഇത് সাধകർക്കു സിദ്ധി നൽകുന്നു।

Verse 49

रक्षंति सततं क्षेत्रं यत्र पाशासिपाणयः । महापारिषदा उग्राः क्रूरेभ्योऽक्रूरबुद्धयः

പാശവും വാളും കൈവശമുള്ള ഉഗ്ര മഹാപാരിഷദന്മാർ ആ ക്ഷേത്രത്തെ നിരന്തരം കാക്കുന്നു—ക്രൂരർക്കു ഭീതിജനകർ, എന്നാൽ അന്തരത്തിൽ അക്രൂരബുദ്ധിയുള്ള കല്യാണകരർ।

Verse 50

प्राग्द्वारमट्टहासश्च गणकोटिपरीवृतः । रक्षेदहर्निशं क्षेत्रं दुर्वृत्तेभ्यो विभीषणः

കിഴക്കൻ വാതിലിൽ അട്ടഹാസൻ, കോടി ഗണങ്ങളാൽ പരിവൃതനായി, പകലും രാത്രിയും ആ ക്ഷേത്രത്തെ കാക്കുന്നു—ദുർവൃത്തർക്കു ഭീതിജനകൻ।

Verse 51

तथैव भूतधात्रीशः क्षेत्रदक्षिणरक्षकः । गोकर्णः पश्चिमद्वारं पाति कोटिगणावृतः

അതുപോലെ ഭൂതധാത്രീശൻ പുണ്യക്ഷേത്രം (കാശി)യുടെ തെക്കുദിക്കിന്റെ രക്ഷകനായി നിലകൊള്ളുന്നു. കോടിക്കണക്കിന് ഗണങ്ങളാൽ പരിവൃതനായ ഗോകർണൻ പടിഞ്ഞാറ് വാതിൽ കാക്കുന്നു.

Verse 52

उदग्द्वारं तथा रक्षेद्घंटाकर्णो महागणः । ऐशंकोणं छागवक्त्रो भीषणो वह्निदिग्दलम्

അതുപോലെ വടക്കുവാതിൽ മഹാഗണനായ ഘണ്ടാകർണൻ കാക്കുന്നു. അഗ്നിദിക്കിനോട് ചേർന്ന ഈശാന കോണം ഭീഷണനായ ഛാഗവക്ത്രൻ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 54

कालाक्षोरण भद्रस्तु कौलेयः कालकंपनः । एते पूर्वेण रक्षंति गंगापारे स्थिता गणाः

കാലാക്ഷൻ, ഓരണഭദ്രൻ, കൗലേയൻ, കാലകമ്പനൻ—ഇവർ ഗംഗയുടെ അപ്പുറത്തീരത്ത് നിലകൊണ്ട് കിഴക്കുദിക്ക് കാക്കുന്നു.

Verse 55

वीरभद्रो नभश्चैव कर्दमालिप्तविग्रहः । स्थूलकर्णो महाबाहुरसिपारे व्यवस्थिताः

വീരഭദ്രൻ, നഭസ്, കൂടാതെ കർദമാലിപ്തവിഗ്രഹൻ, സ്ഥൂലകർണൻ, മഹാബാഹു—ഇവർ എല്ലാവരും അസി നദിയുടെ അപ്പുറത്തീരത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 56

विशालाक्षो महाभीमः कुंडोदरमहोदरौ । रक्षंति पश्चिमद्वारं देहलीदेशसंस्थिताः

വിശാലാക്ഷൻ, മഹാഭീമൻ, കുണ്ടോദരൻ, മഹോദരൻ—ദേഹലീ ദേശത്ത് നിലകൊണ്ട് പടിഞ്ഞാറ് വാതിൽ കാക്കുന്നു.

Verse 57

नंदिसेनश्च पंचालः खरपादकरंटकः । आनंदोगोपको बभ्रू रक्षंति वरणातटे

നന്ദിസേനൻ, പഞ്ചാലൻ, ഖരപാദകരണ്ടകൻ, ആനന്ദോഗോപകൻ, ബഭ്രൂ—ഇവർ വരണാ നദീതീരം കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 58

तस्मिन्क्षेत्रे महापुण्ये लिंगमोंकारसंज्ञकम् । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता देहेनानेन साधकाः

ആ മഹാപുണ്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ഓംകാര’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗം വിരാജിക്കുന്നു; അവിടെ সাধകർ ഈ ദേഹത്തോടെയേ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 59

कपिलश्चैव सावर्णिः श्रीकंठः पिगलोंशुमान् । एते पाशुपताः सिद्धास्तल्लिंगाराधनेन हि

കപിലൻ, സാവർണി, ശ്രീകണ്ഠൻ, പിഗലോംശുമാൻ—ഇവർ പാശുപത ഭക്തർ; ആ ലിംഗാരാധനയാൽ തന്നെ അവർ നിശ്ചയം സിദ്ധരായി.

Verse 60

एकदा तस्य लिंगस्य कृत्वा पंचापिपूजनम् । नृत्यतः सहुडुत्कारं तस्मिंल्लिंगे लयं ययुः

ഒരു പ്രാവശ്യം ആ ലിംഗത്തിന് പഞ്ചവിധ പൂജ നടത്തി, ‘ഹുഡു!’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് നൃത്തം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ ആ ലിംഗത്തിൽ തന്നേ ലയിച്ചു.

Verse 61

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तत्र यद्वृत्तमद्भुतम् । निशामय महाबुद्धे दमन द्विजसत्तम

ഇനിയും ഞാൻ പറയാം—അവിടെ സംഭവിച്ച അത്ഭുതമായ ഒരു വൃത്താന്തം. ഹേ മഹാബുദ്ധിയുള്ള ദമന, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 62

एका भेकी मुने तत्र चरंती लिंग सन्निधौ । प्रदक्षिणं सदा कुर्यान्निर्माल्याक्षतभक्षिणी

ഹേ മുനേ, അവിടെ ശിവലിംഗസന്നിധിയിൽ ഒരു പെൺതവള ചുറ്റിനടന്ന് നിത്യവും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു; എന്നാൽ അവൾ നിർമാല്യവും അക്ഷതവും (അരി) ഭക്ഷിച്ചു.

Verse 63

सा तत्र मृत्युं न प्राप शिवनिर्माल्यभक्षणात् । क्षेत्रादन्यत्र मरणं जातं तस्यास्तदेनसः

ശിവന്റെ നിർമാല്യം ഭക്ഷിച്ചതിനാൽ അവൾ അവിടെ (ക്ഷേത്രത്തിൽ) മരണം പ്രാപിച്ചില്ല; എന്നാൽ ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തു അതേ പാപഫലത്താൽ അവൾക്ക് മരണം സംഭവിച്ചു.

Verse 64

वरं विषमपिप्राश्यं शिवस्वं नैव भक्षयेत् । विषमेकाकिनं हंति थिवस्वं पुत्रपौवकम्

വിഷം കുടിക്കുന്നത് ശ്രേയസ്; എന്നാൽ ശിവസ്വം (ശിവന്റെ സ്വത്ത്) ഭക്ഷിക്കരുത്. വിഷം കുടിക്കുന്നവനെയേ നശിപ്പിക്കൂ; ശിവസ്വാപഹാരം പുത്ര-പൗത്രസഹിതം നാശം വരുത്തും.

Verse 65

शिवस्य परिपुष्टांगाः स्पर्शनीया न साधुभिः । तेन कर्मविपाकेन ततस्ते रौरवौकसः

ശിവസ്വംകൊണ്ട് പുഷ്ടമായ ശരീരമുള്ളവർ സദ്ജനങ്ങൾ സ്പർശിക്കേണ്ടവർ അല്ല. ആ കർമ്മവിപാകത്താൽ അവർ പിന്നെ റൗരവ നരകവാസികളാകും.

Verse 66

कश्चित्काकः समालोक्य मंडूकीं तामितस्ततः । पोप्लूयमानामादाय चंच्वा क्षेत्राद्बहिर्गतः

ഒരു കാക്ക ആ പെൺതവള ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും തളളിമറിയുന്നത് കണ്ടു, ചുണ്ടിൽ പിടിച്ച് ക്ഷേത്രപരിധി കടന്ന് പുറത്തേക്ക് പറന്നു പോയി.

Verse 67

वर्षाभ्वी तेन सा क्षिप्ता काकेन क्षेत्रबाह्यतः । अथ सा कालतो भेकी तत्रैव क्षेत्रसत्तमे

മഴക്കാലത്ത് ആ കാക്ക അവളെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു. പിന്നെ കാലക്രമത്തിൽ ആ ഭേകി അതേ പരമപുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നേ, അതേ സ്ഥലത്ത്, അന്ത്യം പ്രാപിച്ചു.

Verse 68

प्रदक्षिणीकरणतो लिंगस्यस्पर्शनादपि । पुण्यापुण्यवतीजाता कन्यापुष्पबटोर्गृहे

പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തതുകൊണ്ടും—ലിംഗത്തെ സ്പർശിച്ചതുകൊണ്ടും പോലും—അവൾ പുണ്യവും അപുണ്യവും ചേർന്ന ഫലത്തോടെ ‘കന്യാപുഷ്പബടു’ എന്ന ബ്രഹ്മചാരിയുടെ വീട്ടിൽ കന്യയായി ജനിച്ചു.

Verse 69

शुभावयवसंस्थाना शुभलक्षणलक्षिता । परं गृध्रमुखी जाता निर्माल्याक्षतभक्षणात्

അവളുടെ ശരീരം സുന്ദരമായി ഘടിതവും ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു; എങ്കിലും നിർമാല്യവും അക്ഷതവും ഭക്ഷിച്ചതിനാൽ അവൾ ഗൃധ്രമുഖിയായി ജനിച്ചു.

Verse 70

सम्यग्गीतरहस्यज्ञा नितरां मधुरस्वरा । सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनास्त्वैकविंशतिः

അവൾ ഗീതത്തിന്റെ രഹസ്യതത്ത്വങ്ങൾ നന്നായി അറിഞ്ഞവളും അത്യന്തം മധുരസ്വരയുമായിരുന്നു; സപ്തസ്വരങ്ങൾ, ത്രിഗ്രാമങ്ങൾ, ഏകവിംശതി മൂർച്ച്ഛനകൾ എല്ലാം അവൾക്കറിയാമായിരുന്നു.

Verse 71

ताना एकोनपंचाश ताला एकोत्तरंशतम् । रागाः षडेव तेषां तु पंचपंचापि चांगनाः

താനങ്ങൾ ഒൻപത്തൊൻപത് അല്ല, ഒൻപത്തൊൻപത്? (ശുദ്ധം) താനങ്ങൾ നാല്പത്തൊമ്പത്; താളങ്ങൾ നൂറ്റൊന്ന്. രാഗങ്ങൾ ആറു; അവയിൽ ഓരോന്നിനും അഞ്ചഞ്ച് ‘അംഗനകൾ’ (ഉപരാഗങ്ങൾ/സഹചര രാഗങ്ങൾ) കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 72

षड्विंशद्रागरागिण्य इति रागि मुदावहाः । देशकाल विभेदेन पंचषष्टिस्तथा पराः

ഇരുപത്താറ് പ്രധാന രാഗങ്ങളും രാഗിണികളും രസികനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു; ദേശ-കാല വ്യത്യാസങ്ങളാൽ കൂടാതെ അറുപത്തഞ്ച് അധിക ഭേദങ്ങളും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 73

यावंत एव तालाः स्यु रागास्तावंत एव हि । इति गीतोपनिषदा प्रत्यहं सा शुभव्रता

എത്ര താളങ്ങളുണ്ടോ അത്രയും രാഗങ്ങളും ഉണ്ടെന്നു ‘ഗീതോപനിഷദ്’ ഉപദേശിച്ചു; ആ ശുഭവ്രതയായ സ്ത്രീ ദിനംപ്രതി അതു അഭ്യസിച്ചു.

Verse 74

माधवी मधुरालापा सदोंकारं समर्चयेत् । प्राप्याप्यनर्घ्यतारुण्यं सा तु पुष्पबटोः सुता

മധുരവാക്യമുള്ള മാധവീ എപ്പോഴും ഓംകാരത്തെ സമ്യകമായി ആരാധിച്ചു; അമൂല്യമായ യൗവനം ലഭിച്ചിട്ടും അവൾ—പുഷ്പബടന്റെ പുത്രി—ആ ആരാധനയിൽ തന്നെ ഭക്തിയോടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 75

प्राग्जन्मवासनायोगादोंकारं बह्वमंस्त वै । स्वभाव चंचलं चेतस्तस्यास्तल्लिंग सेवनात्

പൂർവജന്മവാസനകളുടെ യോഗം മൂലം അവൾ ഓംകാരത്തെ അത്യന്തമായി മനനം ചെയ്തു; സ്വഭാവത്തിൽ ചഞ്ചലമായ മനസ്സും അവൾക്കു ആ ലിംഗസേവനത്താൽ സ്ഥിരമായി.

Verse 76

दमनस्थैर्यमगमद्योगेनेव महात्मनः । न दिवा बाधयांचक्रे क्षुत्तृण्निद्रा क्षपा सुताम्

അവൾ മഹാത്മാവിന്റെ യോഗം കൊണ്ടെന്നപോലെ ദമനസ്ഥൈര്യം നേടി; പകൽ സമയത്ത് വിശപ്പ്, ദാഹം, നിദ്ര എന്നിവ ക്ഷപാസുതയെ അലട്ടിയില്ല.

Verse 77

अतंद्रितमना आसीत्सा तल्लिंग निरीक्षणे । अक्ष्णोर्निमेषा यावंतस्तस्या आसन्दिवानिशम्

ആ സാധ്വി ആ ലിംഗദർശനത്തിൽ ക്ഷീണമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അവളുടെ കണ്ണുകളുടെ മിടിപ്പ് എത്രയുണ്ടായാലും, അത് പകലും രാത്രിയും അത്യൽപമായിരുന്നു; കാരണം അവൾ ദൃഷ്ടി അവിടെ നിന്ന് മാറ്റാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.

Verse 78

तावत्कालस्तया साध्व्या महान्विघ्नोऽनुमीयते । निमेषांतरितः कालो यो यो व्यथोंगतो मम । लिंगानवेक्षणात्तत्र प्रायश्चित्तं कथं भवेत

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ സാധ്വി അത്രയുമുള്ള സമയത്തെയും മഹാവിഘ്നമായി കരുതി— ‘എനിക്ക് കണ്ണുമിടിപ്പിന്റെ ഇടവേളയിലുപോലും ലിംഗദർശനം കൂടാതെ കഴിഞ്ഞ ഓരോ ക്ഷണവും വ്യഥയായി; അതിന് പ്രായശ്ചിത്തം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?’

Verse 79

इति संचितयंत्येव सेवां तत्याज नोंकृतेः । जलाभिलाषिणी सा तु लिंगनामामृतं पिबेत्

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ‘ഓംകൃതി’ക്കായിട്ടുപോലും സേവനം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. വെള്ളം വേണമെന്ന ആഗ്രഹം വന്നാൽ അവൾ ലിംഗനാമാമൃതം തന്നെയായിരുന്നു പാനം ചെയ്യുന്നത്.

Verse 80

नान्य द्दिदृक्षिणी तस्या अक्षिणी श्रुतिगे अपि । विहाय लिंगमोंकारं हृद्विहायः स्थितं सताम्

അവളുടെ കണ്ണുകൾ മറ്റൊന്നും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; ചെവികളിൽ മറ്റു ശബ്ദങ്ങൾ എത്തിയാലും. സജ്ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയാശ്രയമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഓംകാര-ലിംഗമായ ശിവനെ അവൾ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 81

तस्याः शब्दग्रहौ नान्य शब्दग्रहणतत्परौ । अतीव निपुणौ जातौ तत्सन्माल्यकरौकरौ

അവളുടെ ‘ശബ്ദഗ്രാഹക’ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മറ്റൊരു ശബ്ദവും പിടിച്ചില്ല; അവ പവിത്ര നാദഗ്രഹണത്തിൽ മാത്രം തൽപരമായിരുന്നു. അവളുടെ കൈകളും അത്യന്തം നിപുണമായി—പ്രഭുവിന് ഉത്തമ മാലകൾ നെയ്യുന്ന കൈകൾ.

Verse 82

नान्यत्र चरणौ तस्याश्चरतः सुखवांछया । त्यक्त्वोंकाराजिरक्षोणीं क्षुण्णां निर्वाणपद्मया

സുഖം തേടി അവൾ തന്റെ പാദങ്ങൾ മറ്റെവിടെയും വെച്ചില്ല; ഓംകാരരേഖയാൽ അങ്കിതമായ ആ പുണ്യഭൂമിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവൾ അതിനെ പാദതലത്തിൽ ചവിട്ടിമെതിച്ചു—നിർവാണപദ്മംപോലെ.

Verse 83

ओंकारं प्रणवं सारं परब्रह्मप्रकाशकम् । शब्दब्रह्मत्रयीरूपं नादबिंदुकलालयम्

ഓംകാരം—പ്രണവം—സാരസ്വരൂപം, പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത്; അത് ശബ്ദബ്രഹ്മരൂപമായ വേദത്രയീ, നാദം-ബിന്ദു-കല എന്നിവയുടെ ആലയം.

Verse 84

सदक्षरं चादिरूपं विश्वरूपं परावरम् । वरं वरेण्यं वरदं शाश्वतं शांतमीश्वरम्

അത് സത്യ അക്ഷരം, ആദിരൂപം, വിശ്വരൂപം, പര-അപരങ്ങളെ അതീതം; ശ്രേഷ്ഠം, വരണീയം, വരദം—ശാശ്വതം, ശാന്തം, ഈശ്വരൻ.

Verse 85

सर्वलोकैकजनकं सर्वलोकैकरक्षकम् । सर्वलोकैकसंहर्तृ सर्वलोकैकवंदितम्

അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏകജനകൻ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏകരക്ഷകൻ; സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏകസംഹർത്താവ്, സർവ്വലോകങ്ങളാൽ വന്ദിതൻ.

Verse 86

आद्यंतरहितं नित्यं र्शिवं शंकरमव्ययम् । एकगुणत्रयातीतं भक्तस्वांतकृतास्पदम्

അവൻ ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തവൻ, നിത്യൻ—ശിവൻ, ശങ്കരൻ, അവ്യയൻ; ഗുണത്രയാതീതനായ ഏകൻ, എങ്കിലും ഭക്തരുടെ ശുദ്ധാന്തഃകരണത്തിൽ തന്റെ ആസനം സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Verse 87

निरुपाधिं निराकारं निर्विकारं निरंजनम् । निर्मलं निरहंकारं निष्प्रपंचं निजोदयम्

അവൻ ഉപാധിരഹിതൻ, നിരാകാരൻ, നിർവികാരൻ, നിരഞ്ജനൻ; നിർമ്മലൻ, നിരഹങ്കാരൻ, പ്രപഞ്ചാതീതൻ, സ്വപ്രകാശമായി സ്വയം ഉദിതൻ.

Verse 88

स्वात्माराममनंतं च सर्वगं सर्वदर्शिनम् । सर्वदं सर्वभोक्तारं सर्वं सर्वसुखास्पदम्

അവൻ സ്വാത്മാനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്ന അനന്തൻ; സർവ്വവ്യാപിയും സർവ്വദർശിയും; സർവ്വദാതാവും സർവ്വഭോക്താവും; സ്വയം സർവ്വവും, സർവ്വസുഖങ്ങളുടെ പരമാശ്രയവും.

Verse 89

वागिंद्रियं तदीयं च प्रोच्चरत्तदहर्निशम् । नामांतरं न गृह्णाति क्वचिदन्यस्यकस्यचित्

അവളുടെ വാഗിന്ദ്രിയം പൂർണ്ണമായും അവനുടേതായി, പകലും രാത്രിയും ആ (നാമം) ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; മറ്റാരുടെയെങ്കിലും മറ്റൊരു നാമം അത് ഒരിക്കലും സ്വീകരിച്ചില്ല.

Verse 90

एतन्नामाक्षररसं रसयंती दिवानिशम् । रसना नैव जानाति तस्या अन्यद्रसांतरम्

ഈ നാമാക്ഷരത്തിന്റെ അമൃതരസം പകലും രാത്രിയും ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവളുടെ നാവിന് മറ്റൊരു രസാന്തരം ഒന്നും അറിയാനായില്ല.

Verse 91

संमार्जनं रंगमालाः प्रासादं परितः सदा । विदध्यान्माधवी तत्र तथार्चा पात्रशोधनम्

മാധവീ എപ്പോഴും പ്രാസാദത്തിന്റെ ചുറ്റും ശുചീകരണവും അലങ്കാരമാലകളും ഒരുക്കി; അവിടെ തന്നേ അവൾ അർച്ചനയും പൂജാപാത്രങ്ങളുടെ ശോധനവും നിർവഹിച്ചു.

Verse 92

तत्र पाशुपता ये वै प्रणवेशार्चने रताः । तांश्च शुश्रूषयेन्नित्यं पितृबुद्ध्याति भक्तितः

അവിടെ പ്രണവേശൻ (ഓംകാരസ്വരൂപനായ പ്രഭു)നെ ആരാധിക്കുന്ന പാശുപത ഭക്തരെ പിതൃബുദ്ധിയോടെ പിതാക്കളെപ്പോലെ കരുതി, അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ നിത്യവും സേവിക്കണം।

Verse 93

वैशाखस्य चतुर्दश्यामेकदा सा तु माधवी । रात्रौ जागरणं कृत्वा दिवोपवसान्विता

ഒരിക്കൽ വൈശാഖ മാസത്തിലെ ചതുര്ദശി ദിനത്തിൽ ആ മാധവീ പകൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് രാത്രി ജാഗരണം ചെയ്തു।

Verse 94

यात्रामिलितभक्तेषु प्रातर्यातेषु सर्वतः । संमार्जनादिकं कृत्वा लिंगमभ्यर्च्य हर्षतः

യാത്രയ്ക്കായി കൂടിയ ഭക്തർ പ്രഭാതത്തിൽ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ട ശേഷം, അവൾ തൂത്തുവാരൽ മുതലായ സേവനങ്ങൾ ചെയ്ത് സന്തോഷത്തോടെ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചു।

Verse 95

गायंती मधुरं गीतं नृत्यंती निजलीलया । ध्यायंती लिंगमोंकारं तत्र लिंगे लयं ययौ

മധുരഗാനം പാടി, തന്റെ സ്വാഭാവിക ഭക്തിലീലയിൽ നൃത്തം ചെയ്ത്, ലിംഗത്തെ ഓംകാരസ്വരൂപമായി ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ അവിടെയേ അതേ ലിംഗത്തിൽ ലയിച്ചു।

Verse 96

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन महामतिः । अस्मदाचार्यमुख्यानां पश्यतां च तपस्विनाम्

ഇതേ പാർത്ഥിവ ദേഹത്തോടുകൂടി ആ മഹാമതി, നമ്മുടെ പ്രമുഖ ആചാര്യന്മാരും തപസ്വികളും നോക്കിനിൽക്കേ തന്നെ [ദിവ്യാവസ്ഥ] പ്രാപിച്ചു।

Verse 97

प्रादुर्बभूव यल्लिंगाज्ज्योतिर्जटिलितांबरम् । तत्र ज्योतिषि सा बाला ज्योतिर्मय्यपि साप्यभूत्

ആ ലിംഗത്തിൽ നിന്ന് ആകാശം പോലും പ്രകാശംകൊണ്ട് നെയ്തതുപോലെയുള്ള ദിവ്യജ്യോതി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ ജ്യോതിസ്സിൽ ആ ബാലികയും ജ്യോതിര്മയിയായി മാറി.

Verse 98

राधशुक्लचतुर्दश्यामद्यापि क्षेत्रवासिनः । तत्र यात्रां प्रकुर्वंति महोत्सवपुरःसराः

രാധാ മാസത്തിലെ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിലും ഇന്നും ക്ഷേത്രവാസികൾ (കാശീവാസികൾ) മഹോത്സവത്തെ മുൻനിർത്തി അവിടെ യാത്ര നടത്തുന്നു.

Verse 99

तत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यामुपोषिताः । प्राप्नुवंति परं ज्ञानं यत्रकुत्रापि वै मृताः

അവിടെ ജാഗരണം നടത്തി ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവസിക്കുന്നവർ പരമജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു—അവർ എവിടെയായാലും മരിച്ചാലും.

Verse 100

ब्रह्मांडोदर मध्ये तु यानि तीर्थानि सर्वतः । तानि वैशाखभूतायामायांत्योंकृति दर्शने

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഉദരമാകെ ഉള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, ഓംകാര-സ്വരൂപ ദർശനത്തിൽ, വൈശാഖത്തിൽ വന്നൊരുമിക്കുന്നതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 110

सर्वाण्यायतनान्याशु साब्धीनि स गिरीण्यपि । स नदीनि स तीर्थानि स द्वीपानि ययुस्ततः

അപ്പോൾ അവിടെ നിന്ന് എല്ലാ ആയതനങ്ങളും, സമുദ്രങ്ങളും, പർവ്വതങ്ങളും പോലും—നദികൾ, തീർത്ഥങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ സഹിതം—വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; ആ ദിവ്യ സംഗമത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ.

Verse 120

ये निंदंति महादेवं क्षेत्रं निंदंति येऽधियः । पुराणं ये च निंदंति ते संभाष्या न कुत्रचित्

മഹാദേവനെ നിന്ദിക്കുന്നവരും, ഭ്രമബുദ്ധിയാൽ കാശീ-ക്ഷേത്രത്തെ നിന്ദിക്കുന്നവരും, പുരാണത്തെ നിന്ദിക്കുന്നവരും—അവരോടു എവിടെയും സംഭാഷണം ചെയ്യരുത്।

Verse 121

ओंकारसदृशं लिंगं न क्वचिज्जगतीतले । इति गौर्यै समाख्यातं देवदेवेन निश्चितम्

ഭൂമിതലത്തിൽ ഓംകാരസദൃശമായ ലിംഗം എവിടെയും ഇല്ല—എന്ന് ദേവദേവൻ ഗൗരിയോട് നിശ്ചയസത്യമായി അറിയിച്ചു।

Verse 122

इममध्यायमाकर्ण्य नरस्तद्गतमानसः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकमवाप्नुयात्

ഈ അധ്യായം മനസ്സ് അതിലേയ്ക്ക് ലീനമാക്കി ശ്രവിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനായി ശിവലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 853

रक्षः काष्ठां शंकुकर्णो दृमिचंडो मरुद्दिशम् । इत्थं क्षेत्रं सदा पांति गणा एतेऽति भास्वराः

രാക്ഷസദിശയെ ശങ്കുകർണ്ണൻ കാക്കുന്നു, മരുദ്ദിശയെ (വായുദേവന്റെ ദിശ) ദൃമിചണ്ഡൻ കാക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ അതിപ്രഭാസ്വരരായ ഈ ഗണങ്ങൾ സദാ കാശീ-ക്ഷേത്രത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു।