Adhyaya 2

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं सूत महाभाग रामेणाक्लिष्टकर्मणा । सेतुर्बद्धो नदीनाथे ह्यगाधे वरुणालये

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— ഹേ മഹാഭാഗ സൂതാ! അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീരാമൻ നദീനാഥനും അഗാധനും വരുണാലയവുമായ സമുദ്രത്തിന്മേൽ സേതു എങ്ങനെ ബന്ധിച്ചു?

Verse 2

सेतौ च कति तीर्थानि गंधमादनपर्वते । एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि पौराणिकोत्तम

സേതുവിലും ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലും എത്ര തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്? ഹേ പുരാണവക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ശ്രദ്ധയുള്ള ഞങ്ങളോട് അത് പറയുക।

Verse 3

श्रीसूत उवाच । रामेण हि यथासेतुर्निबद्धो वरुणालये । तदहं संप्रवक्ष्यामि युष्माकं मुनिपुंगवाः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—വരുണന്റെ ആലയത്തിൽ രാമൻ എങ്ങനെ സേതു പണിതുവെന്നത്, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് സമ്യകമായി വിവരിക്കും।

Verse 4

आज्ञया हि पितू रामो न्यवसद्दंडकानने । सीतालक्ष्मणसंयुक्तः पंचवट्यां समाहितः

പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം രാമൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പാർത്തു; സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ പഞ്ചവടിയിൽ സംയമത്തോടെയും ഏകാഗ്രതയോടെയും വസിച്ചു।

Verse 5

तस्मिन्निव सतस्तस्य राघवस्य महात्मनः । रावणेन हृता भार्या मारीचच्छद्मना द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവിടെ വസിച്ചിരുന്ന മഹാത്മാ രാഘവന്റെ ഭാര്യയെ മാരീചന്റെ വഞ്ചനാവേഷം വഴി രാവണൻ അപഹരിച്ചു।

Verse 6

मार्गमाणो वने भार्यां रामो दशरथात्मजः । पंपातीरे जगा मासौ शोकमोहसमन्वितः

വനത്തിൽ ഭാര്യയെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് ദശരഥപുത്രൻ രാമൻ ശോകവും മോഹവും നിറഞ്ഞവനായി പമ്പാനദീതീരത്തെത്തി।

Verse 7

दृष्टवान्वानरं तत्र कंचिद्दशरथात्मजः । वानरेणाथ पृष्टोऽयं को भवानिति राघवः

അവിടെ ദശരഥനന്ദനനായ ശ്രീരാമൻ ഒരു വാനരനെ കണ്ടു. അപ്പോൾ ആ വാനരൻ രാഘവനോടു ചോദിച്ചു— “ഭവാൻ ആരാണ്?”

Verse 8

आदितः स्वस्य वृत्तांत्तं तस्मै प्रोवाच तत्त्वतः । अथ राघवसंपृष्टो वानरः को भवानिति

ആദിമുതൽ തന്റെ വൃത്താന്തം മുഴുവനും അവനോടു സത്യമായി പറഞ്ഞു. പിന്നെ രാഘവൻ ചോദിച്ചതിനാൽ വാനരനോടും— “നീ ആരാണ്?” എന്നു ചോദിച്ചു.

Verse 9

सोपि विज्ञापयामास राघवाय महात्मने । अहं सुग्रीवसचिवो हनूमा न्नाम वानरः

അവനും മഹാത്മാവായ രാഘവനോടു അറിയിച്ചു— “ഞാൻ സുഗ്രീവന്റെ സചിവൻ, ഹനൂമാൻ എന്ന വാനരൻ.”

Verse 10

तेन च प्रेरितोऽभ्यागां युवाभ्यां सख्यमिच्छता । आगच्छतं तद्भद्रं वां सुग्रीवांतिकमाशु वै

സുഗ്രീവന്റെ പ്രേരണയാൽ, നിങ്ങളിരുവരോടും സൗഹൃദം ആഗ്രഹിച്ചു ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. നിങ്ങള്ക്കു മംഗളം— വേഗം സുഗ്രീവന്റെ അടുക്കലേക്ക് വരിക.

Verse 11

तथास्त्विति स रामो पि तेन साकं मुनीश्वराः । सुग्रीवांतिकमागप्य सख्यं चक्रेऽग्निसाक्षिकम्

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു ശ്രീരാമനും അവനോടൊപ്പം സുഗ്രീവന്റെ അടുക്കലേക്ക് ചെന്നു; അവിടെ അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 12

प्रतिजज्ञेऽथ रामोऽपि तस्मै वालिवधं प्रति । सुग्रीवश्चापि वै देह्याः पुनरानयनं द्विजाः

അപ്പോൾ രാമനും അവനോടു വാലിവധത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, സുഗ്രീവനും നഷ്ടപ്പെട്ടതു വീണ്ടും കൊണ്ടുവന്നു തരാമെന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു।

Verse 13

इत्येवं समयं कृत्वा विश्वास्य च परस्परम् । मुदा परमया युक्तौ नरेश्वरकपीश्वरौ

ഇങ്ങനെ കരാർ ഉറപ്പാക്കി പരസ്പരം വിശ്വസിച്ച്, മനുഷ്യരുടെ അധിപനും കപികളുടെ അധിപനും പരമാനന്ദത്തോടെ ഒന്നായി।

Verse 14

आसाते ब्राह्मणश्रेष्ठा ऋष्यमूकगिरौ तथा । सुग्रीवप्रत्ययार्थं च दुंदुभेः कायमाशु वै

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവർ ഋഷ്യമൂകഗിരിയിൽ താമസിച്ചു; സുഗ്രീവന് വിശ്വാസം നൽകാൻ ദുന്ദുഭിയുടെ ശരീരകാര്യവും അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ ചെയ്തു।

Verse 15

पादांगुष्ठेन चिक्षेप राघवो बहुयोजनम् । सप्तताला विनिर्भिन्ना राघवेण महात्मना

രാഘവൻ തന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠംകൊണ്ട് അതിനെ അനേകം യോജന ദൂരത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു; മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ഏഴ് താലവൃക്ഷങ്ങളെ ഭേദിച്ചു।

Verse 16

ततः प्रीतमना वीरः सुग्रीवो राममब्रवीत् । इंद्रादिदेवताभ्योऽपि नास्ति राघव मे भयम्

അപ്പോൾ പ്രീതിമനസ്സായ വീരൻ സുഗ്രീവൻ രാമനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ രാഘവാ, ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടും എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല।”

Verse 17

भवान्मित्रं मया लब्धो यस्मादति पराक्रमः । अहं लंकेश्वरं हत्वा भार्यामानयितास्मि ते

അങ്ങയെപ്പോലെ അതിശക്തനായ ഒരു മിത്രത്തെ എനിക്ക് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ ലങ്കേശ്വരനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ പത്നിയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരും.

Verse 18

ततः सुग्रीवसहितो रामचंद्रो महाबलः । सलक्ष्मणो ययौ तूर्णं किष्किंधां वालिपालिताम्

പിന്നീട് മഹാബലവാനായ രാമചന്ദ്രൻ, സുഗ്രീവനോടും ലക്ഷ്മണനോടും ഒപ്പം വാലി ഭരിച്ചിരുന്ന കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി.

Verse 19

ततो जगर्ज सुग्रीवो वाल्यागमनकांक्षया । अमृष्यमाणो वाली च गर्जितं स्वानुजस्य वै

അപ്പോൾ വാലിയുടെ വരവ് ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് സുഗ്രീവൻ ഗർജിച്ചു. തൻ്റെ അനുജൻ്റെ ആ ഗർജനം സഹിക്കാൻ വാലിക്കും കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 20

अंतःपुराद्विनिष्क्रम्य युयुधेऽवरजेन सः । वालिमुष्टिप्रहारेण ताडितो भृशविह्वलः

അന്തഃപുരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി അവൻ തൻ്റെ അനുജനുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. വാലിയുടെ മുഷ്ടി പ്രഹരമേറ്റ് സുഗ്രീവൻ അതീവ പരവശനായി.

Verse 21

सुग्रीवो निर्गतस्तूर्णं यत्र रामो महाबलः । ततो रामो महाबाहुस्सुग्रीवस्य शिरोधरे

മഹാബലവാനായ രാമൻ ഇരുന്നിടത്തേക്ക് സുഗ്രീവൻ വേഗത്തിൽ ഓടിപ്പോയി. അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ രാമൻ സുഗ്രീവൻ്റെ കഴുത്തിൽ...

Verse 22

लतामाबध्य चिह्नं तु युद्धायाचोदयत्तदा । गर्जितेन समाहूय सुग्रीवो वालिनं पुनः

ലത കെട്ടി അടയാളമാക്കി അവനെ യുദ്ധത്തിന് പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഗർജനത്തോടെ വീണ്ടും വിളിച്ചു സുഗ്രീവൻ വാലിയെ പുനരാഹ്വാനം ചെയ്തു.

Verse 23

रामप्रेरणया तेन बाहुयुद्धमथाकरोत् । ततो वालिनमाजघ्ने शरेणैकेन राघवः

രാമന്റെ പ്രേരണയാൽ അവൻ ഭുജയുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് രാഘവൻ ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് വാലിയെ വധിച്ചു.

Verse 24

हते वालिनि सुग्रीवः किष्किंधां प्रत्यपद्यत । ततो वर्षास्वतीतासु सुग्रीवो वानराधिपः

വാലി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയെ വീണ്ടും കൈവശപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവൻ…

Verse 25

सीतामानयितुं तूर्णं वानराणां महाचमूम् । समादाय समागच्छदंतिकं नृपपुत्रयोः

സീതയെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരാൻ വാനരരുടെ മഹാസൈന്യത്തെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരുടെ സമീപത്ത് എത്തി.

Verse 26

प्रस्थापयामास कपीन्सीतान्वेषणकांक्षया । विदितायां तु वैदेह्या लंकायां वायुसूनुना

സീതാന്വേഷണാഭിലാഷത്തോടെ അവൻ കപികളെ യാത്രയാക്കി. വായുപുത്രൻ മുഖേന വൈദേഹി ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് അറിയപ്പെട്ടപ്പോൾ…

Verse 27

दत्ते चूडामणौ चापि राघवो हर्षशोकवान् । सुग्रीवेणानुजेनापि वायुपुत्रेण धीमता

ചൂഡാമണി ഏല്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രാഘവൻ (ശ്രീരാമൻ) ഹർഷവും ശോകവും ഒരുപോലെ നിറഞ്ഞു. അത് സുഗ്രീവന്റെ അനുജനും ധീമാനുമായ വായുപുത്രൻ ഹനുമാൻ കൊണ്ടുവന്നതായിരുന്നു.

Verse 28

तथान्यैः कपिभिश्चैव जांबवन्नलमुख्यकैः । अन्वीयमानो रामोऽसौ मुहूर्तेऽभिजिति द्विजाः

ഇങ്ങനെ മറ്റു വാനരന്മാരോടും—പ്രധാനമായി ജാംബവാനും നലനും മുതലായവരോടും കൂടി—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശുഭമായ അഭിജിത് മുഹൂർത്തത്തിൽ രാമൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 29

विलंघ्य विविधा न्देशान्महेंद्रं पर्वतं ययौ । चक्रतीर्थं ततो गत्वा निवासमकरोत्तदा

വിവിധ ദേശങ്ങൾ കടന്ന് അദ്ദേഹം മഹേന്ദ്രപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് ചക്രതീർത്ഥത്തിലെത്തി, അന്നേ സമയം അവിടെ വാസം ചെയ്തു.

Verse 30

तत्रैव तु स धर्मात्मा समागच्छद्विभीषणः । भ्राता वै राक्षसेंद्रस्य चतुर्भिः सचिवैः सह

അവിടെയേ ധർമ്മാത്മാവായ വിഭീഷണൻ എത്തി—രാക്ഷസേന്ദ്രൻ (രാവണൻ)ന്റെ സഹോദരൻ—അവനോടൊപ്പം നാല് മന്ത്രിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 31

प्रतिजग्राह रामस्तं स्वागतेन महात्मना । सुग्रीवस्य तु शंकाऽभूत्प्रणिधिः स्यादयं त्विति

മഹാത്മാവായ രാമൻ ‘സ്വാഗതം’ എന്നു പറഞ്ഞു അവനെ സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ സുഗ്രീവന് സംശയം തോന്നി—“ഇവൻ ചാരനാകുമോ?”

Verse 32

राघवस्तस्य चेष्टाभिः सम्यक्स्वचरितैर्हितैः । अदुष्टमेनं दृष्ट्वैव तत एनमपूजयत्

അവന്റെ യുക്തമായും ഹിതകരമായും സദാചാരാനുസൃതമായും ഉള്ള പെരുമാറ്റം കണ്ട രാഘവൻ, അവൻ ദുഷ്ടഭാവരഹിതനെന്ന് അറിഞ്ഞ് ഉടൻ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ അവനെ ആദരിച്ചു।

Verse 33

सर्वराक्षसराज्ये तमभ्यषिंचद्विभीषणम् । चक्रे च मंत्रिप्रवरं सदृशं रविसूनुना

അവൻ സമസ്ത രാക്ഷസരാജ്യത്തിന്മേൽ വിഭീഷണനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; രവിസൂനു (സുഗ്രീവൻ) ചെയ്തതുപോലെ യോജ്യനായ ശ്രേഷ്ഠമന്ത്രിയെയും നിയമിച്ചു।

Verse 34

चक्रतीर्थं समासाद्य निवसद्रघुनंदनः । चिंतयन्राघवः श्रीमान्सुग्रीवादीनभाषत

ചക്രതീർത്ഥത്തെ പ്രാപിച്ച് രഘുനന്ദനൻ (രാമൻ) അവിടെ പാർത്തു. ശ്രീമാൻ രാഘവൻ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് സുഗ്രീവാദികളോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 35

मध्ये वानरमु ख्यानां प्राप्तकालमिदं वचः । उपायः को नु भवतामेतत्सागरलंघने

വാനരമുഖ്യന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ അദ്ദേഹം കാലോചിതമായി പറഞ്ഞു—“ഈ സാഗരം കടക്കാൻ നിങ്ങള്ക്ക് ഏതു ഉപായമുണ്ട്?”

Verse 36

इयं च महती सेना सागरश्चापि दुस्तरः । अंभोराशिरयं नीलश्चंचलोर्म्मिसमाकुलः

“ഈ സേന മഹത്താണ്; സാഗരവും കടക്കാൻ ദുഷ്കരം. ഈ നീല ജലരാശി ചഞ്ചല തരംഗങ്ങളാൽ കലുഷിതമാണ്।”

Verse 37

उद्यन्मत्स्यो महानक्रशंखशुक्तिसमाकुलः । क्वचिदौर्वानलाक्रांतः फेनवानतिभीषणः

ചാടുന്ന മീനുകളാൽ സമുദ്രം ഉന്മത്തമായി കുലുങ്ങി; മഹാകുമീരം, ശംഖം, ശുക്തി (ഓയിസ്റ്റർ) എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു. ചിലിടങ്ങളിൽ ഔർവാനലാഗ്നി പിടിച്ചപോലെ നുരയുയർത്തി, ദർശനത്തിൽ അത്യന്തം ഭയാനകമായിരുന്നു।

Verse 38

प्रकृष्टपवनाकृष्टनीलमेघसमन्वितः । प्रलयांभोधरारावः सारवाननिलोद्धतः

പ്രബല കാറ്റിന്റെ വലിപ്പിൽ സമുദ്രം നീലമേഘങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടു. പ്രളയകാല മേഘഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ മുഴങ്ങി, ശക്തിയോടെ പൊങ്ങി, കാറ്റാൽ ഉദ്ധതമായി।

Verse 39

कथं सागरमक्षोभ्यं तरामो वरुणा लयम् । सैन्यैः परिवृताः सर्वे वानराणां महौजसाम्

“വരുണാലയമായ ഈ അക്ഷോഭ്യ സമുദ്രം നാം എങ്ങനെ കടക്കും? ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും മഹൗജസ്സുള്ള വാനരസേനകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।”

Verse 40

उपायैरधिगच्छामो यथा नदनदीपतिम् । कथं तरामः सहसा ससैन्या वरुणालयम्

“യോഗ്യമായ ഉപായങ്ങളാൽ നദനദീപതിയായ (സമുദ്രത്തെ) സമീപിക്കാം; സൈന്യത്തോടുകൂടെ പെട്ടെന്ന് വരുണാലയം എങ്ങനെ കടക്കും?”

Verse 41

शतयोजनमायातं मनसापि दुरासदम् । अतो नु विघ्ना बहवः कथं प्राप्या च मैथिली

“ഞങ്ങൾ നൂറ് യോജന എത്തി; എങ്കിലും ഇത് (സമുദ്രം) മനസ്സുകൊണ്ടും അതിക്രമിക്കാൻ ദുഷ്കരം. അതിനാൽ പല വിഘ്നങ്ങളും ഉയരുന്നു; പിന്നെ മൈഥിലിയെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും?”

Verse 42

कष्टात्कष्टतरं प्राप्ता वयमद्य निराश्रयाः । महाजले महावाते समुद्रे हि निराश्रये

കഷ്ടത്തേക്കാൾ കഠിനമായ കഷ്ടത്തിൽ ഇന്ന് ഞങ്ങൾ വീണിരിക്കുന്നു; ആശ്രയമറ്റവരായി. മഹാജലത്തിലും മഹാവാതത്തിലും, ആശ്രയരഹിതമായ ഈ സമുദ്രത്തിൽ.

Verse 43

उपायं कं विधास्यामस्तरणार्थं वनौकसाम् । राज्याद्भ्रष्टो वनं प्राप्तो हृता सीता मृतः पिता

വനവാസി മിത്രങ്ങളെ കടത്തുവാൻ എന്ത് ഉപായം ചെയ്യാം? രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് വന്നു; സീതയെ അപഹരിച്ചു; പിതാവ് മരിച്ചുപോയി.

Verse 44

इतोऽपि दुःसहं दुःखं यत्सागरविलंघनम् । धिग्धिग्गर्जितमंभोधे धिगेतां वारिराशिताम्

ഇതിലും ദുസ്സഹമായ ദുഃഖം സമുദ്രം ലംഘിക്കലാണ്. ധിക് ധിക്, ഹേ അംഭോധേ, നിന്റെ ഗർജനയ്ക്ക് ധിക്; ഈ അപാര ജലരാശിക്കും ധിക്!

Verse 45

कथं तद्वचनं मिथ्या महर्षेः कुम्भजन्मनः । हत्वा त्वं रावणं पापं पवित्रे गंधमादने । पापोपशमनायाशु गच्छस्वेति यदीरितम्

കുംഭജന്മ മഹർഷി (അഗസ്ത്യൻ) പറഞ്ഞ വചനം എങ്ങനെ മിഥ്യയാകും? ‘പാപിയായ രാവണനെ വധിച്ച്, പാപശമനത്തിനായി शीഘ്രം പവിത്രമായ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് പോകുക’ എന്ന് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 46

श्रीसूत उवाच । इति रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवप्रमुखास्तदा

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—രാമന്റെ ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ സുഗ്രീവപ്രമുഖർ…

Verse 47

ऊचुः प्रांजलयः संर्मे राघवं तं महाबलम् । नौभिरेनं तरिष्यामः प्लवैश्च विविधैरिति

അവർ എല്ലാവരും കരംകൂപ്പി മഹാബലനായ രാഘവനോട് വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു— “നൗകകളാലും നാനാവിധ തോണിത്തെപ്പുകളാലും ഞങ്ങൾ ഈ (സമുദ്രം) കടക്കും.”

Verse 48

मध्ये वानरकोटीनां तदोवाच विभीषणः । समुद्रं राघवो राजा शरणं गन्तुमर्हति

അപ്പോൾ കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരുടെ നടുവിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു— “രാജാവായ രാഘവൻ സമുദ്രത്തിന്റെ ശരണം തേടണം.”

Verse 49

खनितः सागरैरेष समुद्रो वरुणालयः । कर्तुमर्हति रामस्य तज्ज्ञातेः कार्यमंबुधिः

“വരുണാലയമായ ഈ സമുദ്രം സഗരപുത്രന്മാർ ഖനനം ചെയ്തതാണ്; അതിനാൽ രാമന്റെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ് ഈ അംബുധി അവന്റെ കാര്യം സാധിപ്പിക്കണം.”

Verse 50

विभीषणेनैवमुक्तो राक्षसेन विपश्चिता । सांत्वयन्राघवः सर्वान्वानरानिदमब्रवीत्

വിദ്വാനായ രാക്ഷസൻ വിഭീഷണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാഘവൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 51

शतयोजन विस्तारमशक्ताः सर्ववानराः । तर्तुं प्लवोडुपैरेनं समुद्रमतिभीषणम्

ശതയോജന വ്യാപ്തിയുള്ള അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഈ സമുദ്രം, തോണിത്തെപ്പുകളാലും ചെറുനൗകകളാലും പോലും എല്ലാ വാനരന്മാർക്കും കടക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.

Verse 52

नावो न संति सेनाया बह्व्या वानरपुंगवाः । वणिजामुपघातं च कथमस्मद्विधश्चरेत्

ഹേ വാനരപുംഗവന്മാരേ! ഈ മഹാസൈന്യത്തിന് മതിയായ നാവുകൾ ഇല്ല. കൂടാതെ വ്യാപാരികൾക്ക് ഹാനി വരുത്തുന്ന രീതിയിൽ എന്നെപ്പോലുള്ളവൻ എങ്ങനെ മുന്നേറാം?

Verse 53

विस्तीर्णं चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेषु वा परः । प्लवोडुपप्रतारोऽतो नैवात्र मम रोचते

നമ്മുടെ സൈന്യം വളരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ശത്രു ഇടവിടങ്ങളിലെ ദുർബലസ്ഥാനങ്ങളിൽ ആക്രമിക്കാം. അതിനാൽ തെപ്പുകളും ചെറിയ നാവുകളും കൊണ്ട് കടക്കുന്നത് എനിക്ക് ഇവിടെ ഇഷ്ടമല്ല.

Verse 54

विभीषेणोक्तमे वेदं मोदते मम वानराः । अहं त्विमं जलनिधिमुपास्ये मार्गसिद्धये

വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് എന്റെ വാനരന്മാർ ആനന്ദിക്കുന്നു. എന്നാൽ മാർഗ്ഗസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ ഈ ജലനിധി-പ്രഭുവായ സമുദ്രത്തെ ഉപാസിക്കും.

Verse 55

नो चेद्दर्शयिता मार्गं धक्ष्याम्येनमहं तदा । महास्त्रैरप्रतिहतैरत्यग्निपवनोज्ज्वलैः

അവൻ മാർഗം കാണിക്കാതിരുന്നാൽ, അപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ (സമുദ്രത്തെ) മഹാസ്ത്രങ്ങളാൽ—അപ്രതിഹതവും ഉഗ്ര അഗ്നി-പവനങ്ങളാൽ ജ്വലിക്കുന്നതുമായ—ദഹിപ്പിക്കും.

Verse 56

इत्युक्त्वा सहसौमित्रिरुपस्पृश्याथ राघवः । प्रतिशिश्ये जलनिधिं विधिवत्कुशसंस्तरे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാഘവൻ സൗമിത്രിയോടുകൂടെ ആചമനം നടത്തി; തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം കുശശയ്യയിൽ സമുദ്രത്തേയ്ക്ക് മുഖം തിരിച്ച് ശയിച്ചു.

Verse 57

तदा रामः कुशा स्तीर्णे तीरे नदनदीपतेः । संविवेश महाबाहुर्वेद्यामिव हुताशनः

അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ ശ്രീരാമൻ നദനദീപതിയുടെ തീരത്ത് കുശ പായിച്ച ശയനത്തിൽ, വേദിയിൽ ഹുതാശനൻ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ശയിച്ചു।

Verse 58

शेषभोगनिभं बाहुमुपधाय रघूद्वहः । दक्षिणो दक्षिणं बाहुमुपास्ते मकरालयम्

രഘുകുലശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ ശേഷഭോഗസദൃശമായ ഭുജം തലയണയായി വെച്ച്, ദക്ഷിണമുഖനായി, മകരാലയമായ സാഗരത്തെ ഭക്ത്യാ ഉപാസിച്ചു।

Verse 59

तस्य रामस्य सुप्तस्य कुशास्तीर्णे महीतले । नियमादप्रमत्तस्य निशास्तिस्रोऽतिचक्रमुः

കുശ പായിച്ച ഭൂമിയിൽ ശയനിച്ച, നിയമവ്രതത്തിൽ അപ്രമത്തനായ ശ്രീരാമന്റെ മൂന്ന് രാത്രികൾ കടന്നുപോയി।

Verse 60

स त्रिरात्रोषितस्तत्र नयज्ञो धर्मतत्परः । उपास्तेस्म तदा रामः सागरं मार्गसिद्धये

അവിടെ മൂന്ന് രാത്രികൾ പാർത്തു, ധർമ്മപരനായും നിയമാചരണം തന്നെയൊരു യജ്ഞമെന്നപോലെ ഉള്ളവനായും ശ്രീരാമൻ മാർഗ്ഗസിദ്ധിക്കായി അപ്പോൾ സാഗരത്തെ ഉപാസിച്ചു।

Verse 61

न च दर्शयते मन्दस्तदा रामस्य सागरः । प्रयतेनापि रामेण यथार्हमपि पूजितः

എന്നാൽ മന്ദപ്രതികരണമുള്ള സാഗരം അപ്പോൾ ശ്രീരാമന് ദർശനം നൽകിയില്ല—രാമൻ പൂർണ്ണശ്രമത്തോടെ യഥോചിതമായി പൂജിച്ചിട്ടും।

Verse 62

तथापि सागरो रामं न दर्शयति चात्मनः । समुद्राय ततः क्रुद्धो रामो रक्तांतलोचनः

എന്നിരുന്നാലും സമുദ്രം രാമനോട് തന്റെ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തിയില്ല. അപ്പോൾ സമുദ്രത്തോടു ക്രോധിച്ച രാമന്റെ കണ്ണുകളുടെ കോണുകൾ ചുവന്നുതിളങ്ങി.

Verse 63

समीपवर्तिनं चेदं लक्ष्मणं प्रत्यभाषत । अद्य मद्बाणनिर्भिन्नैर्मकरैर्वरुणालयम्

അടുത്ത് നിന്ന ലക്ഷ്മണനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു— “ഇന്ന് എന്റെ അമ്പുകളാൽ ഭേദിക്കപ്പെട്ട മകരങ്ങളോടുകൂടെ വരുണാലയം (സമുദ്രം)…”

Verse 64

निरुद्धतोयं सौमित्रे करिष्यामि क्षणादहम् । सशंखशुक्ताजालं हि समीनमकरं शनैः

“ഹേ സൗമിത്രി! ഒരു ക്ഷണത്തിൽ ഞാൻ ഇതിന്റെ ജലം തടഞ്ഞുനിർത്തും; അപ്പോൾ ഇത് ക്രമേണ ശംഖ-ശുക്തികളുടെ കൂട്ടമായും, മീനുകളും മകരങ്ങളും പുറത്തു തെളിഞ്ഞ കൂമ്പാരമായും മാറും.”

Verse 66

असमर्थं विजानाति धिक्क्षमामीदृशे जने । न दर्शयति साम्ना मे सागरो रूपमात्मनः

“ഇവൻ എന്നെ അശക്തനെന്നു കരുതുന്നു—ഇത്തരക്കാരനോട് ധിക്! സാമോപായം കൊണ്ടും സമുദ്രം എനിക്ക് തന്റെ സ്വരൂപം കാണിക്കുന്നില്ല.”

Verse 67

चापमानय सौमित्रे शरांश्चाशीविषोपमान् । सागरं शोषयिष्यामि पद्भ्यां यांतु प्लवंगमाः

“ഹേ സൗമിത്രി! വില്ല് കൊണ്ടുവരിക, വിഷസർപ്പസമാനമായ അമ്പുകളും കൊണ്ടുവരിക. ഞാൻ സമുദ്രം ഉണക്കും—പ്ലവംഗമാർ കാൽനടയായി മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ.”

Verse 68

एनं लंघितमर्यादं सहस्रोर्मिसमाकुलम् । निर्मर्यादं करिष्यामि सायकैर्वरुणालयम्

ഈ സമുദ്രം പരിധി ലംഘിച്ച് ആയിരം തിരകളാൽ കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ എന്റെ അമ്പുകളാൽ വരുണാലയത്തെയേയും നിയന്ത്രണമറ്റതാക്കും।

Verse 69

अद्य बाणैरमोघास्त्रैर्वारिधिं परिशोषये । क्षमया हि समायुक्तं मामयं मकरालयः

ഇന്ന് ഞാൻ അമോഘാസ്ത്ര അമ്പുകളാൽ ഈ വാരിധിയെ വറ്റിച്ചുകളയും; ക്ഷമയോടെ നിയന്ത്രിതനായ എന്നെ ഈ മകരാലയം അവഗണിക്കുന്നു।

Verse 70

एवमुक्त्वा धनुष्पाणिः क्रोधपर्याकुलेक्षणः । रामो बभूव दुर्धर्षस्त्रिपुरघ्नो यथा शिवः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധനുസ്സ് കൈയിൽ പിടിച്ച്, ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന കണ്ണുകളോടെ രാമൻ അജേയനായി—ത്രിപുരഘ്നനായ ശിവനെപ്പോലെ।

Verse 71

आकृष्य चापं कोपेन कम्पयित्वा शरैर्जगत् । मुमोच विशिखानुग्रांस्त्रिपुरेषु यथा भवः

കോപത്തോടെ ധനുസ്സ് വലിച്ച്, അമ്പുകളാൽ ലോകത്തെ നടുക്കി, അദ്ദേഹം ഉഗ്ര ശരം വിട്ടു—ത്രിപുരകളെതിരെ ഭവൻ (ശിവൻ) ചെയ്തതുപോലെ।

Verse 72

दीप्ता बाणाश्च ये घोरा भासयन्तो दिशो दश । प्राविशन्वारिधेस्तोयं दृप्तदानवसंकुलम्

ദീപ്തവും ഭീകരവുമായ അമ്പുകൾ പത്ത് ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ച് സമുദ്രജലത്തിൽ കുത്തിനുഴഞ്ഞു—ആ ജലം ദർപ്പിത ദാനവന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 73

समुद्रस्तु ततो भीतो वेपमानः कृतांजलिः । अनन्यशरणो विप्राः पाता लात्स्वयमुत्थितः

അപ്പോൾ സമുദ്രൻ ഭീതിയോടെ വിറച്ച്, കൃതാഞ്ജലിയായി—ഹേ വിപ്രന്മാരേ—മറ്റൊരു ശരണം ഇല്ലാതെ, പാതാളത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം എഴുന്നേറ്റുവന്നു।

Verse 74

शरणं राघवं भेजे कैवल्यपदकारणम् । तुष्टाव राघवं विप्रा भूत्वा शब्दैर्मनोरमैः

അവൻ കൈവല്യപദത്തിന്റെ കാരണമായ രാഘവനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ—ഹേ വിപ്രന്മാരേ—മനോഹരമായ വാക്കുകളാൽ രാഘവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 76

समुद्र उवाच । नमामि ते राघव पादपंकजं सीतापते सौख्यद पादसेवनात् । नमामि ते गौतमदारमोक्षजं श्रीपादरेणुं सुरवृन्दसेव्यम्

സമുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാഘവാ, ഹേ സീതാപതേ! നിന്റെ പാദപങ്കജങ്ങൾക്ക് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; അവയുടെ സേവനത്തിൽ പരമസൗഖ്യം ലഭിക്കുന്നു. ദേവവൃന്ദം സേവിക്കുന്നതും ഗൗതമന്റെ ഭാര്യയുടെ വിമോചനത്തിന് കാരണമെന്നു പ്രസിദ്ധമായതുമായ നിന്റെ പവിത്ര പാദരേണുവിനും ഞാൻ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 77

रामराम नमस्यामि भक्तानामिष्टदायिनम् । अवतीर्णो रघुकुले देवकार्यचिकीर्षया

രാമാ, രാമാ! ഭക്തന്മാർക്ക് ഇഷ്ടഫലം നൽകുന്ന നിനക്കു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കുവാൻ നീ രഘുകുലത്തിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 78

नारायणमनाद्यंतं मोक्षदं शिवमच्युतम् । रामराम महाबाहो रक्ष मां शरणागतम्

നീ നാരായണൻ—ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തവൻ, മോക്ഷദാതാവ്, ശിവസ്വരൂപൻ, അച്യുതൻ. രാമാ, രാമാ, ഹേ മഹാബാഹോ! ശരണാഗതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 79

कोपं संहर राजेंद्र क्षमस्व करुणालय । भूमिर्वातो वियच्चापो ज्योतींषि च रघूद्वह

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, കോപം സംഹരിക്ക; ഹേ കരുണാലയാ, ക്ഷമിക്ക. ഹേ രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ, ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, ജ്യോതിഷ്കങ്ങൾ എല്ലാം തത്തത് സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 80

यत्स्वभावानि सृष्टानि ब्रह्मणा परमेष्ठिना । वर्तंते तत्स्वभा वानि स्वभावो मे ह्यगाधता

പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിച്ച സ്വഭാവങ്ങൾ ഏതൊക്കെയോ, ജീവികൾ അതേ സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എന്റെ സ്വഭാവം സത്യത്തിൽ അഗാധം; എളുപ്പത്തിൽ മാറുന്നതല്ല.

Verse 81

विकारस्तु भवेद्गाध एतत्सत्यं वदाम्यहम् । लोभात्कामाद्भयाद्वापि रागाद्वापि रघूद्वह

എന്നാൽ വികാരം—സ്വഭാവത്തിലെ വ്യതിയാനം—ഗാഢവും ഭീകരവുമായിത്തീരുമെന്നത് സത്യം; ഞാൻ അതു പറയുന്നു. അത് ലോഭം, കാമം, ഭയം അല്ലെങ്കിൽ രാഗം മൂലവും ഉദ്ഭവിക്കും, ഹേ രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ.

Verse 82

न वंशजं गुणं हातुमुत्सहेयं कथंचन । तत्करिष्ये च साहाय्यं सेनायास्तरणे तव

എനിക്ക് എങ്ങനെയും വംശപരമ്പരാഗത ഗുണം ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ നിന്റെ സൈന്യം കടന്നുപോകുന്നതിൽ ഞാൻ സഹായം ചെയ്യും.

Verse 83

इत्युक्तवन्तं जलधिं रामोऽवादीन्नदीपतिम् । ससैन्योऽहं गमि ष्यामि लंकां रावणपालिताम्

സമുദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നദീപതിയായ ആ ജലധിയോട് രാമൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ സൈന്യസഹിതം രാവണപാലിതമായ ലങ്കയിലേക്കു പോകും.”

Verse 84

तच्छोषमुपयाहि त्वं तरणार्थं ममाधुना । इत्युक्तस्तं पुनः प्राह राघवं वरुणालयः

“ഇപ്പോൾ എന്റെ കടക്കലിനായി നീ ആ ഉണങ്ങിയ പാതയിലേക്കു വരിക.” എന്നു പറഞ്ഞ് വരുണാലയമായ സമുദ്രം വീണ്ടും രാഘവനോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 85

शृणुष्वाव हितो राम श्रुत्वा कर्तव्यमाचर । यद्याज्ञया ते शुष्यामि ससैन्यस्य यियासतः

ഹേ രാമാ, നിന്റെ ഹിതത്തിനായി കേൾക്കുക; കേട്ട ശേഷം ചെയ്യേണ്ടതു ആചരിക്കൂ. നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ, കടക്കാൻ പുറപ്പെട്ട സൈന്യത്തിനായി ഞാൻ ഉണങ്ങേണ്ടിവന്നാൽ…

Verse 87

अस्ति ह्यत्र नलोनाम वानरः शिल्पिसंमतः । त्वष्टुः काकुत्स्थ तनयो बलवान्विश्वकर्मणः

ഇവിടെ നലൻ എന്നൊരു വാനരൻ ഉണ്ട്; ശില്പികളിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ. ഹേ കാകുത്സ്ഥവംശജ, അവൻ ത്വഷ്ടാ (വിശ്വകർമ്മാ) യുടെ ശക്തിമാൻ പുത്രൻ.

Verse 88

स यत्काष्ठं तृणं वापि शिलां वा क्षेप्स्यते मयि । सर्वं तद्धारयिष्यामि स ते सेतुर्भविष्यति

അവൻ എന്റെ മേൽ എറിയുന്ന മരമോ പുല്ലോ കല്ലോ എന്തായാലും, അതെല്ലാം ഞാൻ താങ്ങും; അതുതന്നെ നിനക്കുള്ള സേതുവാകും.

Verse 89

सेतुना तेन गच्छ त्वं लंकां रावणपालि ताम् । उक्त्वेत्यंतर्हिते तस्मिन्रामो नलमुवाच ह

“ആ സേതുവിലൂടെ ചെന്നു രാവണപാലിതമായ ലങ്കയെ പ്രാപിക്കൂ.” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ (സമുദ്രം) അന്തർഹിതനായപ്പോൾ, രാമൻ നലനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 90

कुरु सेतुं समुद्रे त्वं शक्तो ह्यसि महामते । तदाऽब्रवीन्नलो वाक्यं रामं धर्मभृतां वरम्

“ഹേ മഹാമതേ! നീ സമുദ്രത്തിൽ സേതു പണിയുക; നീ തീർച്ചയായും ശേഷിയുള്ളവൻ.” തുടർന്ന് നളൻ ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 91

अहं सेतुं विधास्यामि ह्यगाधे वरुणालये । पित्रा दत्तवरश्चाहं सामर्थ्ये चापि तत्समः

“ഞാൻ ഈ അഗാധമായ വരുണാലയ സമുദ്രത്തിൽ സേതു നിർമ്മിക്കും. പിതാവിൽ നിന്ന് എനിക്ക് വരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; കഴിവിലും ഞാൻ അതിനോട് സമൻ.”

Verse 92

मातुर्मम वरो दत्तो मन्दरे विश्वक र्मणा । शिल्पकर्मणि मत्तुल्यो भविता ते सुतस्त्विति

“മന്ദരപർവതത്തിൽ വിശ്വകർമ്മാവ് എന്റെ മാതാവിന് വരം നൽകി—‘ശില്പനിർമ്മാണത്തിൽ നിന്റെ പുത്രൻ എനിക്കു തുല്യനായിരിക്കും’ എന്ന്.”

Verse 93

पुत्रोऽहमौरसस्तस्य तुल्यो वै विश्वकर्मणा । अद्यैव कामं बध्नंतु सेतुं वानरपुं गवाः

“ഞാൻ അവന്റെ ഔരസപുത്രൻ; സത്യമായി വിശ്വകർമ്മനോട് തുല്യൻ. വാനരവീരന്മാർ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ഇന്നുതന്നെ സേതു ബന്ധിക്കട്ടെ.”

Verse 94

ततो रामनिसृष्टास्ते वानरा बलवत्तराः । पर्वतान्गिरिशृंगाणि लतातृणमहीरुहान्

അപ്പോൾ രാമൻ അയച്ച അതിമഹാബലവാന്മാരായ വാനരന്മാർ പർവതങ്ങളും ഗിരിശിഖരങ്ങളും, ലതകളും പുല്ലുകളും വൃക്ഷങ്ങളും ശേഖരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 95

समाजह्रुर्महाकाया गरुडानिलरंहसः । नलश्चक्रे महासेर्तुमध्ये नदनदीपतेः

ആ മഹാകായന്മാർ ഗരുഡനും കാറ്റുംപോലെ വേഗത്തിൽ ശിലാദികളെ കൊണ്ടുവന്ന് കൂട്ടിച്ചേർത്തു. നദിനദീപതിയായ സമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ നലൻ മഹാസേതു നിർമ്മിച്ചു.

Verse 96

दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम् । जानकीरमणो रामः सेतुमेवमकारयत्

ഇങ്ങനെ ജാനകീപ്രിയനായ ശ്രീരാമൻ സേതു പണിയിച്ചു—പത്ത് യോജന വീതിയും നൂറ് യോജന നീളവും ഉള്ളതായി.

Verse 97

नलेन वानरेन्द्रेण विश्वकर्मसुतेन वै । तमेवं सेतुमासाद्य रामचन्द्रेण कारितम्

ആ സേതു—ഇങ്ങനെ സ്ഥാപിതമായത്—വാനരേന്ദ്രനും വിശ്വകർമ്മപുത്രനുമായ നലനിലൂടെ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ നിർമ്മിപ്പിച്ചു.

Verse 98

सर्वे पातकिनो मर्त्या मुच्यन्ते सर्वपातकैः । व्रतदान तपोहोमैर्न तथा तुष्यते शिवः

അവിടെ എല്ലാ പാപികളായ മർത്ത്യരും സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതരാകുന്നു. വ്രതം, ദാനം, തപസ്സ്, ഹോമം എന്നിവകൊണ്ടും ശിവൻ ഇത്ര പ്രസന്നനാകുന്നില്ല; ഈ പുണ്യത്താൽ അത്യധികം തൃപ്തനാകുന്നു.

Verse 99

सेतुमज्जनमात्रेण यथा तुष्यति शंकरः । न तुल्यं विद्यते तेजोयथा सौरेण तेजसा

സേതുവിൽ വെറും സ്നാനം മാത്രമാൽ ശങ്കരൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാകുന്നു. സൂര്യന്റെ തേജസ്സിന് തുല്യമായ തേജസ്സില്ലാത്തതുപോലെ, അതിനും തുല്യം ഒന്നുമില്ല.

Verse 100

सेतुस्नानेन च तथा न तुल्यं विद्यते क्वचित् । तत्सेतुमूलं लंकायां यत्ररामो यियासया

സേതുവിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിന് തുല്യം എവിടെയും ഇല്ല. ആ സേതുവിന്റെ മൂലം ലങ്കയിലേക്കുള്ള ദിശയിൽ; അവിടെ കടക്കുവാൻ ദൃഢസങ്കൽപത്തോടെ ശ്രീരാമൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 101

वानरैः सेतुमारेभे पुण्यं पाप प्रणाशनम् । तद्दर्भशयनं नाम्ना पश्चाल्लोकेषु विश्रुतम्

വാനരന്മാർ സേതുനിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ പാപനാശകമായ ഒരു പുണ്യസ്ഥലം/പുണ്യകർമ്മം ഉദ്ഭവിച്ചു. അത് പിന്നീട് ‘ദർഭശയനം’ എന്ന നാമത്തിൽ ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 102

एवमुक्तं मया विप्राः समुद्रे सेतुबंधनम् । अत्र तीर्थान्यनेकानि संति पुण्यान्यनेकशः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ സമുദ്രത്തിലെ സേതുബന്ധനം വിവരിച്ചു. ഇവിടെ അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്—പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ധാരാളമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 103

न संख्यां नामधेयं वा शेषो गणयितुं क्षमः । किं त्वहं प्रब्रवीम्यद्य तत्र तीर्थानि कानिचित्

അവയുടെ എണ്ണം അല്ലെങ്കിൽ നാമങ്ങൾ എണ്ണാൻ ശേഷനും കഴിവുള്ളവനല്ല. എങ്കിലും ഇന്ന് ഞാൻ അവിടെ ഉള്ള ചില തീർത്ഥങ്ങളെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 104

चतुर्विंशति तीर्थानि संति सेतौ प्रधानतः । प्रथमं चकतीर्थं स्याद्वेतालवरदं ततः

സേതുവിൽ പ്രധാനമായി ഇരുപത്തിനാലു തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്. ആദ്യത്തേത് ‘ചകതീർത്ഥം’; തുടർന്ന് ‘വേതാലവരദ’ (വരം നൽകുന്ന വേതാല) തീർത്ഥം.

Verse 105

ततः पापविनाशार्थं तीर्थं लोकेषु विश्रुतम् । ततः सीतासरः पुण्यं ततो मंगलतीर्थकम्

അതിനുശേഷം പാപനാശാർത്ഥം ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായ തീർത്ഥം. തുടർന്ന് പുണ്യമായ സീതാ-സരസ്, പിന്നെ ശുഭമായ മംഗള-തീർത്ഥം.

Verse 106

ततः सकलपापघ्नी नाम्ना चामृतवापिका । ब्रह्मकुण्डं ततस्तीर्थं ततः कुंडं हनूमतः

അതിനുശേഷം ‘അമൃത-വാപികാ’; അത് ‘സകല-പാപ-ഘ്നീ’ എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധം—എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതു. തുടർന്ന് പവിത്ര ബ്രഹ്മ-കുണ്ഡ തീർത്ഥം, പിന്നെ ഹനൂമാന്റെ കുണ്ഡം.

Verse 107

आगस्त्यं हि ततस्तीर्थं रामतीर्थ मतः परम् । ततो लक्ष्मणतीर्थं स्याज्जटातीर्थमतः परम्

തുടർന്ന് അഗസ്ത്യ-തീർത്ഥം; അതിനപ്പുറം പരമമായി കരുതപ്പെടുന്ന രാമ-തീർത്ഥം. പിന്നെ ലക്ഷ്മണ-തീർത്ഥം, അതിനുശേഷം ജടാ-തീർത്ഥം.

Verse 108

ततो लक्ष्म्याः परं तीर्थमग्नितीर्थमतः परम् । चक्रतीर्थं ततः पुण्यं शिवतीर्थमतः परम्

അതിനുശേഷം ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ പരമ തീർത്ഥം; തുടർന്ന് അഗ്നി-തീർത്ഥം. പിന്നെ പുണ്യമായ ചക്ര-തീർത്ഥം, അതിനുശേഷം ശിവ-തീർത്ഥം.

Verse 109

ततः शंखाभिधं तीर्थं ततो यामुनतीर्थकम् । गंगातीर्थं ततः पश्चाद्गयातीर्थमनन्तरम्

അതിനുശേഷം ശംഖ എന്ന പേരിലുള്ള തീർത്ഥം; തുടർന്ന് യമുനാ-തീർത്ഥം. പിന്നെ ഗംഗാ-തീർത്ഥം, ഉടൻതന്നെ ഗയാ-തീർത്ഥം.

Verse 110

ततः स्यात्कोटितीर्थाख्यं साध्यानाममृतं ततः । मानसाख्यं ततस्तीर्थं धनुष्कोटिस्ततः परम्

അതിന് ശേഷം ‘കോടിതീർത്ഥം’ എന്ന പുണ്യതീർത്ഥം. തുടർന്ന് ‘സാധ്യരുടെ അമൃതം’ എന്ന തീർത്ഥം. പിന്നെ ‘മാനസ’ എന്ന തീർത്ഥം; അതിനപ്പുറം ‘ധനുഷ്കോടി’ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 111

प्रधानतीर्थान्येतानि महापापहराणि च । कथितानि द्विजश्रेष्ठास्सेतुमध्यगतानि वै

ഇവയാണ് പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങൾ; മഹാപാപങ്ങളെയും ഹരിക്കുന്നവ. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, സേതുപ്രദേശത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവയായി ഇവ നിങ്ങളോട് വിവരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 112

यथा सेतुश्च बद्धोऽभूद्रामेण जलधौ महान् । कथितं तच्च विप्रेन्द्राः पुण्यं पापहारं तथा

മഹാസമുദ്രത്തിൽ രാമൻ മഹത്തായ സേതു എങ്ങനെ പണിതുവെന്നതും—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രരേ, വിവരിക്കപ്പെട്ടു; പാപഹരമായ അതിന്റെ പുണ്യവും അതുപോലെ പറഞ്ഞു.

Verse 113

यच्छ्रुत्वा च पठित्वा च मुच्यते मानवो भुवि

ഇത് ശ്രവിക്കുകയും പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഈ ഭൂമിയിലേ തന്നെ മോചിതനാകുന്നു.

Verse 114

अध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । सो नंतमाप्नोति जयं परत्र पुनर्भवक्लेशमसौ न गच्छेत्

ഹേ ദ്വിജേന്ദ്രരേ, ഭക്തിയോടെ ഈ അധ്യായം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ അല്ലെങ്കിൽ ശ്രവിക്കുന്നവൻ പരലോകത്തിൽ അനന്ത വിജയം പ്രാപിക്കുന്നു; പുനർഭവക്ലേശത്തിലേക്ക് വീണ്ടും പോകുകയില്ല.

Verse 816

अन्येऽप्याज्ञापयिष्यंति मामेवं धनुषो बलात् । उपायमन्यं वक्ष्यामि तरणार्थं बलस्य ते

മറ്റുള്ളവരും ധനുസ്സിന്റെ ബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് എന്നോട് ഇങ്ങനെ തന്നെ ആജ്ഞാപിക്കും. നിന്റെ സൈന്യം കടക്കുന്നതിനായി ഞാൻ മറ്റൊരു ഉപായം പറയുന്നു.