Adhyaya 5
ഈ അധ്യായത്തിൽ ശിവനെ ഗുരു, ദേവൻ, ബന്ധു, സ്വയം, പ്രാണതത്ത്വം എന്നിങ്ങനെ മഹത്വപ്പെടുത്തി സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ചെയ്യുന്ന ദാനം, ജപം, ഹോമം എന്നിവയ്ക്ക് ആഗമപ്രമാണപ്രകാരം അക്ഷയഫലം ലഭിക്കും; ഭക്തിയോടെ നൽകിയ ചെറിയ അർപ്പണവും മഹാഫലപ്രദം, ഏകാന്ത ശിവഭക്തി ബന്ധനമോചകമെന്നും ഉപദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കഥ ഉജ്ജയിനിയിലേക്കു മാറുന്നു. രാജാവ് ചന്ദ്രസേനൻ മഹാകാലനെ നിത്യമായി ആരാധിക്കുന്നു. സഹചാരിയായ മണിഭദ്രൻ നൽകിയ ചിന്താമണി രത്നം കണ്ടു മറ്റു രാജാക്കന്മാർക്ക് അസൂയ തോന്നി അവർ നഗരം വളയുന്നു. ചന്ദ്രസേനൻ അചഞ്ചല ഭക്തിയോടെ മഹാകാലന്റെ ശരണം തേടുന്നു. അതേസമയം ഒരു ഗോപ്പാല ബാലൻ രാജപൂജ കണ്ടു പ്രചോദിതനായി ലളിതമായ ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് തത്സമയം പൂജിക്കുന്നു. അമ്മ ഇടപെട്ട് വിഘ്നം വരുത്തിയാലും ശിവാനുഗ്രഹത്താൽ അവന്റെ പാളയം പെട്ടെന്ന് ദിവ്യ ശിവാലയമായി മാറുകയും വീട്ടിൽ സമൃദ്ധി വിരിയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ അത്ഭുതം കണ്ട ശത്രുരാജാക്കന്മാർ ഹിംസ ഉപേക്ഷിച്ച് മഹാകാലനെ വണങ്ങി ബാലനെ പുരസ്കരിക്കുന്നു. ഹനുമാൻ പ്രത്യക്ഷനായി ശിവപൂജയെക്കാൾ വലിയ ശരണം ഇല്ലെന്ന് ഉപദേശിച്ച് ബാലന് ‘ശ്രീകര’ എന്ന നാമം നൽകി ഭാവിവംശപ്രവചനവും പറയുന്നു. അവസാനം ഈ രഹസ്യകഥ പാവനവും കീർത്തിദായകവും ഭക്തിവർധകവുമാണെന്ന് ഫലശ്രുതിയോടെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । शिवो गुरुः शिवो देवः शिवो बंधुः शरीरिणाम् । शिव आत्मा शिवो जीवःशिवादन्यन्न किञ्चन
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശിവൻ ഗുരുവാണ്, ശിവൻ ദേവനാണ്, ശിവൻ ദേഹധാരികളുടെ ബന്ധുവാണ്. ശിവൻ ആത്മാവാണ്, ശിവൻ ജീവനും; ശിവനെക്കാൾ വേറൊന്നുമില്ല।
Verse 2
शिवमुद्दिश्य यत्किंचिद्दत्तं जप्तं हुतं कृतम् । तदनंतफलं प्रोक्तं सर्वागमविनिश्चितम्
ശിവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് എന്തെങ്കിലും ദാനം, ജപം, ഹോമം അല്ലെങ്കിൽ കർമ്മം ചെയ്താൽ, അതിന് അനന്തഫലം ഉണ്ടെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് സർവ്വ ആഗമങ്ങൾ നിർണ്ണയിച്ചതാണ്।
Verse 3
भक्त्या निवेदितं शंभोः पत्रं पुष्पं फलं जलम् । अल्पादल्पतरं वापि तदानंत्याय कल्पते
ഭക്തിയോടെ ശംഭുവിന് സമർപ്പിക്കുന്ന ഇല, പുഷ്പം, ഫലം അല്ലെങ്കിൽ ജലം—അത്യല്പത്തിലും അല്പമായാലും—അനന്ത പുണ്യഫലത്തിന് കാരണമാകുന്നു।
Verse 4
विहाय सकलान्धर्मान्सकलागमनिश्चितान् । शिवमेकं भजेद्यस्तु मुच्यते सर्वबन्धनात्
സകല ആഗമങ്ങളും നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള മറ്റു ധർമ്മങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരേയൊരു ശിവനെ ഭജിക്കുന്നവൻ സർവ്വബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു।
Verse 5
या प्रीतिरात्मनः पुत्रे या कलत्रे धनेपि सा । कृता चेच्छिवपूजायां त्रायतीति किमद्भुतम्
സ്വന്തം പുത്രനോടും ഭാര്യയോടും ധനത്തോടുമുള്ള പ്രീതിയേ അതുപോലെ ശിവപൂജയിൽ നിക്ഷേപിച്ചാൽ, അത് രക്ഷിക്കുന്നു; അതിൽ അത്ഭുതമെന്ത്?
Verse 6
तस्मात्केचिन्महात्मानः सकलान्विषयासवान् । त्यजंति शिवपूजार्थे स्वदेहमपि दुस्त्यजम्
അതുകൊണ്ട് ചില മഹാത്മാക്കൾ എല്ലാ വിഷയാസക്തിമദവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ശിവപൂജാർത്ഥം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ സ്വന്തം ദേഹവും അവർ പരിത്യജിക്കുന്നു।
Verse 7
सा जिह्वा या शिवं स्तौति तन्मनो ध्यायते शिवम् । तौ कर्णौ तत्कथालोलौ तौ हस्तौ तस्य पूजकौ
ശിവനെ സ്തുതിക്കുന്നതേ ആ ജിഹ്വ; ശിവനെ ധ്യാനിക്കുന്നതേ ആ മനസ്. അവന്റെ കഥകളിൽ ആസ്വദിക്കുന്നതേ ആ കാതുകൾ; അവനെ പൂജിക്കുന്നതേ ആ കൈകൾ।
Verse 8
ते नेत्रे पश्यतः पूजां तच्छिरः प्रणतं शिवे । तौ पादौ यौ शिवक्षेत्रं भक्त्या पर्यटतः सदा
പൂജയെ ദർശിക്കുന്ന ആ കണ്ണുകൾ ധന്യങ്ങൾ; ശിവനോട് നമിക്കുന്ന ആ ശിരസ് ധന്യം; ഭക്തിയോടെ നിത്യം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ പര്യടനം ചെയ്യുന്ന ആ പാദങ്ങൾ ധന്യങ്ങൾ।
Verse 9
यस्येन्द्रियाणि सर्वाणि वर्तंते शिवकर्मसु । स निस्तरति संसारं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति
ആരുടെയെല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശിവകാര്യങ്ങളിൽ പ്രവൃത്തിക്കുന്നുവോ, അവൻ സംസാരത്തെ അതിജീവിച്ച് ഭുക്തിയും മുക്തിയും രണ്ടും പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 10
शिवभक्तियुतो मर्त्यश्चांडालः पुल्कसोपि च । नारी नरो वा षंढो वा सद्यो मुच्येत संसृतेः
ശിവഭക്തിയോടെ യുക്തനായ ഏതു മർത്ത്യനും—ചാണ്ഡാലനായാലും പുൽകസനായാലും; സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും ഷണ്ഡനായാലും—ഉടൻ തന്നെ സംസൃതിബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।
Verse 11
किं कुलेन किमाचारैः किंशीलेन गुणेन वा । भक्तिलेशयुतः शंभोः स वंद्यः सर्वदेहिनाम्
കുലം എന്ത്, ആചാരം എന്ത്, സ്വഭാവമോ ഗുണമോ എന്ത്? ശംഭുവിന്റെ ഭക്തിയുടെ ഒരു ലേശം പോലും ഉള്ളവൻ സർവ്വദേഹികൾക്കും വന്ദ്യനാണ്।
Verse 12
उज्जयिन्यामभूद्राजा चन्द्रसेनसमाह्वयः । जातो मानवरूपेण द्वितीय इव वासवः
ഉജ്ജയിനിയിൽ ചന്ദ്രസേന എന്ന പേരുള്ള ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ജനിച്ച അവൻ രണ്ടാമൻ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നപോലെ തിളങ്ങി।
Verse 13
तस्मिन्पुरे महाकालं वसंतं परमेश्वरम् । संपूजयत्यसौ भक्त्या चन्द्रसेनो नृपोत्तमः
ആ നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്ന പരമേശ്വരനായ മഹാകാലനെ രാജശ്രേഷ്ഠൻ ചന്ദ്രസേനൻ ഭക്തിഭാവത്തോടെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു।
Verse 14
तस्याभवत्सखा राज्ञः शिवपारिषदाग्रणीः । मणिभद्रो जिताभद्रः सर्वलोकनमस्कृतः
ആ രാജാവിന് സുഹൃത്തായി ശിവപാരിഷദന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനായ മണിഭദ്രൻ—ജിതാഭദ്രൻ—സകലലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്നവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 15
तस्यै कदा महीभर्तुः प्रसन्नः शंकरानुगः । चिन्तामणिं ददौ दिव्यं मणिभद्रो महामतिः
ഒരിക്കൽ ആ ഭൂഭർത്താവിൽ പ്രസന്നനായി ശങ്കരാനുഗാമിയായ മഹാമതി മണിഭദ്രൻ അവനു ദിവ്യ ചിന്താമണിയെ ദാനം ചെയ്തു।
Verse 16
स मणिः कौस्तुभ इव द्योतमानोर्कसन्निभः । दृष्टः श्रुतो वा ध्यातो वा नृणां यच्छति चिंतितम्
ആ മണി കൗസ്തുഭംപോലെ ദീപ്തവും സൂര്യസദൃശമായ പ്രഭയുമുള്ളതാണ്; അതിനെ കാണുകയോ കേൾക്കുകയോ ധ്യാനിക്കുകയോ ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു അഭിലഷിതം നൽകുന്നു।
Verse 17
तस्य कांतिलवस्पृष्टं कांस्यं ताम्रमयस्त्रपु । पाषाणादिकमन्यद्वा सद्यो भवति कांचनम्
ആ മണിയുടെ കാന്തിയുടെ ലവമാത്ര സ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ വെങ്കലം, ചെമ്പ്, ഇരുമ്പ്, തകരം—അഥവാ കല്ല് മുതലായവയും—ക്ഷണത്തിൽ സ്വർണ്ണമാകുന്നു।
Verse 18
स तं चिन्तामणिं कंठे बिभ्रद्राजासनं गतः । रराज राजा देवानां मध्ये भानुरिव स्वयम्
അവൻ കണ്ഠത്തിൽ ചിന്താമണിയെ ധരിച്ചു രാജസിംഹാസനത്തിൽ ആരൂഢനായി; സമവേത രാജാക്കന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ ദേവന്മാരിൽ സൂര്യൻപോലെ സ്വയം ദീപ്തനായി പ്രകാശിച്ചു।
Verse 19
सदा चिन्तामणिग्रीवं तं श्रुत्वा राजसत्तमम् । प्रवृद्धतर्षा राजानः सर्वे क्षुब्धहृदोऽभवन्
കണ്ഠത്തിൽ സദാ ചിന്താമണി ധരിച്ചിരുന്ന ആ രാജസത്തമനെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വർദ്ധിച്ച തൃഷ്ണയാൽ ഹൃദയം കലങ്ങി വ്യാകുലരായി।
Verse 20
स्नेहात्केचिदयाचंत धार्ष्ट्यात्केचन दुर्मदाः । दैवलब्धमजानंतो मणिं मत्सरिणो नृपाः
ചിലർ കൃത്രിമ സ്നേഹത്തോടെ യാചിച്ചു; ചിലർ ദുർമദത്തോടെ ധൃഷ്ടമായി ആവശ്യപ്പെട്ടു; അസൂയയുള്ള ആ നൃപന്മാർ മാണി ദൈവവിധിയാൽ ലഭിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞില്ല।
Verse 21
सर्वेषां भूभृतां याञ्चा यदा व्यर्थीकृतामुना । राजानः सर्वदेशानां संरंभं चक्रिरे तदा
അവൻ എല്ലാ ഭൂഭൃതന്മാരുടെയും യാചനയെ വ്യർഥമാക്കിയപ്പോൾ, സർവ്വദേശങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാർ ക്രോധസംരഭത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് പ്രവർത്തിച്ചു।
Verse 22
सौराष्ट्राः कैकयाः शाल्वाः कलिंगशकमद्रकाः । पांचालावंतिसौवीरा मागधा मत्स्यसृंजयाः
സൗരാഷ്ട്രർ, കൈകയർ, ശാൽവർ, കലിംഗർ, ശകർ, മദ്രകർ; പാഞ്ചാലർ, അവന്തികൾ, സൗവീരർ; മാഗധർ, മത്സ്യർ, സൃഞ്ജയർ—
Verse 23
एते चान्ये च राजानः सहाश्वरथकुमजराः । चन्द्रसेनं मृधे जेतुमुद्यमं चक्रुरोजसा
ഇവരും മറ്റു പല രാജാക്കളും അശ്വ-രഥ-ഗജസേനകളോടുകൂടി, മഹാബലത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ ചന്ദ്രസേനനെ ജയിക്കുവാൻ ഉത്സാഹത്തോടെ ശ്രമിച്ചു।
Verse 24
ते तु सर्वे सुसंरब्धाः कंपयंतो वसुन्धराम् । उज्जयिन्याश्चतुर्द्वारं रुरुधुर्बहुसैनिकाः
അവർ എല്ലാവരും അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ ഭൂമിയെ കുലുക്കി, മഹാസൈന്യങ്ങളോടെ ഉജ്ജയിനിയുടെ നാലു കവാടങ്ങളും ചുറ്റി ഉപരോധിച്ചു।
Verse 25
संरुध्यमानो स्वपुरीं दृष्ट्वा राजभिरुद्धतैः । चंद्रसेनो महाकालं तमेव शरणं ययौ
അഹങ്കാരിയായ രാജാക്കന്മാർ തന്റെ നഗരത്തെ ഉപരോധിച്ചതുകണ്ട്, ചന്ദ്രസേനൻ മഹാകാലനെയേ ഏക ശരണമായി കരുതി അവന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 26
निर्विकल्पो निराहारः स राजा दृढनिश्चयः । अर्चयामास गौरीशं दिवा नक्त मनन्यधीः
ആ രാജാവ് സംശയരഹിതനായി, നിരാഹാരനായി, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ; അനന്യചിത്തനായി പകലും രാത്രിയും ഗൗരീശനായ ശിവനെ ആരാധിച്ചു।
Verse 27
एतस्मिन्नंतरे गोपी काचित्तत्पुरवासिनी । एकपुत्रा भर्तृहीना तत्रैवासीच्चिरंतना
ഇതിനിടയിൽ അതേ നഗരത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു ഗോപിക ഉണ്ടായിരുന്നു—പഴയ താമസക്കാരി—അവൾ ഭർത്താവില്ലാത്തവളും ഏകപുത്രന്റെ മാതാവും ആയിരുന്നു।
Verse 28
सा पंचहायनं बालं वहंती गत भर्तृका । राज्ञा कृतां महापूजां ददर्श गिरिजापतेः
ആ വിധവസ്ത്രീ അഞ്ചുവയസ്സുള്ള ബാലനെ ചുമന്നുകൊണ്ട്, രാജാവ് ഗിരിജാപതി ശിവനു നടത്തിയ മഹാപൂജ ദർശിച്ചു।
Verse 29
सा दृष्ट्वा सर्वमाश्चर्यं शिवपूजामहोदयम् । प्रणिपत्य स्वशिबिरं पुनरेवाभ्यपद्यत
ശിവപൂജയുടെ അത്ഭുതമായ മഹോന്നതി കണ്ട അവൾ നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ വീണ്ടും സ്വന്തം ശിബിരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।
Verse 30
एतत्सर्वमशेषेण स दृष्ट्वा बल्लवीसुतः । कुतूहलेन विदधे शिवपूजां विरक्तिदाम्
ഇതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി കണ്ട ഗോപികയുടെ പുത്രൻ കൗതുകത്താൽ പ്രേരിതനായി, വൈരാഗ്യദായകനായ ശിവന്റെ പൂജ ആരംഭിച്ചു।
Verse 31
आनीय हृद्यं पाषाणं शून्ये तु शिबिरोत्तमे । नातिदूरे स्वशिबिराच्छिवलिंगमकल्पयत्
അവൻ ഹൃദയഹാരിയായ ഒരു കല്ല് കൊണ്ടുവന്ന്, ഉത്തമ ശിബിരത്തിലെ തുറന്ന സ്ഥലത്ത്, സ്വന്തം താമസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് അധികം ദൂരമല്ലാതെ ശിവലിംഗം രൂപപ്പെടുത്തി।
Verse 32
यानि कानि च पुष्पाणि हस्तलभ्यानि चात्मनः । आनीय स्नाप्य तल्लिंगं पूजयामास भक्तितः
കൈയിൽ ലഭ്യമായ പുഷ്പങ്ങൾ എല്ലാം കൊണ്ടുവന്ന്, ആ ലിംഗത്തെ സ്നാനിപ്പിച്ച് ഭക്തിയോടെ പൂജ ചെയ്തു।
Verse 33
गंधालंकारवासांसि धूपदीपाक्षतादिकम् । विधाय कृत्रिमैर्दिव्यैर्नैवेद्यं चाप्यकल्पयत्
അവൻ സുഗന്ധങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ധൂപം, ദീപം, അക്ഷതം മുതലായവ ഒരുക്കി; കൃത്രിമമായെങ്കിലും ദിവ്യശോഭയുള്ള വസ്തുക്കളാൽ നൈവേദ്യവും തയ്യാറാക്കി।
Verse 34
भूयोभूयः समभ्यर्च्य पत्रैः पुष्पैर्मनोरमैः । नृत्यं च विविधं कृत्वा प्रणनाम पुनःपुनः
അവൻ മനോഹരമായ ഇലകളും പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും അർച്ചന ചെയ്തു; വിവിധ നൃത്തങ്ങൾ ചെയ്ത് പുനഃപുനഃ പ്രണാമം ചെയ്തു।
Verse 35
एवं पूजां प्रकुर्वाणं शिवस्यानन्यमानसम् । सा पुत्रं प्रणयाद्गोपी भोजनाय समा ह्वयत्
ഇങ്ങനെ പൂജ ചെയ്യുമ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി ശിവനിൽ ഏകാഗ്രമായിരുന്നു; അപ്പോൾ സ്നേഹത്തോടെ ഗോപിമാതാവ് മകനെ ഭക്ഷണത്തിനായി വിളിച്ചു।
Verse 36
मात्राहूतोपि बहुशः स पूजासक्तमानसः । बालोपि भोजनं नच्छत्तदा माता स्वयं ययौ
അമ്മ പലതവണ വിളിച്ചിട്ടും അവന്റെ മനസ്സ് പൂജയിൽ തന്നെ ലീനമായി; ബാലനായിട്ടും ഭക്ഷണത്തിന് പോയില്ല, അതിനാൽ അമ്മ തന്നെ അവിടേക്ക് പോയി।
Verse 37
तं विलोक्य शिवस्याग्रे निषण्णं मी लितेक्षणम् । चकर्ष पाणिं संगृह्य कोपेन समताडयत्
ശിവന്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്നു കണ്ണുകൾ അടച്ചിരുന്ന അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ അവന്റെ കൈ പിടിച്ച് വലിച്ചു; പിന്നെ കോപത്തോടെ അവനെ അടിച്ചു।
Verse 38
आकृष्टस्ताडितो वापि नागच्छत्स्वसुतो यदा । तां पूजां नाशयामास क्षिप्त्वा लिंगं विदूरतः
വലിച്ചും അടിച്ചും നോക്കിയിട്ടും സ്വന്തം മകൻ വരാതിരുന്നപ്പോൾ, അവൾ ആ പൂജ നശിപ്പിച്ച് ലിംഗം ദൂരേക്ക് എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞു।
Verse 39
हाहेति रुदमानं तं निर्भर्त्स्य स्वसुतं तदा । पुनर्विवेश स्वगृहं गोपी रोषसमन्विता
അപ്പോൾ ‘ഹാ! ഹാ!’ എന്ന് കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന സ്വന്തം മകനെ ശാസിച്ച്, കോപം നിറഞ്ഞ ആ ഗോപീ വീണ്ടും തന്റെ വീട്ടിൽ കയറി।
Verse 40
मात्रा विनाशितां पूजां दृष्ट्वा देवस्य शूलिनः । देवदेवेति चुक्रोश निपपात स बालकः
അമ്മ ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവന്റെ പൂജ നശിപ്പിച്ചതുകണ്ട്, ആ ബാലൻ ‘ദേവദേവാ!’ എന്ന് നിലവിളിച്ച് നിലത്തേക്ക് വീണു।
Verse 41
प्रनष्टसंज्ञः सहसा बाष्पपूरपरिप्लुतः । लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन चक्षुषी उदमीलयत्
അവൻ പെട്ടെന്ന് ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കണ്ണീരിന്റെ പ്രളയത്തിൽ നനഞ്ഞു; പിന്നെ കുറച്ചുനേരംകൊണ്ട് ബോധം വീണ്ടെടുത്തു കണ്ണുകൾ തുറന്നു।
Verse 42
ततो मणिस्तंभविराजमानं हिरण्मयद्वारकपाटतोरणम् । महार्हनीलामलवज्रवेदिकं तदेव जातं शिबिरं शिवालयम्
അപ്പോൾ അതേ ശിബിരം ശിവാലയമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു—രത്നസ്തംഭങ്ങൾ തിളങ്ങി, സ്വർണ്ണദ്വാരകപാടങ്ങളും തോരണങ്ങളും ശോഭിച്ചു, അമൂല്യമായ നിർമല നീലമണികളും വജ്രങ്ങളും പതിച്ച വേദികയോടുകൂടി।
Verse 43
संतप्तहेम कलशैर्बहुभिर्विचित्रैः प्रोद्भासितस्फटिकसौधतलाभिरामम् । रम्यं च तच्छिवपुरं वरपीठमध्ये लिंगं च रत्नसहितं स ददर्श बालः
തപ്തസ്വർണ്ണത്തിന്റെ അനവധി വിചിത്ര കലശങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, ദീപ്തമായ സ്ഫടികസൗധങ്ങളാൽ മനോഹരമായും ഉള്ള ആ രമ്യ ശിവപുരം ബാലൻ ദർശിച്ചു; കൂടാതെ ശ്രേഷ്ഠ പീഠത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ രത്നജടിത ശിവലിംഗവും കണ്ടു।
Verse 44
स दृष्ट्वा सहसोत्थाय भीतविस्मितमानसः । निमग्न इव संतोषात्परमानंदसागरे
അത് കണ്ട ഉടനെ അവൻ സഹസാ എഴുന്നേറ്റു; ഭയവും വിസ്മയവും മനസ്സിനെ നിറച്ചു, തൃപ്തിവശാൽ പരമാനന്ദസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയവനെന്നപോലെ ആയി।
Verse 45
विज्ञाय शिवपूजाया माहात्म्यं तत्प्रभावतः । ननाम दंडवद्भूमौ स्वमातुरघशांतये
ആ അത്ഭുതപ്രഭാവത്താൽ ശിവപൂജയുടെ മഹാത്മ്യം അറിഞ്ഞ്, മാതാവിന്റെ പാപശാന്തിക്കായി ബാലൻ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു।
Verse 46
देव क्षमस्व दुरितं मम मातुरुमापते । मूढायास्त्वामजानंत्याः प्रसन्नो भव शंकर
ഹേ ദേവാ, ഹേ ഉമാപതേ, എന്റെ മാതാവിന്റെ ദുരിതം ക്ഷമിക്കണമേ; അവൾ മൂഢയായി നിന്നെ അറിയുന്നില്ല—ഹേ ശങ്കരാ, പ്രസന്നനാകണമേ।
Verse 47
यद्यस्ति मयि यत्किंचित्पुण्यं त्वद्भक्तिसंभवम् । तेनापि शिव मे माता तव कारुण्यमाप्नुयात्
എന്നിൽ നിന്റെ ഭക്തിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച അല്പമെങ്കിലും പുണ്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിനാലും, ഹേ ശിവാ, എന്റെ മാതാവ് നിന്റെ കാരുണ്യം പ്രാപിക്കട്ടെ।
Verse 48
इति प्रसाद्य गिरिशं भूयोभूयः प्रणम्य च । सूर्ये चास्तं गते बालो निर्जगाम शिवालयात्
ഇങ്ങനെ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) പ്രസന്നനാക്കി, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ച്, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ച ശേഷം ആ ബാലൻ ശിവാലയത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു।
Verse 49
अथापश्यत्स्वशिबिरं पुरंदरपुरोपमम् । सद्यो हिरण्मयीभूतं विचित्रविभवोज्ज्वलम्
അതിനുശേഷം അവൻ തന്റെ തന്നെ ശിബിര-വാസസ്ഥലം കണ്ടു; അത് പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) നഗരത്തെപ്പോലെ; ഉടൻ തന്നെ സ്വർണമയമായി മാറി, വിചിത്ര വൈഭവത്തോടെ ദീപ്തമായി।
Verse 50
सोंतः प्रविश्य भवनं मोदमानो निशामुखे । महामणिगणाकीर्णं हेमराशिसमुज्ज्वलम्
രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ അവൻ വീട്ടിനുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചു; മഹാമണികളുടെ കൂട്ടം നിറഞ്ഞതും സ്വർണ്ണരാശിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതുമായതായി അവൻ കണ്ടു।
Verse 51
तत्रापश्यत्स्वजननीं स्मरंतीमकुतोभयाम् । महार्हरत्न पर्यंके सितशय्यामधिश्रिताम्
അവിടെ അവൻ തന്റെ മാതാവിനെ കണ്ടു; അവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, യാതൊരു ഭയവും ഇല്ലാത്തവളായി, അമൂല്യ രത്നപാര്യങ്കത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച വെളുത്ത ശയ്യയിൽ അവൾ ഇരുന്നിരുന്നു।
Verse 52
रत्नालंकारदीप्तांगीं दिव्यांबरविराजिनीम् । दिव्यलक्षणसंपन्नां साक्षात्सुरवधूमिव
അവളുടെ അവയവങ്ങൾ രത്നാഭരണങ്ങളാൽ ദീപ്തമായിരുന്നു; ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളിൽ അവൾ വിരാജിച്ചു—ദിവ്യലക്ഷണസമ്പന്നയായി, സാക്ഷാൽ ദേവാംഗനയെപ്പോലെ।
Verse 53
जवेनोत्थापयामास संभ्रमोत्फुल्ललोचनः । अंब जागृहि भद्रं ते पश्येदं महदद्भुतम्
അവൻ അതിവേഗം, ആവേശത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, അവളെ എഴുന്നേല്പിച്ചു— “അമ്മേ, ഉണരുക; നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. ഈ മഹാദ്ഭുതം കാണുക।”
Verse 54
इति प्रबोधिता गोपी स्वपुत्रेण महात्मना । ततोऽपश्यत्स्वजननी स्मयन्ती मुकुटोज्ज्वला
ഇങ്ങനെ മഹാത്മനായ പുത്രൻ ഉണർത്തിയ ഗോപീ, പിന്നെ കിരീടം തിളങ്ങി പുഞ്ചിരിയോടെ നിൽക്കുന്ന തന്റെ ജനനിയെ കണ്ടു।
Verse 55
ससंभ्रमं समुत्थाय तत्सर्वं प्रत्यवेक्षत । अपूर्वमिव चात्मानमपूर्वमिव बालकम्
അവൾ അത്ഭുതത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് എല്ലാം നിരീക്ഷിച്ചു; തനെയും അപൂർവമായി, ആ ബാലനെയും അപൂർവമായി കണ്ടു।
Verse 56
अपूर्वं च स्वसदनं दृष्ट्वा सीत्सुखविह्वला । श्रुत्वा पुत्रमुखात्सर्वं प्रसादं गिरिजापतेः
സ്വന്തം വീടും അപൂർവമായി കണ്ടപ്പോൾ അവൾ ആനന്ദത്തിൽ വിഹ്വളയായി; പിന്നെ പുത്രന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഗിരിജാപതി (ശിവൻ)യുടെ പ്രസാദത്തിന്റെ മുഴുവൻ വിവരണം കേട്ട്।
Verse 57
राज्ञे विज्ञापयामास यो भजत्यनिशं शिवम् । स राजा सहसागत्य समाप्त नियमो निशि
അവൾ രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു— “യാർ നിരന്തരം ശിവനെ ഭജിക്കുന്നുവോ”; അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ഉടൻ വന്ന്, രാത്രിയിൽ തന്റെ നിയമം സമാപ്തമാക്കി।
Verse 58
ददर्श गोपिकासूनोः प्रभावं शिवतोषजम् । हिरण्मयं शिवस्थानं लिंगं मणिमयं तथा
അവൻ ഗോപികാപുത്രന്റെ ആ മഹിമ ദർശിച്ചു; ശിവപ്രസാദത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതത്. സ്വർണമയമായ ശിവസ്ഥാനവും, അതുപോലെ മണിമയമായ ലിംഗവും കണ്ടു।
Verse 59
गोपवध्वाश्च सदनं माणि क्यवरकोज्ज्वलम् । दृष्ट्वा महीपतिः सर्वं सामात्यः सपुरोहितः
ഗോപവധുവിന്റെ ഭവനം ഉത്തമ മാണിക്യങ്ങളാൽ ദീപ്തമായിരുന്നു; അത് കണ്ട രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടും പുരോഹിതനോടും കൂടി എല്ലാം ദർശിച്ചു।
Verse 60
मुहूर्तं विस्मितधृतिः परमानंदनिर्भरः । प्रेम्णा वाष्पजलं मुंचन्परिरेभे तम र्भकम्
ഒരു നിമിഷം അവൻ വിസ്മയത്തോടെ ധൈര്യത്തോടെ നിന്നു, പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; പ്രേമാശ്രു ചൊരിഞ്ഞ് ആ ബാലനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു।
Verse 61
एवमत्यद्भुताकाराच्छिवमाहात्म्यकीर्त्तनात् । पौराणां संभ्रमाच्चैव सा रात्रिः क्षणतामगात्
ഇങ്ങനെ അത്യദ്ഭുതമായ ദർശനത്താലും, ശിവമാഹാത്മ്യകീർത്തനത്താലും, നഗരജനങ്ങളുടെ ഉത്സുക വിസ്മയത്താലും ആ രാത്രി ക്ഷണത്തിൽ കഴിഞ്ഞുപോയതുപോലെ തോന്നി।
Verse 62
अथ प्रभाते युद्धाय पुरं संरुध्य संस्थिताः । राजानश्चारवक्त्रेभ्यः शुश्रुवुः परमाद्भुतम्
പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ, യുദ്ധത്തിനായി നഗരത്തെ വളഞ്ഞുനിന്ന രാജാക്കന്മാർ ചാരന്മാരുടെയും ഘോഷകരുടെയും വായിൽ നിന്ന് പരമാദ്ഭുതമായ വാർത്ത കേട്ടു।
Verse 63
ते त्यक्तवैराः सहसा राजानश्चकिता भृशम् । न्यस्तशस्त्रा निविविशुश्चंद्रसेनानुमोदिताः
ആ രാജാക്കന്മാർ ഉടൻ വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. ചന്ദ്രസേനയുടെ അനുമതിയോടെ ആയുധങ്ങൾ വച്ച് അവർ അകത്തു പ്രവേശിച്ചു.
Verse 64
तां प्रविश्य पुरीं रम्यां महाकालं प्रणम्य च । तद्गोपवनितागेहमाजग्मुः सर्वभूभृतः
ആ മനോഹര നഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ച് മഹാകാലനെ നമസ്കരിച്ച ശേഷം, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആ ഗോപസ്ത്രീയുടെ വീട്ടിലേക്കു പോയി.
Verse 65
ते तत्र चंद्रसेनेन प्रत्युद्गम्याभि पूजिताः । महार्हविष्टरगताः प्रीत्यानंदन्सुविस्मिताः
അവിടെ ചന്ദ്രസേന മുന്നോട്ട് വന്ന് അവരെ സ്വീകരിച്ച് ആദരിച്ചു. അത്യന്തം വിലയേറിയ ആസനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന് അവർ സ്നേഹത്തോടെയും വിസ്മയത്തോടെയും ആനന്ദിച്ചു.
Verse 66
गोपसूनोः प्रसादाय प्रादुर्भूतं शिवालयम् । लिंगं च वीक्ष्य सुमहच्छिवे चक्रुः परां मतिम्
ഗോപകുമാരനോടുള്ള പ്രസാദത്താൽ പ്രത്യക്ഷമായ ശിവാലയവും മഹാലിംഗവും ദർശിച്ച്, അവർ ശിവനിൽ പരമനിശ്ചയം ഉറപ്പിച്ചു.
Verse 67
तस्मै गोपकुमाराय प्रीतास्ते सर्वभूभुजः । वासोहिरण्यरत्नानि गोमहिष्यादिकं धनम्
പ്രീതിയോടെ ആ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ആ ഗോപകുമാരന് വസ്ത്രങ്ങൾ, സ്വർണം, രത്നങ്ങൾ, കൂടാതെ പശു-മഹിഷി മുതലായ ധനം ദാനമായി നൽകി.
Verse 68
गजानश्वान्रथान्रौक्माञ्छत्र यानपरिच्छदान् । दासान्दासीरनेकाश्च ददुः शिवकृपार्थिनः
ശിവകൃപ നേടുവാനാഗ്രഹിച്ചു അവർ ദാനമായി ആനകൾ, കുതിരകൾ, സ്വർണ്ണരഥങ്ങൾ, ഛത്രങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ അവയുടെ സമസ്ത ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയും, കൂടാതെ അനേകം ദാസന്മാരെയും ദാസിമാരെയും നൽകി।
Verse 69
येये सर्वेषु देशेषु गोपास्तिष्ठंति भूरिशः । तेषां तमेव राजानं चक्रिरे सर्व पार्थिवाः
അനേകം ഗോപാലർ പാർത്തിരുന്ന എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും അവിടത്തെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആ ഒരുത്തനെയേ രാജാവായി നിയമിച്ചു।
Verse 70
अथास्मिन्नंतरे सर्वैस्त्रिदशैरभिपूजितः । प्रादुर्बभूव तेजस्वी हनूमान्वानरेश्वरः
അപ്പോൾ തന്നേ, എല്ലാ ദേവന്മാരാലും അഭിപൂജിതനായ തേജസ്വിയായ വാനരേശ്വരൻ ഹനുമാൻ പ്രത്യക്ഷനായി।
Verse 71
तस्याभिगमनादेव राजानो जातसंभ्रमाः । प्रत्युत्थाय नमश्चक्रुर्भक्तिनम्रात्ममूर्त्तयः
അവൻ സമീപിച്ചതുമാത്രത്തിൽ രാജാക്കന്മാർ ഭക്തിസംഭ്രമത്തോടെ നിറഞ്ഞു; അവർ എഴുന്നേറ്റ് വിനയമൂർത്തികളായി നമസ്കരിച്ചു।
Verse 72
तेषां मध्ये समासीनः पूजितः प्लवगेश्वरः । गोपात्मजं समाश्लिष्य राज्ञो वीक्ष्येदमववीत्
അവരുടെ മദ്ധ്യേ ഇരുന്ന് പൂജിക്കപ്പെട്ട പ്ലവഗേശ്വരൻ ഗോപപുത്രനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; പിന്നെ രാജാക്കന്മാരെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 73
सर्वे शृणुत भद्रं वो राजानो ये च देहिनः । शिवपूजामृते नान्या गतिरस्ति शरीरिणाम
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും കേൾക്കുക—നിങ്ങൾക്കു മംഗളം വരട്ടെ—ഹേ രാജാക്കളേ, എല്ലാ ദേഹികളേ! ശിവപൂജയെ വിട്ടാൽ ദേഹികൾക്ക് മറ്റൊരു സത്യഗതിയോ ശരണോ ഇല്ല।
Verse 74
एष गोपसुतो दिष्ट्या प्रदोषे मंदवा सरे । अमंत्रेणापि संपूज्य शिवं शिवमवाप्तवान्
ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ ഈ ഗോപപുത്രൻ മണ്ടവാ തടാകത്തിൽ പ്രദോഷസമയത്ത്, മന്ത്രമില്ലാതെയും ശിവനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച് ശിവന്റെ ശുഭകൃപ/പദം പ്രാപിച്ചു।
Verse 75
मंदवारे प्रदोषोऽयं दुर्लभः सर्वदेहिनाम् । तत्रापि दुर्लभतरः कृष्णपक्षे समागते
മണ്ഡവാരത്തിൽ (തിങ്കളാഴ്ച) വരുന്ന ഈ പ്രദോഷം എല്ലാ ദേഹികൾക്കും ദുർലഭം; അതും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ വന്നാൽ അതി ദുർലഭതരം ആകുന്നു।
Verse 76
एष पुण्यतमो लोके गोपानां कीर्तिवर्धनः । अस्य वंशेऽष्टमो भावी नंदोनाम महायशाः । प्राप्स्यते तस्य पुत्रत्वं कृष्णो नारा यणः स्वयम्
ഇവൻ ലോകത്തിൽ അതിപുണ്യവാൻ, ഗോപന്മാരുടെ കീർത്തി വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ. ഇവന്റെ വംശത്തിൽ എട്ടാമൻ ‘നന്ദ’ എന്ന മഹായശസ്സുള്ളവൻ ആകും; അവന്റെ പുത്രനായി സ്വയം നാരായണൻ—കൃഷ്ണൻ—ജനിക്കും।
Verse 77
अद्यप्रभृति लोकेस्मिन्नेष गोपालनंदनः । नाम्ना श्रीकर इत्युच्चैर्लोके ख्यातिं गमिष्यति
ഇന്നുമുതൽ ഈ ലോകത്തിൽ ഈ ഗോപാലനന്ദൻ ‘ശ്രീകര’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനങ്ങളിൽ ഉന്നത ഖ്യാതി പ്രാപിക്കും।
Verse 78
सूत उवाच । एवमुक्त्वांजनीसूनुस्तस्मै गोपकसूनवे । उपदिश्य शिवाचारं तत्रैवांतरधीयत
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അഞ്ജനീപുത്രനായ ഹനുമാൻ ആ ഗോപകന്റെ പുത്രനോട് ശിവാചാരം ഉപദേശിച്ച് അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।
Verse 79
ते च सर्वे महीपालाः संहृष्टाः प्रतिपूजिताः । चन्द्रसेनं समामंत्र्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ രാജാക്കളും സന്തോഷത്തോടെ യഥോചിതമായി ആദരിക്കപ്പെട്ടു; ചന്ദ്രസേനനോട് വിടപറഞ്ഞ് വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി।
Verse 80
श्रीकरोऽपि महातेजा उपदिष्टो हनूमता । ब्राह्मणैः सह धर्मज्ञैश्चक्रे शम्भोः समर्हणम्
മഹാതേജസ്സുള്ള ശ്രീകരനും ഹനുമാനിൽ നിന്ന് ഉപദേശം ലഭിച്ച്, ധർമ്മജ്ഞരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ശംഭുവിനെ യഥാവിധി ആരാധിച്ചു।
Verse 81
कालेन श्रीकरः सोऽपि चंद्रसेनश्च भूपतिः । समाराध्य शिवं भक्त्या प्रापतुः परमं पदम्
കാലക്രമത്തിൽ ശ്രീകരനും രാജാവായ ചന്ദ്രസേനനും—ഇരുവരും ഭക്തിയോടെ ശിവനെ സമാരാധിച്ച് പരമപദം പ്രാപിച്ചു।
Verse 82
इदं रहस्यं परमं पवित्रं यशस्करं पुण्यमहर्द्धिवर्धनम् । आख्यानमाख्यातमघौघनाशनं गौरीशपादांबुजभक्तिवर्धनम्
ഇത് പരമ രഹസ്യം—അത്യന്തം പവിത്രം, യശസ്സുനൽകുന്നതും പുണ്യവും സമൃദ്ധിയും വർധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ഈ ആഖ്യാനം പാപപ്രവാഹങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച് ഗൗരീശന്റെ പാദപദ്മഭക്തി വർധിപ്പിക്കുന്നു।