Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശിവന്റെ സൃഷ്ടി അത്ഭുതമാണ്, ശിവന്റെ പ്രവർത്തികളും അത്ഭുതമാണ്; ശിവന്റെ മഹാത്മ്യം അത്ഭുതമാണ്, ശിവന്റെ വചനങ്ങളും അത്ഭുതമാണ്।

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

ശിവഭക്തരുടെ ചരിതം അത്ഭുതമാണ്; അത് പാപനാശകമാണ്. സ്വർഗ്ഗത്തിനും അപവർഗ്ഗത്തിനും അതേ സത്യസാധനമെന്ന് ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

അവന്തീദേശത്ത് മന്ദരൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ വിഷയസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തനായി, സ്ത്രീകളുടെ വശത്തായി, ധനസംഗ്രഹത്തിൽ ലീനനായി.

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

അവൻ സന്ധ്യാവന്ദനവും സ്നാനവും ഉപേക്ഷിച്ചു; സുഗന്ധം, പുഷ്പമാല, ഉത്തമവസ്ത്രം എന്നിവയിൽ പ്രിയനായി. ദുഷ്ടസ്ത്രീയിൽ ആസക്തനായി കുപഥത്തിൽ നിന്നു—പൂർവകാല അജാമിലനെപ്പോലെ.

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

അവൻ പിംഗലാ എന്ന വേശ്യയോടൊപ്പം പകലും രാത്രിയും രമിച്ചു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവനായതിനാൽ അവളുടെ വീട്ടിൽ തന്നെയെപ്പോഴും പാർത്തു.

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

ഒരിക്കൽ, ആ ദ്വിജൻ അവളുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, ഋഷഭൻ എന്ന ധർമ്മാത്മാവായ ശിവയോഗി അവിടെ എത്തി.

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരവ് കണ്ടു, ‘ഞങ്ങളുടെ പുണ്യം ബലപ്പെട്ടു’ എന്നു കരുതി, ആ വേശ്യയും ആ ബ്രാഹ്മണനും—ഇരുവരും—ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ച് ആദരിച്ചു.

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

കമ്പളവും വസ്ത്രവും അണിയിച്ച മഹാപീഠത്തിൽ അവനെ ഇരുത്തി, ഭക്തിയോടെ പാദങ്ങൾ പ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത് ആ പാദതീർത്ഥം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു।

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

സ്വാഗതം, അർഘ്യം, നമസ്കാരം എന്നിവയോടൊപ്പം ഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം മുതലായ ഉപചാരങ്ങളാൽ യഥാവിധി അർച്ചിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ അവനെ ഭോജനിപ്പിച്ചു।

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

അവൻ ഭോജനം കഴിച്ച് ആചമനം ചെയ്ത ശേഷം, സുഖകരമായ വിരിപ്പുള്ള പർയ്യങ്കത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഇരുത്തി, താംബൂലം സമർപ്പിച്ചു।

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

ദൈവപ്രേരണയാൽ എന്നപോലെ, അവർ ഇരുവരും ഭക്തിയോടെ പാദസംവാഹനം ചെയ്തു; ശുശ്രൂഷ ഒരുക്കി ദീർഘനേരം അവനെ പ്രസന്നനാക്കി।

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

ഇങ്ങനെ അവരാൽ യഥാവിധി ആദരിക്കപ്പെട്ട മഹാദ്യുതിയുള്ള ശിവയോഗി അവിടെ ഒരു രാത്രി കഴിച്ചു; പ്രഭാതത്തിൽ മഹാദരവോടെ പുറപ്പെട്ടു പോയി।

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

ഇങ്ങനെ കാലം അടുത്തപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ദേഹാന്തം പ്രാപിച്ചു. യഥാകാലത്ത് ആ വേശ്യയും മരിച്ചു; ഇരുവരും തങ്ങളുടെ കർമ്മാർജിത ഗതി പ്രാപിച്ചു.

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

കർമ്മവശാൽ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ദശാർണദേശാധിപന്റെ രാജ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെട്ടു; വജ്രബാഹു രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ മുഖ്യരാണിയായ സുമതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

രാജാവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠരാണി ഗർഭസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധയായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, സപത്നിമാർ അസൂയകൊണ്ട് വഞ്ചനയായി അവൾക്ക് വിഷം നൽകി.

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

അവൾ ഭീകരവിഷം കഴിച്ചിട്ടും ദൈവയോഗത്താൽ മരിച്ചില്ല; പകരം മരണത്തേക്കാളും അതിദുഃസഹമായ പരമക്ലേശം അവൾക്കുണ്ടായി.

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

പിന്നീട് സമയം വന്നപ്പോൾ, ഉത്തമവർണ്ണമുള്ള ആ സാദ്ധ്വി മഹാക്ലേശത്താൽ പീഡിതയായിട്ടും ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

ഗർഭത്തിലിരിക്കെ വിഷസ്പർശം ലഭിച്ചതിനാൽ ആ നിർദോഷ രാജകുമാരൻ മഹാക്ലേശത്തിൽ വീണു; പകലും രാത്രിയും ഇടവിടാതെ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

ആ ബാലന്റെ മാതാവും ശരീരമൊട്ടാകെ വ്രണങ്ങളാൽ പീഡിതയായി; വിഷയോഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അമ്മയും മകനും ഇരുവരും അത്യന്തം ക്ലിഷ്ടരായി.

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

രാജാവ് അവരെ വരുത്തി വൈദ്യന്മാർ ഔഷധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചുവെങ്കിലും, അനേകം ചികിത്സകളും ശ്രമങ്ങളും ചെയ്തിട്ടും ഇരുവരും ആരോഗ്യം പ്രാപിച്ചില്ല.

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

വിപുലമായ വേദനയിൽ പീഡിതയായ രാജ്ഞിക്ക് രാത്രിയിൽ നിദ്ര ലഭിച്ചില്ല; പുത്രന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ദുഃഖിതയായി അവൾ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു.

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

ഇങ്ങനെ ചില മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് അമ്മയും മകനും ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ മരണമുഖത്തോട് ചേർന്നവരായി കണ്ടു, ഉള്ളിൽ ആകുലമായി ചിന്തിച്ചു.

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

ഇവർ എന്റെ ഗൃഹിണിയുടെ ഈ രണ്ടു പുത്രന്മാർ; നരകത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ എത്തിയവർ. ഇടവിടാതെ രോഗപീഡിതരായി വിലപിച്ച് എന്റെ നിദ്രയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭംഗപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

ഇവിടെ ഞാൻ ഈ രണ്ടു പാപികളുടെ കാര്യത്തിൽ തീർച്ചയായും ഒരു ഉപായം ആലോചിക്കും. പാപഫലം അനുഭവിക്കുന്ന ഇവർക്ക് മരിക്കാനും ജീവിക്കാനും യോഗ്യതയില്ല.

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം, സഹപത്നിമാരിലും അവരുടെ പുത്രന്മാരിലും ആസക്തനായ രാജാവ് സാരഥിയെ വിളിച്ചു; തന്റെ ഭാര്യയെയും പുത്രനെയും രഥത്തിൽ ദൂരെയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയി ഉപേക്ഷിപ്പിച്ചു.

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

സാരഥി അവരെ എവിടെയോ ഒരു നിർജന വനത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് അത്യന്തം വ്യാകുലരായി അവർ പരമ പീഡ അനുഭവിച്ചു.

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

സ്വന്തം കുഞ്ഞിനെ ചുമന്നുകൊണ്ട് അവൾ പടിപടിയായി വീണുപോകുകയായിരുന്നു; നിശ്വാസം വിട്ട്, സ്വന്തം കർമത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, അത്യന്തം ഭയത്തോടെ വിറച്ചു.

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

ചിലപ്പോൾ മുള്ളുകൾ കൊണ്ട് അവളുടെ അവയവങ്ങൾ കീറിപ്പോയി, ഭയത്തിൽ മുടി അഴിഞ്ഞു വിറച്ചു; ചിലപ്പോൾ കടുവകളുടെ ഗർജ്ജനത്തിൽ ഭീതയായി, ചിലപ്പോൾ പാമ്പുകളും വന്യജീവികളും അവളെ പിന്തുടർന്നു ഓടിച്ചു।

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

പിശാചുകൾ, വേതാളങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരാക്ഷസങ്ങൾ എന്നിവരുടെ ഭർത്ത്സനയും പീഡനവും സഹിച്ച് അവൾ കട്ടിയുള്ള കുറ്റിക്കാട്ടിലൂടെ ഓടി; ക്ഷുരംപോലെ മൂർച്ചയുള്ള കല്ലുകൾ കൊണ്ട് കാലുകൾ പിളർന്ന് മുറിവേറ്റു।

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

ഇങ്ങനെ ഭയാനകമായ മഹാരണ്യത്തിൽ അലഞ്ഞുനടന്ന രാജപത്നി, ദൈവവശാൽ പശുക്കളും കുതിരകളും മനുഷ്യരും സഞ്ചരിക്കുന്ന വാണിജ്യപാതയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

ആ വഴിയിലൂടെ അത്യന്തം പരിശ്രമിച്ച് വളരെ ദൂരം നടന്നപ്പോൾ, അനേകം സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ നിറഞ്ഞ ഒരു വൈശ്യനഗരം അവൾ കണ്ടു।

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

ആ നഗരത്തിന്റെ രക്ഷകൻ മഹാവൈശ്യനായ നഗരത്തിലെ പ്രധാന മഹാജനൻ ആയിരുന്നു—പദ്മാകരൻ എന്ന നാമത്തോടെ, മറ്റൊരു രാജാധിരാജനെപ്പോലെ।

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

ആ വൈശ്യപതിയുടെ ഒരു ഗൃഹദാസി ദൂരത്തിൽ നിന്ന് രാജപത്നി വരുന്നതു കണ്ടു, വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടു ചെന്നു അവളെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

ആ ദാസി സംഭവവിവരം മുഴുവനും അറിഞ്ഞവളായി, അത്യന്തം പീഡിതയായ രാജപ്രിയ റാണിയെ പുത്രനോടുകൂടെ തന്റെ സ്വാമിയുടെ മുമ്പിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

അവളെ കണ്ട വൈശ്യരുടെ നായകൻ അവളെ വേദനയിൽ പീഡിതയും പുത്രചിന്തയിൽ ക്ലിഷ്ടയുമായതായി കണ്ടു; പിന്നെ അവളെ ഏകാന്തത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി സംഭവവിവരം വ്യക്തമായി ചോദിച്ചു.

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

അവൾ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അറിയിച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ വണിക്പതി എല്ലാം മനസ്സിലാക്കി ‘അഹോ, എത്ര കഷ്ടം!’ എന്നു പറഞ്ഞു വീണ്ടും വീണ്ടും നിശ്വാസം വിട്ടു.

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

അവളെ തന്റെ വീട്ടിനടുത്തുള്ള ഏകാന്തമുറിയിൽ പാർപ്പിച്ച്, വസ്ത്രം, അന്നം, പാനം, ശയനം എന്നിവ നൽകി, മാതാവിനെപ്പോലെ ആദരിച്ച് പരിചരിച്ചു.

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

ആ വീട്ടിൽ സുരക്ഷിതയായി പാർത്തിട്ടും രാജവധുവിന് വ്രണം, ക്ഷയം മുതലായ രോഗങ്ങളിൽ ശമനം ലഭിച്ചില്ല; അവ ശാന്തമായില്ല।

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

പിന്നീട് കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ആ ബാലൻ വ്രണവേദനയിൽ പീഡിതനായി, വൈദ്യരുടെ പരിശ്രമവും സാമർത്ഥ്യവും ഉണ്ടായിട്ടും, വിധിവശാൽ മരണപ്പെട്ടു।

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

സ്വന്തം പുത്രൻ മരിച്ചപ്പോൾ രാജ്ഞി മഹാശോകത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു; അവൾ മൂർച്ചിച്ച് നിലത്തേക്ക് വീണു, ആന പൊട്ടിച്ച വള്ളിപോലെ।

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

വിധിവശാൽ അവൾക്ക് ബോധം തിരിച്ചുവന്നു; കണ്ണീരാൽ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ നനഞ്ഞിരുന്നു. വണിക്കരുടെ സ്ത്രീകൾ ആശ്വസിപ്പിച്ചിട്ടും അവൾ അതിഗാഢ ദുഃഖത്തിൽ വിലപിച്ചു।

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

“ഹാ താതാ, ഹാ പുത്രാ! ഹാ എന്റെ പ്രാണരക്ഷകാ! ഹാ രാജകുലത്തിന്റെ പൂർണ്ണചന്ദ്രാ! ഹാ എന്റെ ആനന്ദവർധകാ!”

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

ഹേ രാജകുമാരാ! നിന്റെ പ്രാണം തന്നെയായിരുന്നു പ്രാണമായിരുന്ന, ദീനയും അനാഥയും ബന്ധുഹീനയുമായി ശേഷിച്ച മാതാവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എവിടേക്ക് പോയി?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

ഇങ്ങനെ ശോകവും ചിന്തയും വർധിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ച്, മൃതപുത്രയായ മാതാവ് വിലപിച്ചു; അവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ആര്‍ക്കാണ് കഴിവ്?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

അന്നേ സമയത്ത് അവളുടെ ദുഃഖശോകങ്ങൾക്ക് ചികിത്സകനായ, മുൻപ് പറഞ്ഞ ശിവയോഗി ഋഷഭൻ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

ആ യോഗിയെ വൈശ്യനാഥൻ കൂപ്പുകൈകളോടെ പൂജിച്ചു; പിന്നെ ശോകത്തിലായ അവളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

ഋഷഭൻ പറഞ്ഞു—വത്സേ! എന്തുകൊണ്ട് അപ്രതീക്ഷിതമായി ഇങ്ങനെ നിലവിളിക്കുന്നു, നിന്റെ ബുദ്ധി എന്തുകൊണ്ട് മോഹിതമായി? ഈ ലോകത്തിൽ ആര് ജനിച്ചു, ആര് മരിച്ചു—ഇപ്പോൾ പറയുക.

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

ഈ ദേഹാദി ഭാവങ്ങൾ ജലത്തിലെ നുരപോലെ—ഒരിക്കൽ കലക്കം, മറ്റൊരിക്കൽ ശാന്തി; ശാശ്വത സ്ഥിരത എവിടെ?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

അതുകൊണ്ട് നുരപോലെയുള്ള ഈ ദേഹം പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ ദുഃഖത്തിന് അവകാശമില്ല; അതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ ശോകിക്കുന്നില്ല.

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

ഗുണങ്ങളാൽ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു, സ്വന്തം കർമങ്ങളാൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; പിന്നെ കാലം അവരെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു, അവർ വാസനകളിൽ ബന്ധിതരായി കിടക്കുന്നു.

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

മായയാൽ സത്ത്വാദി ത്രിഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവയാൽ തന്നെയാണ് ദേഹങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത്, ജനിച്ചവർ ആ ഗുണലക്ഷണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

സത്ത്വംകൊണ്ട് ദേവത്വം ലഭിക്കുന്നു, രജസുകൊണ്ട് മനുഷ്യത്വം; തമസുകൊണ്ട് ജീവൻ തിര്യക്‌യോണിയിലേക്കു വീഴുന്നു—വാസനകളുടെ വലിപ്പിൽ നിർബ്ബലനായി.

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

ഈ സംസാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവൻ സ്വകർമ്മബന്ധനത്താൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുർവിചാര്യമായ ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു; അത് സുഖദുഃഖമയമാണ്.

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

കൽപായുസ്സുള്ള ദേവന്മാർക്കും വിപര്യയവും അധഃപതനവും സംഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ അനേകരോഗബന്ധിതരായ നരദേഹികളുടെ കാര്യം എന്തു പറയണം!

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

ചിലർ ദേഹത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നത് കാലം മാത്രമെന്ന് പറയുന്നു; ചിലർ കർമ്മം, ചിലർ ഗുണങ്ങൾ—എന്നാൽ ഈ ദേഹം ഇവയൊക്കെയുടെയും സാധാരണ ഫലമാണ്.

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

കാലം, കർമ്മം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ആധാരത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ ദേഹം പഞ്ചാത്മകമാണ്; അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധന്മാർ ജനനം കണ്ടു ഹർഷിക്കുകയില്ല, മരണം കണ്ടു ശോകിക്കുകയുമില്ല.

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

ജീവൻ അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് അവ്യക്തത്തിലേക്കുതന്നെ ലയിക്കുന്നു; ഇടയിൽ മാത്രം വ്യക്തമായതുപോലെ തോന്നുന്നു—ജലബുബ്ബുളത്തെപ്പോലെ.

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

ദേഹധാരി ഗർഭസ്ഥനായിരിക്കെ നാശം കല്പിച്ചാലും, ദൈവവശാൽ അവൻ ജീവിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ ജനിച്ചിട്ടും അവൻ പെട്ടെന്നു മരിക്കാം.

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

ചിലർ ഗർഭത്തിലേ നശിക്കുന്നു, ചിലർ ജനിച്ച ഉടനെ; ചിലർ യൗവനത്തിൽ നശിക്കുന്നു, ചിലർ വാർദ്ധക്യത്തിലേ മരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

മുൻജന്മകർമ്മം എങ്ങനെയോ അതുപോലെ ദേഹം ലഭിക്കുന്നു; അതിനനുസരിച്ച് അവൻ തീർച്ചയായും സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

മായയുടെ ബലത്താൽ പ്രേരിതമായ മാതാപിതാക്കളുടെ സുരതസംബ്രമത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ദേഹം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതിൽ പുരുഷ, സ്ത്രീ അല്ലെങ്കിൽ നപുംസക ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

ആയുസ്സ്, സുഖവും ദുഃഖവും, പുണ്യവും പാപവും, വിദ്യയും ധനവും—ധാത്രാവ് ലലാടത്തിൽ എഴുതിയതെല്ലാം വഹിച്ചുകൊണ്ടാണ് ജീവൻ ജനിക്കുന്നത്.

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

കർമ്മഫലത്തെ ലംഘിക്കാനാവില്ല, കാലത്തെയും അതിക്രമിക്കാനാവില്ല; സർവ്വഭാവങ്ങളും അനിത്യമാണ്—അതുകൊണ്ട് നീ ശോകിക്കരുത്।

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

സ്വപ്നത്തിൽ എവിടെ നിശ്ചിതസ്ഥൈര്യം? ഇന്ദ്രജാലത്തിൽ എവിടെ സത്യം? ശരദ്‌മേഘത്തിൽ എവിടെ നിത്യത? ശരീരത്തിൽ എവിടെ ശാശ്വതത?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

നിന്റെ ശതകോടി-അയുതങ്ങളോളം അനേകം ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുപോയി; പരമതത്ത്വം അറിയാതിരുന്നതിനാൽ ഈ മഹാശ്രമം/ക്ലേശം നിനക്കുണ്ടായി।

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

കോടിക്കണക്കിന് ഭവങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച നീ—ആരുടെ മകളായിരുന്നു? ആരുടെ മാതാവായിരുന്നു? ആരുടെ ഗൃഹിണി (ഭാര്യ)യായിരുന്നു?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

ഈ ദേഹം പഞ്ചഭൂതാത്മകം; ത്വക്ക്, രക്തം, മാംസം എന്നിവകൊണ്ട് ബന്ധിതം; മേദസ്, മജ്ജ, അസ്ഥി എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞത്; മല, മൂത്രം, ശ്ലേഷ്മം എന്നിവയുടെ പാത്രം.

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

ഈ ‘മറ്റൊരു ശരീര’വും സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ച മലമാത്രം. അതിനെ സ്വന്തം പുത്രനെന്നു കരുതി, ഹേ മോഹിതനേ, നീ ശോകിക്കേണ്ടതില്ല.

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

ശ്രമം മാത്രം കൊണ്ട് ആരെങ്കിലും മരണത്തെ കടക്കാമായിരുന്നെങ്കിൽ, പൂർവകാലത്തെ എല്ലാ ജ്ഞാനികളും എങ്ങനെ നശിച്ചുപോയേനെ?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

തപസ്സ്, വിദ്യ, ബുദ്ധി, മന്ത്രങ്ങൾ, ഔഷധങ്ങൾ, രസായനങ്ങൾ—ഇവയാൽ ഒരുപണ്ഡിതനും മരണത്തെ അതിക്രമിക്കുകയില്ല.

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

ഒരു ജീവിക്ക് മരണം ഇന്ന്, മറ്റൊന്നിന് നാളെ, ഹേ സുന്ദരമുഖീ. അതിനാൽ അനിത്യാവയവങ്ങളുള്ള ഈ ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് നീ ശോകിക്കേണ്ടതില്ല.

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

മരണം നിത്യം സമീപമുള്ളപ്പോൾ, ദേഹികള്ക്ക് സുഖം എന്താണ്—പറയുക. മുന്നിൽ പുലി നിൽക്കുമ്പോൾ മൃഗങ്ങൾക്ക് ഒരു ഗ്രാസം എങ്ങനെ രുചിക്കും?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ! ജന്മവും ജരയും ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, സർവേശ്വരനായ മൃത്യുഞ്ജയൻ, ഉമാപതി ശിവന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ।

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

ദേഹധാരി ശിവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളുടെ ശരണം പ്രാപിക്കാത്തതുവരെ, ഭീകരമായ മരണഭയവും ജന്മ-ജരാഭയവും നിലനിൽക്കും।

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

അത്യന്തം ദാരുണമായ ഈ സംസാരത്തിൽ ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, മനസ്സ് വിരക്തമായി വേർപെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

മനസ്സുകൊണ്ട് ശിവധ്യാനത്തിന്റെ രസാമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നവന്, സംസാരവിഷയങ്ങളെന്ന മദ്യംപോലുള്ള ആസ്വാദനത്തോടുള്ള തൃഷ്ണ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

മനം എല്ലാ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് വൈരാഗ്യത്തിൽ നിയന്ത്രിതമായി ശിവപദത്തിൽ ലീനമായാൽ, അപ്പോൾ പുനർഭവം ഇല്ല।

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

അതിനാൽ അല്ലയോ ഭദ്രേ, ശിവധ്യാനത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധിയായ ഈ മനസ്സിനെ ശോകത്താലും മോഹത്താലും നിറയ്ക്കരുത്. ശിവനെ ഭജിക്കുക.

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു - ആ ശിവയോഗിയാൽ ഇപ്രകാരം സാന്ത്വനപൂർവ്വം ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട രാജ്ഞി, ഗുരുവിന്റെ പാദകമലങ്ങളിൽ വണങ്ങിക്കൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

രാജ്ഞി പറഞ്ഞു - ഹേ ഭഗവൻ, മകൻ മരിച്ചവളും പ്രിയബന്ധുക്കളാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവളും മാറാരോഗത്താൽ വലയുന്നവളുമായ എനിക്ക് മരണമല്ലാതെ വേറെ എന്ത് ഗതിയാണുള്ളത്?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

അതിനാൽ ഈ കുട്ടിയോടൊപ്പം മരിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മരണമുഖത്താണെങ്കിലും ഇന്ന് അങ്ങയെ ദർശിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിനാൽ ഞാൻ കൃതാർത്ഥയായിരിക്കുന്നു.

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

സൂതൻ പറഞ്ഞു - അവളുടെ വാക്കു കേട്ട്, ദയാനിധിയായ ആ ശിവയോഗി മുൻപുണ്ടായ ഉപകാരം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് മരിച്ച കുട്ടിയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

അപ്പോൾ അവൻ ശിവമന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിതമായ പവിത്ര ഭസ്മം ശേഖരിച്ചു; തുറന്നിരുന്ന കുഞ്ഞിന്റെ വായിൽ അത് ഇട്ടു, മരിച്ച ദേഹത്തെ വീണ്ടും പ്രാണവായുവോടെ ചേർത്തു।

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

ആ കുഞ്ഞ് പ്രാണങ്ങളോടു വീണ്ടും ചേർന്ന് പതുക്കെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പഴയ ബലം ലഭിച്ചതോടെ പാലിനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ കരഞ്ഞു।

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

മരിച്ച കുഞ്ഞ് വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റത് കണ്ടു എല്ലാവരും വിസ്മയിച്ചു; നഗരങ്ങളിലെ പ്രമുഖർ പ്രത്യേകിച്ച് ആനന്ദത്തോടെ ഉല്ലസിച്ചു।

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

പിന്നീട് ആനന്ദം നിറഞ്ഞ രാജ്ഞി, വികാരാവേശത്തിൽ വിറച്ചും ഉന്മത്തമായും ആയ കണ്ണുകളോടെ, കണ്ണുനീരാൽ മങ്ങിയ ദൃഷ്ടിയോടെ, വേഗത്തിൽ തന്റെ മകനെ പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

അപ്പോൾ സുന്ദരസൂക്ഷ്മദേഹിയായ രാജ്ഞി അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; ക്ഷീണത്തിൽ ഉറങ്ങിപ്പോയവളെപ്പോലെ, അവൾക്ക് സ്വയംപോലും മറ്റൊന്നുപോലും ബോധമില്ലാതായി।

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

വീണ്ടും യോഗി ഋഷഭൻ അമ്മയുടെയും ബാലന്റെയും വിഷവ്രണങ്ങളോടുകൂടിയ ദേഹങ്ങളെ അതേ ഭസ്മംകൊണ്ട് സ്പർശിച്ചു।

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

ആ ഭസ്മസ്പർശത്താൽ അവർ ഇരുവരും ദിവ്യദേഹം പ്രാപിച്ചു; ദേവന്മാരെപ്പോലെ കാന്തിയാൽ അലങ്കരിച്ച രൂപം ധരിച്ചു।

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

ത്രിദിവൈശ്വര്യം ലഭിച്ച പുണ്യകർമ്മികൾക്കുള്ള സുഖത്തേക്കാൾ നൂറിരട്ടി പരമസുഖം ആ രാജ്ഞി പ്രാപിച്ചു।

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണപ്പോൾ, സ്നേഹത്തിൽ വിഹ്വലനായ ഋഷഭൻ അവളെ ഉയർത്തി ആശ്വസിപ്പിച്ചു; ദുഃഖമുക്തയായ അവളോടു പിന്നെ പറഞ്ഞു।

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

“ഹേ വത്സേ, മഹാരാണീ! നീ ശാശ്വത വർഷങ്ങൾ ജീവിക്ക. ഈ ലോകത്തിൽ നീ ജീവിക്കുന്നതോളം കാലം ജര (വാർദ്ധക്യം) നിന്നെ സ്പർശിക്കുകയില്ല.”

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

ഹേ സാധ്വീ! ഇതാ നിന്റെ പുത്രൻ; നാമം ഭദ്രായു. അവൻ ലോകങ്ങളിൽ കീർത്തി നേടുകയും തന്റെ ന്യായരാജ്യം വീണ്ടും പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

ഹേ ശുചിസ്മിതേ! ഈ വൈശ്യന്റെ ഭവനത്തിൽ അത്രകാലം താമസിക്കൂ; നിന്റെ ഈ കുമാരൻ വിദ്യയിൽ പൂർണ്ണപരിശീലനം നേടുന്നതുവരെ.

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് യോഗി ഋഷഭൻ പവിത്ര ഭസ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആ രാജകുമാരനെ ജീവിപ്പിച്ചു; പിന്നെ തനിക്കിഷ്ടമായ ദേശങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.