Adhyaya 8

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ലോകം നശിച്ച് വീണ്ടും എല്ലാം ജലത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഞാൻ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ ആയിരുന്നു; എന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ വെള്ളം കീറി നീന്തുകയായിരുന്നു.

Verse 2

दिव्ये वर्षशते पूर्णे श्रान्तोऽहं नृपसत्तम । ध्यातुं समारभं देवं महदर्णवतारणम्

ദിവ്യമായ നൂറു വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ഹേ നൃപസത്തമാ, ഞാൻ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു; അപ്പോൾ മഹാസമുദ്രം കടത്തുന്ന ദേവനെ ധ്യാനിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 3

ध्यायमानस्ततः काले अपश्यं पक्षिणं परम् । हारकुन्देन्दुसंकाशं बकं गोक्षीरपाण्डुरम्

അപ്പോൾ ധ്യാനനിമഗ്നനായ ഞാൻ ഒരു അത്ഭുതപക്ഷിയെ കണ്ടു—ഹാരം, കുന്ദപുഷ്പം, ചന്ദ്രൻ എന്നിവപോലെ ദീപ്തമായും, ഗോക്ഷീരത്തെപ്പോലെ ധവളമായും ഉള്ള ഒരു കൊക്ക്.

Verse 4

ततोऽहं विस्मयाविष्टस्तं बकं समुदीक्ष्य वै । अस्मिन्महार्णवे घोरे कुतोऽयं पक्षिसंभवः

പിന്നീട് ആ കൊക്കിനെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി ചിന്തിച്ചു—‘ഈ ഭയങ്കര മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഈ പക്ഷി എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്?’

Verse 5

तरन्बाहुभिरश्रान्तस्तं बकं प्रत्यभाषिषि । पाक्षरूपं समास्थाय कस्त्वमेकार्णवीकृते

ഞാൻ കൈകളാൽ അശ്രാന്തമായി നീന്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ആ കൊക്കിനോട് പറഞ്ഞു—‘പക്ഷിരൂപം ധരിച്ചു, ഏകമഹാസമുദ്രമാക്കിയ ഈ ലോകത്തിൽ നീ ആരാണ്?’

Verse 6

भ्रमसे दिव्ययोगात्मन्मोहयन्निव मां प्रभो । एतत्कथय मे सर्वं योऽसि सोऽसि नमोऽस्तु ते

ഹേ ദിവ്യയോഗാത്മൻ പ്രഭോ! എന്നെ മോഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ നീ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക; നീ ആരായാലും നിനക്ക് നമസ്കാരം.

Verse 7

सोऽब्रवीन्मां महादेवो ब्रह्माहं विष्णुरेव च । जगत्सर्वं मया वत्स संहृतं किं न बुध्यसे

അപ്പോൾ മഹാദേവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു—‘ഞാൻ ബ്രഹ്മാവും ഞാനേ വിഷ്ണുവും ആകുന്നു. വത്സാ! സർവ്വജഗത്തെയും ഞാൻ സംഹരിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ ഗ്രഹിക്കുന്നില്ലയോ?’

Verse 8

। अध्याय

॥ അധ്യായം ॥

Verse 9

पक्षिरूपं समास्थाय अतोऽत्राहं समागतः । किमर्थमातुरो भूत्वा भ्रमसीत्थं महार्णवे

പക്ഷിരൂപം ധരിച്ചു ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാസമുദ്രത്തിൽ, നീ വ്യാകുലനായി ഇങ്ങനെ എന്തുകൊണ്ട് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു?

Verse 10

शीघ्रं प्रविश मत्पक्षौ येन विश्रमसे द्विज । एवमुक्तस्ततस्तेन देवेनाहं नरेश्वर

വേഗം എന്റെ ചിറകുകളിൽ പ്രവേശിക്കൂ, ഹേ ദ്വിജാ, നീ വിശ്രമിക്കേണ്ടതിന്. ആ ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ നരേശ്വരാ, ഞാൻ അങ്ങനെ തന്നെയാക്കി.

Verse 11

ततोऽहं तस्य पक्षान्ते प्रलीनस्तु भ्रमञ्जले । काले युगसाहस्रान्ते अश्रान्तोऽर्णवमध्यगः

അപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ ചിറകിന്റെ അറ്റത്ത് ലീനനായി നിന്നു; ജലം ചുഴലിക്കൊണ്ടിരുന്നു. സഹസ്രയുഗാന്തകാലത്തിലും ഞാൻ ക്ഷീണമില്ലാതെ സമുദ്രമദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 12

ततः शृणोमि सहसा दिक्षु सर्वासु सुव्रत । किंचिन्नूपुरसंमिश्रमद्भुतं शब्दमुत्तमम्

അപ്പോൾ, ഹേ സുവ്രതാ, ഞാൻ പെട്ടെന്ന് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നൂപുരങ്ങളുടെ കിലുക്കം കലർന്ന അത്ഭുതകരവും ഉത്തമവുമായ ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു.

Verse 13

तदार्णवजलं सर्वं संक्षिप्तं सहसाभवत् । किमेतदिति संचिन्त्य दिशः समवलोकयम्

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ സമസ്ത സമുദ്രജലവും പെട്ടെന്നു ചുരുങ്ങിപ്പോയി. “ഇതെന്ത്?” എന്നു ചിന്തിച്ച് ഞാൻ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി.

Verse 14

दश कन्यास्ततो दिक्षु आगताश्च महार्णवे । वस्त्रालंकारसहिता दिग्भ्यो नूपुरभूषिताः

പിന്നീട് ദിക്കുകളിൽ നിന്ന് പത്ത് കന്യകൾ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്ക് എത്തി. അവർ വസ്ത്രാഭരണങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതരായി, നൂപുരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി—ദിക്കുകളുടെ തന്നെ രൂപങ്ങളെന്നപോലെ.

Verse 15

काचिच्चन्द्रसमाभासा काचिदादित्यसप्रभा । काचिदंजनपुञ्जाभा काचिद्रक्तोत्पलप्रभा

ഒരുത്തി ചന്ദ്രനുപോലെ കാന്തിയോടെ തിളങ്ങി; ഒരുത്തി സൂര്യനുപോലെ ദീപ്തിയായി. ഒരുത്തി അഞ്ജനക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ ശ്യാമള; മറ്റൊരുത്തി ചുവന്ന താമരപോലെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 16

नानारूपधरा सौम्या नानाभरणभूषिता । अर्घ्यपाद्यादिभिर्माल्यैर्बकमभ्यर्च्य सुव्रताः

അവർ സൗമ്യരായി, നാനാരൂപധാരികളായി, നാനാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി. ആ സുവ്രത കന്യകൾ അർഘ്യം, പാദ്യം മുതലായ അർപ്പണങ്ങളും മാല്യങ്ങളും കൊണ്ട് ‘ബക’നെ ആരാധിച്ചു.

Verse 17

ततस्तं पर्वताकारं गुह्यं पक्षिणमव्ययम् । प्रविवेश महाघोरं पर्वतो ह्यर्णवं स्वराट्

പിന്നീട് ആ പർവതാകാരമായ, ഗുഹ്യമായ, അവ്യയ പക്ഷി അത്യന്തം ഭീകരമായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; കാരണം ‘പർവതൻ’ എന്ന ആ സ്വരാട് സത്യമായും സാഗരത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി.

Verse 18

योजनानां सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । त्रिंशद्योजनसाहस्रं यावद्भूमण्डलं त्विति

ആയിരങ്ങളായ യോജനകളും അതുപോലെ നൂറുകളുമെന്നിങ്ങനെ—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുപോലെ ഭൂമണ്ഡലം മുപ്പതിനായിരം യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 19

ततो भूमण्डलं दिव्यं पञ्चरत्नसमाकुलम् । दिव्यस्फटिकसोपानं रुक्मस्तंभमनोरमम्

അനന്തരം ഞാൻ ദിവ്യമായ ഭൂമണ്ഡലം കണ്ടു; അത് പഞ്ചരത്നങ്ങളാൽ സമാകുലം, ദിവ്യ സ്ഫടിക സോപാനങ്ങളും മനോഹര സ്വർണ്ണസ്തംഭങ്ങളും ഉള്ളത്.

Verse 20

योजनानां सहस्रं तु विस्तराद्द्विगुणायतम् । वापीकूपसमाकीर्णं प्रासादाट्टालकावृतम्

അതിന്റെ വീതി ആയിരം യോജനയും നീളം അതിന്റെ ഇരട്ടിയും; വാപി-കൂപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും പ്രാസാദങ്ങളും ഉയർന്ന അട്ടാലികകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമായിരുന്നു.

Verse 21

कल्पवृक्षसमाकीर्णं ध्वजषष्टिविभूषितम् । तस्मिन्पुरवरे रम्ये नानारत्नोपशोभितम्

അത് കല്പവൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും ധ്വജങ്ങളും ധ്വജദണ്ഡങ്ങളും കൊണ്ട് വിഭൂഷിതവുമായിരുന്നു; ആ രമ്യമായ ശ്രേഷ്ഠ നഗരത്തിൽ നാനാരത്നങ്ങളുടെ ശോഭ പടർന്നിരുന്നു.

Verse 22

तथान्यच्च पुरं रम्यं पताकोज्ज्वलवेदिकम् । शतयोजनविस्तीर्णं तावद्द्विगुणमायतम्

അതുപോലെ മറ്റൊരു രമ്യ നഗരവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിലെ വേദികകൾ പതാകകളാൽ ഉജ്ജ്വലമായിരുന്നു; അതിന്റെ വീതി നൂറ് യോജനയും നീളം അതിന്റെ ഇരട്ടിയും ആയിരുന്നു.

Verse 23

पुरमध्ये ततस्तस्मिन्नदी परमशोभना । महती पुण्यसलिला नानारत्नशिला तथा

അനന്തരം ആ നഗരത്തിനുള്ളിൽ പരമശോഭനമായ ഒരു നദി ഉണ്ടായിരുന്നു—അത് മഹത്തായതും പുണ്യജലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും നാനാവിധ രത്നശിലകളാൽ അലങ്കൃതവുമായിരുന്നു।

Verse 24

तस्यास्तीरे मया दृष्टं तडित्सूर्यसमप्रभम् । इन्द्रनीलमहानीलैश्चितं रत्नैः समन्ततः

ആ നദിയുടെ തീരത്ത് ഞാൻ മിന്നലും സൂര്യനും പോലെയുള്ള ദീപ്തിയുള്ള ഒരു അത്ഭുതം കണ്ടു—ചുറ്റുമെങ്ങും ഇന്ദ്രനീലവും മഹാനീലവും തുടങ്ങിയ രത്നങ്ങളാൽ ഖചിതമായത്।

Verse 25

क्वचिद्वह्निसमाकारं क्वचिदिन्द्रायुधप्रभम् । क्वचिद्धूम्रं क्वचित्पीतं क्वचिद्रक्तं क्वचित्सितम्

എവിടെയോ അത് അഗ്നിസമാനമായ രൂപം ധരിച്ചു, എവിടെയോ ഇന്ദ്രധനുസ്സിന്റെ പ്രഭപോലെ തിളങ്ങി; എവിടെയോ ധൂമ്രവർണം, എവിടെയോ പീതവർണം, എവിടെയോ രക്തവർണം, എവിടെയോ ശ്വേതവർണം ആയി ദൃശ്യമായി।

Verse 26

नानावर्णैः समायुक्तं लिङ्गमद्भुतदर्शनम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसाध्यैश्च समन्तात्परिवारितम्

അത് നാനാവർണങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ, അത്ഭുതദർശനമുള്ള ലിംഗമായിരുന്നു—ചുറ്റുമെങ്ങും ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഇന്ദ്രനും സാധ്യഗണങ്ങളും പരിവൃതമായി നിന്നു।

Verse 27

नन्दीश्वरगणाध्यक्षैश्चेन्द्रादित्यैश्च तद्वृतम् । पश्यामि लिङ्गमीशानं महालिङ्गं तमेव च

അത് നന്ദീശ്വരനും ശിവഗണാധ്യക്ഷന്മാരും, കൂടാതെ ഇന്ദ്രനും ആദിത്യഗണങ്ങളും ചുറ്റിനിന്നു. ഞാൻ ആ ഈശാനസ്വരൂപ ലിംഗത്തെയേ—ആ മഹാലിംഗത്തെയേ—ദർശിക്കുന്നു।

Verse 28

परिवार्य ततस्तं तु प्रसुप्तान्देवदानवान् । निमीलिताक्षान्पश्यामि दिव्याभरणभूषितान्

അപ്പോൾ അതിനെ ചുറ്റി ഞാൻ ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും നിദ്രിക്കുന്നവരെപ്പോലെ കാണുന്നു—കണ്ണുകൾ അടച്ച്, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി।

Verse 29

ततस्ताः पद्मपत्राक्ष्यो नार्यः परमसंमताः । नद्यास्तस्या जले स्नात्वा दिव्यपुष्पैर्मनोरमैः

പിന്നീട് പദ്മപത്രനേത്രികളായ, പരമാദരിക്കപ്പെട്ട ആ സ്ത്രീകൾ ആ നദിയുടെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനോഹരമായ ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളുമായി (പുറത്ത്) വന്നു।

Verse 30

दत्त्वार्घपाद्यं विधिवल्लिंगस्य सह पक्षिणा । अर्चयन्तीर्वरारोहा दश ताः प्रमदोत्तमाः

അപ്പോൾ ആ പത്ത് ഉത്തമസ്ത്രീകൾ—വരാരോഹിണികൾ, ശ്രേഷ്ഠകൾ—പക്ഷിയോടുകൂടെ ലിംഗത്തിന് വിധിപൂർവ്വം അർഘ്യവും പാദ്യവും അർപ്പിച്ച് ആരാധനം ആരംഭിച്ചു।

Verse 31

ततस्त्वभ्यर्च्य तल्लिङ्गं तस्मिन्नेव पुरोत्तमे । सर्वा अदर्शनं जग्मुर्विद्युतोऽभ्रगणेष्विव

പിന്നീട് ആ ഉത്തമ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ അതേ ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് അവർ എല്ലാവരും മേഘക്കൂട്ടങ്ങളിൽ മിന്നലുപോലെ അദൃശ്യരായി।

Verse 32

न चासौ पक्षिराट्तस्मिन्न स्त्रियो न च देवताः । तदेवैकं स्थितं लिङ्गमर्चयन्विस्मयान्वितः

എന്നാൽ അവിടെ ആ പക്ഷിരാജനും ഇല്ല, സ്ത്രീകളും ഇല്ല, ദേവതകളും ഇല്ല; ഏകമായി ആ ലിംഗം മാത്രം നിലകൊണ്ടിരുന്നു—ഞാൻ വിസ്മയത്തോടെ അതിനെ അർച്ചിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 33

ततोऽहं दुःखमूढात्मा रुद्रमायेति चिन्तयन् । ततः कन्याः समुत्तीर्य दिव्यांबरविभूषणाः

അപ്പോൾ ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ മോഹിതമായ മനസ്സോടെ ‘ഇത് നിശ്ചയമായും രുദ്രന്റെ മായയാണ്’ എന്നു ചിന്തിച്ചു. ഉടനെ ദിവ്യവസ്ത്രാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കന്യകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 34

भासयन्त्यो जगत्सर्वं विद्युतोऽभ्रगणानिव । पद्मैर्हिरण्मयैर्दिव्यैरर्चयित्वा शुभाननाः

ശുഭമുഖികളായ ആ കന്യകൾ മേഘസമൂഹങ്ങളിൽ മിന്നലുപോലെ സർവ്വലോകവും പ്രകാശിപ്പിച്ചു; ദിവ്യ സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങളാൽ അർച്ചന ചെയ്തു.

Verse 35

विविशुस्तज्जलं क्षिप्रं समंताद्वरभूषणाः । तस्मिन्पुरवरे चान्ये तामेवाहं पुनःपुनः

ശ്രേഷ്ഠാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അവർ എല്ലാദിക്കുകളിലും നിന്ന് വേഗത്തിൽ ആ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആ ഉത്തമ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവളെയേ കണ്ടു.

Verse 36

पश्यामि ह्यमरां कन्यामर्चयन्तीं महेश्वरम् । ततोऽहं तां वरारोहामपृच्छं कमलेक्षणाम्

ഞാൻ മഹേശ്വരനെ അർച്ചിക്കുന്ന ഒരു അമരകന്യയെ സത്യമായി കണ്ടു. തുടർന്ന് ഞാൻ ആ കമലനയനയായ, മനോഹരിയായ കന്യയോട് ചോദിച്ചു.

Verse 37

का त्वमस्मिन्पुरे देवि वससे शिवमर्चती । ताश्चागताः स्त्रियः सर्वाः क्व गतास्ते गणेश्वराः

“ദേവീ! ഈ പുണ്യപുരത്തിൽ ശിവനെ അർച്ചിച്ചു വസിക്കുന്ന നീ ആരാണ്? വന്ന ആ സ്ത്രീകളെല്ലാം എവിടെ പോയി? ആ ഗണേശ്വരന്മാർ (ശിവഗണങ്ങൾ) എവിടെയാണ്?”

Verse 38

नमोऽस्तु ते महाभागे ब्रूहि पुण्ये महेश्वरि । तव प्रसादाद्विज्ञातुमेतदिच्छामि सुव्रते । दयां कृत्वा महादेवि कथयस्व ममानघे

ഹേ മഹാഭാഗേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ പുണ്യമയി മഹേശ്വരി, ദയവായി അരുളിച്ചെയ്യൂ. നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതു അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ സുവ്രതേ, കരുണചെയ്ത്, ഹേ മഹാദേവി, ഹേ അനഘേ, എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 39

श्र्युवाच । विस्मृताहं कथं विप्र दृष्ट्वा कल्पे पुरातने । मा तेऽभूत्स्मृतिविभ्रंशः सा चाहं कल्पवाहिनी

ശ്രീ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രാ, പുരാതന കല്പത്തിൽ എന്നെ കണ്ടിട്ടും ഞാൻ എങ്ങനെ മറക്കപ്പെടും? നിന്റെ സ്മൃതിയിൽ ഭ്രമം വരരുത്; ഞാൻ കല്പം കല്പമായി നിലനിൽക്കുന്ന അതേയാണ്.

Verse 40

नर्मदा नाम विख्याता रुद्रदेहाद्विनिःसृता । यास्ताः कन्यास्त्वया दृष्टा ह्यर्चयन्त्यो महेश्वरम्

ഞാൻ ‘നർമദാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്; രുദ്രന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൾ. നീ കണ്ട ആ കന്യകൾ നിശ്ചയമായും മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)നെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 41

याभिस्त्विह समानीतः पक्षिराजसमन्विताः । दिशस्ता विद्धि सर्वेशाः सर्वास्त्वं मुनिसत्तम

പക്ഷിരാജനോടുകൂടി നിന്നെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നവർ—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവർ തന്നെയാണ് എല്ലാ ദിക്കുകളുടെയും അധിപതികൾ, ദിക്പാലകർ എന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 42

तिर्यक्पक्षिस्वरूपेण महायोगी महेश्वरः । एभिः शिवपुराद्विप्र आनीतः स महेश्वरः

മഹായോഗിയായ മഹേശ്വരൻ തിര്യക് പക്ഷിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു. ഹേ വിപ്രാ, ഇവരാൽ തന്നെയാണ് ആ മഹേശ്വരൻ ശിവപുരത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടത്.

Verse 43

सैष देवो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्व्यवस्थितः । अर्च्यते ब्रह्मविष्ण्विन्द्रैः सुरासुरजगद्गुरुः

ഇവൻ തന്നെയാണ് മഹാദേവൻ; ഇവിടെ ലിംഗമൂർത്തിയായി സ്ഥാപിതനായിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവർ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു; ദേവ-അസുരർക്കും സർവ്വജഗത്തിനും ഗുരുവായവൻ അവൻ.

Verse 44

लयमायाति यस्माद्धि जगत्सर्वं चराचरम् । तेन लिङ्गमिति प्रोक्तं पुराणज्ञैर्महर्षिभिः

ആരിൽ നിന്നാണ് സർവ്വജഗത്ത്—ചരവും അചരവും—നിശ്ചയമായി ലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നതോ, അതുകൊണ്ട് പുരാണജ്ഞ മഹർഷിമാർ അവനെ ‘ലിംഗം’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 45

तेन देवगणाः सर्वे संक्षिप्ता मायया पुरा । प्रलीनाश्चैव लोकेश न दृश्यन्ते हि सांप्रतम्

അവനാൽ തന്നെ പൂർവ്വകാലത്ത് മായയാൽ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും സംക്ഷിപ്തരായി; ലയത്തിലേക്ക് ലീനരായി, ഹേ ലോകേശ, അവർ ഇപ്പോൾ കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 46

पुनर्दृश्या भविष्यन्ति सृजमानाः स्वयंभुवा । साहं लिङ्गार्चनपरा नर्मदा नाम नामतः

സ്വയംഭൂ അവരെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അവർ വീണ്ടും ദൃശ്യമാകും. എന്നാൽ ഞാൻ—ലിംഗാർചനയിൽ പരായണയായവൾ—‘നർമദാ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 47

कालं युगसहस्रस्य रुद्रस्य परिचारिका । अस्य प्रसादादमरस्तथा त्वं द्विजपुंगव

ആയിരം യുഗങ്ങളുടെ കാലം ഞാൻ രുദ്രന്റെ പരിചാരികയായി സേവിച്ചു. അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഹേ ദ്വിജപുംഗവ, നീയും അമരനാകും.

Verse 48

सत्यार्जवदयायुक्तः सिद्धोऽसि त्वं शिवार्चनात् । एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत

സത്യം, ഋജുത്വം, ദയ എന്നിവയാൽ യുക്തനായ നീ ശിവാരാധനയാൽ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ദേവി അവിടെയേ തത്സമയം അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 49

ताः स्त्रियः स च देवेशो बकरूपो महेश्वरः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवतीर्य महानदीम्

ആ സ്ത്രീകളും ദേവേശ്വരനായ മഹേശ്വരൻ—ബക രൂപധാരിയായി—അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാനദിയിലേക്കു ഇറങ്ങി.

Verse 50

स्नात्वा समर्चय त्वं हि विधिना मन्त्रपूर्वकम् । ततोऽहं सहसा तस्मात्समुत्तीर्य जलाशयात्

‘സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവം മന്ത്രങ്ങളോടെ (പ്രഭുവിനെ) സമ്യകമായി ആരാധിക്ക.’ തുടർന്ന് ഞാൻ ആ ജലാശയത്തിൽ നിന്ന് തത്സമയം ഉയർന്ന് കരയിലെത്തി.

Verse 51

न च पश्यामि तल्लिङ्गं न च तां निम्नगां नृप । तदैव लोकाः संजाताः क्षितिश्चैव सकानना

‘ഹേ നൃപാ! ഞാൻ ആ ലിംഗവും കാണുന്നില്ല, ആ നദിയും കാണുന്നില്ല. അതേ നിമിഷം ലോകങ്ങൾ വീണ്ടും ഉദിച്ചു; വനങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമിയും.’

Verse 52

ऋक्षचन्द्रार्कविततं तदेव च नभस्तलम् । यथापूर्वमदृष्टं तु तथैव च पुनः कृतम् । नतोऽहं मनसा देवमपूजयं महेश्वरम्

‘നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നിവ വ്യാപിച്ച അതേ ആകാശം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമായി—മുമ്പുണ്ടായിരുന്നതുപോലെ തന്നെ പുനഃ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഞാൻ മനസ്സിൽ ദേവനായ മഹേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു ആരാധിച്ചു.’

Verse 53

एवं बके पुरा कल्पे मया दृष्टेयमव्यया । नर्मदा मर्त्यलोकस्य महापातकनाशिनी

ഇങ്ങനെ പുരാതന ബകകൽപത്തിൽ ഞാൻ ഈ അവ്യയ നർമദയെ ദർശിച്ചു—അവൾ മർത്ത്യലോകത്തിലെ മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൾ.

Verse 54

तस्माद्धर्मपरैर्विप्रैः क्षत्रशूद्रविशादिभिः । सदा सेव्या महाभागा धर्मवृद्ध्यर्थकारिभिः

അതുകൊണ്ട് ധർമ്മപരായണ ബ്രാഹ്മണരും, ക്ഷത്രിയർ, ശൂദ്രർ, വൈശ്യർ മുതലായവരും—ധർമ്മവൃദ്ധിയും ശ്രേയസ്സും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ—ആ മഹാഭാഗ്യവതിയെ (നർമദയെ) സദാ സേവിച്ചു പൂജിക്കണം.

Verse 55

येऽपि भक्तया सकृत्तोये नर्मदाया महेश्वरम् । स्नात्वा ते सर्वं पापं नाशयन्त्यसंशयम्

ഭക്തിയോടെ നർമദാജലത്തിൽ മഹേശ്വരന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഒരിക്കൽപോലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ, അവർ സംശയമില്ലാതെ സകല പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.