Adhyaya 21

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । श्रुतं मे विविधाश्चर्यं त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम । भूयश्च श्रोतुमिच्छामि तन्मे कथय सुव्रत

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പലവിധ അത്ഭുതകാര്യങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു. ഇനിയും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ സുവ്രതാ, എനിക്ക് പറയുക.

Verse 2

कथमेषा नदी पुण्या सर्वनदीषु चोत्तमा । नर्मदा नाम विख्याता भूयो मे कथयानघ

‘നർമദാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായ ഈ നദി എങ്ങനെ ഇത്ര പുണ്യവതിയും സർവ്വനദികളിലും ശ്രേഷ്ഠയുമാണ്? ഹേ അനഘാ, വീണ്ടും എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—നർമദാ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠ, സർവ്വപാപനാശിനി. അവൾ സ്ഥാവരവും ചരവും ആയ എല്ലാ ജീവികളെയും തരിക്കുന്നു.

Verse 4

नर्मदायास्तु माहात्म्यं यत्पूर्वेण मया श्रुतम् । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

നർമദയുടെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ പൂർവ്വം കേട്ടിരുന്നതാണ്; അതേ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഹേ നൃപാ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേൾക്കുക.

Verse 5

गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

ഗംഗ കനഖലത്തിൽ പുണ്യമാണ്; കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ സരസ്വതിയും പുണ്യമാണ്; എന്നാൽ ഗ്രാമത്തിലായാലും വനത്തിലായാലും നർമദാ എല്ലായിടത്തും പുണ്യമാണ്.

Verse 6

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्ताहेन तु यामुनम् । सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनादेव नार्मदम्

സരസ്വതീജലം മൂന്നു ദിവസത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, യമുനാജലം ഏഴ് ദിവസത്തിൽ; ഗംഗാജലം ഉടൻ പാവനമാക്കുന്നു, എന്നാൽ നർമദ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ പുണ്യമാക്കുന്നു.

Verse 7

कलिङ्गदेशात्पश्चार्धे पर्वतेऽमरकण्टके । पुण्या च त्रिषु लोकेषु रमणीया पदे पदे

കലിംഗദേശത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് അമരകണ്ടകമെന്ന പർവ്വതമുണ്ട്; അവിടെ അവൾ (നർമദ) ത്രിലോകങ്ങളിലും പുണ്യവതിയും, പാദം പാദം മനോഹരിയുമാണ്.

Verse 8

तत्र देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । तपस्तप्त्वा महाराज सिद्धिं परमिकां गताः

അവിടെ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും തപോധനരായ ഋഷിമാരും തപസ്സു ചെയ്ത്—ഹേ മഹാരാജാ—പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 9

तत्र स्नात्वा नरो राजन्नियमस्थो जितेन्द्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्

ഹേ രാജൻ! അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, നിയമനിഷ്ഠനായി ഇന്ദ്രിയജയിയായ മനുഷ്യൻ ഒരു രാത്രി ഉപവസിച്ച് തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറു തലമുറകളെ തരിക്കും.

Verse 10

सिद्धिक्षेत्रं परं तात पर्वतो ह्यमरंकटः । सर्वदेवाश्रितो यस्मादृषिभिः परिसेवितः

ഹേ താത! അമരകണ്ഠക പർവ്വതം പരമ സിദ്ധിക്ഷേത്രമാണ്; കാരണം അത് സർവ്വദേവന്മാരുടെ ആശ്രയവും ഋഷിമാർ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നതുമാകുന്നു।

Verse 11

सिद्धविद्याधरा भूतगन्धर्वाः स्थानमुत्तमम् । दृश्यादृश्याश्च राजेन्द्र सेवन्ते सिद्धिकाङ्क्षिणः

സിദ്ധന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, ഭൂതന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ ഇതിനെ ഉത്തമ വാസസ്ഥലമായി കരുതുന്നു. ഹേ രാജേന്ദ്ര! ദൃശ്യ-അദൃശ്യ സത്തകളും സിദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ ആശ്രയിക്കുന്നു।

Verse 12

अहं च परमं स्थानं ततः प्रभृति संश्रितः । अत्र प्रणवरूपो वै स्थाने तिष्ठत्युमापतिः

ഞാനും അന്നുമുതൽ ഈ പരമസ്ഥാനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഈ സ്ഥാനത്തിൽ ഉമാപതി ശിവൻ പവിത്ര പ്രണവം (ഓം) രൂപമായി സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 13

श्रीकण्ठः सगणः सर्वभूतसङ्घैर्निषेवितः । अस्माद्गिरिवराद्भूप वक्ष्ये तीर्थस्य विस्तरम्

ശ്രീകണ്ഠൻ ശിവൻ തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടി സർവ്വഭൂതസമൂഹങ്ങളാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ ഭൂപാ! ഈ ശ്രേഷ്ഠ ഗിരിവരത്തിൽ നിന്ന് ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ വിശാലവിവരം ഞാൻ പറയും।

Verse 14

यानि सन्तीह तीर्थानि पुण्यानि नृपसत्तम । यानि यानीह तीर्थानि नर्मदायास्तटद्वये

ഹേ നൃപസത്തമാ! ഇവിടെ ഉള്ള പുണ്യപ്രദ തീർത്ഥങ്ങളൊക്കെയും, കൂടാതെ ഇവിടെ നർമദയുടെ ഇരുകരകളിലുമുള്ള തീർത്ഥങ്ങളൊക്കെയും…

Verse 15

न तेषां विस्तरं वक्तुं शक्तो ब्रह्मापि भूपते । योजनानां शतं साग्रं श्रूयते सरिदुत्तमा

ഹേ ഭൂപതേ! അവരുടെ വിസ്താരം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ ബ്രഹ്മാവിനും കഴിയില്ല. ഈ ശ്രേഷ്ഠ നദി നൂറിലധികം യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു ശ്രൂയതേ.

Verse 16

विस्तरेण तु राजेन्द्र अर्धयोजनमायता । षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

എന്നാൽ, ഹേ രാജേന്ദ്ര! വീതിയിൽ ഇത് അർദ്ധയോജനമത്രേ. ഇവിടെ അറുപതിനായിരം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്—അതുപോലെ അറുപത് കോടിയും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 17

पर्वतादुदधिं यावदुभे कूले न संशयः

പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് സമുദ്രം വരെ—ഇരു തീരങ്ങളിലും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 18

सप्तषष्टिसहस्राणि सप्तषष्टिशतानि च । सप्तषष्टिस्तथा कोट्यो वायुस्तीर्थानि चाब्रवीत्

അറുപത്തേഴു സഹസ്രം, അറുപത്തേഴു ശതവും; അതുപോലെ അറുപത്തേഴു കോടിയും—ഇങ്ങനെ വായുദേവൻ തീർത്ഥങ്ങളെ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 19

परं कृतयुगे तानि यान्ति प्रत्यक्षतां नृप । पश्यन्ति मानवाः सर्वे सततं धर्मबुद्धयः

എന്നാൽ, ഹേ നൃപാ! കൃതയുഗത്തിൽ അവ (തീർത്ഥങ്ങൾ) പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ധർമ്മബുദ്ധിയുള്ള എല്ലാ മനുഷ്യരും അവയെ നിരന്തരം ദർശിക്കുന്നു.

Verse 20

यथायथा कलिर्घोरो वर्तते दारुणो नृप । तथातथाल्पतां यान्ति हीनसत्त्वा यतो नराः

ഹേ നൃപാ! ഭയങ്കരമായ കലിയുഗം തന്റെ ദാരുണതയോടെ യഥായഥം മുന്നേറുമ്പോൾ, തഥാതഥം അന്തഃസത്ത്വം ക്ഷയിക്കുന്നതിനാൽ മനുഷ്യർ കൂടുതൽ കൂടുതൽ അല്പത (സാമർത്ഥ്യവും പുണ്യവും) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 21

अध्याय

അധ്യായം (പ്രകരണം-ശീർഷകം)।

Verse 22

श्रेष्ठं दारुवनं तत्र चरुकासंगमः शुभः । उत्तरे नर्मदायास्तु चरुकेश्वरमुत्तमम्

അവിടെ പരമ ശ്രേഷ്ഠമായ ദാരുവനം ഉണ്ട്; ‘ചരുകാ-സംഗമം’ എന്ന ശുഭ സംഗമവും ഉണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്തര തീരത്ത് പരമോത്തമമായ ‘ചരുകേശ്വര’ ക്ഷേത്രധാമം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 23

दारुकेश्वरतीर्थं च व्यतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञं तथैव च

അവിടെ ദാരുകേശ്വര തീർത്ഥവും, അതുപോലെ വ്യതീപാതേശ്വരനും ഉണ്ട്; പാതാളേശ്വര തീർത്ഥവും ഉണ്ട്, കൂടാതെ ‘കോടിയജ്ഞം’ എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും ഉണ്ട്।

Verse 24

इति चैवोत्तरे कूले रेवाया नृपसत्तम । अमरेश्वरपार्श्वे च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम्

ഹേ നൃപസത്തമാ! ഇങ്ങനെ റേവാ (നർമദാ) നദിയുടെ ഉത്തര തീരത്ത്, അമരേശ്വരന്റെ സമീപത്ത്, നൂറ്റെട്ട് ശിവലിംഗങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 25

वरुणेश्वरमुख्यानि सर्वपापहराणि च

ഇവയിൽ വരുണേശ്വരൻ ഏറ്റവും പ്രധാനൻ; ഈ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സർവ്വപാപനാശകരങ്ങളാണ്.

Verse 26

मान्धातृपुरपार्श्वे च सिद्धेश्वरयमेश्वरौ । ओङ्कारात्पूर्वभागे च केदारं तीर्थमुत्तमम्

മാന്ധാതൃപുരത്തിനടുത്ത് സിദ്ധേശ്വരനും യമേശ്വരനും ഉണ്ട്. ഓങ്കാരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് കേദാരമെന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 27

तत्समीपे महाराज स्वर्गद्वारमघापहम् । नाम्ना ब्रह्मेश्वरं पुण्यं सप्तसारस्वतं पुरः

അതിനടുത്ത്, മഹാരാജാവേ, പാപഹരമായ ‘സ്വർഗ്ഗദ്വാരം’ ഉണ്ട്; ‘ബ്രഹ്മേശ്വരം’ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രവും ഉണ്ട്; മുൻവശത്ത് (സമീപം) ‘സപ്തസാരസ്വതം’ ഉണ്ട്.

Verse 28

रुद्राष्टकं च सावित्रं सोमतीर्थं तथैव च । एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ

രുദ്രാഷ്ടകം, സാവിത്രം, കൂടാതെ സോമതീർത്ഥം—ഇവയെല്ലാം റേവയുടെ തെക്കൻ തീരത്തിലാണ്, ഭരതശ്രേഷ്ഠനേ.

Verse 29

अस्मिंस्तु पर्वते तात रुद्राणां कोटयः स्थिताः । स्नानैस्तुष्टिर्भवेत्तेषां गन्धमाल्यानुलेपनैः

താതാ, ഈ പർവതത്തിൽ രുദ്രന്മാരുടെ കോടികൾ വസിക്കുന്നു. ഇവിടെ സ്നാനത്താലും, ഗന്ധം, മാലകൾ, അനുലേപനം അർപ്പിച്ചതാലും അവർ പ്രസന്നരാകുന്നു.

Verse 30

प्रीतास्तेऽपि भवन्त्यत्र रुद्रा राजन्न संशयः । जपेन पापसंशुद्धिर्ध्यानेनानन्त्यमश्नुते

ഹേ രാജാവേ, ഇവിടെ രുദ്രന്മാരും പ്രസന്നരാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ജപം പാപശുദ്ധി നൽകുന്നു; ധ്യാനം അനന്ത പരമപദം പ്രാപിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 31

दानेन भोगानाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । पर्वतात्पश्चिमे देशे स्वयं देवो महेश्वरः । स्थितः प्रणवरूपोऽसौ जगदादिः सनातनः

‘ദാനം ചെയ്‌താൽ ഭോഗങ്ങൾ ലഭിക്കും’ എന്ന് ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു. പർവതത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ ദേശത്ത് സ്വയം മഹേശ്വരൻ പ്രണവ (ഓം) രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—ജഗദാദി, സനാതനൻ।

Verse 32

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । पितृकार्यं प्रकुर्वीत विधिदृष्टेन कर्मणा

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി, ബ്രഹ്മചാരിയും ഇന്ദ്രിയജയിയും ആയി, ശാസ്ത്രവിധി അംഗീകരിച്ച കർമപ്രകാരം പിതൃകർമ്മം നിർവഹിക്കണം.

Verse 33

तिलोदकेन तत्रैव तर्पयेत्पितृदेवताः । आ सप्तमं कुलं तस्य स्वर्गे मोदति पाण्डव

അവിടെയേ തന്നെ എള്ളുകലർന്ന ജലത്തോടെ പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യണം. ഹേ പാണ്ഡവ, അവന്റെ കുലം ഏഴാം തലമുറ വരെ സ്വർഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 34

आत्मना सह भोगांश्च विविधान् लभते सुखी । षष्टिवर्षसहस्राणि क्रीडते सुरपूजितः

അവൻ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പുണ്യത്തിന് അനുയോജ്യമായ വിവിധ ഭോഗങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു; ദേവന്മാർ പൂജിക്കുന്നവനായി സ്വർഗത്തിൽ അറുപതിനായിരം വർഷങ്ങൾ ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 35

मोदते सुचिरं कालं पितृपूजाफलधितः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विमले कुले

പിതൃപൂജയുടെ ഫലസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധനായ അവൻ ദീർഘകാലം ആനന്ദിക്കുന്നു. പിന്നെ സ്വർഗ്ഗപുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച് നിർമലവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ കുലത്തിൽ ജന്മിക്കുന്നു.

Verse 36

धनवान्दानशीलश्च नीरोगो लोकपूजितः । पुनः स्मरति तत्तीर्थं गमनं कुरुते पुनः

അവൻ ധനവാനായി, ദാനശീലനായി, നിരോഗിയായി, ജനങ്ങളാൽ പൂജിതനായി മാറുന്നു. പിന്നെയും ആ തീർത്ഥം സ്മരിച്ചു, വീണ്ടും അവിടേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുന്നു.

Verse 37

द्वितीये जन्मनि भवेद्ध्रदस्यानुचरोत्कटः । तथैव ब्रह्मचर्येण सोपवासो जितेन्द्रियः

രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ അവൻ ആ ഹ്രദത്തിന്റെ (തീർത്ഥത്തിന്റെ) ശക്തനായ അനുചരനാകുന്നു. അതുപോലെ ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ച്, ഉപവാസത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയജയത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.

Verse 38

सर्वहिंसानिवृत्तस्तु लभते फलमुत्तमम् । एवं धर्मसमाचारो यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

സകല ഹിംസയിൽ നിന്നും വിരമിച്ചവൻ ഉത്തമഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മം ആചരിച്ച് പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ—

Verse 39

तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्निबोध नराधिप । शतं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति पाण्डव

ഹേ നരാധിപാ! അവന്റെ പുണ്യഫലം എന്തെന്നു അറിഞ്ഞുകൊൾക. ഹേ പാണ്ഡവാ! അവൻ സ്വർഗത്തിൽ ഒരു ലക്ഷം വർഷങ്ങൾ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 40

अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्यालङ्कारभूषितः

അപ്സരാഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും ദിവ്യശബ്ദങ്ങളാൽ മുഴങ്ങിയും നിൽക്കുന്ന ആ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അവന്റെ ദേഹം ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങളാൽ അനുലിപ്തമായി, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമാകുന്നു।

Verse 41

क्रीडते दैवतैः सार्द्धं सिद्धगन्धर्वसंस्तुतः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो राजा भवति वीर्यवान्

അവൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നു; സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. പിന്നെ പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായി, അവൻ പരാക്രമശാലിയായ വീര്യവാൻ രാജാവാകുന്നു।

Verse 42

हस्त्यश्वरथयानैश्च धर्मज्ञः शास्त्रतत्परः । गृहे स्तम्भशताकीर्णे सौवर्णे रजतान्विते

ആന, കുതിര, രഥം മുതലായ വാഹനങ്ങളാൽ സമൃദ്ധനായി അവൻ ധർമ്മജ്ഞനും ശാസ്ത്രനിഷ്ഠനും ആകുന്നു. നൂറു തൂണുകളാൽ നിറഞ്ഞ, സ്വർണ്ണഭൂഷിതവും വെള്ളിജഡിതവും ആയ ഗൃഹത്തിൽ അവൻ വസിക്കുന്നു।

Verse 43

सप्ताष्टभूमिसुद्वारे दासीदाससमाकुले । मत्तमातङ्गनिःश्वासैर्वाजिहेषितनादितैः

ഏഴ്-എട്ട് നിലകളോളം ഉയർന്ന മനോഹര ദ്വാരങ്ങളുള്ള, ദാസീദാസന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ ആ ഭവനത്തിൽ മദോന്മത്ത ആനകളുടെ ശ്വാസഫൂങ്കാരവും കുതിരകളുടെ ഹേഷിതനാദവും മുഴങ്ങുന്നു।

Verse 44

क्षुभ्यते तस्य तद्द्वारमिन्द्रस्य भुवनं यथा । राजराजेश्वरः श्रीमान्सर्वस्त्रीजनवल्लभः

അവന്റെ ആ ദ്വാരം ഇന്ദ്രന്റെ ഭുവനത്തെപ്പോലെ സദാ തിരക്കിലും കോലാഹലത്തിലും കുലുങ്ങുന്നു. അവൻ ശ്രീസമ്പന്നനായ രാജരാജേശ്വരനായി, സർവ്വസ്ത്രീജനത്തിനും വല്ലഭനാകുന്നു।

Verse 45

तस्मिन्गृहे वसित्वा तु क्रीडाभोगसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

ആ ഗൃഹത്തിൽ വസിച്ച്, ക്രീഡയും ഭോഗവും സമന്വിതനായി, എല്ലാ വ്യാധികളിലും നിന്നു വിമുക്തനായി, നൂറു വർഷത്തിലധികം ജീവിക്കുന്നു।

Verse 46

एवं तेषां भवेत्सर्वं ये मृता ह्यमरेश्वरे । अग्निप्रवेशं यः कुर्याद्भक्त्या ह्यमरकण्टके

അമരേശ്വരത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഇതെല്ലാം ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും. കൂടാതെ അമരകണ്ഠകത്തിൽ ഭക്തിയോടെ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്യുന്നവൻ—

Verse 47

स मृतः स्वर्गमाप्नोति यास्यते परमां गतिम् । स्नानं दानं जपो होमः शुभं वा यदि वाशुभम्

ഇങ്ങനെ മരിച്ചാൽ അവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ച് പരമഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു. സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം—ശുഭഭാവത്തോടെ ചെയ്താലും അല്ലാതെയായാലും—

Verse 48

पुराणे श्रूयते राजन्सर्वं कोटिगुणं भवेत् । तस्यास्तीरे तु ये वृक्षाः पतिताः कालपर्यये

ഹേ രാജാവേ, പുരാണങ്ങളിൽ ശ്രുതമാണ്: എല്ലാം കോടി ഗുണമായി വർധിക്കുന്നു. കൂടാതെ അവളുടെ തീരത്ത് കാലപര്യായത്തിൽ വീഴുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും—

Verse 49

नर्मदातोयसंस्पृष्टास्ते यान्ति परमां गतिम् । अनिवृत्तिका गतिस्तस्य पवनस्याम्बरे यथा

നർമദാജലസ്പർശം ലഭിച്ചവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. അവരുടെ ഗതി തിരിഞ്ഞുമടങ്ങുകയില്ല—ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പവനത്തെപ്പോലെ।

Verse 50

पतनं कुरुते यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । कन्यास्त्रीणि सहस्राणि पाताले भोगभागिनः

ഹേ നരാധിപാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും ധർമ്മപതനം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, പാതാളത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കന്യസ്ത്രീകൾ അവന്റെ ഭോഗസഹഭാഗിനികളാകുന്നു.

Verse 51

तिष्ठन्ति भवने तस्य प्रेषणे प्रार्थयन्ति च । दिव्यभोगैः सुसम्पन्नः क्रीडते कालम्

അവർ അവന്റെ ഭവനത്തിൽ തന്നെ പാർക്കും; അവന്റെ ആജ്ഞ കാത്തിരിക്കും; വിനയത്തോടെ പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യും. ദിവ്യഭോഗങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ അവൻ ആനന്ദത്തിൽ കാലം കഴിക്കുന്നു.

Verse 52

पृथिव्यां ह्यासमुद्रायां तादृशो नैव जायते । यादृशोऽयं नरश्रेष्ठ पर्वतोऽमरकण्टकः

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ഭൂമിയിൽ അമരകണ്ടകത്തെപ്പോലൊരു അത്ഭുതപർവ്വതം മറ്റൊന്നും ജനിക്കുന്നില്ല.

Verse 53

तत्र तीर्थं तु विज्ञेयं पर्वतस्यानु पश्चिमे । ह्रदो जालेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

അവിടെ പർവ്വതത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ഒരു തീർത്ഥം അറിയേണ്ടതാണ്—‘ജാലേശ്വര’ എന്ന പേരിലുള്ള തടാകം, ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധം.

Verse 54

तत्र पिण्डप्रदानेन सन्ध्योपासनकेन तु । पितरो द्वादशाब्दानि तर्पितास्तु भवन्ति वै

അവിടെ പിണ്ഡപ്രദാനം ചെയ്യുകയും സന്ധ്യോപാസന നടത്തുകയും ചെയ്താൽ പിതൃകൾ നിശ്ചയമായും പന്ത്രണ്ടു വർഷം തൃപ്തരാകുന്നു.

Verse 55

दक्षिणे नर्मदातीरे कपिला तु महानदी । सरलार्जुनसंछन्ना खदिरैरुपशोभिता

നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് കപിലാ എന്ന മഹാനദിയുണ്ട്; അത് ശരളയും അർജുനവൃക്ഷങ്ങളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടും ഖദിരവൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ശോഭിതവുമാണ്।

Verse 56

माधवीसल्लकीभिश्च वल्लीभिश्चाप्यलंकृता । श्वापदैर्गर्जमानैश्च गोमायुवानरादिभिः

അത് മാധവീയും സല്ലകിയും എന്നീ ലതകളും അനവധി വള്ളികളും കൊണ്ട് അലങ്കൃതമാണ്; ഗോമായു, വാനരാദി ശ്വാപദങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനങ്ങളാൽ മുഴങ്ങുന്നു।

Verse 57

पक्षिजातिविशेषैश्च नित्यं प्रमुदिता नृप । साग्रं कोटिशतं तत्र ऋषीणामिति शुश्रुम

ഹേ നൃപാ! പലവിധ പക്ഷികളാൽ അത് നിത്യം ആനന്ദിതമാണ്; അവിടെ നൂറുകോടിയിലധികം ഋഷിമാർ ഉണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 58

तपस्तप्त्वा गतं मोक्षं येषां जन्म न चागमः । येन तत्र तपस्तप्तं कपिलेन महात्मना

തപസ്സു ചെയ്ത് മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവർക്ക് പുനർജന്മം വന്നില്ല; അവിടെയായിരുന്നു മഹാത്മാവ് കപിലൻ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചത്।

Verse 59

तत्र तच्चाभवत्तीर्थं पुण्यं सिद्धनिषेवितम् । येन सा कापिलैस्तात सेविता ऋषिभिः पुरा

അവിടെ അത് പുണ്യമായ തീർത്ഥമായി സിദ്ധന്മാർ നിഷേവിക്കുന്നതായി വന്നു; കാരണം, ഹേ താത, പുരാതനകാലത്ത് അത് കപില ഋഷിമാരും മറ്റ് ഋഷിമാരും സേവിച്ചിരുന്നു।

Verse 60

तेन सा कपिला नाम गीता पापक्षयंकरी । तत्र कोटिशतं साग्रं तीर्थानाममरेश्वरे

അതുകൊണ്ട് അവൾ ‘കപിലാ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; പാപക്ഷയകരിണി. അവിടെ അമരേശ്വരത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ നൂറുകോടിയിലധികം ഉണ്ട്.

Verse 61

अहोरात्रोषितो भूत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । दानं च विधिवद्दत्त्वा यथाशक्त्या द्विजोत्तमे

അവിടെ ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും പാർത്താൽ സർവ്വ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ യഥാശക്തി ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനു വിധിപൂർവ്വം ദാനം നൽകി—

Verse 62

ईश्वरानुग्रहात्सर्वं तत्र कोटिगुणं भवेत् । यस्मादनक्षरं रूपं प्रणवस्येह भारत

ഹേ ഭാരതാ! ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ അവിടെ ചെയ്യുന്ന എല്ലാം കോടിഗുണം ഫലിക്കുന്നു; കാരണം ആ സ്ഥലത്ത് പ്രണവം (ഓം) എന്ന അക്ഷയരൂപം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 63

शिवस्वरूपस्य ततः कृतमात्राक्षरं भवेत् । तिर्यञ्चः पशवश्चैव वृक्षा गुल्मलतादयः

അതുകൊണ്ട് അവിടെ പ്രണവത്തിന്റെ ഒരു അക്ഷരം മാത്രം ജപിച്ചാലും അത് ശിവസ്വരൂപത്തോടുള്ള ഏകത്വം നൽകുന്നു. അവിടെ പക്ഷികളും മൃഗങ്ങളും, വൃക്ഷങ്ങൾ, കുറ്റിച്ചെടികൾ, വള്ളികൾ മുതലായവയും ഉന്നതിയിലേക്കുയരുന്നു.

Verse 64

तेऽपि तत्र क्षयं याताः स्वर्गं यान्ति न संशयः । विशल्या तत्र या प्रोक्ता तत्रैव तु महानदी

അവരും അവിടെ ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ‘വിശല്യാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലം അവിടെയേ, ആ മഹാനദിയുടെ തീരത്തുതന്നെ ഉണ്ട്.

Verse 65

स्नात्वा दत्त्वा यथान्यायं तत्रापि सुकृती भवेत् । तत्र देवगणाः सर्वे सकिन्नरमहोरगाः

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപ്രകാരം ദാനം നൽകിയാൽ മനുഷ്യൻ പുണ്യവാനാകുന്നു. അവിടെ സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളും കിന്നരന്മാരും മഹോരഗന്മാരും (മഹാനാഗങ്ങൾ) സഹിതം സന്നിഹിതരാണ്.

Verse 66

यक्षराक्षसगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । सर्वे समागतास्तां वै पश्यन्ति ह्यमरेश्वरे

യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, തപോധന ഋഷിമാർ—എല്ലാവരും അവിടെ ഒന്നിച്ചുകൂടി അമരേശ്വരത്തിൽ ആ പുണ്യതീർത്ഥം/നദി ദർശിക്കുന്നു.

Verse 67

तैश्च सर्वैः समागम्य वन्दितौ तौ शुभौ कटौ । पुरा युगे महाघोरे सर्वलोकभयंकरे

അവരെല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുകൂടിയപ്പോൾ ആ രണ്ടു ശുഭ തീരങ്ങളും വന്ദിക്കപ്പെട്ടു. പണ്ടത്തെ കാലത്ത്, സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരമായ മഹാഘോര യുഗത്തിൽ (ഈ മഹിമ സ്ഥാപിതമായി).

Verse 68

नर्मदायाः सुतस्तत्र सशल्यो विशलीकृतः । सर्वदेवैश्च ऋषिभिर्विशल्या तेन सा स्मृता

അവിടെ നർമദയുടെ പുത്രൻ, ശല്യം കുടുങ്ങിയവൻ, ശല്യരഹിതനായി (സുഖം പ്രാപിച്ച്) ആക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് സർവ്വ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ആ (തീർത്ഥം/സ്ഥലം) ‘വിശല്യാ’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 69

युधिष्ठिर उवाच । उत्पन्ना तु कथं तात विशल्या कपिला कथम् । कथं वा नर्मदापुत्रः शल्ययुक्तोऽभवन्मुने

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ താത! വിശല്യാ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? കപിലാ (ഗോമാത) എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു? കൂടാതെ ഹേ മുനേ! നർമദയുടെ പുത്രൻ എങ്ങനെ ശല്യയുക്തനായി?

Verse 70

आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छामि सुव्रत

ഹേ സുവ്രതാ! ലോകത്തിന് അത്ഭുതമായ ഈ വൃത്താന്തം ഞാൻ ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 71

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा दाक्षायणी नाम सहिता शूलपाणिना । क्रीडित्वा नर्मदातोये परया च मुदा नृप

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപാ! പുരാതനകാലത്ത് ദാക്ഷായണി എന്ന ദേവി ശൂലപാണി ശിവനോടൊപ്പം നർമദാജലത്തിൽ പരമാനന്ദത്തോടെ ക്രീഡിച്ചു।

Verse 72

जलादुत्तीर्य सहसा वस्त्रमन्यत्समाहरत् । देव्यास्तु स्नानवस्त्रं तत्पीडितं लीलया नृप

ഹേ രാജാ! ജലത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് കരകയറി അദ്ദേഹം ഉടൻ മറ്റൊരു വസ്ത്രം എടുത്തു; ദേവിയുടെ സ്നാനവസ്ത്രം ലീലാഭാവത്തിൽ പിഴിഞ്ഞു।

Verse 73

सहितानुचरीभिस्तु इन्द्रायुधनिभं भृशम् । तस्मिन्निष्पीड्यमाने तु वारि यन्निःसृतं तदा

അപ്പോൾ അനുചരിമാരോടുകൂടിയ ദേവി ഇന്ദ്രധനുസ്സുപോലെ ദീപ്തമായ ആ വസ്ത്രം ശക്തിയായി പിഴിഞ്ഞു; അപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് ഒഴുകിയ ജലം പ്രകടമായി।

Verse 74

तस्मादियं सरिज्जज्ञे कपिलाख्या महानदी । संयोगादङ्गरागस्य वस्त्रोद्यत्कपिलं जलम्

അതിൽ നിന്നുതന്നെ ഈ സരിത ജനിച്ചു—കപിലാ എന്ന മഹാനദി; അങ്കരാഗവും വസ്ത്രവും ചേർന്നതിനാൽ ജലം കപില (തവിട്ടു-മഞ്ഞ) വർണ്ണമായി।

Verse 75

गलितं तेन कपिला वर्णतो नामतोऽभवत् । तथा गन्धरसैर्युक्तं नानापुष्पैस्तु वासितम्

അങ്ങനെ ഒഴുകിയപ്പോൾ അത് വർണ്ണത്താലും നാമത്താലും ‘കപിലാ’യായി. ഗന്ധവും രസവും നിറഞ്ഞതായ അത് നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ സുഗന്ധിതമായി.

Verse 76

नानावर्णारुणं शुभ्रं वस्त्राद्यद्वारि निःसृतम् । पीड्यमानं करैः शुभ्रैस्तैस्तु पल्लवकोमलैः

വസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ജലം പല വർണ്ണങ്ങളായി—അരുണവും പ്രകാശവുമോടെ—തോന്നി. പല്ലവംപോലെ കോമളമായ ശുഭ്ര കൈകളാൽ അത് പിഴിഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു.

Verse 77

कपिलं जलमिश्रैस्तु तस्मादेषा सरिद्वरा । कपिला चोच्यते तज्ज्ञैः पुराणार्थविशारदैः

അതിനാൽ കപിലവർണ്ണജലവുമായി മിശ്രിതമായതിനാൽ ഈ ശ്രേഷ്ഠ നദിയെ ‘കപിലാ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു—പുരാണാർത്ഥത്തിൽ നിപുണരായ തത്ത്വജ്ഞന്മാർ.

Verse 78

एषा वै वस्त्रसम्भूता नर्मदातोयसम्भवा । महापुण्यतमा ज्ञेया कपिला सरिदुत्तमा

ഈ കപിലാ തീർച്ചയായും വസ്ത്രത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച് നർമദയുടെ ജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു. അവളെ അതിമഹാപുണ്യദായിനി—കപിലാ, നദികളിൽ ഉത്തമ—എന്നു അറിയുക.