
Sukta 6.66
Bharadvāja (Book 6 family attribution)
Marut-gaṇa (with Pṛśni as their mother in the hymn’s imagery)
Triṣṭubh
ഈ സൂക്തം മരുৎഗണത്തെ രുദ്രന്റെ ഉഗ്രവും ദീപ്തിമാനുമായ പുത്രന്മാരായി സ്തുതിക്കുന്നു—പാഞ്ഞുചെല്ലുന്ന ശക്തിയാൽ സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും എന്ന രണ്ടു ലോകങ്ങളെ കുലുക്കി അവയെ ‘യോജിപ്പിക്കുന്ന’ കൊടുങ്കാറ്റുദേവന്മാർ. സമൃദ്ധിയായ ഗോ-മാതാവായ പൃശ്യ്നിയുടെ പ്രതീകത്തിലൂടെ കവി അവരുടെ ജനനം, പോഷണം, മനുഷ്യരുടെ നന്മയ്ക്കായി പുറത്തുവിടപ്പെടുന്ന അവരുടെ പ്രകാശസ്വരൂപം എന്നിവയെ ആവിഷ്കരിക്കുന്നു. സൂക്തത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം സ്തുതിയും ആഹ്വാനവും ഒരുപോലെ: യാഗത്തിലേക്ക് മരുത്തുകളെ ക്ഷണിച്ച്, അവരുടെ ബലം, സംരക്ഷണം, വിജയപ്രേരണ എന്നിവയാൽ ആരാധകനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക.
Mantra 1
वपुर्नु तच्चिकितुषे चिदस्तु समानं नाम धेनु पत्यमानम् । मर्तेष्वन्यद्दोहसे पीपाय सकृच्छुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥
അറിയുന്നവനും പോലും ആ രൂപം നിശ്ചയമായി അറിയപ്പെടട്ടെ: നാമത്തിൽ ഒരേ—പോഷിപ്പിക്കുന്നതും അധിപത്യമുള്ളതുമായ ധേനു. എന്നാൽ മർത്ത്യരിൽ അവൾ മറ്റൊരു ദോഹനത്തിനായി നിറഞ്ഞുയരുന്നു; ഒരിക്കൽ പ്രകാശമുള്ള സാരം ദോഹിച്ച് പുറത്താക്കിയ ശേഷം—പൃശ്നി മാതാവ്, സമൃദ്ധിയുടെ ഉദരം (അമ്പിളി) ഉള്ളവൾ.
Mantra 2
ये अग्नयो न शोशुचन्निधाना द्विर्यत्त्रिर्मरुतो वावृधन्त । अरेणवो हिरण्ययास एषां साकं नृम्णैः पौंस्येभिश्च भूवन् ॥
ആഹുതിയാൽ കൊളുത്തപ്പെട്ട അഗ്നികളുപോലെ മരുത്തുകൾ ജ്വലിക്കുന്നു; അവർ രണ്ടിരട്ടി, മൂന്നിരട്ടി വളരുന്നു. അവർ നിർമലർ, ദോഷരഹിതർ; അവരുടെ കാന്തി സ്വർണമയം. നൃമ്ണ (പുരുഷബലം)യും പൗംസ്യ—വീര്യശക്തികളും—ഒരുമിച്ച് അവർ ഉദ്ഭവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
Mantra 3
रुद्रस्य ये मीळ्हुषः सन्ति पुत्रा याँश्चो नु दाधृविर्भरध्यै । विदे हि माता महो मही षा सेत्पृश्निः सुभ्वे गर्भमाधात् ॥
രുദ്രന്റെ പുത്രന്മാരായവർ—സമൃദ്ധി പകരുന്ന ദാതാക്കൾ—ഇപ്പോൾ ദാധൃവി നമ്മുടെ ധാരണയ്ക്കായി മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുന്നവർ. അവരുടെ മാതാവ് സത്യമായി അറിയപ്പെടുന്നു: മഹത്തായ, വിശാലമായ മഹിമ. പൃശ്യ്നി തന്നെയാണ് ശുഭഗർഭാശയത്തിൽ ഗർഭം സ്ഥാപിച്ചത്.
Mantra 4
न य ईषन्ते जनुषोऽया न्वन्तः सन्तोऽवद्यानि पुनानाः । निर्यद्दुह्रे शुचयोऽनु जोषमनु श्रिया तन्वमुक्षमाणाः ॥
ജന്മം മുതൽ അവർ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല, വഴിമാറുന്നില്ല; നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട് അവർ കുറ്റാരോപ്യമായതിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് നീക്കുന്നു. ശുചികൾ പാൽ പിഴിയുമ്പോൾ, സന്തോഷപൂർവമായ സമ്മതത്തിൽ തന്നെയാണ് പിഴിയുന്നത്; സ്വന്തം തനുവിന്മേൽ അവർ ശ്രീ—തേജസ്സായ വൈഭവം—ചൊരിഞ്ഞ് അതിനെ വർധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 5
मक्षू न येषु दोहसे चिदया आ नाम धृष्णु मारुतं दधानाः । न ये स्तौना अयासो मह्ना नू चित्सुदानुरव यासदुग्रान् ॥
യാരിൽ ദോഹനത്തിൽ (പാൽ കറക്കുന്നതിൽ) പോലും വഴിതെറ്റൽ ഇല്ലയോ, അവർ തങ്ങളുടെ തന്നെ നാമത്തിൽ ധൃഷ്ണു മാരുത-ബലത്തെ ധരിക്കുന്നു. സ്തുതിയിൽ അവർ ക്ഷീണരല്ല, മഹത്വത്തിൽ കുറവുമില്ല; ഉദാര ദാതാവും പോലും ആ ഉഗ്രന്മാരുടെ മുമ്പിൽ നമിക്കുന്നു.
Mantra 6
त इदुग्राः शवसा धृष्णुषेणा उभे युजन्त रोदसी सुमेके । अध स्मैषु रोदसी स्वशोचिरामवत्सु तस्थौ न रोकः ॥
ഈ ഉഗ്രന്മാർ—ശവസോടെ, ധൃഷ്ണു സേനകളോടെ—സുസംയോജിതമായി രണ്ടു ലോകങ്ങളെ (രോദസി) യോജിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ ആ രണ്ടു രോദസികളിൽ സ്വയംപ്രകാശിയായ തേജസ് മഹാബലവാന്മാരിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—പ്രകാശമുള്ള വാസസ്ഥലംപോലെ.
Mantra 7
अनेनो वो मरुतो यामो अस्त्वनश्वश्चिद्यमजत्यरथीः । अनवसो अनभीशू रजस्तूर्वि रोदसी पथ्या याति साधन् ॥
ഹേ മരുതുകളേ, നിങ്ങളുടെ യാമം (ഗതി/മാർഗം) അഖണ്ഡമായിരിക്കട്ടെ—കുതിരയില്ലെങ്കിലും അത് പായുന്നു, രഥമില്ലെങ്കിലും രഥിയെന്നപോലെ നീങ്ങുന്നു. കയറില്ലാതെ, ചാട്ടില്ലാതെ, രജസ് (മധ്യാകാശം) തൂർത്തു കടക്കുന്നവൻ മുന്നേറുന്നു; രണ്ടു രോദസികൾക്കിടയിൽ പഥം തീർത്ത് കൃത്യം സാധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 8
नास्य वर्ता न तरुता न्वस्ति मरुतो यमवथ वाजसातौ । तोके वा गोषु तनये यमप्सु स व्रजं दर्ता पार्ये अध द्योः ॥
ഹേ മരുৎകളേ! വാജസാതൗ—സമൃദ്ധിയുടെ ജയത്തിൽ—നിങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നവനു പിന്നോട്ടു മടങ്ങൽ ഇല്ല; അവനെ ജയിക്കുവാൻ ആരുമില്ല. ടോകേ—കുഞ്ഞിൽ—അഥവാ ഗോഷു—പശുക്കളിൽ—അഥവാ തനയേ—സന്തതിയിൽ—അഥവാ അപ്സു—ജലങ്ങളിൽ—എവിടെയായാലും, അവൻ ദൂരത്തേയുള്ള അതിരുവരെയും, ദ്യോഃ—ആകാശത്തിന്റെ—കീഴിലും, വ്രജ—അടച്ചിട്ട വേലി/ആവരണം—പൊളിച്ചു തുറക്കുന്നു.
Mantra 9
प्र चित्रमर्कं गृणते तुराय मारुताय स्वतवसे भरध्वम् । ये सहांसि सहसा सहन्ते रेजते अग्ने पृथिवी मखेभ्यः ॥
തുരാ—വേഗവാൻ—മാരുതായ, സ്വതവസേ—സ്വബലമുള്ള—മരുৎശക്തിക്കായി, ഗൃണതേ—സ്തുതിക്കുന്നവന്നു—പ്രചിത്രം അർക്കം—പ്രകാശമുള്ള സ്തോത്രം—മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുവിൻ. യേ സഹാംസി—പ്രതിരോധങ്ങളെ—സഹസാ—ബലത്തോടെ—സഹന്തേ—സഹിക്കുന്നു; ഹേ അഗ്നേ! അവരുടെ മഖേഭ്യഃ—യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്ന്—പൃഥിവി വിറയ്ക്കുന്നു.
Mantra 10
त्विषीमन्तो अध्वरस्येव दिद्युत्तृषुच्यवसो जुह्वो नाग्नेः । अर्चत्रयो धुनयो न वीरा भ्राजज्जन्मानो मरुतो अधृष्टाः ॥
ത്വിഷീമന്തഃ—ദീപ്തബലമുള്ള—മരുৎകൾ അധ്വരസ്യേവ ദിദ്യുത്—യജ്ഞത്തിലെ മിന്നലുപോലെ—ആകുന്നു; തൃഷുച്യവസഃ—വേഗമുള്ള അശാന്തചലനക്കാരായി—ജുഹ്വഃ—ജ്വാലാജിഹ്വകളെപ്പോലെ—അഗ്നിയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന നാവുകളെന്നപോലെ. അർച്ചത്രയഃ—ഗാന-സ്തുതി ചെയ്യുന്നവർ—ധുനയഃ—കൊലാഹലമുള്ളവർ—ന വീരാ—വീരയോദ്ധാക്കളെപ്പോലെ; ഭ്രാജജ്ജന്മാനഃ—പ്രഭയിൽ ജനിച്ച—മരുৎകൾ അധൃഷ്ടാഃ—അജേയരാണ്.
Mantra 11
तं वृधन्तं मारुतं भ्राजदृष्टिं रुद्रस्य सूनुं हवसा विवासे । दिवः शर्धाय शुचयो मनीषा गिरयो नाप उग्रा अस्पृध्रन् ॥
വളരുന്ന ആ മാരുത-ശക്തിയെ—ദീപ്തമായ ഭാലദൃഷ്ടിയുള്ള, രുദ്രന്റെ പുത്രനായ അവനെ—ഞാൻ ഹവസാ (ആകാംക്ഷാഭരിതമായ ആഹ്വാനത്തോടെ) ആരാധിക്കുന്നു. ദിവഃ ശർധായ (ആകാശീയ ഗണത്തിനായി) എന്റെ മനീഷ ശുചിയാകുന്നു; പർവതങ്ങളുപോലെ, ഉഗ്രജലങ്ങളുപോലെ, അവർ അസ്പൃധ്രൻ—അപ്രതിരോധ്യമായ മത്സരത്തിൽ മുന്നേറുന്നു.
They are a fierce but beneficent troop of storm-deities—Rudra’s sons—described as radiant, spear-bearing, roaring in thunder, and moving together with disciplined power.
Pṛśni is used as a vivid maternal image: an abundant Cow whose ‘bright essence’ is milked out, symbolizing the Maruts’ birth/nourishment and the life-giving release of power (like rain and vitality) for mortals.
It means the Maruts dynamically connect heaven and earth through their storm-force—making the cosmic realms act in concert and bringing down energizing, rain-bearing power into the human sphere.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.