Rig Veda Sukta 66
Mandala 6Sukta 6611 Mantras

Sukta 66

Sukta 6.66

Rishi

Bharadvāja (Book 6 family attribution)

Devata

Marut-gaṇa (with Pṛśni as their mother in the hymn’s imagery)

Chandas

Triṣṭubh

ഈ സൂക്തം മരുৎഗണത്തെ രുദ്രന്റെ ഉഗ്രവും ദീപ്തിമാനുമായ പുത്രന്മാരായി സ്തുതിക്കുന്നു—പാഞ്ഞുചെല്ലുന്ന ശക്തിയാൽ സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും എന്ന രണ്ടു ലോകങ്ങളെ കുലുക്കി അവയെ ‘യോജിപ്പിക്കുന്ന’ കൊടുങ്കാറ്റുദേവന്മാർ. സമൃദ്ധിയായ ഗോ-മാതാവായ പൃശ്യ്നിയുടെ പ്രതീകത്തിലൂടെ കവി അവരുടെ ജനനം, പോഷണം, മനുഷ്യരുടെ നന്മയ്ക്കായി പുറത്തുവിടപ്പെടുന്ന അവരുടെ പ്രകാശസ്വരൂപം എന്നിവയെ ആവിഷ്കരിക്കുന്നു. സൂക്തത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം സ്തുതിയും ആഹ്വാനവും ഒരുപോലെ: യാഗത്തിലേക്ക് മരു‍ത്തുകളെ ക്ഷണിച്ച്, അവരുടെ ബലം, സംരക്ഷണം, വിജയപ്രേരണ എന്നിവയാൽ ആരാധകനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക.

Recitation with translationRig Veda 6.66

Mantras

Mantra 1

वपुर्नु तच्चिकितुषे चिदस्तु समानं नाम धेनु पत्यमानम् । मर्तेष्वन्यद्दोहसे पीपाय सकृच्छुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥

അറിയുന്നവനും പോലും ആ രൂപം നിശ്ചയമായി അറിയപ്പെടട്ടെ: നാമത്തിൽ ഒരേ—പോഷിപ്പിക്കുന്നതും അധിപത്യമുള്ളതുമായ ധേനു. എന്നാൽ മർത്ത്യരിൽ അവൾ മറ്റൊരു ദോഹനത്തിനായി നിറഞ്ഞുയരുന്നു; ഒരിക്കൽ പ്രകാശമുള്ള സാരം ദോഹിച്ച് പുറത്താക്കിയ ശേഷം—പൃശ്നി മാതാവ്, സമൃദ്ധിയുടെ ഉദരം (അമ്പിളി) ഉള്ളവൾ.

Mantra 2

ये अग्नयो न शोशुचन्निधाना द्विर्यत्त्रिर्मरुतो वावृधन्त । अरेणवो हिरण्ययास एषां साकं नृम्णैः पौंस्येभिश्च भूवन् ॥

ആഹുതിയാൽ കൊളുത്തപ്പെട്ട അഗ്നികളുപോലെ മരു‍ത്തുകൾ ജ്വലിക്കുന്നു; അവർ രണ്ടിരട്ടി, മൂന്നിരട്ടി വളരുന്നു. അവർ നിർമലർ, ദോഷരഹിതർ; അവരുടെ കാന്തി സ്വർണമയം. നൃമ്ണ (പുരുഷബലം)യും പൗംസ്യ—വീര്യശക്തികളും—ഒരുമിച്ച് അവർ ഉദ്ഭവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.

Mantra 3

रुद्रस्य ये मीळ्हुषः सन्ति पुत्रा याँश्चो नु दाधृविर्भरध्यै । विदे हि माता महो मही षा सेत्पृश्निः सुभ्वे गर्भमाधात् ॥

രുദ്രന്റെ പുത്രന്മാരായവർ—സമൃദ്ധി പകരുന്ന ദാതാക്കൾ—ഇപ്പോൾ ദാധൃവി നമ്മുടെ ധാരണയ്ക്കായി മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുന്നവർ. അവരുടെ മാതാവ് സത്യമായി അറിയപ്പെടുന്നു: മഹത്തായ, വിശാലമായ മഹിമ. പൃശ്യ്നി തന്നെയാണ് ശുഭഗർഭാശയത്തിൽ ഗർഭം സ്ഥാപിച്ചത്.

Mantra 4

न य ईषन्ते जनुषोऽया न्वन्तः सन्तोऽवद्यानि पुनानाः । निर्यद्दुह्रे शुचयोऽनु जोषमनु श्रिया तन्वमुक्षमाणाः ॥

ജന്മം മുതൽ അവർ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല, വഴിമാറുന്നില്ല; നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട് അവർ കുറ്റാരോപ്യമായതിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് നീക്കുന്നു. ശുചികൾ പാൽ പിഴിയുമ്പോൾ, സന്തോഷപൂർവമായ സമ്മതത്തിൽ തന്നെയാണ് പിഴിയുന്നത്; സ്വന്തം തനുവിന്മേൽ അവർ ശ്രീ—തേജസ്സായ വൈഭവം—ചൊരിഞ്ഞ് അതിനെ വർധിപ്പിക്കുന്നു.

Mantra 5

मक्षू न येषु दोहसे चिदया आ नाम धृष्णु मारुतं दधानाः । न ये स्तौना अयासो मह्ना नू चित्सुदानुरव यासदुग्रान् ॥

യാരിൽ ദോഹനത്തിൽ (പാൽ കറക്കുന്നതിൽ) പോലും വഴിതെറ്റൽ ഇല്ലയോ, അവർ തങ്ങളുടെ തന്നെ നാമത്തിൽ ധൃഷ്ണു മാരുത-ബലത്തെ ധരിക്കുന്നു. സ്തുതിയിൽ അവർ ക്ഷീണരല്ല, മഹത്വത്തിൽ കുറവുമില്ല; ഉദാര ദാതാവും പോലും ആ ഉഗ്രന്മാരുടെ മുമ്പിൽ നമിക്കുന്നു.

Mantra 6

त इदुग्राः शवसा धृष्णुषेणा उभे युजन्त रोदसी सुमेके । अध स्मैषु रोदसी स्वशोचिरामवत्सु तस्थौ न रोकः ॥

ഈ ഉഗ്രന്മാർ—ശവസോടെ, ധൃഷ്ണു സേനകളോടെ—സുസംയോജിതമായി രണ്ടു ലോകങ്ങളെ (രോദസി) യോജിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ ആ രണ്ടു രോദസികളിൽ സ്വയംപ്രകാശിയായ തേജസ് മഹാബലവാന്മാരിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—പ്രകാശമുള്ള വാസസ്ഥലംപോലെ.

Mantra 7

अनेनो वो मरुतो यामो अस्त्वनश्वश्चिद्यमजत्यरथीः । अनवसो अनभीशू रजस्तूर्वि रोदसी पथ्या याति साधन् ॥

ഹേ മരുതുകളേ, നിങ്ങളുടെ യാമം (ഗതി/മാർഗം) അഖണ്ഡമായിരിക്കട്ടെ—കുതിരയില്ലെങ്കിലും അത് പായുന്നു, രഥമില്ലെങ്കിലും രഥിയെന്നപോലെ നീങ്ങുന്നു. കയറില്ലാതെ, ചാട്ടില്ലാതെ, രജസ് (മധ്യാകാശം) തൂർത്തു കടക്കുന്നവൻ മുന്നേറുന്നു; രണ്ടു രോദസികൾക്കിടയിൽ പഥം തീർത്ത് കൃത്യം സാധിപ്പിക്കുന്നു.

Mantra 8

नास्य वर्ता न तरुता न्वस्ति मरुतो यमवथ वाजसातौ । तोके वा गोषु तनये यमप्सु स व्रजं दर्ता पार्ये अध द्योः ॥

ഹേ മരുৎകളേ! വാജസാതൗ—സമൃദ്ധിയുടെ ജയത്തിൽ—നിങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നവനു പിന്നോട്ടു മടങ്ങൽ ഇല്ല; അവനെ ജയിക്കുവാൻ ആരുമില്ല. ടോകേ—കുഞ്ഞിൽ—അഥവാ ഗോഷു—പശുക്കളിൽ—അഥവാ തനയേ—സന്തതിയിൽ—അഥവാ അപ്സു—ജലങ്ങളിൽ—എവിടെയായാലും, അവൻ ദൂരത്തേയുള്ള അതിരുവരെയും, ദ്യോഃ—ആകാശത്തിന്റെ—കീഴിലും, വ്രജ—അടച്ചിട്ട വേലി/ആവരണം—പൊളിച്ചു തുറക്കുന്നു.

Mantra 9

प्र चित्रमर्कं गृणते तुराय मारुताय स्वतवसे भरध्वम् । ये सहांसि सहसा सहन्ते रेजते अग्ने पृथिवी मखेभ्यः ॥

തുരാ—വേഗവാൻ—മാരുതായ, സ്വതവസേ—സ്വബലമുള്ള—മരുৎശക്തിക്കായി, ഗൃണതേ—സ്തുതിക്കുന്നവന്നു—പ്രചിത്രം അർക്കം—പ്രകാശമുള്ള സ്തോത്രം—മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുവിൻ. യേ സഹാംസി—പ്രതിരോധങ്ങളെ—സഹസാ—ബലത്തോടെ—സഹന്തേ—സഹിക്കുന്നു; ഹേ അഗ്നേ! അവരുടെ മഖേഭ്യഃ—യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്ന്—പൃഥിവി വിറയ്ക്കുന്നു.

Mantra 10

त्विषीमन्तो अध्वरस्येव दिद्युत्तृषुच्यवसो जुह्वो नाग्नेः । अर्चत्रयो धुनयो न वीरा भ्राजज्जन्मानो मरुतो अधृष्टाः ॥

ത്വിഷീമന്തഃ—ദീപ്തബലമുള്ള—മരുৎകൾ അധ്വരസ്യേവ ദിദ്യുത്—യജ്ഞത്തിലെ മിന്നലുപോലെ—ആകുന്നു; തൃഷുച്യവസഃ—വേഗമുള്ള അശാന്തചലനക്കാരായി—ജുഹ്വഃ—ജ്വാലാജിഹ്വകളെപ്പോലെ—അഗ്നിയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന നാവുകളെന്നപോലെ. അർച്ചത്രയഃ—ഗാന-സ്തുതി ചെയ്യുന്നവർ—ധുനയഃ—കൊലാഹലമുള്ളവർ—ന വീരാ—വീരയോദ്ധാക്കളെപ്പോലെ; ഭ്രാജജ്ജന്മാനഃ—പ്രഭയിൽ ജനിച്ച—മരുৎകൾ അധൃഷ്ടാഃ—അജേയരാണ്.

Mantra 11

तं वृधन्तं मारुतं भ्राजदृष्टिं रुद्रस्य सूनुं हवसा विवासे । दिवः शर्धाय शुचयो मनीषा गिरयो नाप उग्रा अस्पृध्रन् ॥

വളരുന്ന ആ മാരുത-ശക്തിയെ—ദീപ്തമായ ഭാലദൃഷ്ടിയുള്ള, രുദ്രന്റെ പുത്രനായ അവനെ—ഞാൻ ഹവസാ (ആകാംക്ഷാഭരിതമായ ആഹ്വാനത്തോടെ) ആരാധിക്കുന്നു. ദിവഃ ശർധായ (ആകാശീയ ഗണത്തിനായി) എന്റെ മനീഷ ശുചിയാകുന്നു; പർവതങ്ങളുപോലെ, ഉഗ്രജലങ്ങളുപോലെ, അവർ അസ്പൃധ്രൻ—അപ്രതിരോധ്യമായ മത്സരത്തിൽ മുന്നേറുന്നു.

Frequently Asked Questions

They are a fierce but beneficent troop of storm-deities—Rudra’s sons—described as radiant, spear-bearing, roaring in thunder, and moving together with disciplined power.

Pṛśni is used as a vivid maternal image: an abundant Cow whose ‘bright essence’ is milked out, symbolizing the Maruts’ birth/nourishment and the life-giving release of power (like rain and vitality) for mortals.

It means the Maruts dynamically connect heaven and earth through their storm-force—making the cosmic realms act in concert and bringing down energizing, rain-bearing power into the human sphere.

Ask anything about Sukta 66 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play