Rig Veda 6.10.2: Mandala 6, Sukta 10, Mantra 2

Sukta 6.10

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)

Devata: Agni (Hotṛ), kindled by Manuṣa

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तमु द्युमः पुर्वणीक होतरग्ने अग्निभिर्मनुष इधानः । स्तोमं यमस्मै ममतेव शूषं घृतं न शुचि मतयः पवन्ते ॥

Recitation with translationRig Veda 6.10.2

Transliteration

tám u dyu-máḥ puru-aṇīka hotar agné agníbhir mánuṣa idhānā́ḥ | stómaṃ yám asmai mamatéva śū́ṣaṃ ghṛtáṃ na śúci matáyaḥ pavante ||

Translation

ഹേ ഹോതൃ, അനേകരൂപനും ദ്യുതിമാനുമായ ആ അഗ്നിയെ മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ അഗ്നികളാൽ പ്രജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. അവനിലേക്കു സ്തോത്രം ഒഴുകുന്നു—പ്രിയന്റെ ഉത്സാഹംപോലെ—ഘൃതംപോലെ ശുദ്ധമായി; ഞങ്ങളുടെ മതികൾ പ്രകാശിച്ചു ശുദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഒഴുകുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him; that one (Agni)
• तम्: कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्य-विषयः) / कर्म-निर्देशः
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• द्युमः: we, the radiant ones; (men) endowed with splendour
• द्युमः: कर्तृ (स्तुतिकर्तारः) / कर्तृ-समूहः
• Type: Adjective (used substantively) / Noun-like
• Root: द्युमत् (प्रातिपदिक) ← द्युत्/द्युम्न ‘splendour’

• पूर्वणीक: O one of ancient/foremost aspect; of old countenance
• पूर्वणीक: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: पूर्व-नीक (समास-प्रातिपदिक) [पूर्व ‘former’ + नीक ‘face/front, appearance’]

• होत॒र्: O Hotṛ; O priest (invoker)
• होत॒र्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक) ← √हु ‘to sacrifice, offer’

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अग्निभिः: with (the) fires; with flames
• अग्निभिः: करण (साधनम्) / सहकारि-करणम्
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मनुषे: for Manu; for mankind (the Manuvian)
• मनुषे: सम्प्रदान (हित/प्रयोजनम्)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक) ← मनु (नाम) + ष्य (तद्धित)

• इधानः: being kindled; kindling
• इधानः: कर्तृ (स्वकर्तृ-भावे) / विशेषणम्
• Type: Participle
• Root: √इध् (इन्धे) ‘to kindle’

• स्तोमम्: a hymn; praise
• स्तोमम्: कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य विषयः) / अर्प्य-वस्तु
• Type: Noun
• Root: स्तोम (प्रातिपदिक) ← √स्तु ‘to praise’

• यम्: which
• यम्: कर्म (यम्… पवन्ते = which they purify/bring forth)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ममतेव: as if with fondness; like (one’s) affection
• ममतेव: — (उपमान/उपमेय-सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable phrase (noun + particle)
• Root: ममता-इव (ममता ‘affection, fondness’ + इव) [समास/सन्धि-रूप]

• शूषम्: vigour; ardour
• शूषम्: कर्म (पवन्ते/प्रवहन्ति इत्यस्य सह-विषयः)
• Type: Noun
• Root: शूष (प्रातिपदिक) ‘vigour, strength, ardour’

• घृतम्: ghee; clarified butter
• घृतम्: — (उपमानम्)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक) ← √घृ ‘to sprinkle/anoint’ (निष्पन्न-नाम)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात) अथवा न (निषेध) — अत्र उपमायाम्

• शुचिम्: pure; bright
• शुचिम्: — (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) ‘bright, pure’

• मतयः: thoughts; inspirations
• मतयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक) ← √मन् ‘to think’

• पवन्ते: they purify/stream forth
• पवन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पू (पवते) ‘to purify, to flow/stream’