Rig Veda 4.24.4: Mandala 4, Sukta 24, Mantra 4

Sukta 4.24

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.24)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.24; standard for many Indra hymns in this mandala)

Samhita Patha (Devanagari)

क्रतूयन्ति क्षितयो योग उग्राशुषाणासो मिथो अर्णसातौ । सं यद्विशोऽववृत्रन्त युध्मा आदिन्नेम इन्द्रयन्ते अभीके ॥

Transliteration

kratūyánti kṣitáyo yóga ugrāśuṣāṇāso mithó arṇasātáu | sáṃ yád viśo’vavṛtranta yudhmā ād ín néma indrayante abhīké ||

Translation

ഹേ ഉഗ്രനേ (മഹാബലനേ), യോഗത്തിൽ—ചേര്ച്ചയിൽ—ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ക്രതു (ഇച്ഛാശക്തി) പ്രവർത്തിയിലാക്കുന്നു; പരസ്പര ഉത്സുകമായ പരിശ്രമത്തിൽ അർണസ് (പ്രവാഹം/പൂർണ്ണത) നേടുവാൻ. യുദ്ധത്തിൽ വിശഃ (കുലങ്ങൾ/ജനസമൂഹങ്ങൾ) ഒന്നിച്ചു അടഞ്ഞുകൂടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നേ, അതിസമീപത്തിൽ, അവർ ഇന്ദ്രനെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത് അവന്റെ ദിശയിൽ അമർത്തി മുന്നേറുന്നു (അവന്റെ ശക്തിയെ ഉണർത്തുന്നു).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• क्रतूयन्ति: they act with resolve / they show (their) will/skill
• क्रतूयन्ति: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक) → क्रतूय (नामधातु/denominative) < √इ (इण्) (नामधातु-प्रत्यय -य)

• क्षि॒तयः: the peoples, the settled tribes
• क्षि॒तयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: क्षिति (स्त्री) / क्षित् (प्रातिपदिक)

• योगे: in the yoking / in the encounter (battle-joining)
• योगे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) < √युज्

• उग्राः: fierce, formidable
• उग्राः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• उषाणासः: eager, ardent
• उषाणासः: कर्तृ
• Type: Adjective/Participle
• Root: उषाण (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √वस्/उष् (वेद. ‘उषाण’ = ‘उत्सुक/प्रदीप्त/उष्ण’ भाव)

• मिथः: mutually, with one another
• मिथः: अव्यय-भाव (परस्पर-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मिथस् (अव्यय)

• अर्णसातौ: in the winning of the flood/stream (booty), in the contest for the waters
• अर्णसातौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अर्णसाति (स्त्री) (समास/प्रातिपदिक: अर्णस् + साति ‘प्राप्ति/लाभ’)

• सम्: together, completely
• सम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• यत्: when
• यत्: सम्बन्ध (काल/निमित्त)
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सर्वनाम)

• विशः: the clans, the communities
• विशः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विश् (स्त्री) ‘जन/कुल/प्रजा’

• अववृत्रन्ते: they close in / they surround / they roll down upon
• अववृत्रन्ते: क्रिया (उपवाक्य-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (वृञ्) ‘to turn/roll/cover’ + अव (उपसर्ग) + अव (उपसर्ग) (वेद. द्विरुपसर्गः)

• युध्माः: warlike, battle-ready
• युध्माः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: युध्म (प्रातिपदिक) < √युध्

• आ: towards, unto
• आ: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• इद्: indeed, just
• इद्: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात)

• नेमः: the allotted share / the due portion
• नेमः: कर्तृ (इन्द्रयन्ते इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: नेम (प्रातिपदिक) ‘भाग/सीमा/नियमित-भाग’

• इन्द्रयन्ते: they seek/press for Indra; they make (it) Indra-like; they call on Indra
• इन्द्रयन्ते: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इन्द्रय (नामधातु/denominative) < इन्द्र (प्रातिपदिक) + -य (नामधातु)

• अभीके: nearby, at close quarters
• अभीके: अधिकरण
• Type: Noun (locative adverbial)
• Root: अभीक (प्रातिपदिक) ‘निकट/समीप’