Rig Veda 10.99.1: Mandala 10, Sukta 99, Mantra 1

Sukta 10.99

Devata: Indra (implied through vajra and Vṛtra-slaying mythic frame)

Samhita Patha (Devanagari)

कं नश्चित्रमिषण्यसि चिकित्वान्पृथुग्मानं वाश्रं वावृधध्यै । कत्तस्य दातु शवसो व्युष्टौ तक्षद्वज्रं वृत्रतुरमपिन्वत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.99.1

Transliteration

káṃ naś citrám iṣaṇyasi cikitvā́n pṛthugmā́naṃ vāśráṃ vāvṛdhádhyai | kát tásya dā́tu śávaso vyùṣṭau tákṣad vájraṃ vṛtráturam ápinvat ||

Translation

ഹേ ചികിത്വാൻ (ജ്ഞാനി), ഞങ്ങൾക്കായി ഏതു ദീപ്തമായ അത്ഭുതമാണ് നീ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്—പൃഥുഗ്മാൻ (വിശാലഗാമി), വാശ്ര (പരാക്രമശാലി) വർധിക്കേണ്ടതിന്? ഉഷസ്സിന്റെ വ്യുഷ്ടൗ (പ്രഭാത-വിച്ഛേദ) സമയത്ത് ഏതു ശവസ് (ബലം)ദാതാവാണ് വജ്രം തക്ഷിച്ച് അതിനെ മുന്നോട്ട് തള്ളിയത്—വൃത്രതുര (വൃത്ര-വിനാശകൻ) ആ മറയ്ക്കുന്നവനെ തകർക്കേണ്ടതിന്?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कम्: what (object)?
• कम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा क (प्रश्नार्थक)

• नः: for us / our
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• चित्रम्: bright, wondrous (deed/thing)
• चित्रम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• इषण्यसि: you seek / you aim at
• इषण्यसि: Kriyā
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु) / इषण्य (इच्छा-प्रेरणार्थक धात्वन्तर-प्रयोगः)

• चिकित्वान्: the wise one (knowing)
• चिकित्वान्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: चित् (धातु) → किकित्/चिकित् (परिपूर्ण-ज्ञानार्थक), क्तवतु-प्रत्यय

• पृथुग्मानम्: wide-striding / far-ranging
• पृथुग्मानम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: पृथुग्मन् (प्रातिपदिक; ‘broad-going/ wide-striding’)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• आश्रं: swift / strong
• आश्रं: Karma
• Type: Adjective
• Root: आश्र (प्रातिपदिक; RV-प्रयोगे ‘swift/strong’ इत्यर्थे)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• वावृधध्यै: to strengthen / to make grow
• वावृधध्यै: Prayojana
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु) → वावृध (परिपूर्ण/इच्छार्थक-आवृत्तिः), तुमुन्/ध्यै-प्रत्यय (वेदिकः infinitive)

• कत्: what?
• कत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तस्य: of him / of that
• तस्य: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• दातुः: of the giver
• दातुः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: दा (धातु) → दातृ (कर्तृ-प्रातिपदिक ‘giver’)

• शवसः: of might / power
• शवसः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• व्युष्टौ: at dawn / in the dawning
• व्युष्टौ: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: व्युष्टि (प्रातिपदिक; ‘dawn, shining forth’)

• तक्षत्: he fashioned / he hewed
• तक्षत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: तक्ष् (धातु)

• वज्रम्: the thunderbolt
• वज्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• वृत्रतुरम्: Vrtra-slaying
• वृत्रतुरम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वृत्रतुर (प्रातिपदिक; ‘Vrtra-slayer, conqueror of obstruction’)

• अपिन्वत्: he strengthened / he made it swell
• अपिन्वत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: पिव्/पिन् (धातु; ‘to swell, make strong’) → पिन्व् (वेदिक caus./intens. sense)