Rig Veda 10.14.1: Mandala 10, Sukta 14, Mantra 1

Sukta 10.14

Devata: Yama Vaivasvata (often with Pitṛs as associated powers)

Chandas: Trishtubh (standard for many RV 10.14 verses; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

परेयिवांसं प्रवतो महीरनु बहुभ्यः पन्थामनुपस्पशानम् । वैवस्वतं संगमनं जनानां यमं राजानं हविषा दुवस्य ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.14.1

Transliteration

paréyivāṃsaṃ praváto mahī́r ánu bahúbhyaḥ pánthām anupaspaśānám | vaivasvatáṃ saṅgámanam jánānāṃ yámam rājānam havíṣā duvasya ||

Translation

ഹവിഷോടെ രാജാവായ യമനെ സേവിക്കുവിൻ—വിവസ്വത്തിന്റെ പുത്രനെ; മഹത്തായ ഇറക്കങ്ങളിലൂടെ മുമ്പേ പോയവൻ, അനേകർക്ക് പഥം തിരിച്ചറിഞ്ഞു കാണിച്ചവൻ—അപ്പുറം മനുഷ്യർ സംഗമിക്കുന്ന സംഗമസ്ഥാനം അറിയുന്നവൻ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• परेयिवांसम्: gone forth/ departed
• परेयिवांसम्: कर्म (यमं विशेषयति)
• Type: Adjective (participial)
• Root: परा-इ (धातु √इ ‘गमन’) → कृत्-प्रातिपदिक ‘परेयिवांस्’ (पर-उपसर्गपूर्वक)

• प्रवतः: from the slopes/ from the downward courses
• प्रवतः: अपादान (यतः/यस्याः)
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्र-√वह्/√वृ?; प्रातिपदिक ‘प्रवत्’ = ढाल/प्रवाह/उतार)

• महीः: the great (paths/regions)
• महीः: कर्म (अनु—गमनस्य/अनुसरणस्य विषयः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मही (प्रातिपदिक; ‘मह्’ भाव/वृद्ध्यर्थ)

• अनु: along, after
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• बहुभ्यः: to/for many; from many
• बहुभ्यः: सम्प्रदान/अपादान (सन्दर्भानुसार: ‘many (people/ones)’ के लिए/से)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• पन्थाम्: the path
• पन्थाम्: कर्म (अनुपस्पशानम्—यः पन्थानं पश्यति)
• Type: Noun
• Root: पथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)

• अनुपस्पशानम्: observing/looking along (the path)
• अनुपस्पशानम्: कर्म (यमं विशेषयति)
• Type: Verb (participial)
• Root: अनु-√स्पश्/√पश् (वेद. ‘पस्पश्’ = परिपूर्ण/आवृत्त-दर्शन) → ‘अनु-पस्पशान’

• वैवस्वतम्: son of Vivasvat (Vaivasvata)
• वैवस्वतम्: कर्म (यमं विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक; ‘विवस्वत्’ से अपत्य/सम्बन्ध)

• संगमनम्: meeting-place, gathering
• संगमनम्: कर्म/विशेष्य (यमं—‘जनानां संगमनम्’)
• Type: Noun
• Root: सम्-√गम् → ‘संगमन’ (प्रातिपदिक)

• जनानाम्: of people
• जनानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• यमम्: Yama
• यमम्: कर्म (दुवस्य—यमं दुवस्य)
• Type: Noun (proper)
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• राजानम्: king
• राजानम्: कर्म (यमं विशेषयति)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• हविषा: with oblation
• हविषा: करण
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• दुवस्य: worship/serve (you should honor)
• दुवस्य: —
• Type: Verb
• Root: √दुवस् (वेद. ‘सेवा/पूजा/उपासना’)