Rig Veda 10.107.3: Mandala 10, Sukta 107, Mantra 3

Sukta 10.107

Devata: Dakṣiṇā / Pūrtí

Samhita Patha (Devanagari)

दैवी पूर्तिर्दक्षिणा देवयज्या न कवारिभ्यो नहि ते पृणन्ति । अथा नरः प्रयतदक्षिणासोऽवद्यभिया बहवः पृणन्ति ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.107.3

Transliteration

daivī́ pūrtír dakṣiṇā devayajyā́ na kavā́ribhyo náhi té pṛṇanti | áthā nárāḥ práyata-dakṣiṇāso'vadyabhi yā́ bahávaḥ pṛṇanti ||

Translation

ദൈവീ പൂർത്തി—ദക്ഷിണാ—ദേവയജ്ഞസ്വരൂപമാണ്; കഞ്ഞുസ്വഭാവമുള്ളവർ അവളെ നിറയ്ക്കുന്നില്ല, അവർക്കത് കഴിയുകയുമില്ല. എന്നാൽ യഥാവിധി ദാനത്തിന് തയ്യാറായ പുരുഷന്മാർ, അസത്യത്തിലേക്കു വീഴുമെന്ന ഭയത്തോടെ, അനേകർ ദക്ഷിണയെ പൂർണ്ണമാക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दैवी: divine
• दैवी: विशेषण (कर्तृ/विषय-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दैव (प्रातिपदिक; देव- से) / दैवī-

• पूर्तिः: bounty; fulfillment; gift
• पूर्तिः: कर्तृ/विषय (मुख्य पद)
• Type: Noun
• Root: पूर्ति- (प्रातिपदिक; √पॄ ‘भरना/पूरा करना’ से भाव)

• दक्षिणा: sacrificial fee; gift
• दक्षिणा: कर्तृ/विषय (पूर्तिः के साथ समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा- (प्रातिपदिक)

• देवयज्या: worship of the gods; god-serving rite
• देवयज्या: कर्तृ/विषय (दक्षिणा/पूर्तिः का पर्याय/विशेषणात्मक नाम)
• Type: Noun
• Root: देवयज्या- (प्रातिपदिक; देव + यज्या < √यज् ‘पूजा/यज्ञ करना’)

• न: not
• न: सम्बन्धसूचक (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• क: anyone; someone
• क: कर्तृ (अनिश्चित: ‘कोई’)
• Type: Pronoun
• Root: क (अनिश्चित सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वारिभ्यः: from the waters; from watery (ones)
• वारिभ्यः: अपादान (from; in comparison/avoidance)
• Type: Noun
• Root: वारि- (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: सम्बन्धसूचक (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• हि: indeed; for
• हि: सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• ते: of you; your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of you/your’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृणन्ति: they fill; they satisfy; they bestow
• पृणन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पॄ (पृणाति) ‘भरना/तृप्त करना/देना’

• अथ: then; now
• अथ: सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• नरः: men
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर- (प्रातिपदिक)

• प्रयतदक्षिणासः: having prepared/ready gifts (dakṣiṇā)
• प्रयतदक्षिणासः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्रयत-दक्षिणा- (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रयत ‘प्रस्तुत/समर्पित’ + दक्षिणा)

• अवद्यभिया: through fear of blame; from dread of reproach
• अवद्यभिया: करण/हेतु (भय के द्वारा/कारण से)
• Type: Noun
• Root: अवद्य-भिया- (समास; अवद्य ‘निन्द्य/दोष’ + भिया < भी- ‘भय’)

• बहवः: many
• बहवः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: बहु- (प्रातिपदिक)

• पृणन्ति: they fill; they satisfy; they bestow
• पृणन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पॄ (पृणाति) ‘भरना/तृप्त करना/देना’