
Sukta 10.102
Indra
ഇന്ദ്രനോടുള്ള ഈ സ്തോത്രം രഥമത്സരത്തിന്റെ ജീവന്തമായ ഭാഷയിൽ ആവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടതാണ്; ഓട്ടക്കാരനെയും കുതിരക്കൂട്ടത്തെയും കീര്ത്തി-ധനലാഭത്തെയും കാത്തുരക്ഷിക്കണമെന്നു ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. കൗശലം, വേഗം, വിജയത്തിലേക്കുള്ള പ്രചോദനഗതി എന്നിവയുടെ അധിപതിയായി ഇന്ദ്രനെ ഇത് പുകഴ്ത്തുന്നു—ചലിക്കുന്ന മുഴുവൻ ലോകത്തെയും “കാണുന്നവൻ”, മത്സരത്തിൽ ജയിപ്പിക്കുന്ന ഇരട്ടശക്തികൾക്ക് ബലം പകരുന്നവൻ. പുറമേയുള്ള രൂപകത്തിനടിയിൽ, ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, ഫലപ്രദമായ ഉപായങ്ങൾ, യുദ്ധത്തിലും ജീവിതശ്രമങ്ങളിലും തടസ്സങ്ങളെ ജയിക്കാനുള്ള വിജയം എന്നിവയ്ക്കായുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്.
Mantra 1
प्र ते रथं मिथूकृतमिन्द्रोऽवतु धृष्णुया । अस्मिन्नाजौ पुरुहूत श्रवाय्ये धनभक्षेषु नोऽव ॥
പുരൂഹൂതനായ ഇന്ദ്രാ! ധൃഷ്ണു ശക്തിയാൽ ജോടിയോടത്തിനായി ഒരുക്കപ്പെട്ട നിന്റെ രഥത്തെ മുന്നോട്ട് കാത്തരുളേണമേ. ഈ ആജയിൽ, ശ്രവസ്സു നൽകുന്ന യുദ്ധങ്ങളിലും ധനവിഭാഗങ്ങളിലും ഞങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കണമേ.
Mantra 2
उत्स्म वातो वहति वासोऽस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम् । रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना ॥
കാറ്റ് ഉയർന്നു; അവൾ ആയിരം ജയിച്ചപ്പോൾ അവളുടെ വസ്ത്രം രഥത്തിന്മേൽ ഒഴുകിപ്പോയി. ഗവിഷ്ടി—ഗോസംധാനം, പശുക്കളുടെ തേടലിൽ—മുദ്ഗലാനീ രഥിയായി; ഭരത്തിൽ ഇന്ദ്രസേന നിർവഹിക്കപ്പെട്ട കൃത്യം വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
Mantra 3
अन्तर्यच्छ जिघांसतो वज्रमिन्द्राभिदासतः । दासस्य वा मघवन्नार्यस्य वा सनुतर्यवया वधम् ॥
മഘവൻ ഇന്ദ്രാ! ഹിംസയ്ക്കായി പാഞ്ഞുവരുന്നവന്റെ വജ്രത്തെ നീ ഉള്ളിൽ തന്നേ തടഞ്ഞരുളേണമേ; ദാസനിൽ നിന്നായാലും ആര്യനിൽ നിന്നായാലും ഉയരുന്ന പ്രഹാരത്തെ ദൂരത്തേക്ക് തള്ളുക, യവയു (അന്വേഷകൻ) കടന്നുപോയി സുരക്ഷിതനാകേണ്ടതിന്.
Mantra 4
उद्नो ह्रदमपिबज्जर्हृषाणः कूटं स्म तृंहदभिमातिमेति । प्र मुष्कभारः श्रव इच्छमानोऽजिरं बाहू अभरत्सिषासन् ॥
ആനന്ദോന്മേഷത്തോടെ അവൻ ജലങ്ങളുടെ തടാകം പാനം ചെയ്തു; അവൻ കൂറ്റം (ശിഖരം/മലയൊരുക്കം) തകർത്തു, പീഡകമായ വൈരതയ്ക്കെതിരെ മുന്നേറി. ബലത്തിന്റെ ഭാരം വഹിച്ച്, ആത്മകീർത്തി ആഗ്രഹിച്ചു, ജയലാലസയിൽ വേഗമുള്ള ഭുജങ്ങളെ മുന്നോട്ടെടുത്തു.
Mantra 5
न्यक्रन्दयन्नुपयन्त एनममेहयन्वृषभं मध्य आजेः । तेन सूभर्वं शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः प्रधने जिगाय ॥
അടുത്തെത്തി അവർ വിളിച്ചുകൂക്കി അവനെ മുന്നോട്ട് ഓടിച്ചു; ആജേ (മത്സരം)യുടെ നടുവിൽ അവർ വൃഷഭനെ തന്റെ ബലം വിടുവിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ആ ശക്തിയാൽ മുദ്ഗലൻ പ്രധന (നിർണായക യുദ്ധം)ത്തിൽ സമൃദ്ധമായ ലാഭം—നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും ആയ ഗോകുലം—ജയിച്ചു.
Mantra 6
ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत्सारथिरस्य केशी । दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम् ॥
കകർദവ (കഠിന പാത)യിൽ വൃഷഭൻ യുക്തനായി (കെട്ടിയിണക്കപ്പെട്ടവനായി) നിന്നു; അവന്റെ കേശീ (ദീർഘകേശൻ) സാരഥി അവനെ വിളിച്ചു ഹാകി. യുക്തൻ ഓടുമ്പോൾ, രഥത്തോടൊപ്പം, നിഷ്പദ (പാദമില്ലാത്ത സഹായികൾ) മുദ്ഗലാനിയിലേക്കെത്തുന്നു—യുക്തശക്തിയുടെ പാച്ചിലാൽ വലിക്കപ്പെട്ട്.
Mantra 7
उत प्रधिमुदहन्नस्य विद्वानुपायुनग्वंसगमत्र शिक्षन् । इन्द्र उदावत्पतिमघ्न्यानामरंहत पद्याभिः ककुद्मान् ॥
അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ ചക്രത്തിന്റെ പ്രധി (അറ്റം) അടിച്ചു, ചലിക്കുന്ന ഭാഗം യോജിപ്പിച്ചു—ഇവിടെ തന്നേ കൌശലം അഭ്യസിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ അഘ്ന്യാ (അഹിംസ്യ) പശുക്കളുടെ അധിപനെ ഉയർത്തി, പാദങ്ങളാൽ അവനെ വേഗവാനാക്കി—ഉന്നത-ശിഖരമുള്ള പരാക്രമശാലി.
Mantra 8
शुनमष्ट्राव्यचरत्कपर्दी वरत्रायां दार्वानह्यमानः । नृम्णानि कृण्वन्बहवे जनाय गाः पस्पशानस्तविषीरधत्त ॥
സുഖത്തോടെ കപർദീ (ജടാധാരി/വേണിധാരി) മുന്നേറി; പട്ടയാൽ മരദണ്ഡത്തോട് (ശാഫ്റ്റ്) ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവൻ. അനേകം ജനങ്ങൾക്ക് നൃമ്ണ (വീരപരാക്രമ)ങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു, പശുക്കളെ (കിരണങ്ങളെ) സ്പർശിച്ചു, തന്റെ ഉള്ളിൽ തവീഷി (ബലം) സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 9
इमं तं पश्य वृषभस्य युञ्जं काष्ठाया मध्ये द्रुघणं शयानम् । येन जिगाय शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः पृतनाज्येषु ॥
ഇവനെ നോക്കുക—വൃഷഭത്തിന്റെ യോക്താവിനെ (യോജിപ്പിക്കുന്നവനെ)—കാഷ്ഠത്തിന്റെ നടുവിൽ മരക്കൊമ്പുപോലെ കിടക്കുന്നവനെ. അവനാൽ മുദ്ഗലൻ പൃതനാജ്യേഷു (യുദ്ധ-മത്സരങ്ങളിൽ) പശുക്കളെ നൂറുകളായി, ആയിരങ്ങളായി ജയിച്ചു.
Mantra 10
आरे अघा को न्वित्था ददर्श यं युञ्जन्ति तम्वा स्थापयन्ति । नास्मै तृणं नोदकमा भरन्त्युत्तरो धुरो वहति प्रदेदिशत् ॥
അരെ, അഘാ (ദുര്ഭാഗ്യം) അകലെ പോകട്ടെ—ഇങ്ങനെ അതിനെ ആരെങ്കിലും കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ആരെയാണോ അവർ നുകത്തിൽ കെട്ടുന്നത്, അവനെയേ അവർ വീണ്ടും നിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അവനു പുല്ലും വെള്ളവും കൊണ്ടുവരുന്നില്ല; മുകളിലെ ധുരം/ദണ്ഡം ഭാരമേറ്റു മുന്നോട്ടുള്ള വഴി കാണിക്കുന്നു.
Mantra 11
परिवृक्तेव पतिविद्यमानट् पीप्याना कूचक्रेणेव सिञ्चन् । एषैष्या चिद्रथ्या जयेम सुमङ्गलं सिनवदस्तु सातम् ॥
വഴിതെറ്റിയവളെപ്പോലെ, അറിയപ്പെട്ട ഭർത്താവിനെ തേടി അവൾ നിലവിളിച്ചു; വീർപ്പോടെ, ചെറിയ ചക്രംകൊണ്ട് തളിക്കുന്നതുപോലെ അവൾ തളിച്ചു. ഈ റോഡിലെ വരവ്-പോക്കും ഉള്ള റഥ്യയിലുപോലും ഞങ്ങൾ ജയിക്കട്ടെ; സിദ്ധി സുമംഗളമായിരിക്കട്ടെ—‘സിനാ’പോലെ സമൃദ്ധി നൽകുന്ന വിജയം ആകട്ടെ.
Mantra 12
त्वं विश्वस्य जगतश्चक्षुरिन्द्रासि चक्षुषः । वृषा यदाजिं वृषणा सिषाससि चोदयन्वध्रिणा युजा ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, നീ സർവ്വ ജഗത്തിന്റെ ചക്ഷുസ്—ദർശകന്റെ ദർശനത്തിനും ചക്ഷുസ്. നീ ശക്തനായ വൃഷഭനായി, ശക്തജോഡിയെ കൂട്ടി അജിയെ പ്രേരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, യുക്തശക്തിയാൽ ഓടിച്ചു, ഞങ്ങളിലൊരു വിജയഗതി ഉണർത്തുന്നു.
It is a hymn to Indra using the imagery of a chariot contest. The poet asks Indra to protect the team, grant victory, and bring fame and prosperity.
The chariot-race language is both literal and symbolic. It evokes real contests, and it also points to coordinated powers—like paired horses or paired forces of effort and skill—guided by Indra toward success.
The hymn calls Indra the “eye of all that moves,” meaning the guiding awareness behind effective action. It suggests that when divine strength directs our faculties, forward movement and victory arise.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.