Rig Veda 10.102.6: Mandala 10, Sukta 102, Mantra 6

Sukta 10.102

Rishi: Mudgala

Devata: Indra (background sovereignty over the victory-force)

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत्सारथिरस्य केशी । दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम् ॥

Transliteration

kakárdave vṛṣabhó yuktá āsīd ávāvacīt sā́rathir asya keśī́ | dúdher yuktásya drávataḥ sahā́nasa ṛcchánti ṣmā niṣpádo mudgalānīm ||

Translation

കകർദവ (കഠിന പാത)യിൽ വൃഷഭൻ യുക്തനായി (കെട്ടിയിണക്കപ്പെട്ടവനായി) നിന്നു; അവന്റെ കേശീ (ദീർഘകേശൻ) സാരഥി അവനെ വിളിച്ചു ഹാകി. യുക്തൻ ഓടുമ്പോൾ, രഥത്തോടൊപ്പം, നിഷ്പദ (പാദമില്ലാത്ത സഹായികൾ) മുദ്ഗലാനിയിലേക്കെത്തുന്നു—യുക്തശക്തിയുടെ പാച്ചിലാൽ വലിക്കപ്പെട്ട്.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ककर्दवे: to Kakardu (proper name)
• ककर्दवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: ककर्दु- (प्रातिपदिक; नाम)

• वृषभः: the bull
• वृषभः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वृषभ-

• युक्तः: yoked, harnessed
• युक्तः: कर्तृ (वृषभस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: युज् (धातु) → युक्त- (कृदन्त, क्त)

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• अवावचीत्: called out / spoke (down/aside)
• अवावचीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + अव (उपसर्ग)

• सारथिः: the charioteer
• सारथिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सारथि-

• अस्य: of him / his
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम) → अस्य

• केशी: the long-haired one
• केशी: कर्तृ (सारथेः विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: केशिन्- (केश + इन्)

• दुधेः: of Dudhi (proper name)
• दुधेः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: दुधि- (प्रातिपदिक; नाम)

• युक्तस्य: of the yoked (one)
• युक्तस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective/Participle
• Root: युज् → युक्त-

• द्रवतः: of the running (one)
• द्रवतः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Participle
• Root: द्रु (धातु) → द्रवत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)

• सहानसः: the strong/steadfast (ones)
• सहानसः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सहान- (प्रातिपदिक; ‘बलवान्/सहमान’)

• ऋच्छन्ति: reach, come to
• ऋच्छन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ऋच्छ्/ऋ (गम्-अर्थे) (धातु)

• ष्मा: indeed, just
• ष्मा: निपात (emphatic/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ष्मा (निपात)

• निष्पदः: the ones who slip/fall (lit. ‘slipping-feet’)
• निष्पदः: कर्तृ (सहानसः इत्यस्य सह-सम्बन्धः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: निष्पद्- (निस् + पद्; ‘पदच्युत/पतन’)

• मुद्गलानीम्: Mudgalānī (the woman Mudgala’s wife)
• मुद्गलानीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मुद्गलानी- (प्रातिपदिक; नाम)